Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.

Re: 2300 y. old undeciphered inscription found in Albania

Expand Messages
  • mbikqyres
    Hi ! This is a copy of the article to which I was refering when telling about this discovery. I have already made a summary in English of this article at the
    Message 1 of 5 , Oct 31, 2002
    • 0 Attachment
      Hi !
      This is a copy of the article to which I was refering when telling
      about this discovery. I have already made a summary in English of
      this article at the very first message of this topic.
      I could try to translate any special paragraphs which might look
      interesting to you.

      Alvin

      --- In cybalist@y..., "Brandon" <godanov@e...> wrote:
      > I found this, could someone please translate it?
      > Brandon
      >
      > Gjuha :: Ne Vatikan me 4 rrasa dylli
      > Postuar nga: Albo
      >
      > Gjuha Nese qendrojne te gjitha ato qe jane deklaruar deri tani nga
      > paleografia boterore per 4 tabulat shqiptare, atehere historia e
      > shkrimit ne Shqiperi permbyset krejtesisht. Dokumenti me i hershem
      i
      > shkruar ne Shqiperi nuk do te jete Formula e Pagezimit,
      as "Meshari" i
      > Gjon Buzukut, e as Kodiket e Beratit, por kater tabulat prej dylli
      qe
      > i perkasin shekullit te trete para Krishtit.
      >
      >
      > Nga Fiqiri Sejdiaj
      >
      > Kur Dritero Agolli mori ne nje trraste leshi nen gune balten e
      > Devollit per t'ia sjelle Lidhjes se Shkrimtareve dhe Artisteve, te
      > gjithe e kuptuan se kjo ishte thjesht nje gjetje artistike. Poeti
      nuk
      > kishte as trraste leshi e as gune, perkundrazi krekosej ne Tirane
      me
      > kostum e kollare duke shkruar per vendlindjen e balten e saj. Gati
      te
      > njejten gje beri keto dite edhe drejtori i Arkivave te Shtetit
      > Shqiptar z. Shaban Sinani, i cili coi ne Vatikan kater rrasa dylli
      me
      > mbishkrime te cuditshme. Nese keto rrasa dylli rezultojne te
      verteta,
      > atehere historia e shkrimit ne Shqiperi permbyset krejtesisht. Fale
      > mjeteve te komunikimit, tani nuk ka nevoje te marresh as trraste
      leshi
      > e as valixhe diplomatike. Mjafton nje diskete me te gjitha imazhet
      e
      > pamjet e objektit per te sqaruar, ne mos gjithcka, thelbin e
      objektit.
      > Natyrisht imazhet jane tjeter gje dhe origjinali eshte tjeter gje,
      por
      > gjithsesi, nga imazhet elektronike mund te gjykohet per
      origjinalin.
      > Ne maj te ketij viti (2002) drejtori i Arkivave te Shqiperise
      z.Shaban
      > Sinani, i dergoi nje e-mail z.Francesko D'Aiuto zv/prefekt i
      > Bibliotekes Apostolike te Vatikanit. Studiuesi i njohur italian,
      pasi
      > mori imazhet e para nepermjet postes elektronike, i pergjigjet
      Arkivit
      > te Shqiperise: "Jam duke i studiuar me shume interes imazhet qe me
      > keni derguar. Mund t'iu pohoj menjehere se alfabeti i perdorur
      eshte
      > nje degezim i alfabetit grek, megjithese gjuha, per aq sa mundem
      prej
      > fotove, nuk me ngjan greke. (E derivato del grecco ache se la
      lingua,
      > per qunato posso vedere dalla imagini, non sembra grecca). Ndoshta,
      > -shkruan Francesko D'Aiuto,- kjo duhet kerkuar midis gjuheve te
      > ndryshme antike, qe jane shkruar duke perdorur ne menyre te
      pershtatur
      > alfabetin grek, qofte ne rajonin italik, ashtu dhe ne ate ballkanik
      > apo ne Azine e vogel. Tabulat, ne cdo rrast, nese jane autentike,
      > padyshim jane antike dhe te denja per vemendje me te larte".
      >
      > Po c'jane keto kater rrasa dylli qe kane vene ne levizje nje arkiv
      te
      > tere dhe vete drejtorin e pergjithshem te Arkivave te Sqiperise? Si
      > erdhen ato deri ketu? Kush i pruri? Ku i gjeti? A jane ato vertete
      te
      > hershme dhe origjinale apo nje mashtrim qe vjen nga falsifikimi?
      Pra,
      > a jane autentike 4 tabulat e gjetura ne Shqiperi, te cilat mund te
      > perdoren si deshmi e te shkruarit shqip qysh prej kohes ilire?
