Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.

GAZETA FJALA 22/06/2003

Expand Messages
  • Redaksia Tema
    Mitologjizimi i realitetit Bruno Shulc Thelbi i realitetit është kuptimi. Atë që nuk ka kuptim e quajmë të pavërtetë. Çdo fragment realiteti jeton
    Message 1 of 1 , Jun 21, 2003
    • 0 Attachment
       

      Mitologjizimi i realitetit

       

      Bruno Shulc

       

      Thelbi i realitetit �sht� kuptimi.  At� q� nuk ka kuptim e quajm� t� pav�rtet�.  �do fragment realiteti jeton fal� asaj q� pjes�merr n� nj� far� kuptimi universal.  N� kozmogonit� e lashta kjo shprehej me sentenc�n q�, n� fillim ishte fjala.  E paem�ruara p�r ne nuk ekziston.  T� quash (em�rozosh, pag�zosh) di�ka do t� thot� ta p�rfshish k�t� di�ka n� nj�far� kuptimi universal.  Fjala e izoluar, mozaike � �sht� produkt i von�, rezultat i teknik�s.  Fjala zanafillore ka q�n� nj� vegulli e turbullt providenciale q� rrotollohej qark kuptimit t� drit�s, shk�lqimit, ka q�n� nj� t�r�si e madh�rishme universale.  N� kuptimin e r�ndomt� t� s� tashmes fjala �sht� ve�se fragment, rudiment i nj�far� mitologjie t� lasht� integrale gjith�v�llimore.  Prandaj ekziston n� t� gjakimi drejt vegjetimit, regjenerimit, drejt p�rmbushjes gjer n� plot�sin� e kuptimit.  Jeta e fjal�s ka p�r natyr� t� suspendoj�, t� tendoset p�r mij�ra lidhje, si trupi i cop�tuar i gjarprit t� legjend�s, cop�rat e t� cilit k�rkojn� nj�ra-tjetr�n n� terr.  Organizmi mij�racop�sh dhe integral i fjal�s rezultoi i shqyer n� shprehje t� ve�anta, tinguj t� ligj�rat�s s� zakonshme dhe tashm� n� k�t� form� t� re, e aft�suar p�r k�rkesat praktike, kaloi tek ne si organ i t� kuptuarit t� nd�rsjellt�.  Jeta e fjal�s, zhvillimet e saj kan� q�n� zhvendosur n� binar� t� rinj, binar�t e jet�s praktike, t� n�nshtruara ndaj ligj�sive t� reja.  Por sapo  k�rkesa praktike n� nj� far� m�nyre i dob�son  rregullat e saj t� ngurta, sapo q� fjala, e �liruar nga ky detyrim me pahir, gjendet ballas tetatet me veten e vet dhe kthen tek ligj�sit� e veta, lind nj� rrjedh� e kund�rt, fjala gjakon drejt lidhjeve t� lashta, drejt burimit st�rgjyshor, - eshkun e saj t� kthimit tek malli p�r atdheun e par� preletrar ne e quajm� poezi. Poezia � �sht� qarku i shkurt�r i kuptimit nd�rmjet fjal�ve, regjenerimi i beft� i miteve primitive. Duke operuar me fjal�n e zakonshme, ne harrojm�, q� gjitha k�to jan� fragmente historish t� lashta e t� p�rjetshme, q� mu si barbar�t, ne i nd�rtojm� sht�pit� tona prej cop�ra skulpturash dhe prej buste hyjsh. Nd�r idet� tona nuk gjen as edhe nj� pjes�z� t� vock�l, e cila t� mos ket� rrjedhur prej mitologjis� � q� t� mos ket� qen� e transformuar, deformuar, transfiguruar prej mitologjis�.  Funksioni par�sor i Frym�s � �sht� t� rr�fej� p�rralla, t� krijoj� �histori�.  Forca l�viz�se e shkenc�s njer�zore �sht� nj�mend�sia, q� n� fund t� gjurmimit ajo rreh ta gjej� kuptimin p�rfundimtar t� bot�s. Dhe ajo e k�rkon k�t� kuptim n� nd�rtimet e saj artificiale dhe n�r pyje.  Por elementet q� shfryt�zon ajo p�r nd�rtime, kan� qen� t� shfryt�zuara m� par�, ato rrjedhin prej �historive� t� st�rharruara e t� plasaritura.  Poezia i rinjeh k�to kuptime t� b�ra fir, i kthen fjal�s vendin e saj, i kombinon ato n� bashkp�rkim me kuptimet e q�motshme.  P�r poetin fjala si t� thuash nd�rmendet, kujton kuptimin e s� v�rtet�s burimore, lulon dhe me nj� spontanitet t� vetvetish�m zhvillohet, sikund�r ia diktojn� asaj ligjet veta, s�rishmi p�rfton t�r�sin� e vet. Prandaj �do lloj poezie �sht� mitologjizim, ajo gjakon n� rikrijimin e mitit p�r mitin. Mitologjizimi i bot�s nuk �sht� kryer.  Ky proces ve�se qe ndalur nga zhvillimi i shkenc�s, qe shtm�ngur n� nj� shtrat tjet�r diku p�rbri, ku gjallon, pa qen� i vet�dijsh�m p�r kuptimin e tij t� v�rtet�.  Por edhe shkenca s��sht� tjet�r gj�, pos ngrehin� miti p�r mitin, sepse miti tashm� �sht� i nd�rkallur n� element�t m� par�sor� dhe se p�rtej sinoreve t� mitit ne t� plasim nuk dalim dot.  Poezia mb�rrin gjer tek kuptimi me an� t� parandjesis� profetike, deduktuesh�m, n� baz� t� shkurtimeve t� m�dha kurajoze dhe p�rafrimit.  Shkenca gjakon po t� nj�j�t�n gj� n� m�nyr� induktive, metodologjikisht, duke p�rllogaritur gjith� materialin e studimit.  P�r nga thelbi i ��shtjes, dhe nj�ra, dhe tjetra synojn� drejt s� nj�j�t�s gj�. Shpirti njer�zor �sht� i paepsh�m n� intepretacionin e jet�s me ndim�n e miteve, n� nxjerrjen e kuptimit t� realitetit.  Fjala e evidentuar p�r vet�-vet�n, gjakon, graviton drejt kuptimit. Kuptimi �sht� po ai element q� e tundon njer�zimin n� procesin e realitetit.  Ai �sht� e dh�na absolute.  At� �sht� e pamundur ta nxjerr�sh prej t� dh�nash t� tjera, e pamundur ta shpjegosh, se pse di�ka paraqitet me kuptim.  Procesi i kuptim�simit t� bot�s �sht� i lidhur ngusht� me fjal�n.  Ligj�rimi �sht� organi metafizik i njeriut.  Megjithk�t� n� rrjedh�n e koh�s fjala gangull�zohet, ngrin pushon s� qeni p�rcjell�se e kuptimeve t� reja.  Pra ajo ia kthen fjal�s p�rcjellshm�rin� fal� qarqeve (cirkuiteve) t� reja, t� cilat lindin nga kombinimet e tyre.  Simbolet matematike jan� thelbi i zgjerimit t� fjal�ve drejt kufijve t� rinj. Piktura (tablloja), �sht� gjithaq reproduksion i fjal�s primitive, e cila nuk ishte ende shenj�, por mit, histori, kuptim. N� jet�n e p�rditshme ne e perceptojm� fjal�n si hije t� realitetit, si reflektim t� tij.  M� i drejt� do t� qe pohimi i kund�rt: realiteti �sht� hije e fjal�s.  Filozofia, n� thelb, �sht� filologji e thell�, studim krijues i fjal�s.

