Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.

TU:// Atatürk'ün dil ve tarih çalýþmalarý

Expand Messages
  • turkce turkce
    Erhan Altunay ATATÜRK’ÜN TARİH ÇALIŞMALARI Türkiye türk cumhuriyetinin kurulmasından sonra gerekli olan cumhuriyetin yurttaşlarının ulus bilincine
    Message 1 of 1 , Feb 3, 2004
    • 0 Attachment

      Erhan Altunay

      ATAT�RK��N TAR�H �ALI�MALARI

      T�rkiye t�rk cumhuriyetinin kurulmas�ndan sonra gerekli olan cumhuriyetin yurtta�lar�n�n ulus bilincine ula�mas� idi. Osmanl��n�n son d�nemlerini ve ��k���n� ya�am�� ve ulus bilincine sahip olmas� olanaks�z bir halk i�in bu hi� de kolay de�ildi.

      �ttihat ve Terraki zamanlar�ndan beri T�rk tarihini eskilere g�t�rmeye �al��an , en eski halklar� T�rk kabul eden g�r��ler vard�. Ama bunu Atat�rk� �n istedi�i gibi ortaya koyacak yoktu. Bu durumda i� Atat�rk�e d��t�.

      T�rk Ocaklar�n�n 1930�da d�zenledi�i kurultayda konu�an Prof. Sadri Maksudi Bey ��yle diyebilmektedir:

      � Halask�r�m�z devlet i�lerinden kalan vaktini T�rk tarihine hasretmektedir. Bu, tesad�fi bir hadise de�ildir. T�rk�� kurtaran bir �ahsiyetin T�rk��n ya�amas�n� da temin etmek yollar�n� tespit i�in �al��mas� gayet tabiidir. �

      1932 senesi Temmuz ay�nda toplanan Birinci T�rk Tarih Kongresindeki konu�malar da bunu g�stermektedir :

      �Tarihini yabanc�lar�n g�z� ile g�ren bir millet, manevi esaretten kurtulamam�� demektir. Memleketimizde son bir ka� sene zarf�nda b�y�k Gazi�nin ir�ad� ve te�viki ile ba�layan �milli tarihimizi yeniden yaratmak� faaliyeti, bizde de maddi kurtulu�tan sonra bir manevi kurtulu� m�cadelesine ba�land���n� g�steriyor. Herkesin, her muallimin, her m�nevverin, her m�tefekkirin, kudreti nisbetinde bu m�cadeleye i�tirak etmesi, elinden geldi�i kadar bu b�y�k i�e bir k���k yard�mda bulunmas� mill� bir vazifedir. � (K�pr�l�zade Fuat Bey)

      �Tarih vesikalarla yaz�l�r, vesikalar ise aranmakla bulunur. Bu itibarla �T�rk Tarih Tetkik Cemiyeti� bu vadide bir ara�t�rma ve arayanlar birli�idir. Ara�t�rma ne kadar geni� ve ilm� usullere uygun olursa, arayanlarsay�ca ve k�ymet�e ne kadar artar, gayretlerinin kayna�� vazife duygusunun feyzi ile ne kadar kuvvetlenirse Mill� tarihin yak�n, uzak b�t�n

      safhalar� ile �Hakikat� g�n�ne ermesi o kadar kolayla�m�� ve h�zlanm�� olur. B�t�n T�rkl�k �Hakikat�inin �anl� timsali B�y�k Reisi, bu yolu a�an ve hepimizi ir�atlar�n�n m�temad� �����nda y�r�ten rehber olarak tazimle ve ��kranla selamlar�m.� (Dr. Re�it Galip Bey)

      �Temas etti�i her �eye hayat ve ruh ifaza eden Ulu Gazi y�zlerce as�rlar�n ihmal etti�i bu noktaya da sihirli asas�n�n ucuyla dokundu. Madem ki bu temas vaki olmu�tur, ve madem ki derilikleri �l��lmek m�mk�n olmayan dehas�n�n �uleleri bu meseleye in�ik�s etmi�tir, art�k emin olmal�y�z ki bu canl� mesai bu nurlu yol �zerinde y�r�yecek ve Gazinin asr� bu eseri muazzam�n teess�s etti�ini behemahal g�recektir. � (Yusuf Ziya Bey)

      Her konu�ma bu t�r �vg�lerle dolu idi. Bu �vg�ler , tarih tezinin yart�c�s�n� da belli etmekteydi.

      Tarih tezi, T�rklerin ana yurdu olan Orta Asya�da, yakla��k 7000 y�l �nce iklim de�i�ikliklerine ba�l� g��lerin ba�lad���n� ve bu g��lerin bu tarihten itibaren devam etti�ini; buna ba�l� olarak �lk �a� tarihinde g�r�len bir �ok b�y�k uygarl���n T�rkler taraf�ndan meydana getirildi�ini savunmaktad�r.

      Re�it Galip Atat�rk��n Tarih tezini ��yle anlatmaktad�r:

      � T�rk tarihi hakk�nda Gazi Mustafa Kemal tezini ba�l�ca esaslar� �unlard�r:

      1-�nsanl���n be�i�i Orta Asya�d�r. Hayat en evvel orada ba�lad� ve en

      evvel orada tek�m�l etti.

      2-�� D�nyan�n ilk medeniyeti Orta Asya�da ve Orta Asya�n�n asl� halk� ve ilk sakini olan T�rk �rk� taraf�ndan kuruldu.

      3- T�rk �rk�n� antropolojik �rk tasnifinde brakisefal-alpl� tipi temsil eder.