      >
      > Historia me kater tabulat prej dylli ze fill nje vit me pare kur
      > koleksionisti i vlerave antike Vangjel Kapidani nga qyteti i
      Elbasanit
      > kishte midis gjerave te tjera edhe kater pllaka dylli te shkruara.
      I
      > vetedijshem per rendesine e ketyre gjetjeve, ai ftoi ne studion e
      tij
      > drejtuese te arkivit te shtetit shqiptar. Pas kesaj ftese eksperte
      te
      > sherbimit arkivor vizituan menjehere koleksionin e afruar. Vete
      > Vangjeli, ky koleksionist i apasionuar, pranoi jo vetem qe te jape
      > shpjegimet e rastit por edhe te bashkepunoje me mysafiret e ardhur
      nga
      > Tirana. Ai i la te 4 pllakat e shkruara ne duart e Arkivit
      Shteteror.
      >
      > Vleresimi i pare i 4 pllakave prej dylli u be nga nje grup
      ekspertesh
      > shqiptare. Ne Drejtorine e Pergjithshme te Arkivave u ftuan Prof.
      > Kristo Frrasheri, Prof. Muzafer Kerkuti, Prof. Dhimiter Shuteriqi,
      > Prof. Muzafer Xhaxhiu e studiues te tjere. Mendimi paraprak i tyre
      > ishte se ato mund te jene kate deshmi te ngjashme me tabulat
      romake.
      > Ky pohim te ben te mendosh se mosha e tyre duhet te jete shume e
      > hershme. Sikurse dihet, tabulat prej dylli u shfaqen ne qyteterimin
      > romak nga moren dhe emrin "tabula rrasa" aty nga shekulli i III
      para
      > Krishtit. Megjithate gjurmet e shkrimit ne balte te pjekur jane
      shume
      > me te hershme. Ato i gjejme ne Babiloni qysh ne shekullin e VII
      para
      > Krishtit.
      >
      > Para se te vazhdojme me 4 tabulat shqiptare prej dylli si dhe
      > rendesine e tyre, le te prezantojme gjetjet me ne ze te kesaj
      fushe.
      > Vini re kete rrase argjili! ajo i perket shekullit te VII para
      > Krishtit. Eshte me e hershmja e zbuluar ne kete fushe. Ajo permban
      nje
      > rrefim te lashte babilonas per permbytjen e botes. Pervec
      rrefenjave
      > te Bibles mbi permbytjen e madhe ka edhe histori te tjera, te
      cilat na
      > vijne nga Babilonia, pikerisht nepermjet shkrimit te bere ne balte
      te
      > pjekur.
      >
      > Skenat e pikturuara mbi mure dhe kolonat e vareve ne Egjipt
      tregojne
      > se si e shtypnin balten (argjilen) njerezit. Pasi benin kete pune,
      ata
      > e fusnin balten ne kallepe druri e shkruanin mbi te. Per t'i
      ruajtur
      > per nje kohe te gjate porosite qe jepte faraoni apo prijesi i tyre,
      > skribet i linin pllakat e shkruara prej balte te thaheshin nen
      diellin
      > pervelues te Nilit.
      >
      > Shume vite me vone kemi nje dokument tjeter te shkruar. "Prizmin e
      > Senakeribit". Ne te pershkruhet rrethimi i Jeruzalemit nga
      Perandori
      > asirian si dhe burgosja e mbretit Ezekia, i cili u zu rob si zogu
      ne
      > kafaz. Perandori asirian Ashurbanipali qe mbreteroi nga viti 669-
      636 e
      > beri pallatin e vet qender te letersise dhe arteve. Ai kishte nje
      > biblioteke me 20 mije libra argjili. Historia e Mesapotamise u
      shkrua
      > me urdher te tij. Ajo u shkrua mbi blloqe te lagura balte, duke
      > perdorur si mjet shkrimi nje shkop si pyke. Gjithcka qe dime per
      > qyteterimin e lashte vjen nga kjo lloj paleografie, e cila ne nje
      fare
      > menyre eshte poligrafia e rrasave prej argjili.
      >
      > Ky eshte "Cilindri i Kirit" i shkruar nje shekull pas "Prizmit te
      > Senakeribit". Per lexuesin e gjere Kiri i madh njihet si themelues
      i
      > Perandorise Persiane (549 vjet para Krishtit). Ne kete cilinder
      prej
      > balte te pjekur jane regjistruar bemat e Kirit. Ne te thuhet se si
      e
      > mposhti ai Babilonine dhe se si i shperndau njerezit e tij besnike
      ne
      > te gjithe terrioret e pushtuara prej tij. Cilindri i Kirit mbyllet
      me
      > fjalet: "Gjithe perendite le te kerkojne cdo dite nje jete te gjate
      > per mua".