      P�rktheu nga rusishtja:

      Agron Tufa

       

       

      T�IA FUS�SH SI KAU PEL�S!

       

      P�rkitazi me shkrimin me titull �T�ia fus�sh kotnasikoti� t� botuar n�

      suplementin kulturologjik t� gazet�s �Tema�, 8-9 qershor 2003, f. 5-6.

       

       O Agron Tufa!

      S�ta pata borxh sulmin e pabes� q� ma b�re n� faqet e shtojc�s sate t� �Tem�s�! Kush t� nxiti p�r k�t� akt �heroik� kund�r meje? Cili taraf, cila tuf�? A nuk pate ndonj� frym�zim m� t� fism� nga �Mitingu i poezis�� n� Gjakov� sesa ky veprim i pist�?! Nuk m� habit  akti q� ti dhe gazeta jote e ribotoni pas plot dy muajsh shkrimin e nj� kritiku analfabet �far� �sht� Ali Jasiqi, po p�rse ia nd�rroni titullin? Nuk t� mjaftoi titulli �Interpretime t� gabueshme t� nj� parath�nie(je)�, me t� cilin paskuili i tij qe botuar n� �Bota sot�, por u �ove e ia vure nj� titull tjet�r, m� t� fort�: �T�ia fus�sh kotnasikot�! P�rse? Q� lexuesit e �Suplementit kulturologjik� t� gazet�s �Tema� me kryeredaktor Agron Tuf�n ta marrin vesh q� n� titull se un�, Agim Vinca, nuk b�kam tjet�r, ve�se ia futkam kotnasikoti!

      Po prej kur ti dhe gazeta jote, pos titujve t� till�, gjenial�, dhuroni edhe tituj e grada shkencore, vall�?

        Si dhe pse e b�t� Ali Jasiqin �Dr. Ali Jasiqi�, kur ai as ka qen� e as do t� jet� ndonj�her� �dr.�? Q� ta rrisni n� syt� e lexuesve? Q� goditja kund�r meje t� jet� m� efikase? P�rse?! S�ka gj� q� e botuat shkrimin e nj� kritiku injorant kund�r meje, ndon�se me dy muaj vones�, po p�rse ia nd�rruat titullin dhe p�rse e graduat autorin e tij?!

       K�saj i thon�: t�ia fus�sh si kau pel�s!

       ��t�u desh ta b�sh k�t�, o Agron Tufa i Sohodollit?! Nuk ta pata borxh, or trim, as me kanunin e dikursh�m t� maleve t� Dibr�s e as me kodin e sot�m moral t� intelektual�ve t� elit�s, q� pretendon se i takon edhe ti! Ku e more k�t� shkoll�: n� Rusi? Po t� nformoj se lidhur me shkrimin e Ali Jasiqit (koleg�t e tij t� pun�s e th�rrasin Ali  Jakshiqi) t� botuar te �Bota sot� (alias �Borba sot�), i kam shkruar nj� let�r mikut tim, poetit Din Mehmeti (objekt shqyrtimi �sht� parath�nia ime librit Klithm� �sht� emri im t� k�tij poeti, botim i sht�pis� botuese �Toena� t� Tiran�s), t� cil�n tani p�r tani nuk dua ta botoj. Mir�po, p�r hir t� lexuesve t� �Tem�s� dhe sidomos t� nj� mikut tim poet e studiues nga Tirana, q� m� informoi p�r �surpriz�n� t�nde �suplementare�, po shk�pus nj� fragment nga kjo let�r, at� ku flitet p�r fjal�n zononte (zanonte), q� �sht� mbase e vetmja v�rejtje e p�rfillshme e pretenc�s s� mjer� t� Ali Jasiqit, t� botuar fillimisht n� gazet�n �Bota sot� t� dt. 8 prill 2003 dhe t� ribotuar te �Suplementi kulturologjik� i gazet�s �Tema� t� dt. 8-9 qershor 2003.

       

       

      KUJT I KUSHTOHET K�NGA:

      PUSHK�S LIRIDASH�SE

      APO PUSHK�S V�LLAVRAS�SE?

       

      �E vetmja v�rejtje e q�ndrueshme e �interpretit� t�nd - thuhet nd�r t�  tjera n� letr�n time d�rguar Din Mehmetit - �sht� ajo q� ka t� b�j� me  fjal�n �zononte� (zanonte). E pranoj se k�t� fjal� me ngjyrim lokal (rreth s� cil�s �sht� zgjatur m� s� shumti artikullshkruesi) un� nuk e kam kuptuar dhe e kam shpjeguar ashtu si� ma ka marr� mendja, duke u nisur nga konteksti. E konteksti n� t� cilin p�rdoret ajo �sht� ky:

                  N� gozhd�n e ndryshkur

                  pushka dhe lahuta

       

                  zononte e para

                  am�shonte e dyta

                  agimeve t� kuqe

      (Cikli Biografia e kullave, n� librin Fanar n� furtuna, �Rilindja�,

      Prishtin� 1981, f. 43)

                  N�se fjala �zononte� n� k�to vargje ka kuptimin e pushk�s q� �sjell  fatkeq�si, merr jet� njer�zish, vret, shkat�rron familje, fik sht�pi,  duke i l�n� pa mashkuj�, si� e shpjegon �savanti� i �Bot�s sot� n�  hartimin e tij (e, me gjas�, ashtu mendon edhe ti), at�her� vargjet e tua nuk  kan� kuptim. N�se pushka q� bashk�jeton me lahut�n n� vargjet e tua  �sht� pushk� q� zonon (n� kuptimin vret, shiton si zana), pra pushk� q�  sillka fatkeq�si, q� shkat�rruaka familje e fikka sht�pi, at�her� p�rse u  dashka q� lahuta, e cila �sht� simbol i artit popullor, ta amshoj�  (p�rjet�soj�) at�? Kujt i k�ndohet k�nga: pushk�s v�llavras�se apo pushk�s  �lirimtare? Muza poetike shqiptare i ka thurur k�ng� nj� Ramadan

      Zaskoci, q� vrau telegrafistin turk n� Prizren, nj� Mic Sokoli e Sef  Kosharje, e jo atyre q� kan� vrar� nj�ri-tjetrin p�r gjakmarrje! N� qoft� se  fjala zonon n� k�t� rast do t� interpretohej ashtu si� e interpretoni ju,

      pavar�sisht nga kuptimi q� mund t� ket� ajo n� t� folurit popullor, at�her� del se lahuta jote i k�ndon k�ng� pushk�s v�llavras�se! P�r  mua pushka q� i k�ndohet k�nga �sht� pushka q� vret armikun, pushtuesin,  tiranin (Sulltanin e Sllobodanin). E ajo, pra, nuk zonon (nuk b�n keq,  nuk shiton), por kushtron e �liron! Nuk b�n krim ai q� merr n� mbrojtje  jet�n dhe lirin�, por ai q� i rrezikon ato. Apo jo? K�t� ide e  p�rforcon edhe metafora e vargut p�rmbyll�s �agimeve t� kuqe�, e cila besoj se simbolizon luft�n p�r liri e jo komunizmin!