      4- Avrupa ve Asya m�nasebetleri hadiselerinden b�y�k muhaceretler garptan �arka do�u de�il, daima �arktan garba do�ru olmu�tur.

      5- Orta Asyan�n muhtelif devirlerinde �iddetini art�ran kurakl�k hadiseleri en m�him �mil olarak T�rkler b�y�k g��lerle d�nyan�n muhtelif sahalar�na yay�lm��lar ve buralarda eski medeniyetleri kurmu�lard�r. [�]

      6-T�rk dili ana dildir. [�]

      7 Eski medeniyetler i�in oldu�u gibi �haks�z olarak �sl�m medeniyeti denilen- daha yeni devirler medeniyetinde de birinci derece kuruculuk ve yap�c�l�k rol� t�rklerindir.

      8[...] Anadolu paleolitik devir sonlar�ndan itibaren T�rkle�meye ba�lam��, kalkolitik devirde bu T�rkle�me azam� derecede geni�lemi� ve Sel�uk devri sonlar�na kadar binlerce y�l s�ren istil�c� ve hul�lcu ak�nlar Anadoluu �rk�

      manzara itibar�yle T�rkl��� en saf,en melezsiz temsil eden sahalardan bir haline getirmi�tir. O derecede ki, T�rkl���n en eski tarihi Orta Asya�da oldu�u kadar Anadolu�da da m�telea edilebilir.

      9- T�rk milletinin [�] b�t�n y�ksek ve yarat�c� cevherlerini ya�atmakta olan �rk b�nyesi salimdir.

      Bu esaslar tahlil edilince g�r�l�r ki Osmanl� tarih tezinin milleti ihmal ve ink�r etmesine kar��n Mustafa Kemal tezi tek mevzu olarak ancak milleti al�r, onu okur , onu ara�t�r�r, onu anlat�r ve millet hayat ve istikbaline ait d�sturlar�n� ancak onun ge�mi� hayat�ndan, onun tarihinden ��kar�r. Bu teze g�re hi� kimse �benim s�lalem Nuh�a dayan�yor!� veya �Ben Ali veya Veli neslindenim� diyerek uydurma bir nesepname ile hanedan kuramaz ve T�rk milletinin kar��s�nda sahte bir asalet davas�na giri�emez. Esas olan ve as�l olan ancak T�rk Milletidir.� ( �lk�, Birincite�rin 1933)

      Atat�rk��n tarih tezini tam anlayabilmek i�in o d�nemde yaz�lan ve �zerinde Atat�rk��n d�zeltmeler yapt��� T�rk Tarihinin Ana Hatlar� adl� kitaba dayan�larak haz�rlanan TAR�H I adl� kitaba ba�vurmam�z gerekmektedir :

      � Tarih devirlerinden binlerce y�l evvel T�rk Anayurdunda, �imdi yerini ��ller, kumsallar, bozk�rlar, batakl�klar, s�� g�ller tutmu� engin i�denizler vard�. �lk medeniyetlerin g�r filizleri bu denizlerin k�y�lar�nda ve bunlara d�k�len derin �rmaklar�n �irin ve feyizli vadilerinde f��k�rm��t�r. � (s.26)

      Ancak iklim de�i�iklikleri sular� azaltm��, Orta Asya�y� ��le �evirmi� , �te yandan da eriyen buzullar g�� yollar�n� a�m��t�r.

      �Bundan yedi as�r evveline kadar (en az 9000 y�l), k�h �n�nde durulmaz y�k�c� ve yutucu seller, k�h kumlar alt�nda gizli sular gibi y�r�yen b�y�k T�rk g��leri ve ak�nlar� muhaceret ve temdin faaliyetine devam etmi�lerdir.� (s.27)

      �in�e ve Hint yar�madas�na do�ru olan g��lerin yan�nda bat�ya da b�y�k g��ler olmu�tur :

      � T�rk�n garba binlerce y�ld�r m�temadi dalgalar halinde devam eden muhaceretleri ba�l�ca iki yoldan vukubulmu�tur. Bunlardan biri �imal yoludur ki Ural da�larile Hazar Denizi aras�ndan ve Karadeniz �imalinden ge�er; bu ge�ide �Kavimler Kap�s�� ad� verilmi�tir. �kincisi cenup yoludur. Bu yol Himal�ya �imal ve cenup etekleri boyunca garba gider. [�] Cenup yolunu takip edenler Mezopotamyaya, Anadoluya ve oradan Adalara ge�mi�lerdir. [�] �imal yolunu takip edenlerden bir k�sm� Karadeniz �imalindeki sahalara, Tuna havzas�na ve Trakyaya yerle�tiler.Sonralar� buradan baz� kabileler Makedonyaya, Teselyaya ve en nihayet as�l Yunanistan denilen yar�madaya gidip yerle�tiler. �anakkale ve �stanbul bo�azlar�ndan ge�erek Anadoluya garp yolu ile girmi� olanlar da bu Trakya ve Tuna m�nt�kalar�nda yerle�mi� T�rk kabilelerindendir. � (s.29)

      Bu a��klamalardan sonra, genel tarih bilgisinin yan�nda,�lk �a�da varolmu� �nemli uygarl�klar�n T�rk oldu�u konusu i�lenecektir:

