Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.
 

Flasim per Camerine

Expand Messages
  • Agim Xhemali
    Kjo fjalë e huaj në jetën e popullsisë shqiptare të çamërisë hyri dhe i solli aq shumë shqetësime,dhimbje,gjak e lot. Përkthyer në gjuhën shqipe
    Message 1 of 1 , Apr 10, 2008


      Kjo fjalë e huaj në jetën e popullsisë shqiptare të
      çamërisë hyri dhe i solli aq shumë
      shqetësime,dhimbje,gjak e lot.


      Përkthyer në gjuhën shqipe do të thotë shkëmbim.Me siguri kjo nuk ka të bëjë me shkëmbime mallrash apo ekuivalentesh të tjerë,por me këmbim njerëzish.Për shovinistët grekë një lloj malli janë edhe njerëzit,mjafton t'i shkëmbente,të largonte popullsinë shqiptare nga trojet e saja autoktone për të krijuar atje,"homogjenitetin etnik"grek. Luftërat ballkanike ia kishin dyfishuar territoret
      dhe popullsinë greqisë,në dëmë të fqinjëve. Orekset soviniste greke për ç'do ditë shtoheshin,drejt
      gllabërimit të tokave të huaja.Koncepti ekspansionist i "megalidesë" që synonte të përfshinte në mbrendësin e kufijve të saj tokat ku banonin ortodoksët e Turqisë.Kjo aventur e çoi në Azinë e Vogël,e cila në vend që t'i sillte lavdinë që lakmonin u solli disfatën poshtëëruese.(1)Diskreditimi politik dhe
      katastrofa ushtarake që pësoi atje u shoqërua me shumë shkëmbime të qindra e mijëra njerëzve.
      Më 30 janar 1923 u nënshkrua në Lozanë marrëveshja e veçantë turko-greke,mbi shkëmbimin e grekërve të Anadollit,me "turqit"e Greqisë.Sipas marrëveshjes,duke filluar që nga 1 maji i vitit 1923:"...duhet të kryhet shkëmbimi,i detyrueshëm i shtetasve "turq" të besimit ortodoks.Grekët e vendosur në tokat turke,gjithashtu edhe i shtetasve grekë të besimit mysliman të vendosur në tokat greke."(2) Të shkëmbyerit duhet të linin vendin e origjinën dhe duhej të fitonin atë të vendit ku shkonin,pa të drejtë kthimi.Në këtë shkëmbim nuk përfshiheshin banorët grekë të Stambollit dhe turqit e Thrakës Përëndimore".(3)

      Populli shqiptar nuk duhej të përfshihej në sferën
      e shkëmbimit,sepse përveç fesë nuk kishte asgjë të
      përbashkët as me turqit por as me grekërit.Edhe në
      komisionin miks,të ngarkuar me zbatimin e shkëmbimit,u
      vendos që të "përjashtohej popullsia e
      çamërisë".(4)Këtë fakt e pranojn edhe vet çeveritarët
      e Athinës.Përfaqësuesi grek,Kallamanos,në Konferencën
      e Lozanës deklaron se:"Qeveria-e tij-nuk ka asnjë
      qëllim që të veprojë në shkëmbimin e myslimanëve me
      origjinë shqiptarë.Shqiptarët banojnë në një krahinë
      të përcaktuar mirë,Epirin.Në qoftëse ata janë të një
      besimi,nuk janë në asnjë mënyrë të një
      kombësie."(5)"Sigurime"të tilla u kishte dhënë edhe i
      ngarkuari me punë i Greqisë në
      Tiranë,Kiçotaqi.Madje,edhe vet Venizelloja:"I kam
      telegrafuar Qeverisë sime,për t'i hequr vërejtjen mbi
      gjendjen e shtetasve grekë,myslimanë të racës
      shqiptare,që nuk duhet të ngatërrohet me turqit përsa
      i përket konventës së këmbimit të popullsisë".(6)
      Realiteti praktik qëndron ndryshe.Të thënat me të
      bërat qëndrojn shum larg.Pa u tharë ngjyra e
      nënshkrimeve,qeveritarët grekë i shkelin
      marrëveshjet.Nën etiketën "turq" ata vendosin ti
      largojnë me mijëra shqiptarë nga trojet e tyre në
      çamëri.Sa për shqiptarët e besimit të
      krishterë,mendonin t'i asimilonin fare lehtë,duke i
      joshur edhe me pasuritë e myslimanëve që do të
      largoheshin.Në këtë mes,një rol djallëzor luan edhe
      Kleri Ortodoks.Duke u përpjekur që të mbjellë përçarje
      e armiqësi midis elementit mysliman dhe të atij të
      krishterë. Gjendja acarohej së tepërmi,kur qarqet shoviniste
      greke organizuan vrasjen e gjeneralit italian
      Telini,dhe anëtarëve të Komisionit Ndërkombëtar për
      përcaktimin përfundimtar të kufirit,duke dashur të
      fajësojnë Shqipërinë.Disa ditë më vonë italianët e
      pushtojnë Korfuzin.