      T�i interpretosh k�to vargje ashtu si� b�ni ju (ti dhe kritiku yt infantil), do t� thot� ta vras�sh poezin�!

      Interpretimi im i fjal�s �zononte�, qoft� edhe �i gabuar� (e fus n�  thonj�za k�t� fjal�, sepse fjala n� poezi, m� n� fund, �sht� polisemike,  dometh�n� shum�kuptim�she), e ka shp�tuar poezin� t�nde. Si p�rfundim,  n� qoft� se do t� mund t� flitej p�r faj n� k�t� mes, at�her� del se  faji �sht� i poetit, q� s�ka ditur t�i harmonizoj� kuptimisht vargjet e  veta, e jo i kritikut, i cili �sht� p�rpjekur t�i lexoj� ato ashtu si�  k�rkon logjika e poezis��.

       

       

      KUR BASHK�JETOJN� KEQDASHJA

      DHE INJORANCA

       

               (Nga letra ime d�rguar mikut tim, poetit Din Mehmeti)

       

      P�rkitazi me  shkrimin e Ali Jasiqit, n� t� cilin ai (njeriu i cili n� jet�n e tij s�ka  lexuar kritik tjet�r pos Razi Brahimit), e merr n� �mbrojtje� at� dhe  poezin� e tij nga �interpretimet e mia t� gabueshme�, po shk�pus edhe

      nj� fragment, q� n� t� v�rtet� �sht� p�rfundimi i saj:

      �Azem Shkreli dikur, n� rrethana pak a shum� t� ngjashme, shkroi  poezin� Let�r nj� miku. Azemi me at� vjersh� i drejtohej nj� t� dituri q�  konsideronte se i kishte hyr� n� hak, kurse un� detyrohem t� merrem me  nj� injorant, i cili i ka v�n� vetes p�r detyr� (nuk e di a krye m� vete  apo me sugjerimin t�nd, qoft� edhe indirekt) t� t� mbroj� ty dhe  poezin� t�nde nga un�.

      Kur injoranca ngre krye, djalli t� shtyn t� b�sh pun� q� mund t� quhen  humbje kohe. E till� �sht� mbase edhe kjo let�r imja. M� ngush�llon  fakti q� korrespondenca �sht� pjes� e krijimtaris� s� nj� shkrimtari dhe  q� nj� dit�, kur t� mos jemi ne, mund t� b�het publike�.

      Me nderime,  Agim Vinca

      Prishtin�, 15. 6. 2003

       

       

      Mesazh i Ali Jasiqit p�r suplementin �FjalA�

       

      <ali@...> 

       

      T� nderuar zot�rnj!

      Ju falemnderit p�r botimin e punimit tim.Nuk e di pse e keni shenuar at Dr. para emrit, sepse un� nuk jam doktor dhe t� ju them sinqerisht k�t� titull asnj�her� nuk e kam lakmuar. Ajo D. Para mbiemrit tim �sht� germa e par� e emrit t� babait. Nejse,kjo edhe nuk ka ndonj� r�nd�si.N�se jeni t� interesuar p�r punime t� tjera t� mia m� lajm�ron n� imailin alijasiqi@­hotmail.com.duke m� sygjeruar se p�r �far� mund t� ju shkruaj.

       

      P�rshendetje t� p�rzemerta

      13 qershor 2003                                               

      Ali D. Jasiqi, Prishtin�

       

       

      Asht ba marrja pllum e Vinca e merr n�dor�

       

      Agron Tufa

       