      � Tarihten evvelki zamanlarda bu bahsetti�imiz memleketlere [Mezopotamya/Kalde, Elam ve Asur] Ortaasyadan birtak�m T�rk kabileleri gelip yerle�tiler. Bunlar�n tarihleri en ihtiyatl� bir hesap ile, M. E5-6 bin seneden evveldir. Bu tarih devrinin ba�lang�c�ndan itibaren �� kavim- ikisi Kalde ve bir Elam �lkelerine olmak �zere- birbirleri ile temas halinde g�r�l�rler. Bunlardan Sumerler, Kaldenin Cenup k�sm�nda, Sumer m�nt�kas�nda, Akatlar nam�n� alanlar Kaldenin �imal k�sm�nda Akat denilen m�nt�kada yerle�mi� bulunuyorlard�. Bu kavimler Kaldeye sadece Kalam derlerdi.[�] Sumerler Mezopotamyaya geldikleri zaman yaz� yazmas�n� biliyorlard�. Bu yaz� sonralar� ��ivi yaz�s�-mih� hat� denilen �ekli alm��t�r. Dilleri Altay t�rk�esi idi. [�] Elamlar dahi S�merler gibi ve belki ayn� k�tle i�inde Ortaasyadan gelmi� t�rklerdir. Bunlar Sam� �lemden mutlak surette ayr� ve uzakt�r. Dilleri T�rk�e idi. [�] anla��lm��t�r ki Ur,Uruk,Nippur ve daha bir�ok b�y�k T�rk �ehirleri Babil ve Ninova�dan �ok tarih� k�deme maliktirler. � (Sayfa 87-88)

      �Bug�n muhakkakt�r ki, ilk M�s�r ahalisi mil�ttan 5000 sene evveline do�ru Asyadan gelmi� olan beyaz �rkt�r; �rk Nil vadisine yerle�ti. Kabileler halinde k�meler te�kil etti. Herbir k�menin reisi, dini ve kanunlar� vard�. Bu mal�mattan ve T�rk Tarihine Bir bak�� bahsinde T�rklerin umum� muhaceretlerine dair verilen tafsil�t�n ihtiva etti�i delillerden M�s�r

      Deltas�na yerle�erek ilk M�s�r medeniyetini kuranlar�n T�rkler oldu�u anla��l�r. � (Sayfa 105)

      � K���kasya ahalisi, Hitit ve emsali isimlerle tan�tt�r�lm�� Hata T�rkleridir. Bunlar tarihten evvel Ortaasya yayl�s�ndan garba vukubulan muhaceretlerde buraya gelmi�lerdir. Sumerlerle ve Elamlarla akrabad�rlar. Nitekim Ege Denizinin ve bunun garb�ndaki k�t�an�n ve trakyan�n dahi ilk sakinleri ayni men�e ve �rktand�r.�(Sayfa 127)

      �Frikyan�n en eski sekenesi Etilerle beraber gelmi� olan T�rk kabileleridir. Bunlar �anakkale ve �stanbul bo�azlar�ndan ge�erek gelen ayni �rktan Traklarla kar��m��lard�r. Traklar ilk defa mil�ttan 3000 sene kadar evvel birinci Turo�va �ehrini yapm��lar ve orada bir h�k�met tesis etmi�lerdi. � (Sayfa 137)

      Kitapta ayr�ca Fenikelilerin, Lidyal�lar�n ve Etr�sklerin de T�rk kabilelerinden oldu�u belirtilmektedir. Bu teze g�re Ege havzas�ndan medeniyet kuranlar da T�rk kabileleridir.

      Burada dikkat �ekici bir hususda, bu tez ile sadece T�rk uygarl���n�n b�y�kl��� ve eskili�pi ispatlanmam�� , Anadolu�nun t�rklerin en eski yerle�im yerlerinden biri oldu�u da s�ylenmi�tir. B�ylece yeni T�rkiye Cumhuriyeti bu topraklara bu �ekilde de sahip ��km��t�r.

      Atat�rk��n kurulan bankalar� adland�r�ken Etibank ve S�merbank diye de adland�rmas� anlaml�d�r.Ne yaz�k ki bu bankalar da Atat�rk��l�k ile ayn� kaderi payla�m�� ve i�leri bo�alt�lm��t�r.

      Atat�rk ve Mu

      Ezoterik felsefenin tart���lymaya a��lmas�yla , �lkemizde de tart���lan konulardan biri de Atat�rk��n bat�k k�ta Mu�ya olan ilgisidir.

      Mu ad� baz� eski kaynaklarda ge�mekle birlikte bu k�tay�, �yk�s� ile d�nyaya tan�tan, �ngiliz albay James Churchward�t�r. Churchward , Tibet�te kendinden ba�ka kimsenin g�rmedi Naakal tabletlerinden bu bilgiyi aktard���n� iddia etmi�tir.

      Churchward�a g�re bat�k Mu�nun en �nemli kolonilerinde bir de Uygurlard�r. Churchward�a g�re : � Uygurlar Hazar Denizi�nin bat� ve do�u k�y�lar� �zerinden Avrupa�n�n i�lerine do�ru yay�lm��lar, buradan da s�n�rlar�n� Orta Avrupa�dan hareketle bat� ucuna, �rlanda�ya kadar geni�letmi�lerdi. Kuzey �spanya�da, Kuzey Fransa�da ve a�a�� b�lgeleri de dahil Balkanlar�da yerle�mi�lerdi. Moravya ve Uygur kal�nt�lar�ndaki ge� d�nem arkeolojik buluntular ve etnologlar�n insan�n ilk olarak Asya�da ortaya ��kt��� �eklindeki teorilerini dayand�rd�klar� ipu�lar� Avrupa�da ilerleyen Uygurlar�n b�rakt�klar� izler aras�ndad�r. Uygurlar�n tarihi, Ar�lerin tarihidir. Etnologlar Ar�lerle hi� ilgisi olmayan baz� beyaz �rklar� Ar� olarak s�n�fland�rm��lard�r. � (Bkz.Kaynak�a)

      Bu konuda Atat�rk��n dikkatini �eken Tahsin Mayatepek�tir. �nceleri Atat�rk�e Maya dili ile T�rk dili aras�ndanki benzerliklerden s�z eden Tahsin Bey (soyad� da Maya dilinde tepe anlam�na gelen tepek s�zc���ndendir) daha sonralar� Atat�rk taraf�ndan Meksika b�ykel�ili�ine atanm�� ve burada �al��malar�n� s�rd�rm��t�r.