      Më 31 mars 1923,Konferenca e Ambasadorëve,e
      deklaron fajtor të krimit qeverinë greke dhe e ngarkon
      me përgjegjësi.Athina e tërheqë përkohësisht
      përfaqësuesin e saj nga Tirana.Punët marrin një kthesë
      me pasoja të rënda për popullsinë e
      çamërisë.Autoritetet greke e intensifikojnë luftën për
      shpërnguljen e çamëve për në Anadoll.Musa Demi,Ymer
      Capari,Xhevat Merushi,të cilët kërkojnë ndërhyrjen e
      Komisionit miks për të ndaluar dëbimin,burgosen.
      Banda hajdutësh profesionistë nga autoritetet
      lokale,terrorizonin popullsinë që të deklaroheshin
      "turq".Ata përdornin me mjeshtëri metodat më
      shkatrrimtare për të shpërngulur njerëzit.Duke i
      rrëmbyer natën nga shtëpia,duke iu kërkuar shuma të
      konsiderueshme parash për t'i liruar pastaj,etj.Kështu
      rrëmbehet Man Ismaili dhe lirohet pasi paguan 200
      napolona ari,vëllai i Murat Gjikës 300,Agako Pronja
      600,etj.,hajdutët pasi bënin gjithçka natën,të
      nesërmen shkonin nëpër fshatra forcat e rendit dhe i
      hapnin popullsisë plagë të reja duke e akuzuar se
      "strehonte"hajdutë.
      Popullata e pafajshme,duke përjetuar tortura nga më
      të ndryshmet nuk u gjunjëzua.Ajo i dërgoi disa herë
      përfaqësuesit e saj për të protestuar pranë qeverisë
      kundër dhunës e padrejtësive.Në rrugë nga më të
      ndryshmet informonte rregullisht qeverinë shqiptare
      për të gjith gjendjen në çamëri.Me dhjetëra telegrame
      iu dërguan Lidhjes së Kombeve,ku denoncoheshin
      padrejtësitë dhe kërkohej ndërhyrja e saj.Këto bënë që
      në tetor të vitit 1924 të dërgohet në çamëri një
      komision i kryesuar nga përfaqësues shqiptar,turq dhe
      grek për të konstatuar kombësinë dhe vullnetin e
      popullit.U kërkua që zërin e çamërisë t'ja
      transmetonte komisionit një dërgatë e përbërë nga
      Tahir Metja,Kadri Sadushi,Bido Dule,Nelo
      Hamiti,etj.Detyrat e të dërguarve përcaktohen qartë në
      një mbledhje që u bë në fushë të Grigohorit.