      >
      > Skribet (shkruesit) asiriane babilonas perdornin nje shkop ne forme
      > pyke per te shkruar mbi rrasen e lagur te argjiles. Shpesh nje gje
      e
      > tille behej edhe me dyll ose me dyll e balte bashke.
      >
      > Shume vite me vone, kur poligrafia e rrasave prej balte mori fund,
      > sekretaret e perandoreve i shkruanin porosite qe u jepeshin nga
      > prijesi ne pergamen apo papirus. Kodiket e Beratit, p.sh. jane
      shkruar
      > ketu e 16 shekuj me pare pikerisht ne pergamen.
      >
      > Duke ndjekur historine e shkrimit ne shekuj mesojme se te
      shkruarit ne
      > rrasa dylli (ashtu sic kemi edhe ne tani 4 rrasat tona) ka
      mbizoteruar
      > nga shekulli 3 deri ne shekullin e 2 para Krishtit. Romaket ishin
      > kampione ne perdorimin e tyre.
      >
      > Sipas Vangjel Kapidanit 4 rrasat prej dylli vine nga rrethinat e
      > Pogradecit. Ndoshta nga varret monumental te Selces. Sipas
      arkeologut
      > Neritan Ceka, i cili ka studiuar nga afer kete vendbanim, "kultura
      e
      > vendbanimit te Selces se poshtme i perket shekullit te 3 e 2 para
      > Krishterimit. Kjo eshte pra periudha qe perkon edhe me perdorimin e
      > tabulave prej rrase. Pas ketij konstatimi nga ekspertet shqiptare
      ia
      > vlen qe imazhet e 4 tabulave prej rrase te beheshin objekt i
      > paleografise e te merrnin rrugen drejt Vatikanit.
      >
      > Koleksionisti nga Elbasani nuk jep te dhena te mjaftueshme per 4
      > tabulat e gjetura. As ai dhe as studiuesit e tjere shqiptare nuk
      dine
      > t'i lexojne e t'i deshifrojne ato. Keshtu u kerkua ndihma e te
      huajve
      > e ne menyre te vecante e studiuesve te paleografise se vjeter ne
      > Vatikan. franceze, kroate, angleze, pasi kane pare imazhet e para
      kane
      > kerkuar te dine me shume per to. P.sh.ku jane gjetur? Cila eshte
      lenda
      > tjeter arkeologjike qe i ka shoqeruar ato? Pasi e moren kete
      > informacion plotesues francezet u shprehen: "S'ka asnje dyshim se
      te 4
      > rrasat e baltes ne Shqiperi i perkasin shekullit te 3 apo te 2 para
      > Krishtit. Megjithate, - thone ata,- pikepyetje mbeten. P.sh. kush e
      > provon se kjo lidhje nuk eshte rastesore?"
      >
      > Specialistet britanike te paleografise mendojne se shkrimi ne 4
      rrasat
      > e baltes shqiptare deshmon per nje ndikim kulturor kryesisht
      helen, te
      > ardhur nepermjet tokes e jo te nje ndikimi latin te ardhur permes
      > detit. Dy tabulat e para kane te njejtin tekst. Ndoshta nje lutje
      apo
      > porosi qe mund t'i vihej te vdekurit ne varr. Alfabeti eshte helen,
      > por ka nderhyrje te nje alfabeti tjeter, ndoshta me germa latine te
      > modifikuara.
      >
      > Paleografi rumun Kostin Fenesan jep shpjegimin se "ky lloj shkrimi
      i
      > perket mijevjecarit te pare".
      >
      > Prof. Stipceviqi propozon nje analize DNK ne Institutin
      Arkeologjik te
      > Zagrebit, per te vertetuar origjinalitetin dhe lashtesine e tyre.
      >
      > Dr. Lladani nje tjeter studiues kroat, nje nga gjuhetaret dhe
      > poliglotet me te mire sot ne bote, njohes i shkelqyer i gjuhes
      shqipe
      > mendon se nje pune krahasuese, me mbishkrime te njohura nga trevat
      e
      >
      > Pas ketij informacioni te dendur ne distance, drejtori i Arkivave
      te
      > Shqiperise i drejtohet drejtperdrejt edhe njehere zv/prefektit te
      > Bibliotekes apostolike te Vatikanit z.Fracesko D'Aiuto. Nje gje te
      > tille ai e ben edhe me studiuesin anglez Roderik Myllen ne Tirane.