      I nderuar Agim! Po t� drejtohem k�shtu, me edukat�n e ngulitur familjar p�r me t� madhin n� mosh�. N� letr�n t�nde q� mora dje, ti m� akuzon me nj� varg epitetesh e klishesh�, me nj� varg hamendjesh q� nuk i shkojn� hi� mosh�s t�nde. T� flasim pa patetik� e pa r�n� n� banalizma. Ti  e nis qysh n� fillim jangll�sh k�sisoj: �S�ta pata borxh sulmin e pabes� q� ma b�re n� faqet e shtojc�s sate t� �Tem�s�. Cila �sht� �pabesia� n� k�t� mes? Q� i botova shkrimin Ali Jasiqit? E pse t� mos ia botoja? Pabesi do t� kishte qen� t� mos ia botoja. �FjalA� �sht� nj� suplement i hapur p�r diskurs dhe lavdi Zotit per�nduan koh�rat e cenzur�s. Kjo qenka pabesia? Im at�, Agim, ka qen� nj� i burgosur politik n� vitet �70-t�, i d�nuar me nj� akt-akuz� t� �uditshme p�r koh�n, por jo p�r vlerat e moralit t� p�rjetsh�m: �P�r moskallxim bisedash armiq�sore�, pra, e p�rkthyer edhe m� shqip �p�r mos me u ba spiun�. K�shtu ai nuk u tregua i pabes� me dhjetra njer�z q� mund t� hanin 25 vjet burg, por i mori p�rsip�r t�i vuaj� vet� k�to vjet. T� jeni i sigurt se kjo ka l�n� gjurm� t� thella n� vet�dijen time, prandaj �sulm i pabes�� mbajeni p�r vete, pse e pabes� do t� ishte t� mos i botoja Ali Jasiqit n� nj� gazet�, e theksoj, t� hapur ndaj �do diskursi, sikund�r e pabes� do t� ishte t� t� privoja ty nga p�rgjigjia e gjithmundshme. Ti, Agim, mendon se dikush m� ka �nxitur� patjet�r p�r �k�t� veprim �heroik��. Ti dhe ndonj� dyzin� t� tjer�sh e keni t� pamundur ta kuptoni se un� (po edhe miqt� e mi krijues e bashk�m�ndimtar�) nuk funksionojm� me po at� �kod� si� kan� funksionuar moshatar�t e tu dhe n� gjestet ton� s�keni pse k�rkoni asnj� gjurm� �intence� politkulturore, sikund�rse keni qen� t� prirur t� veproni ju, fatkeq�sisht, nga frika apo nga dob�sia e karakterit. Prandaj ta l�m� n� shmang dimensionin konjuktural, p�r m� tep�r, kur un� nuk ju njoh e, rrjedhimisht, nuk kam asnj� motiv fobie. Ti, Agim, ma z� p�r t� madhe titullin e artikullit, pse �sht� ndryshuar. Duhet ta dini se puna e redaktorit �sht� t� rregulloj� titujt, n.q.s., jan� t� gjat� dhe t� karakterit shpjeguas. Shih sa mir� ia paskeni vendue titullin ju letr�s tuaj: �T�ia fus�sh si kau pel�s�. Bukuri. T� nj�jt�n gj� po b�j dhe un� tani me titullin e pap�rshtatsh�m t� nj� shkrimi t� Sylejman Aliut p�r ju. Kjo sepse titujt e gjat� jan� t� m�rzitsh�m p�r nj� suplement. Para s� gjithash lypset shkurt�sia. Dhe ju e dini si ka th�n� A.P. �ehovi: �Shkurt�sia �sht� motra e vog�l e kush�ririt ton� t� madh�. Breng�n tuaj se ne shp�rndakemi tituj e grada shkencore e ke me vend. Dr dhe prof. Te kemi ty. Ka qen� thjesht nj� gabim i korrektorit, kur ka par� pas emrit Ali edhe nj� D, q� si� e shpjegon vet� Jasiqi, paska qen� emri i bab�s. N� numrin e �Fjal�s� do ta lexosh vet� shqet�simin e tij p�r k�t� problem d�rguar me nj� mesazh.  Ti i nderuem Agim, ia ke hyr� edhe gjenealogjis� s� �frym�zimit� tim n� Mitingun e pozis� n� Gjakov�. N�se t� kujtohet, kur m� pyete dhe t� thash� se punoj te �TemA�, reagimi yt qe jasht�zakonisht prej kalamani: �Pa-pa-pa! Gazeta m� e posht�r!�. Un� t� thash� se k�shtu n� Shqip�ri shprehen vet�m komunist�t dhe �Z�ri i Popullit�. Ju that� se �s�ka m� komunist��. Po si o burr i dheut, a i shahet tjetrit puna ku derdh mundin e djers�n? Etik� �sht� kjo? Ju i that� p�rkthyesit M.S. ���keni ti e Agroni q� i rrini af�r Ali Podrimjes, atij demagogut t� madh?�, dhe u zut� me t�, dhe desh u rrah�t, n� buk�, n� t� nj�jt�n tavolin� ku ishte dhe vet� Ali Podrimja. Mandej kur dole m� the se �ti, Agron, je lidh� vet�m me nj� grup k�tu n� Kosov�, prandaj ke pyrfytrime t� gabuara p�r politik�n, kultur�n dhe realitetin e Kosov�s. Na tako dhe ne t� tjer�ve se ka dhe t� tjer��� . Akoma dhe sot se mora vesh se pse duhet t� njihja �t� tjer��, ��kuptim kishte kjo, dhe a hynte kjo n� planet e mia. Zaten, e thot� dhe nj� fjal� e urt� shkodrane: �Asht ba marrja pllum e gjindja e marrin n�dor��.

       Ti, Agim, me shok�t e tua n� Shqip�ri dhe Kosov� keni pasur mjaft koh�, nge e zell p�r t� krijuar �tarafe� e �tufa� e pse jo edhe �zhgane�, por nuk �sht� e th�n� qe edhe ne t� ndjekim trash�gimin� tuaj t� r�nd�. Jam shum� i lumtur q� nuk i p�rkas atij brezi. Un� jam person i p�rve��m, i pap�rs�ritsh�m, i dh�n� n� nj� kopje prej Per�ndis� dhe si i tiil�, nuk mund t� ndikohem e as t� varem nga �tarafe� e �zhgane�. K�t� e keni ekskluzivitet tuajin. Ti b�hesh aq patetik kur z� n�goje �kanunin� dhe �kodin e elit�s intelektuale�. P�r mendimin tim q� t� dy k�to nocione jan� p�rdhunuar pand�rprer�, si nga komunizmi, poaq dhe nga intelektual�t tan� me uniform�. Ka cub�ri sot, jo kanun. Ka mercenar� sot, jo intelektual�. Dhe te asnj�ri s�m� p�lqen t� kem pjes�. 

       

       

      Agim Vinca �sht� plagjiat apo vjedhadut?

       

      Nd�r ne e keqja mbrohet shum�, prandaj �sht� kaq e p�rhapur

       

      Sylejman Aliu

       

      Halil Qendro kishte shkruar m� 1996 poezin� �Rob�rit�. Agim Vinca kishte botuar n� vitin 2001 t� nj�jt�n poezi me titull �Let�r Ukshin Hotit n� burgun e Nishit�. Agim Vinca s�kishte b�r� asnj� gabim gjat� daktilografimit t� poezis� �Rob�rit� t� Halil Qendros. P�rkundrazi kishte rregulluar paksa m� mir� sintaks�n poetike t� k�tij poeti. P�r shkak t� daktilografimit (kopjimit) dhe p�r shkak t� �rregullimit poetik� t� sintaks�s s� vargut, kishte vendosur poeti yn� i socrealizmit, p�rfund vargjeve t� Halil Qendros, emrin e tij.  Pse t� mos vinte emrin e tij n�n poezin� e nj� poeti tjet�r, kur porti tjet�r, p�rve� t� tjerash, kishte gabuar aq shum�, sa nuk ia kishte kushtuar Ukshin Hotit? Gabimtari Halil Qendro, prandaj e ka humbur t� drejt�n e autor�sis� s� k�saj poezie (jo vet�m t� saj), t� cil�n tash ia ka marr� Agim Vinca, i cili i mori edhe vargjet dhe i futi n� post�n e nj� letre q� i d�rgohej Ukshin Hotit n� burgun e Nishit, pa asnj� fusnot� shpjeguese se prej nga ishin marr� k�to vargje. Lexuesi ka qef t�i lexoj� poezin� origjinale t� Halil Qendros, botuar m� 1996 dhe kopjen e saj t� Agim Vinc�s, t� botuar m� 2001. Meqen�se poezia shkruhet ose kopjohet q� l�xuesit ta lexojn� dhe ta p�rjetojn�, po i ribotojm� krahas nj�ra tjetr�s:

      Halil QENDRO

      Rob�rit

      T� t� burgosin s�e kan� t� v�shtir�

      S�e kan� v�shtir� as t� t� vrasin

      E kan� v�shtir�

      T� t� l�n� t� lir�.

       

      2.

      ��rit i trishtuesh�m

      Rob�rit e paqes

      Kan� zili

      Rob�rit e luft�s.