      �nce Amerikal� arkeolog William Niven�in buldu�u tabletler sonra da Churchward�un eserleri Mayatepek�in ilgisini bu konuya y�neltmi� ve haz�rlad��� �al��malar Atat�rk�e g�nderilmi�tir.

      Bu teoriler Atat�rk��n de dikkatini �ekmi�, T�rklerin en eski uygarl�k oldu�unu ispat i�in yeni bir konu ��km��t�. Atat�rk, Churchward��n b�y�n kitaplar�n� terc�me ettirmi� ve �zerine notlar d��ecek dikkatle okumu�tur. Hatta Atat�rk baz� s�zc�klere G�ne� Dil teorisinin anaiz metodunu da uygulam��t�r.

      Bu yap�lan terc�meler ve Tahsin Mayatepek�in raporlar� bug�n An�tkabir k�t�phanesinde saklanmaktad�r.�lerki d�nemlerde ara�t�rmac�lara a��laca��n� ummaktay�z.

      ATAT�RK��N D�L �ALI�MALARI

      Atat�rk, Medeni Bilgiler kitab�nda T�rk dilinin �nemini ortaya koymu�tur :

      � T�rk milletinin dili T�rk�edir. T�rk dili d�nyada en g�zel, en zengin ve en kolay olabilecek bir dildir. Onun i�in her T�rk dilini �ok sever ve onu y�kseltmeye �al���r. Bir de, T�rk dili, T�rk milleti i�in mukaddes bir hazinedir. ��nki, T�rk milleti ge�irdi�i nihayetsiz badireler i�inde, ahl�k�n�n, an�anelerinin, h�t�rlar�n�n, menfaatlerinin, elhas�l bug�n kendi

      milliyetini yapan her �eyin dili sayesinde muhafaza oldu�unu g�r�yor. T�rk dili T�rk milletinin kalbidir; zihnidir.�

      Atat�rkdil �al��malar�na b�y�k �nem vermi� ve bir �ok �al��maya bizzat kat�lm��t�r.

      Yaln�zca yeni bir tarih tezi ile ulus olma bilincinin yerle�mesi zor g�z�kmekteydi. G�nl�k ya�amda kullan�lan dil, k�lt�r anlay���nda Osmanl� ile ba�lar�n kopar�lmaya �al���lmas�na ra�men, Osmanl��n�n devam� olan bir dildi. Osmanl� dili, Arap ve Fars etkisinde kalm��, son d�nemde de Greko-Latin s�zc�kler dile girmi� ve T�rk�eden uzak bir dil ortaya ��km��t�. �yleyse �zg�n T�rk diline geri d�nmek gerekmekteydi.

      Ancak bu , g�r�ld��� kadar kolay de�ildi. G�nl�k dile girmi� s�zc�kleri temizlemek , tarih anlay���n� de�i�tirmek kadar basit olmayacakt�. �nceleri eski T�rk dillerinen esinlenerek yeni s�zc�kler t�retildi. Bug�n kulland���m�z s�zc�klerin bir b�l�m� o d�nemde t�retilmi� s�zc�klerdir.

      Hatta matematikle ilgili ��gen, �okgen, t�rev ... gibi bir �ok terimi bizzat Atat�rk t�rk�ele�tirmi�tir.

      Dildeki yabanc� k�kenli baz� s�zc�kleri temizlemek yerine, bu s�zc�klerin T�rk�e oldu�unu ispat etmek daha kolay bir yoldu. B�t�n toplumlar uygarl��� T�rk topluluklar�ndan ��rendiklerine g�re, ilk kullan�lan dil de T�rk�e olmal�yd�. Bunu destekleyen bir de kuram gerekmekteydi. ��te bu noktada Avusturyal� bir bilginin, Dr.Kvirgi��in G�ne� � Dil kuram� imdada yeti�ti ve T�rk�enin k�kenine uyguland�.

      G�NE� D�L TEOR�S�

      Bu teori asl�nda hi� de k���msenmeyecek ger�ekleri ifade etmekteydi. Ancak daha sonra yap�lan zorlama etimolojik tetkikler bu teorinin bilimsel de�erini d���rm��t�r.

      Burada bir hususu belirtmekte fayda vard�r. Atat�rk G�ne�-Dil teorisini sadece bir heves ya da zorlama olarak atmam��, buna samimi olarak inanm��t�r. Bu konuda, Atat�rk�e ait bir an� da bu d���nceyi kuvvetlendirmektedir :

      � 1937�de B�kre��de toplanan antropoloji kongresinde dil konusuna da yer verildi�ini haber alan Atat�rk, G�ne�-Dil teorisinin orada da a��klanmas�n� istemi� ve bu i�le Hasan Re�it Tankut�u g�revlendirmi�ti. Teorinin ilgi toplad���n� haber veren �brahim Necmi Dilmen�e Ata soruyor:

      -�� Bu teorinin benim oldu�unu s�ylemi�ler mi?