      Përfaqësuesit e popullsisë së çamërisë,pa i
      përfillur pasojat,jo vetëm që i parashtruan Komisionit
      përkatësinë e saj shqiptare dhe këmbënguljen kundër
      çdo përpjekjeje për shkëmbim,por edhe
      shtypjen,padrejtësitë dhe mohimin e çdo të drejtë që u
      bëhej nga autoritetet greke.Ata i sollën Komisionit
      fakte tronditëse.Për shembull pyetjes:"Si shpjegohet
      që persona të dryshëm janë deklaruar si turq?!Kësaj
      pyetje i përgjigjet Kadri Sadushi:"- Asgjë tjetër
      përveç frikës dhe pasigurisë.Një nga ata është edhe
      vëllai im,Shefiku.Pyeteni nëse di qoftë edhe një fjalë
      turqisht.". - Aq në rrezik e keni jetën kështu?!!"Vështirë është
      t'a merrni me mend-u përgjigj Kadriu-por kur të dal
      këtej,s'ka asnjë siguri se shkoj i gjallë në
      shtëpi!".(7)
      Ky delegacion shkoi edhe më tej duke i parashtruar
      Komisionit se në çamëri nuk ishin shqiptar vetëm ata
      të besimit mysliman,por edhe ata të
      krishterët.Ndërkohë rrugës po kalonte një plak i
      quajtur Mina Dhima,nga fshati Ledhës."-Ja ai është i
      krishterë-thot Tahir Metja-pyeteni i ç'kombësie
      është."Plaku pyetjes së përfaqësuesit grek,Minai iu
      pëgjigj shkurt:"-Jam shqiptar,nuk di grekçe."(8)
      Komisioni pasi u bind për karakterin plotësisht
      shqiptar të popullsisë,pezulloi shkëmbimin,por
      autoritetet greke vazhduan punën e tyre.Fshati
      Petrovicë u boshatisë krejtësisht,Gardhiqi nga 400
      shtëpi mbetën 80,Karbunari nga 300 në 120,Parga nga
      300 në 40,Shëndielli nga 200 banorë nuk mbeti
      asnjë,etj.Vetëm gjatë viteve 1912-1925 u shpërngulën
      më tepër se 20,000 banorë nga çamëria.(9)
      Qeveria greke e ngarkon deputetin e Trankës,
      Bakallbashin të merrej me shkëmbimin dhe instalimin e
      emigrantëve grek të ardhur nga Azia e Vogël.Emigrantët
      vërshojnë në çamëri. Vendasit grumbulloheshin 4-5
      familje në një shtëpi dhe në vend të tyre strehoheshin
      të tjerët-të huaj.Kundër këtyre akteve popullsia çame
      ngriti zërin e protestës.Në një letër drejtuar Lidhjes
      së Kombeve,Hasan Kapoli,Sherif Rexhepi dhe 23
      nënshkrues të tjerë, protestonin energjikisht "kundër
      çdo tentative depërtimi në Azi duke qenë të njohur si
      shqiptarë edhe prej vetë grekëve". (10) Një protestë
      të tillë bënte edhe Huso Iljasi,në emër të popullsisë
      së Pargës.
      Duke u gjendur në këtë situatë të rëndë, populli
      shqiptar shpërtheu në mitingje e protesta masive
      kundër arbitraritetit të autoriteteve greke në dëm të
      popullsisë çame.Duke i bërë jehon një mitingu të
      zhvilluar nga studentët e Tiranës,gazeta "Dajti'',i
      kërkonte qeverisë demokratike:"...të tregohej sa më
      aktive në mbrojtje të popullsisë çame dhe kjo jo vetëm
      në emër të solidaritetit me vëllezërit e një gjaku,
      por edhe në interes të hedhjes së themeleve sa më të
      shëndosha për zhvillimin e marrëdhënieve midis dy
      vendeve". (11)

      Në verë të vitit 1924,procesi i shkëmbimit mori
      karakter masiv. Në këto kushte qeveria shqiptare
      ndërmori një varg hapash serioze duke e bërë
      mbrojtjen e popullsisë shqiptare të çamërisë, një
      ndër objektivat kryesore të veprimtarisë së saj
      diplomatike. Ajo kërkoi që çështja të shtrohej për
      shqyrtim edhe një herë në Këshillin e Lidhjes së
      Kombeve. Në letrën që i drejtonte sekretarit të
      përgjithshëm, duke i bërë një interpretim të saktë
      Marrëveshjes së Lozanës të vitit 1923, shkruante :"
      Qeveria shqiptare mendon se parimi i prejardhjes që ka
      adaptuar komisioni miks, mund të zbatohet edhe kjo
      deri në një farë pikë,vetëm për ata shqiptarë që
      banojnë në Maqedoni në mënyrë sporadike,kurse ai nuk
      mund të merret fare parasysh për një krahinë si
      çamëria ku popullsia është kompakte. Ajo mendon se
      edhe vet fakti që kësaj popullsie i kërkohet të shfaqë
      dëshirën, është në kundërshtim me frymën e
      Marrëveshjes së Lozanës,e cila thotë se elementi
      shqiptar do të përjashtohet nga shkëmbimi...