       

      Goj�k�qinjt� do t� p�rpiqen t� thon� se Agim Vinca, poeti yn� i socrealizmit, ka b�r� plagjiatur� t� neveritshme (si at�her� kur kishte marr� krejt�sisht vargjet e Kadares� ��m� 31 dhjetor�), duke p�rvet�suar vlera t� larta poetiko-filozofike t� poetit Halil Qendro. Un� mendoj ndryshe. Agim Vinca s�ka b�r� plagjiatur� as t� mir� e as t� neveritshme, sepse ai vet�mse ka daktilografuar vargjet e Halil Qendros, vet�mse ka ka b�r� rregullim sintaksor t� vargut t� tij dhe, p�r shkak t� nd�rhyrjes poetike t� daktilografimit dhe rregullimit poetik t� sintaks�s, e ka merituar t� v�r� emrin e tij si autor! P�rse Halil Qendro ishte treguar aq i pakujdessh�m dhe poezin� nuk e kishte titulluar �Let�r Ukshin Hotit n� burgun e Nishit�, si� b�ri shum� m� von� se ai vet� i kujdesshmi Agim Vinca? Agim Vinca i kujdessh�m mir� ia ka b�r� t� pakujdesshmit poet Halil Qendros, kur, si� do t� thoshin goj�t e liga, ia kishte vjedhur atij k�to vargje poetiko-filozofike t� poezis� �Rob�rit� dhe t� cilat vjedh�si, si� do t� thoshin prap� goj�k�qinjt�, nga poetiko-filozofia e tyre, i kishte shnd�rruar n� vargje p�rkushtuese t� grishura nga p�rjetimi i madh patriotik. Agim Vinca nuk m�rzitet se ��thon� t� tjer�t. Po t� m�rzitej ai, mbase, nuk do t� mund t� shkruante asnj� varg tjet�r poetiko-patriotik, bile as nuk do t� mund t� daktilografonte me t� drejt� autor�sie m� asnj� poezi t� asnj� poeti t� �panjohur�, si� �sht� Halil Qendro. �Mbrojt�sit� e alarmuar t� bashkimit komb�tar, n� korin e t� cil�ve �sht� edhe Agim vinca, ua z�n� p�r t� madhe �goj�k�qinjve, t� cil�t shpaluakan plagjiatura dhe vjedhje t� tilla vargjesh poetike t� socrealistit ton� poet, me q�llim q� ta prishin rrjedh�n e unitetit patriotik komb�tar. Ka vjedhur vargje, burri i dheut dhe �far� u b�? P�rse k�ta goj�k�qinj skandalizojn� n� k�t� m�nyr� hajnit� poetike, kur poezin� e tashm� nd�r ne s�e lexon askush? P�rse denoncojn� k�shtu kusar�t poetik� dhe me denoncime t� tilla publike prishin unitetit ton� komb�tar? Nd�r ne e keqja mbrohet shum�, prandaj �sht� kaq e p�rhapur. 

       

       

      Engj�lli mizor Zhan Zhene

       

      Jukio Mishima

       

      Te Zhene, e pahijshmja nd�rthuret me fisniken, e ul�ta � me t� madhnueshmen.  Ky jetim, jeta e t� cilit kaloi n�p�r sht�pit� e nd�shkimit, burgje dhe biruca, i lindur nga nj� baba i panjohur dhe q� n� f�mij�rin� e hershme i braktisur nga n�na n� jetimore, u b� nj� nga mistik�t m� t� m�dhenj t� shekullit XX.  Fytyra e Zhenes� p�rjet�sisht e re dhe e ngjashme me fytyr�n e engj�llit, ka t� theksuar vul�n e eg�rsis� shtazore.  Ja se si i p�rshkruan �ngjejt Svedenborgu: �N� qiej kemi nj� �ift engj�jsh � po ky nuk �sht� bashkim i dy engj�jve, por si t� thuash nj� engj�ll�.  �M�nyra e sjelljes s� engj�jve n� qiej varet vet�m nga mardh�nia e tyre e nd�rsjellt��.  �Fytyra e engj�llit �sht� e kthyer prore kah lindja�.

      Kjo �sht� v�rtet e sakt�.  Me Zhenen� ngjet partogjeneza. Duke iu kthyer vazhdimisht natyr�s, engj�lli realizon b�mat e tij n� em�r t� trinis� s� shenjt�: hajnia, homoseksualiteti dhe tradh�tia.  Fytyra e tij �sht� e kthyer prore kah drita.

      E habitshme, q� ai, duke qen� i ngujuar n� kushtet m� mizerje, arrin format m� t� ep�rme t� shprehjes.  Romani autobiografik japonez madje edhe nd�r p�rshkrimet e posht�rimeve m� t� ul�ta n�nvizon dinjitetin njer�zor, ve�an kjo ndeshet shpesh te tradicionalist�t q� kan� ngjizur zanafill�n e romantizmit t� shekullit XIX.  Por forca e v�rtet� e kultur�s del n� pah p�r nga aft�sit� e dep�rtimit n� ato sfera, shprehja e t� cilave quhej e pamundur.  �do kultur� e pjekur pjell fantazma t� pajeta arsyjeje.  Por ajo ama m�nd bishat e egra.  Evropa bashk�kohore na ka dh�n� ne dy prej k�tyre kryeatyrave: nj�ri �sht� Nizhinskij, shprehje e eg�rsis� p�rmjet eg�rsis�, tjetri �sht� Zhene, shprehja e s� keqes p�rmjet s� keqes.  Sartri ka pasur t� drejt�, kur thoshte, se Zhene jo thjesht shkruan p�r t� keqen, por si me th�n� e mish�ron k�t� t� keqe.

      Zhene nuk pati marr� asnj� lloj arsimimi, dhe n� t� nj�j�t�n koh�, n� nj� far� m�nyr� t� paarritshme n� �Ditar Hajduti� ne ndeshim jonet e romanit pllutovian, perceptimin pagan t� natyr�s n� frym�n e �Apokalipsisit� t� Lorencit, tradit�n moraliste franceze, nihilist�t dhe rebel�t, p�r t� cil�t na flet Kamy n� �Rebelimin metafizik�, e poashtu hijen e Paskalit dhe at� t� Bodlerit.

      Burgu, n� t� cilin vuajti d�nimin Zhene, nuk ishte vendi, ku mblidheshin martir�t e p�rvuajtur t� s� v�rtet�s.  Sikund�r njeriu q� provon prirjen josh�se ndaj muzik�s, b�het muzikant, Zhene provonte joshjen ndaj burgut dhe u b� i burgosur.  Disave, ndofta Zhene mund t�u duket tep�r hermetik.  Fjalori i tij �sht� boll i err�t.  N� koh�n e tij Balzaku demonstroi dije t� gjera mbi zhargonin e hajdut�ve, por, duke e shfryt�zuar at� si material p�r kapitullin e kat�rt t� �Shk�lqimi dhe mjerimi i kurtizaneve�, ai e deformoi at� mjesht�risht dhe b�ri prej tij at�, q� relativisht mund ta quash zhargon objektiv.  Zhene qe i pari q� shkroi nj� roman, duke shfryt�zuar zhargonin subjektiv. 