      Dilmen�in :

      -�� Teorinin serbest�e tart���lmas�ndan belki sak�n�l�r d���ncesiyle

      ad�n�z verilmemi� olacak� yolunda verdi�i kar��l�k �zerine

      Atat�rk :

      -�� Do�ru� diyor. � (Mehmet Ali A�akay, Atat�rk�ten 20 An�, 1963, aktaran Aksoy, bkz Kaynak�a)

      Atat�rk hayattayken ona yaltaklananlar daha sonra bu g�r��� ele�tirmi�lerdir. Falih R�fk� Atay bile �unu yazabilmektedir :

      � 1935 sonbahar�nda Atat�rk �stanbul�dan Ankara�ya rahats�z d�nm��t�. Kurum �yelerini yan�na davet etti. Yatakta idi, Frans�zca yaz�lm�� bir k�sa et�dden bahsetti. Bu et�d Viyanal� doktor K�vergi� taraf�ndan yaz�lm��t�. Viyanal� doktora g�re ilk tefekk�r g�ne�le al�kal� idi. Dillerin do�u�u da g�ne�e ba�lanmal� idi. Bu et�dden ilham alm��a benzeyen G�ne� dil teorisi �zerinde durmak istemiyorum. Ben bu teoriye hi�bir zaman inanmam��t�m. Atat�rk��n maksad� bir �ok yabanc� kelimenin T�rk�e oldu�unu ispat ettirerek, t�rk lugatini d�nyan�n en zengin olanlar�ndan biri haline getirmekti. Biz onun gayesine bakal�m ve ba�lanal�m. Tarih tezleri i�in de bir �ok �eyler s�ylenmi�tir ve Atat�rk��n uydurma tarih pe�inde ko�tu�u ileri s�r�lm��t�r.�

      Falih R�fk� Atay gibi Atat�rk��n �l�m�nden sonra ahk�m kesenleri bir yana b�rak�rsak Atat�rk��n kurdu�u T�rk Dil Kurumu yay�nlar�ndan ��kan �Atat�rk ve T�rk Dili: Belgeler� adl� kitab�n birinci cildinde bile (bkz.kaynak�a) bir iki k���k at�f d���nda G�ne� Dil teorisinden bahsedilmemekte, ancak ikinci ciltte bir ka� makaleye yer verilmektedir.

      G�ne� Dil teorisi , yanl�� olabilir, zorlama olabilir ancak do�ru yanlar� da olabilir; bu tart���larak ��r�t�lmeli ve tarihte gerekli yeri almal�d�r.

      Konumuz resmi tarih olmad��� i�in bu tart��may� burada kesip yeniden G�ne� Dil teroisine d�nmek gerekmektedir.

      G�ne� Dil teorisine g�re, ilk insanlar i�in en �st�n nesne g�ne�tir ve dilin olu�mas�nda en �nemliunsur g�ne�tir. G�ne� ve g�ne�e ait s�fatlar ilk ana k�kleri olu�turmu�lard�r.

      Dilin olu�mas� g�ne� i�in kullan�lan sesin geli�mesinden ve �e�itli anlamlar i�eren eklentilerden olu�ur.

      G�ne�i belirtmek i�in ilk kullan�lan fonem �a� d�r. Uzatmay� verebilmek i�in bu �a�� �eklinde belirtilir. Bu ana k�kt�r.

      Dilmen bunu , ���nc� T�rk Dil Kurultay�nda, k�saca ��yle �zetlemektedir : � G�ne� Dil Teorisinin semantik baz�, b�t�n genel mefhumlar�n � insanl���n ilk totemi olan - �g�ne��ten ��km�� bulunmas�na; fonetik baz� da, bu mefhumu en ilk �a�� sesiyle ifade etmi� olmas�na dayanmaktad�r. �

      G�ne�e ait �zellikler de bu ana k�k vas�tas� ile anlat�lm��t�r. G�ne�e ait ba�l�ca kavramlar �unlard�r (Dilmen , bkz Kaynak�a) :

      1. G�ne�in kendisi ; esas,sahip, Allah, efendi, y�kseklik, b�y�kl�k, �okluk, kuvvet, kudret;

      2. G�ne�in sa�t��� ���k, ayd�nl�k, parlakl�k;

      3. G�ne�in verdi�i s�cakl�k, ate�;

      4. Hareket, imtidat, zaman, mesafe, yer, kara, toprak, g�da, hayat, b�y�me, �o�alma;

      5. Renk, su;

      6. Ses, s�z

      Zamanla bu ana k�k , ay , a� , ak , ah �ekillerini de alm��t�r. A� ana k�k�n�n anlatt��� b�t�n anlamlar zamanla bu birinci derece radikal k�kler ile an�lm��t�r.

      Kelimeler G�ne� Dil Teorisine g�re analiz edilirken, k�k manay� ta��yan ana k�k� bulmak gerekmektedir. Bu bir sesli ve bir sessizden olu�an bir fonemdir. Sekiz sesli, yirmi bir sessiz oldu�una g�re 168 fonem elde ederiz. Bunlardan 8 tanesi ana k�k (sesli+�) oldu�una g�re 160 fonem kal�r ki bunlar da prensipal k�k olarak adland�r�l�r.

      Bu 160 fonem i�inden sessiz olarak birinci kategori {�,y,g,k,h} ve ikinci kategori {v,b,m,p,f} sessizleri bar�nd�ranlara �birinci derece prensipal k�kler� ; ���nc� kategori {t,d,n,l,r}ve d�rd�nc� kategori {s,�,c,�,z,j} sessizleri bar�nd�ranlara da �ikinci derece prensipal k�kler� denir.