      Qeveria shqiptare është e mendimit se është e
      pamundur të merret seriozisht,një dëshirë e shprehur
      nga një popullsi që është nën tmerrin e masave të
      dhunës së autoriteteve helenike...". (12)
      Problemi çam zuri një ndër vendet qendrore në
      veprimtarinë diplomatike të qeverisë së F.Nolit, duke
      ndërmarrë një varg hapash për sensibilizimin e
      opinionit ndërkombëtar, përmes Lidhjes së Kombeve.
      Duke denoncuar dhunën e përdorur nga autoritetet greke
      për shpërnguljen e shqiptarëve; Nolit nuk i mungonte
      asnjëherë përpjekja për krijimin e një klime të re
      midis të dy vendeve.Ai e shikonte problemin e
      minoriteteve jo si pengesë, por si një urë lidhjeje.
      Në një intervistë që i kishte dhënë Noli gazetës
      greke "Politika" duke dashur të krijojë një atmosferë
      të re në mënyrë të veçantë midis Shqipërisë dhe
      Greqisë ka
      theksuar se :"Pakica kombëtare, si këtej, ashtu edhe
      aty, duhej të jenë jo si një pengim, por si një lidhje
      dhe si një urë për marrëveshje midis nesh".(13)
      Suleman Delvina duke parë se përçapjet diplomatike për
      të ndalurar shkëmbimin e popullsisë çame ishin të
      pafrytshme i shkruante Ministrisë së Brendshme
      :"Lutemi të keni mirësinë t'u jepni me urgjencë
      urdhëra nga ajo ministri,që të varen nga autoritetet
      kufitare të jugut,që mos pengojnë hyrjen dhe
      instalimin në Shqipëri të atyre shqiptarëve që vinë
      nga Greqia për të shpëtuar nga shkëmbimi i
      popullsive". (14)
      Kur nën pretekstin absurd të "hetimit për
      përcaktimin e prejardhjes" dëbimi i popullsisë çame po
      merrte përmasa të gjëra, qeveria shqiptare kërkoi që
      çështja të shtrohej përsëri për shqyrtim në Këshillin
      e Lidhjes. Në telegramin që i dërgohej sekretarit të
      përgjithshëm,më 11 gusht 1924 thuhej se:"
      ...fizionomia etnike shqiptare e krahinës së çamërisë
      është përcaktuar në mënyrë të pakundërshtueshme,për
      arsye se popullsia është autoktone,ajo flet vetëm
      shqip,se kultura turke është krejt e pa njohur aty dhe
      se asnjë element tjetër i huaj nuk ndeshet në këtë
      krahinë...".(15) Në këto kushte çdo hetim është i
      tepërt dhe në kundërshtim me çdo gjë që është vendosur
      më parë.

      Megjithatë,në prag të hapjes së Asamblesë në
      Gjenevë, autoritetet greke kishin përfshirë në
      shkëmbim afro 10.000 çamë.Delegacioni shqiptar në
      Asamblenë e 5-të të Lidhjes së Kombeve e bëri çështjen
      e mbrojtjes së të drejtave të kësaj popullsie një nga
      objektivat e tij kryesore.Në krye të delegacionit, F.