      Mizerabliteti dhe p�rvoja e r�nies s� Zhenes� kan� qen� n� nj� far� shkalle procedimet e para t� k�saj gjinie, s� cil�s zor se mund t�i gjesh tjet�r analogji.  Mos vall� p�r k�t� ai hoqi dor� nga fjalori i mbar�pranuesh�m dhe p�rdori at� fjalor, t� cilin shfryt�zoi n� jet�n e tij, duke realizuar, k�sisoj, nj� shprehuri artistike t� mahnitshme?

      Zhenen� e sundonte gjithher� d�shira p�r ta lartuar r�nien njer�zore, e cila i qe shkruar ta p�rjetonte n� kurrizin e vet.  N� gjakimin e tij p�r t� shfryt�zuar mund�sit� q� ia dha arti me fjal�n, Zhene na del m� tep�r poet, sesa prozator. Madje edhe n� nj� dantell� t� mjer� prej letre, t� prer� me dh�mb�t dhe thonjt� e t� burgosurve, ai shihte shprehjen e p�rndezur t� posht�rimit, t� cilin r�ndom p�rpiqen t� mos e v�rejn�, dhe pik�risht kjo shkall� e skajshme posht�rimi e njer�zve u b� shkak i d�shir�s p�r t�i lartuar ata. Armani, ky gjigand i pamposhtur, vet� fizionomia fizike e t� cilit �asocionon me galer�n dhe, i cili, m� dukej p�rfaq�suesi m� theksh�m i saj�, nuk mundej t�i kujtoj� me qet�si ato koh�ra, kur ai me duart e tij kaba mori pjes� gjithashtu n� b�rjen e k�saj dantelle prej letre. �Vet�m nj� idiot safi mund t� mendoj�, q� ai �sht� i aft� t� b�j� gjith�ka�. Kur n� sht�pin� e arrestit Zhene pa, se si i burgosuri shkruan poezi t� brishta dhe naive p�r dashurin� q� mahnisnit t� burgosurit e tjer�, p�r her� t� par� n� t� u zgjua d�shira t�i shkruaj vet� ato.  Pik�risht at�her� ai shkroi �I d�nuari me vdekje�.  Megjithat� t� burgosurit nuk e kuptuan poem�n dhe e sulmuan at� ashp�r.  Por sidoq� nuk e vler�suan � si papritshm�ri a si ligj�si � tek e mbramja ka gjasa t� ken� qen� edhe nj�ra edhe tjetra bashk�.

      Natyrisht, q� poezit� e shkruara me t� till� pasion, p�r m� tep�r n� zhargon, jan� t� pakuptueshme p�r njeriun e zakonsh�m.  Po prej nga vjen ky moskuptim nga vet� t� burgosurit? Dhe at�her� Zhene u gjend n� vetmi, aq pak t� ngjashme me �vetmin� e artistit�.  Por �far� n� p�rgjith�si do me th�n� akti i vetshprehjes krijuese p�r njeriun q� ka r�n� kok� e k�mb� n� nj� situat� t� p�rcaktuar si kjo? A �sht� vall� i diktuar ai t� shk�putet nga ky mjedis? Apo, p�rkundrazi, ka vet�m gjakimin si e si t� mund t� kridhet sa m� thell� n� t�?

       

      Zhene e p�kufizon k�shtu poezin�: �Fjala �hajdut� ka kuptimin e zejes kryesore me t� cil�n merret hajdut�ria.  Ai e p�rcakton at�, duke e fshir� nd�rkaq � n� momentin kur quajn� k�shtu gjith�ka q� nuk rezulton hajdut.  Ai si t� thuash e thjesht�zon at�.  Poezia prandaj dhe q�ndron n� vet�dij�simin e qart� t� vetvetes hajdut.  Kur vet�dija e �do cil�sie tjet�r b�het gjer n� nj� pik� t� till� p�rcaktuese p�r ju, at�her� ajo shnd�rrohet n� poezi�.

      Fill pas Bodlerit n� shekullin XX Malro u p�rpoq t� paraqes� n� romanet e tij nj� tip t� till� njeriu, i cili nj�koh�sisht vepron dhe vetshprehet, t� cilin e gjykojn� dhe i cili vet� �sht� nj�koh�sisht gjyqtari, q�, duke qen� i d�nuar me vdekje, vet� e realizon ekzekutimin e d�nimit.  Pik�risht n� k�t� fakt q�ndron nj� nga detyrat m� t� koklavitura q� vihen para shkrimtarit bashk�kohor.

      Ja se si Zhene i p�rshkruan ndjenjat q� p�rjetoi, kur po bridhte me tre shok� t� tij: �Un� kam qen� vet�dija medituese e tyre�.

      Kjo shprehje megjith�se ironike, �sht� shum� e sakt�. Kontributi krijues i Zhenes�, duke filluar nga debutimet e tij letrare t� pakuptuara, me �I d�nuari me vdekje� gjer m� sot, kur tashm� emri i tij ka njohje gjithkund, ka t� b�j� me faktin, q� ai gjithnj� ka rrahur ta kap�rcej� �artin me art�, pa ia humbur nj�koh�sisht k�tij arti vetin� erotike. Ai si t� thuash demonstron, q� pasi t�i n�nshtrohet e lart�suara, i mbetet t� mb�rrij� vet�mse shenjt�rin�.  Shenjt�ria sipas Zhenes�, - �sht� t�rheqja n� vetmi me Zotin, kur ai q� gjykon, dhe ai q� �sht� i gjykuar jan� t� nj�jt�, anipse �uni� njer�zor i kund�rvihet k�saj t�rheqje vetmimi.

      P�rsa i p�rket Zhenes�, ai e arriti k�t�, ai u b� i shenjti Zhene.  �ka aspak nuk mund ta thuash p�r veprat e tij.

      Kur Bodleri e pa veten n� rolin e t� d�nuarit me vdekje dhe nj�koh�sisht t� xhelatit, ai e parandjeu k�t� ferr relativizmi, n� t� cilin tani qe kredhur krijimtaria.  Ai e parandjeu k�t� epok� paradoksale, kur vetshprehja krijuese b�het e barazvlefshme me vetvrasjen. 