      G�ne� Dil teorisine g�re s�zc�kler olu�urken, ana k�ke ilk kat�lan ve onun manas�n� temsil eden unsurlar birinci derece prensipal k�k unsurlar�d�r. Bunlar ya do�rudan do�ruya ya da �zne ya da nesne olarak ana k�k anlam�n� �zerlerine al�rlar. Daha sonralar� ikinci derece prensipal k�k unsurlar� bunun �zerine anlam n�anslar� katabilir.

      Buna g�re her bir prensipal k�k�n ifade etti�i anlamlar vard�r. Yer darl��� nedeniyle b�t�n bunlar� buraya alman�n olana�� yoktur.�lgilenen okuyucular�m�z bizlere ula�arak bunlar hakk�nda ayr�nt�l� bilgi alabilirler.

      Ayr�ca baz� k�k anlamlar� da zaman i�inde ek anlamlar� alm��t�r.

      Bu konuda Dilmen�den bir �rnek vermek gerekirse :

      � B�t�n ek manalar�n ilkel dil kurulu�unda bir k�k manadan ��km�� olaca��na ��phe yoktur. Mesel�: �d,t� konsonlar�yle kurulan ikinici derece prensipal k�klerin as�l k�k anlamlar� �sahip, efendi� manas�d�r. Bu anlam bir�ok kelime kurulu�lar�na kat�ld�k�a, hep o kelimedeki ana k�k anlam�n�n sahibini, efendisini,anlatmaya yaram��, bu kullan�l�� �o�ala �o�ala bu ilk k�k mana silinerek �failiyet� ve �fiiliyet� anlamalr�, yani �yap�c�l�k, yapt�r�c�l�k� ve �yap�lm�� olmakl�k� manalar� bunun yerini tutmu�tur.�

      Bu ba�lamda yap�lm�� analizlere de g�z atarsak G�ne� dil teorisini daha iyi anlam�� oluruz :

      a� + at + a� = ata

      e� + ed + e� = ede = dede

      a� + ad + am = adam

      Burada a�/e� ana k�k olup, sahiplik anlam� veren d/t sessizi ile olu�an ekler gelmi� daha sonra gelen eklerle son anlam kazan�lm��t�r.

      i� + it + im + ek = i�itmek = e�itmekise ba�ka bir �rnektir.

      Bu konuda �rnekler �o�alt�labilir. �leride bu t�r �rneklere yer verilmi�tir. Ancak d�nemin kitaplar�na bakt���m�zda bir �ok zorlama (�zellikle Latincenin d�zg�n konu�ulmamas�ndan t�reyen Frans�zca s�zc�klerde oldu�u gibi) �rneklerle de kar��m�za ��kmaktad�r. Bu konuda konu�ak, Atat�rk��n g�z�ne girmek isteyenler de bu zorlama �rneklere ba�vurmu�lard�r.

      Yukar�daki �rneklerden anla��labilece�i �zere bu teori herhangi bir s�zc��e uygulanabilmektedir. Belki de bu a��r�l�klar bu teorinin gere�i gibi tart���lmas�n� engellemi�tir.

      G�ne� Dil teorisi d�nemin kitaplar�nda ��yle anlat�l�r :

      � T�rk Tarih Tezine g�re : Y�ksek k�lt�r�n ilk be�i�i T�rk ana yurtlar� ve ve k�lt�r� kuran ve b�t�n d�nyaya yayanlar da T�rklerdir.

      Dil tezimize g�re de, bu millet yaratt��� k�lt�r eserlerinin ad�n� ve bu eserler ba�l� fikir sistemlerini Asyadan sonra Avrupaya, Amerikaya ve b�t�n d�nyaya birlikte g�t�rm�� ve i�lerine girdi�i uluslara da yaym��t�r. [�]

      1932�de Ankara�da T�rkiye Reisic�mhuru Atat�rk��n fahr� ve fiil� riyaseti alt�nda bir T�rk dil Kurumu te�ekk�l etti. Kurumun mesai program� ve �al��ma �ekli bizzat y�ksek �efin eliyle tanzim edilmi�tir.

      Kurumun o g�nk� maksad� T�rk dilinin �puration�u idi. [1][1] Al���lm�� olan usuller dilde ya�ayan arap�a,fars�a ve greco-l�tin as�ll� san�lan bir�ok elemanlar�n t�rk�eden ��kar�l�p at�lmas�n� icap ettiriyordu. Halbuki bunlar�n T�rk as�ll� olduklar� sezilmeye ba�lanm��t�.� (TANKUT H.Re�it, Prehistuvar�a Do�ru Bir Dil �zlemesi ve G�ne� Dil Teorisi�nin �zah�)

      � T�rk Tarih tezinin karde�i olan T�rk Dil Tezi, i�te bu metodla b�t�n ilim d�nyas�na dillerin ana kayna�� T�rk Dili oldu�unu g�stermektedir. Davam�z�n b�y�kl���n� ve a��rl���n� biliyoruz. Fakat bu bizi �rk�tmiyor. �l�m u�urumunun kenar�ndan inan�lmaz bir hamle ile kalk�narak, ruhunun i�indeki cevherle yeni varl���n� d�nyaya tan�tm�� olan ATAT�RK T�rkiyesinin ilim bahislerinde de �a��rt�c� b�y�k muvaffakiyetlere namzet oldu�una inan�yoruz.� ( Dilmen , ���nc� T�rk Dil Kurultay� )