      Noli,vuri të gjithë prestigjin e vet. Ai denoncoi me
      forcë veprimet e paligjshme të qeverisë greke dhe të
      komisionit miks që bënte punën e saj.Nëpërmjet
      analizës që i bëri procedurës në përfundim se ai "e
      linte derën hapur për lloj-lloj persekutimesh nga ana
      e autoriteteve greke". (16)Në fjalën që mbajti më 29
      shtator 1924 në sesionin e Këshillit të Lidhjes së
      Kombeve,ndër të tjera tha:"Shumica e shqiptarëve
      mysliman të Greqisë janë përfshirë në shërbim sepse
      është një e vërtetë palisiane (që duket sheshit) se
      myslimanët e Epirit nuk janë gjë tjetër veçse
      shqiptarë...".(17)
      Në përgjigje të një shkrimi botuar në gazetën greke
      "L'Mesager d'Athenës"me të cilin ankohet se minoriteti
      grek në Shqipëri keqtrajtohet,gazeta
      "Bashkimi"shkruanrte:"... Autoritetet
      greke,përkundrazi terrorizojnë sistematikisht
      shqiptarët e çamërisë,sidomos që kur ka filluar
      shkëmbimi i popullsive greko-turke,gjendja e
      shqiptarëve të çamërisë është bërë e padurueshme,nga
      sjelljet e këqia dhe persekutimet e autoriteteve
      greke.Asnjë shkollë shqipe nuk është çelur në
      çamëri... Kurse qeveria shqiptare ka në buxhetin e saj
      një fond prej 100.000 franga ari për shkollat e
      minoritetit. Grekofonët e Shqipërisë së Jugut gëzojnë
      plotësisht të drejtat e tyre politike. Në zgjedhjet e
      fundit,qeveria greke u hoqi çamëve edhe të drejtën e
      votës. Qëkurse janë nën sundimin grek,çamët e ndjejnë
      veten si një element i dënuar të jetë gjithnjë i
      shtypur dhe i skllavëruar...".(18)Megjithatë
      deklaratat solemne të kryeministrit grek,që siguronte
      se është inspiruar nga dispozitat më të
      mira kundrejt minoritetit shqiptar.Autoritete t
      ushtarake të Filatit, sidomos kapiten Floro,komandant
      i garnizonit,terrorizojnë popullsinë myslimane
      shqiptare me të gjitha mjetet më çnjerëzore dhe
      barbare duke i rrahur padrejtësisht e pa mëshirë, i
      kërcënojnë me vdekje...".(19) Preokupimin e vet për
      fatin e popullsisë shqiptare që detyrohej të
      shpërngulej, qarqet zyrtare dhe shtypi i kohës nuk e
      shprehu vetëm me shkresë e protestat në adresë të
      organizmave ndërkombëtare, por edhe me një ndjenjë të
      thellë solidariteti duke marrë çdo masë për të pritur
      e sistemuar në Shqipëri të gjithë ata që nuk donin të
      mbarteshin në Anadoll.

      a ç'shkruante gazeta "Dajti":"Është mirë që çamët
      të merren bashkërisht e të ju ipen vendpasuri (toka)
      të shtetit në vend që të venë në Anadoll e të humbasin
      fare". (20)
      Qëndresa e popullsisë shqiptare të çamërisë kundër
      shkëmbimit me grekët e Anadollit pati jehonë të madhe
      në shtypin shqiptar të kohës.