      Homoseksualiteti i Zhenes� �sht� i �uditsh�m.  Joshja e p�rshkruar prej tij n� romanin �Ditar Hajduti� hepohet si t� thuash midis shpirt­�rores dhe fizikes. K�to tundime jan� karakteristike p�r t� gjith�, ato rezultojn� di� si t� p�rbashk�t, q� nuk varet nga poli i gravitetit.  N�  � Martesa e engj�jve� t� Svedenborgut bashkimi realizohet n� nj� kurm.  Bashkimi i Zhenes� me t� dashurit e tij na nd�rmend pjes�risht k�t� das�m engj�jsh, tiparet fizike t� Stilianos n� t� v�rtet� rezultojn� vet�mse fryte t� fantazis� s� tij, dhe n� fakt asnj� lloj Stiliano nuk ekziston.  K�tu fizikja lind nga shpirt�rorja, duke u konkretizuar rast�sisht n� form�n e d�shir�s erotike, q� shpie n� efektin e dyfisht�: nga nj�ra an�, shkrirja me vegimin, nga ana tjet�r � mish�rimi i k�tyre vegimeve, t� cilat nganj�her� konfrontohen nj�ra me tjetr�n dhe paraqesin n� vetvete nj�far� lidhjeje metafizike t� pashkat�rrueshme. 

      Pa k�t� lidhje (bashkim) bota privohet nga fundamenti i saj.  N� fund t� romanit Zhene p�rshkruan dashurin� q� lidh hajdutin dhe oficerrin e policis�.  Dhe askund nuk ka q�n� evidentuam m� mir� l�kundshm�ria e vlerave t� nj� shoq�rie ekzistuese, sesa n� k�t� histori Karmen nd�rmjet dy meshkujve.  Zhene nga veta e par� i drejtohet dashnorit polic:

      � N�se ty do t� t� urdh�rornin t� m� arrestoje mua, do ta kishe b�r� k�t�? � pyeta Bernarin.

      Ai u mendua jo m� shum� se dhjet� sekonda.  Dhe, duke ngritur vetullat, m�u p�rgjigj: �Un� do ta kisha v�rtitur n� at� far� feje, q� k�t� t� mos e b�ja vet�, po do t� kisha porositur ndonj� mikun timin ta b�nt� k�t��.

      Por nuk ndjeva ndaj tij ndonj� neveri, nj� pushtll�k i till� vet�mse e shtoi dashurin� time.

      N� k�t� sken�  shp�rfaqet thelbi m� dometh�n�s i situat�s shpirt�rore, n� t� cil�n ne t� gjith� tanim� gjendemi nga kjo situat� dhe p�rcaktohet gjakimi i njeriut drejt vetshprehjes, p�r t� cil�n n� �Ditarin e nj� hajduti� Zhene flet, q� ajo rezulton �rrjedhoj� e vet�dij�simit t� kot�sis� s� tij absolute�.  P�rse Zhenes� i jepet ta tregoj� kaq sakt� thelbin m� esencial t� k�tij ferri mardh�niesh t� t� gjith�ve dhe gjith�kaje n� bot�n bashk�kohore? Metoda e krijimtaris� s� tiji n�nshtrohet logjik�s s� erotizmit.  Raportet nd�rmjet policit dhe hajdutit jan� boll irracionale, por n� rastin e dh�n� Zhene pothuaj e identifikon veten krejt�sisht me kriminelin, dhe joshja e tij erotike �sht� gjer n� at� far� shkalle e paarritshme nga arsyeja, saq� e p�rjashton vet� mund�sin� e ndonj�far� tradh�tie nga ana e tjetrit.  Nj� paarritshm�ri e till� tradh�tie (pabesie) �sht� kusht i domosdosh�m i ekzistenc�s s� vet� erotizmit.  At� e personifikon vilja e rrushit e Stilianos.  Ajo, se sa racionalisht e nd�rton fabul�n e librave t� tij Zhene, t� nd�rmend shkrimtar�t e shekullit t� XIX.  Befasimi i par� n� k�t� p�rllogaritje t� koncentruar nga pikpamja e precizitetit matematik t� gjith�sis� rezulton momenti, kur magjepsja e Stilianit hallakatet, megjith�se shi mu k�t� zbulim Zhene e konsideron si zgjim t� arsyes. �Mua m� duket se duke e shqyrtuar shk�putazi t� harruar�n n� fijen e hekurt t� tengelit p�r rroba, papritmas ndjeva s�rishmi �astet e zgjimit t� plot� t� vet�dijes sime.  Bukuria dhe e pazakonta e k�tij objekti t� vock�l dhe t� r�ndomt�, m�u shfaq�n dhe un� mbeta i qet��.  Metamorfoza q� ngjau me Stilianin �sht� e ngjashme me soditjen e p�rq�ndruar t� tengelit p�r t� linjta: �Kur m� von�, pa harruar p�r mahnin� q� m� shkaktoi djaloshi i bukur, un�, me po at� dor�heqje dhe qet�si do ta shqyrtoj at�, do t� guxoj deri n� fund ta njoh dashurin� time dhe, duke u bazuar n� k�t� dije, t� nd�rtoj raportet e mia me bot�n: at�her� dhe do t� zgjohet arsyeja ime�.

      Kombinimi harmonik i dashuris� dhe qart�sis� s� vet�dijes �sht� i mundsh�m ve�se n� art.  Prandaj dhe materializmi koherent i Zhenes� b�het pavullnetsh�m mistik� origjinale.  P�rshkrimet e tij t� natyr�s (absolutisht t� pangjashme me ato q� mund t� gjesh te Prusti) rivalizojn� me arritjet m� t� mira t� let�rsis� s� shekullit XX: dielli q� ngrihet nga prapa shk�mbinjve t� platint� n� Kadise, rinoceronti q� kullot n� fushat e gj�ra me grur� diku n� kufijt� e �ekosllovakis� dhe Polonis�, - k�to p�lhura piktoreske t� Zhenes� na kthejn� neve bukurin� zanafillore pagane t� bot�s. 

      Gjithkund ku shfaqet ky peligrim, i ngjash�m me perandorin Adrian, i cili, �pa e diktuar nd�rrimin e stin�ve t� vitit dhe kushtet klimaterike, me kok�n zbuluar udh�heq n� krye t� luft�tar�ve p�rmes d�bor�rave t� Kaledonis� dhe shkret�tirave t� Egjiptit te Ep�rm�, ai na l� pikturat e tij: detin me syt� e notarit, rrafshirat ranore, t� cilat ai, duke u shtrir� n� tok�, i sodit v�mendsh�m nd�rmjet sht�llungave t� barit; q� t� mund ta ndryshoj� kryek�put bot�n, e mjaftueshme �sht� t� k�qyr�sh mbi t� nga niveli i tok�s, at�her� e kupton, q� kufijt� nuk kan� asnj� pik� r�nd�sie, sikund�rse e kan� pikasur k�t� gj� q�moti t� gjith� hajdut�t n� Evrop�.  Pakufijshm�ria e bot�s, e par� n�n k�t� k�nd, me agj� nuk mund t� krahasohet. 

      Zhene l� gjithkund krijimet e tij: statujat cullake t� djelmoshave t� adhuruar, qutetin q� p�rb�heh vet�m nga deti, shk�mbinjt�, pyjet, fushat e grunj�rave dhe pirgjet m� gur�, qytetin e kundruar n� p�rputhje me perceptimin vetjak t� Zhenes�, p�rfund, nga niveli i tok�s. 