      � B�ylece kanaat ediyoruz ki : G�ne� Dil Teorisi; nas�l �l� dillerin en eskisi olan S�merce ile T�rk dillerinin en m�stakil ve en uzakta kalm�� olan Yakut�ay�, Garb�n morfolojisi en �ok de�i�en dillerine ba�layabiliyorsa �ylece de; baz� m�l�hazalar dolay�s�yle dar ve verimsiz kalm�� olan leng�istik kaidelerin �st�ne ��karak dil tetkik ilmini hakik� ve ayd�n

      mecras�na sokabilecektir. Ve yine G�ne� Dil Teorisi�nin �����yle bir protot�rk dili g�vdelenecek ve bu dil milletler aras� leng�stik tetkiklerde anadil rol�n� ifa edecektir. Arzetti�im bu hamle h�z�n� alm�� bulunuyor. Dava maksada �t�ren yolun tam ortas�n� buldu. Gayeden eminiz. �rade ve iman�n kayna�� olan Atat�rk��n nuru ile beslenmekte ve g�n ge�tik�e elan�m�z yenilmez bir tufan gibi co�maktad�r. � (Hasan Re�it Tankut, ���nc� T�rk Dil Kurultay� )

      G�ne�-Dil Teorisinin ��retilmesi

      G�ne�-Dil teorisi bir dayanak arayan Cumhuriyet e�itimcileri ve dilcileri taraf�ndan co�kuyla kar��lanm��t�r. O d�nemde H. Re�it Tankut�un G�ne� Dil Teorisine g�re Dil Tetkikleri adl�, �Tarih-Dil-Co�rafya Fak�ltesi�nde okutulmas� i�in haz�rlad��� ders kitab�na (bkz. Kaynak�a) yazd��� �ns�z bu co�kuyu yans�tmaktad�r:

      � Tarih-Dil ve Co�rafya Fak�ltesinin ilk talebesi olan sizler �ok bahtiyar bir devirde ve en m�sait �artlar i�inde ilim yapacak ve ��reneceksiniz.

      Hemen arkan�zda ve biti�ik mazide vatandalar�n ufku �ok karanl�k ve dard�. Onlar bir t�rl� inki�af edemiyen �uurlar�n� kullan�rken m�tereddit, ne�esiz ve korkak idiler. Evet...Beyinler g�r�nmiyen ve esrarl� merkezlerde ipliklenmi�,iradeler dumura u�ram�� gibi idi.Fikir, hadise ve e�ya ...Hep heyul�, hep insan�n ba��na y�k�lacak ve �st�ne devrilecek karanl�k kesafetler gibi idi. Siz bu �ld�r�c� �lemi tan�mad�n�z.

      Korkudan uzak, hurafeden uzak, alabildi�ine geni� ve ���kl� bir alem i�inde �uurunuz, beyniniz ve iradeniz tamam�yle ve s�hhatle sizin olarak ilme at�l�yorsunuz. B�y�k T�rk �nk�l�b�n�n ne�e ve saadet �ocuklar�. Sizleri tebrik ederim�

      Ayn� mazhariyete biz ��retenler de ermi� bulunuyoruz. Her iki taraf bu kurtulu�u ink�l�ba ve ink�l�b�n �efi, kumandan� ve yap�c�s� olan ATAT�RK�e bor�ludur.

      B�y�k T�rk �nk�l�b�n�n iki b�y�k,kesin ve g�z al�c� vasf� vard�r :

      1- Dinamizminin fevkal�deli�i

      2- Seri ve �amil hareketleriyle b�t�n bir milleti ve onun sosyolojisini tamam�yle kavramas� ve kapsamas�

      E�er T�rk ink�l�b� T�rk milletine hakiki h�viyetini ve tipini yeniden verebiliyorsa bu muvaffakiyetli ba�ar�n�n ba�l�ca sebepleri bu m�mtaz vas�flard�r.

      �nk�l�plar�m�zdan Kemalizm ad�n� alan sosyolojik bir ekol do�mu�tur, b�t�n d�nyan�n dikkat ve h�rmetini �zerine �ekmi� olan bu ekol ; istikl�l ve milliyet mefhumlarile bizi Cumhuriyete yani eski sosyologlar�n fazilet diye tarif ettikleri kemale ermi� insanl��a , iyili�e ve g�zelli�e do�ru g�t�r�yor. Art�k istikl�l, milliyet ve cumhuriyet mefhumlar�n�n yolunda ve i�inde bulunan bizler, T�rk jenisinin kurdu�u bu i�tima� te�sisin T�rk milletine ve insanl�k tarihine kazand�rd��� bin bir m�esseseden bir yenisine daha kavu�mu� bulunuyoruz. Bu m�essese Tarih,Dil ve Co�rafya Fak�ltesidir.

      Gayesindeki temizlik ve parlakl�k , kurulu�undaki maksad�n y�celi�i Fak�ltemize �ereflerin en ���kl�s�n� kazand�r�yor. �lk ��retenlere , ilk ��renenlere ne mutlu.�

      Dil Tarih Co�rafya Fak�ltesi de, T�rk Tarih Kurumu ve T�rk dil Kurumu gibi dil ve tarih tezlerine hizmet etmek i�in 1936 y�l�nda kurulmu�, ve burada bu tezlerin ��retimine ba�lanm��t�r. Bu tezlere ba�l� olarak burada �stanbul �niversitesinde olmayan Hititoloji, S�meroloji gibi b�l�mler de a��lm��t�r. Fak�lte a��ld��� g�n ilk dersi veren Afet �nan da amac� ortaya koymu�tur :

      � D�nyada y�ksek k�lt�r�n ilk be�i�i T�rk ana yurtlar� ve o k�lt�r� kuran ve b�t�n d�nyaya yayan da T�rklerdir. �

      Ayn� Afet �nan, Atat�rk��n �l�m�nden sonra, farkl� �eyler s�yleyecektir.

      ATAT�RK��N TAR�H VE D�L TEZLER�N�N BUG�N�

      Atat�rk��n dil ve tarih tezlerinin burada tart���lmas� gereksizdir.