      > Pasi shohin se bashku per nje kohe te gjate te 4 tabulat prej dylli
      > midis tyre zhvillohet ky dialog:
      >
      > Dr. Mylen: Dy tabolat e para kane te njejtin tekst. Per te arritur
      ne
      > nje konkluzion perfundimtar eshte e nevojshme deshifrimi permes
      > transkiptimit te krahasuar.
      >
      > Sinani: Si mund te arrihet nje gje e tille?
      >
      > Dr.Myllen: Une mendoj se duhen angazhuar edhe arkeologe te
      > specializuar per gjuhet antike. Ndikimi helen tregon se keto tabula
      > jane gjetur ne thellesi te vendit. Mirepo tabulat kane qene nje
      gje e
      > zakonshme per latinet e jo per helenet!
      >
      > Sinani: A kemi nderhyrje te jashtme qe mund te vere ne dyshim
      > autencitetin e tyre?
      >
      > Dr. Myllen: Jo, nuk ka asnje shenje te jashtme qe mund te vere ne
      > dyshim autencitetin e tyre. Ato duken te pacenuara nga dora e
      njeriut
      > modern.
      >
      > Sinani: A mund te jene 4 tabolat shqiptare te fabrikuara apo te
      > falsifikuara ne nje kohe me te vone se sa mendohet mosha e tyre?
      >
      > Dr.Myllen: Une personalisht e perjashtoj fabrikimin e tyre ne nje
      kohe
      > me te aferme, kurse falsifikimi me duket si dicka e dyshimte.
      >
      > Sinani: A vihet re fryma e krishterimit ne tekstet baze?
      >
      > Dr.Myllen: Jo, dhe kjo duhet t'ju gezoje. Kjo do te thote se ato
      jane
      > krijuar shume kohe para Krishterimit. Tekstet ngjajne si porosi qe
      i
      > jepen njeriut, i cili shkon ne boten tjeter.
      >
      > Sinani: Mos jane stampime te marra nga ndonje model i gatshem?
      >
      > Dr.Myllen: Germat jane formuar duke e mbledhur dyllin pak e nga pak
      > anash. Ajo qe mbetet pert'u zbuluar e argumentuar eshte fakti se si
      > kane mundur te mbijetojne pa u demtuar nga mikromjedisi,
      temperatura
      > dhe shtypja. Mirepo sic duket ky ka qene fati i tyre, per te miren
      e
      > te gjitheve. Gjetje te tilla jane zbulimet per te gjithe e ne
      menyre
      > te vecante per ate vend ku jane gjetur.
      >
      > Drejtoria e Arkivit Qendror si dhe vete z. Shaban Sinani qe e
      udheheq
      > kete operacion jane ende ne proces ballafaqimi e saktesimi per
      moshen
      > dhe karakterin e 4 tabolave prej dylli. Nese ne fund te ketij
      > operacioni vertetohen te gjitha sa u thane me lart, atehere
      historia e
      > shkrimit shqip permbyset krejtesisht. Libri me i hershem i shkruar
      ne
      > gjuhen shqipe nuk do te jete me "Meshari" i Gjon Buzukut, as
      Kodiku i
      > Purpurte i Beratit i shkruar ne greqishten bizantine, por kater
      > tabolat prej dylli, per te cilat Arkivi i Shtetit dhe
      institucionet e
      > tjera shkencore shqiptare po punojne per t'iu dhene pergjigje te
      > gjitha dyshimeve dhe hipotezave qe lidhen me to. Ballkanit por
      edhe me
      > gjere, mund te sherbeje si celes per zberthimin e enigmes qe
      paraqesin
      > kater tabulat shqiptare prej dylli.
      >
      > Dijetari i shquar akademik Kapiciqi eshte i bindur se ky zbulim
      eshte
      > vetem nje vazhdimesi e mbishkrimeve ilire ne Ballkan e me gjere,
      por,
      > per fat te keq, deri me tash jane shume te pakta si kerkimet ne
      > terren, ashtu edhe rezultati. "Shpresoj se ky zbulim,- thote ai,-
      do
      > ta begatoje kete fushe, pothuajse te pahulumtuar deri tani nga ana
      > jone dhe qe i perket periudhes antike."
      >
      >
      > © Koha Jone 2001 All Rights reserved
      > --- In cybalist@y..., "mbikqyres" <a96_aeu@A...> wrote:
      > >
      > > I am sorry, I do not posses any images of the scripts but I
      would
      > > certainly share them with you in cybalit if I find any.
      > >
      > > Alvin
      > >
    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.