      Metamorfoza realizohet pand�rprerje, e ngjashme me at� sesi nga gjaku i ushtar�ve t� plagosur me koh� rriten shkurre boj� vishnje.  Ekzistenca fizike e njeriut �sht� pjes� e natyr�s panteistike.

      Koha jon� t�huajsohet nga boll�ku. 

      Nd�r t� tjera Zhene ringre stilin patetik n� pamjen e tij zanafillore: pathosi i p�rlartimit t� ndjenjave p�rftojn� tek ai form�n e pasionit gjithp�rfshir�s, aq intrigues n� koh�n e Balzakut dhe Stendalit.  Dhe sikund�r  te Aristoteli, edhe tek Zhene pathosi i kund�rvihet me t� nj�j�tin fanatiz�m etosit.

      P�r Zhenen� shkelja e moralit, rreziku i t� cilit ekziston p�r njeriun e ri, �sht� jo krim, porse �heroiz�m�.  Ai vet� si t� thuash rezulton personifikim i amoralitetit absolut.  N� fillim, kur nga sht�pia e nd�shkimit at� e �uan n� nj� familje kristiane n� jug t� Franc�s, ai qe gjithashtu i mir�, nj� voc�rrak shpirtdhimbsur, i brisht�, i nginjur me ndjenja religjioze.  Por pastaj, duke u kaf�rdisur nd�r vese dhe pasi njohu k�naq�sit� e vrazhd�ta t� jet�s hajdutore, ai u ushqye me pik�llimin e kulluar dhe t� rrept�.  Vula e k�tij g�zimi pik�llimtar ka mbetur n� krijimtarin� e tij.

       

      N� teatrin antik heronj t� tragjedis� mund t� ishin vet�m personalitetet legjendare, njer�zit � r�ndomt� lejoheshin vet�m n� komedi.  M� pas, n� nj� rrjedh� t� gjat� kohe heronj t� tragjedive kan� qen� vet�m njer�zit me origjin� t� fisme.  Kjo ka zgjatur deri at�her�, kur Balzaku p�r her� t� par� futi n� romanet e tij  Votrenin q� dallonte prj t� gjith�ve p�r nga mendja dhe forca fizike, aft�sia p�r pasionin, ndaj t� cilit ua mbate vet�m heronjve tragjik�.  N� veprat e Zhenes� ky pasion mungon, por ai pajis me tipare tragjike njer�zit q� gjenden n� fundin m� t� ul�t t� shoq�ris� bashk�kohore.  Kjo �sht� aq e pangjashme me fars�n borgjez� t� p�rshkruar nga Prusti.  P�rkundrazi, ai b�ri gjith�ka q� mundi, q� heronjte e �Ditarit t� nj� hajduti� t� merreshin seriozisht.

      Ku q�ndron burimi i k�saj force patetike, si t� thuash t� ndri�uar p�rbrenda me nj�far� rrezje t� mistershme?

      Rezulton vall� kjo forc� si produkt vet�m i mjedisit t� pazakont� t� personazheve? Sigurisht, s�ka pamjaftueshm�ri edhe n� truket ekspresive q� krijojn� pangjashm�rin� e sfondit t� pazakont� t� ngjarjeve, t� tilla si �pik�llimi i trupit q� ka mb�rritur gjer n� �menduri�, solidariteti i hajdut�ve q� vjedhin lule nga varrezat p�r t�i b�r� kuror� shokut q� u vdiq, apo karafilat e kuq, t� cilat nj� djalosh i ngul n� t� gjitha vrimat e trupit t� tij, madje dhe n� t� linjtat q� po thahen mbi nj� tel t� ndehur p�rgjat� kaushit t� burgut, - truket, t� cilat na b�jn� t� ndjejm� brisht�sin� e kurmeve dhe zemrave t� dy djelmoshave q� rrin� n� k�t� kaush. 

      Por patetika sh�rben jo vet�m p�r q�llime zbukurimi.  Ajo lidh si t� thuash n� vetvete gjith� personazhet.  T� gjith� personazhet meshojn� n� k�t� korrac�, si nd�r b�ma kalorsiake.  T� gjith� ata zot�rojn� nj� konstrukt fizik t� fuqish�m dhe � t� p�rshkuar nga fryma e imoralizmit�.  Megjith�se n� vet� Zhenen� nuk ka motivacione negative, djelmoshat, t� cil�t ai dashuron, t� gjith� jan� qenie t� r�na.  Patetika e tyre �sht� e lidhur me energjin� fizike q� ka vektor mohimin.  Por t� gjitha k�to akte mohimesh, vjedhjesh, pabesish (tradh�tish), vrasje n� rastin e dh�n� jan� t� p�rmbyllura n� trupin, i cili k�t� mohim e shp�rdoron.  Esenca e patetik�s dhe p�rcaktohet me kontradikt�n nd�rmjet energjis� globale t� k�tij mohimi dhe me kufizimin e mund�sive fizike t� njeriut.

       

      Zhene nderon energjin� shp�rthyese fizike, por sidoqoft�, at� q� adhuron ai m� fort, �sht� dob�sia e saj.  V�rtet q� gjith�ka fizike tek ai rezulton si t� thuash metafor� e posht�rimit t� njeriut n� bot�n bashk�kohore, dhe, k�sisoj, n� akord me detyr�n e tij kryesore artistike, trupi njerzor ka nevoj� p�r justifikim dhe p�rlart�sim.

      Lexuesi i miredukuar, ka gjasa t� jet� paksa i shokuar nga mahnia e Zhenes�, kur shkruan p�r nazizmin: �Tek pull� gjerman�ve n� koh�rat e Hitlerit iu dha t� pranojn� pandarazi Policin� dhe Krimin.  Kjo sintez� globale kontradiksioni qe e pajisur me nj�far� magnetizmi t� friksh�m, i cili edhe p�r nj� koh� t� gjat� do t� na frik�soj��.

       Zhenen� e shqet�son jo vullneti i nazizmit p�r sundim, porse �tragjizmi� i famsh�m i frym�s gjermane, q� u shp�rfaq rast�sisht apo sipas nj� ligj�sie n� kriz�n e sistemit politik.  P�rsa m� p�rket mua, mendoj se nazizmi p�r vet� natyr�n e tij �sht� realizimi i apo koncepsioni i politizimit t� pakujdessh�m nihilist, ai u b� rezultat religjioz i hyjnorizimit t� trupit, pafuqia dhe r�nia e t� cilit tashm� �sht� ashiqare.  Asgj� nuk na nd�rmend m� mir�  shkat�rrimin fizik t� rinis� n� lul�zimin e forc�s s� vet, sa ��na e kujton k�t� na

      (Message over 64 KB, truncated)

    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.