      G�ne� dil teorisi Atat�rk��n �l�m� ile tamamen terkedilmi�tir. Ancak dilin t�rk�ele�mesi devam etmi�tir. 12 Eyl�l darbesi ile T�rk Dil Kurumu�nun pratikte i�levinin sona erdirilmesi bu s�recin sonu olarak kabul edilebilir.

      Tarih tezi ise Atat�rk��n �l�m�nden sonra ra�bet g�rmeye devam etmi�tir. Etilerin ya da S�merlerin T�rk olup olmad�klar� ya da Avrupa�ya k�lt�r� T�rklerin g�t�r�p g�t�rmedikleri tart���lm�yor olsa da , Orta Asya�n�n

      medeniyetin be�i�i oldu�u d���ncesi devam etmektedir. Ayr�ca bu tez, i�i bo�alt�lm�� olsa da , o d�nemdeki gibi, T�rkiye�de ya�ayan farkl� etnik gruplar�n aleyhine kullan�lmaktad�r.

      Atat�rk��n tarih ve dil tezleri Atat�rk zaman�nda zorlamalarla doldurulmu�tu. Ancak Atat�rk��n �l�m�nden sonra da �ok erken terk edilmi�tir. Dahas� Atat�rk��n �l�m�nden sonra farkl� bir Atat�rk yarat�ld���ndan bu tezler do�ru d�zg�n bilinmemektedir.

      Yak�n zamanda farkl� bir tarih yaz�laca��n� ve bu tezlerin de gerekti�i gibi tart���laca��n� umal�m. Bu �ekilde Atat�rk tabu olmaktan ��k�p , cumhuriyet d��manlar� taraf�ndan haks�z ele�tirilerden de kurtulacakt�r.

      Her zamankinden daha fazla ihtiya� olan bu Atat�rk enerjisinin bizimle olmas�n� dileyelim.

      KAYNAK�A

      (Atat�rk��n dil ve tarih �a��lmalar� hakk�nda olduk�a geni� bir kaynak�a verilebilir; ancak bu kaynaklardan bir �o�u bu konular�, Atat�rk��n �l�m�nden sonra olu�turulan Atat�rk��l�k kapsam�nda ele ald���ndan biz ancak direk yararland���m�z kaynaklar� size veriyoruz. )

      Tarih I , Tarihtenevvelki Zamanlar ve Eski Zamanlar, Devlet Matbaas�, �stanbul, 1932

      ���nc� T�rk Dil Kurultay� 1936, Devlet Bas�mevi, �stanbul,1937

      AFETINAN A., Medeni Bilgiler ve M.Kemal Atat�rk��n El Yaz�lar�, T�rk Tarih Kurumu Yay�nlar�, Ankara, 1988

      AKSOY �mer As�m, Atat�rk ve Dil Devrimi, Milli E�itim Bas�mevi, Ankara, 1963

      BE��K�� �smail, T�rk Tarih Tezi, G�ne� Dil Teorisi ve K�rt Sorunu, Yurt Kitap-Yay�n, Ankara, 1991

      CHURCHWARD James, Kay�p K�ta Mu (�ev.Rengin Ekiz), Ege Meta Yay�nlar�, �zmir, 2000

      D�LMEN �.N., T�rk Dil Bilgisi Dersleri, Dilin Fonetik Kurulu�u ve G�ne�-Dil Analiz Metodu, Devlet Bas�mevi, �stanbul, 1936

      ENG�N Ar�n(Saffet), Atat�rk��l�k Sava��m�zda T�rk K�lt�r� Ge�mi�bilimi, Eti Tarihi, Atat�rk��l�k K�lt�r Yay�nlar�, �stanbul, 1961

      �NAN Abd�lkadir, G�ne� Dil Teorisi �zerine Ders Notlar�, Devlet Bas�mevi, �stanbul, 1936

      KORKMAZ Zeynep, Atat�rk ve T�rk Dili: Belgeler , T�rk Dil Kurumu yay�nlar�, Ankara, 1992

      ORAN Bask�n, Atat�rk Milliyet�ili�i, Resmi �deoloji D��� Bir �nceleme, Dost Kitabevi, Ankara, 1988

      TANKUT H.Re�it, G�ne� Dil Teorisine g�re Dil Tetkikleri , Birinci Kitap: T�rk Dil Bilgisine Giri� , Devlet Bas�mevi, �stanbul, 1936

      TANKUT H.Re�it, G�ne� Dil Teorisine Toponomik Tetkikler, �kinci Kitap, Devlet Bas�mevi, �stanbul, 1936

      TANKUT H.Re�it, Prehistuvar�a Do�ru Bir Dil �zlemesi ve G�ne� Dil Teorisi� nin �zah� , Devlet Bas�mevi, �stanbul, 1937

      T�FEK�� G�rb�z, Atat�rk��n Okudu�u Kitaplar , �zel ��aretleri ve D��t��� Notlar ile, T�rkiye �� Bankas� K�lt�r Yay�nlar�, Ankara, 1985

      _____

      [1][1] Ar�nma . Frans�zca yaz�lmas� ise ancak mizah �rne�i olabilir.

      Anadolu_Arkeolojisi@yahoogroups.com



      T�rk�e Toplulu�u:http : //www.yahoogroups.com/groups/TurkceToplulugu �leti�im: TurkceToplulugu-owner@yahoogroups.com Kay�t : TurkceToplulugu-subscribe@yahoogroups.com


      Do you Yahoo!?
      Yahoo! SiteBuilder - Free web site building tool. Try it!
    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.