      Në një korrespondencë të dërguar për gazetën
      "Dajti" dërguar nga çamëria ndër të tjerash thuhet:
      "Grekët jo vetëm që e realizuan dëshirën e tyre për
      çrrënjosjen e elementit shqiptar të çamërisë, por me
      taktikën dhe metodën e tyre të zakonshme po përpiqen
      të kandisin botën dhe Lidhjen e Kombeve se çamët e
      duan vetë shkëmbimin dhe emigrimin në Anadoll.Grekët
      kanë prurë mijëra emigrantë prej Azisë së
      Vogël,viktima të megalidesë së tyre qesharake dhe i
      kanë vendosur në shtëpitë e shqiptarëve të çamërisë,
      duke grumbulluar 4-5 familje shqiptare në një
      shtëpi... Mahagjirët e Anadollit për të ushqyer
      familjet e tyre, u grabisnin çamëve tërë produktet e
      arave e të vreshtave.
      Ka afro një muaj që në çamëri ka ardhur komisioni
      miks që do të studiojë origjinën e shqiptarëve të
      çamërisë.Komisioni në fjalë do të qëndroj vetëm në
      Margëlliç e në Filat se shtypi grek ka shpifur se do
      t'i vrasë komitët shqiptarë.Edhe së andejmi do të
      shqyrtoj origjinën dhe dëshirën e çamëve duke thirrur
      disa veta nga çdo katund (të protestuar nga ana e
      autoriteteve të vendit e të frikësuar me vrasje,në
      qoftë se përgjigjen kundër porosisë së tyre), edhe në
      bazë të dëshirës së imponuar që do të shfaqin
      këta,komisioni do të veproj për të gjithë popullsinë
      shqiptare të çamërisë.
      Për të mbrojtur jetën e anëtarëve të komisionit
      (siç,qeveria greke ka dërguar në çamëri një fuqi të
      madhe ushtarake nën komanden e andantit gjakpirës
      Kollovoit, i cili me radhë e ka tmerruar popullin e
      mjerë të çamërisë me veprat e tij çnjrëzore si vrasje
      barbare e për të shpërngulur shqiptarët e çamërisë dhe
      sidomos ata të paktë që dalin para komisionit të thonë
      se janë turq dhe duan të venë në Turqi".(21)
      Sesioni i Lidhjes së Kombeve,që u mbajt nga fundi i
      tetorit 1924 tregoi se tragjedia çame vazhdonte.
      Kontigjente të reja njerëzish përgatiteshin për t'u
      nisur në Anadoll,kurse organizata e Gjenevës,jo vetëm
      që nuk e ndaloi,por i lavdëroi përpjekjet e qeverisë
      greke për përmbushjen e zotimeve të saj.Qëndresa e
      vendosur e popullsisë çame dhe puna këmbëngulëse e
      qeverisë shqiptare u bënë pengesa në rrugën që kishin
      nisur qeveritarët e Athinës.Megjithatë procesi i
      shkëmbimit të dhunës vazhdoi edhe pas vitit 1925.Por
      tashmë ai po merrte nuanca të reja.Një varg ligjesh
      goditen drejtpërdrejti e tërthorazi pasurit e
      patundshme të shqiptarëve, duke i shndërruar pronarët
      e ligjshëm në argatë.
      Në një memorandum që përfaqësuesit e çamërisë i
      drejtonin kryeministrit grek, Pangallos,më 26 shkurt
      1926 duke denoncuar arbitraritetin,shpronësimet e
      paligjshme dhe zbatimin e mbrapsht të së
      ashtuquajturës "Reformë agrare", në dobi të
      emigrantëve të Azisë së Vogël theksohej se;"...ne dhe
      familjet tona jemi dënuar të vdesim urie...".Dhe më
      poshtëë, me një ton që nuk fshihte aspak revoltën,
      shtonin se me këto akte;"...kemi të drejt të besojmë
      se qeveria juaj nuk dëshiron tjetër veçse zhdukjen
      tonë, ose të na detyroj të braktisim vatrën dhe tokat
      tona që i kemi mbajtur për gjenerata të tëra, të cilat
      çdo shtet i rrespekton ,dhe të shpërngulemi duke
      kërkuar gjetkë atë që shteti grek na e
      refuzon:sigurimin e jetës e të pasurisë".(22)
      Po i jap lexuesit kujtimet e Gjeneralit
      Pangallos,të botuara në gazetën "Akropolis të
      Athinës,gazeta më e vjetër greke.Gjeneral Theodhor
      Pangallos, 1878-1952,ish- kryetar i shtetit grek më
      1926, ishte me origjinë shqiptare. Në një sërë
      artikujsh të botuara në fletoren e përditshme
      "Akropolis", ai e mbrojti me krenari kombin shqiptar.
      Përveç heronjve shqiptarë në panteonin
      grek,historia e Greqisë ka regjistruar edhe shumë
      figura të tjera me prejardhje shqiptare që janë të
      njohura për shërbimet e mëdha që i kanë sjedhë
      Greqisë.

      Në atë atmosferë urrejtje që ishte rrezik të
      njiheshe si shqiptarë edhe në rrugë,del në fushën e
      burrave një gjeneral u gjakut tonë,i cili me krenarinë
      më të madhe mbron Kombin shqiptar:"-Me Bullgarët dhe
      Shqiptarët jam i njohur prej shumë kohe.Marrëdhënjet e
      mia me ta kanë qenë të ndryshme. Që në kohën e
      Perandorit Vasilios "Bullgavrasës"të Bizantit dhe deri
      më sot.Nga të gjith qeveritarët grekë,armiku më i madh
      kam qenë unë.Që nga koha e Esat Pashës e sidomos Ahmet
      Zogut,miku më i përzemërt dhe mirëbërës i Shqiprisë,
      jamë përsëri unë.Është lehtë të binden zyrtarët
      kompetent mbi këto fakte po të hedhin një vështrim në
      dosjet e Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe se si do
      të shohim më poshtëë nga zhvillimi i ngjarjeve të kohës
      në fjalë që gati të kishin përfunduar në një aleancë
      midis Greqisë dhe Shqipërisë.
      Në foshnjërinë time flisja vetë shqip,pasi gjyshja
      që më rriti, nuk dinte greqisht.Ajo ishte e bija e
      aristokratit më të shquar të Magaridhës, ndon
      Bilbili,në shtëpinë e të cilit vdiq miku i tij i
      ngushtë,Marshalli i Rumelisë Karaiskaqi.
      Në dejet e mij,pra,rrjedh gjak shqiptari dhe për
      këtë jam krenar. Admirali Kundurjoti, të tre Nikoladët
      (gjyshi,bir dhe nip),Admiral Saqellariu, hero i
      nëndetëses "L.Kaconi",Lasko dhe shumë grekë të tjerë
      të zgjedhur,janë me prejardhja shqiptarë dhe janë të
      njohura shërbimet e mëdha që i kanë sjellë Greqisë.
      Paparigopulos (historian i madh grek
      )shkruan:"...nga të gjitha kombësitë që janë në Greqi,
      përzierja me gjakun shqiptar prodhoi racën më të
      shkëlqyer."Hidriotët,Speciotët,Miauli,Sahturi dhe
      mijra luftëtarë që më 1821 deri sot vërtetojnë
      mendimin e Paparigopullojt.
      Nuk jam pra armik i Shqiprisë, përkundrazi e
      simpatizoj popullin shqiptar, i cili në shumicën
      dërmuese nuk është përgjegjës për pabesinë kundër
      Greqisë.
      Menjëherë sapo erdha në fuqi në Qershor 1926, u
      ndodha para një keqësimi të vërtet në marrëdhënjet me
      Shqipërinë,për shkak të problemit të çamërisë.
      Përfaqësonjësi i Shqipërisë duke prezantuar në zyrën
      politike më lajmëroi se autoritetet greke më përzunë e
      në kundërshtim me traktatet shpërngulën popullatën
      shqiptare të asaj krahine, duke e përcjellë në anën e
      detit në Azinë e Vogël,dhe se protestimeve të tij u
      jepet përgjigja se, këta turko-shqiptarë përmblidhen
      në marrëveshjen për shkëmbimin me popullatën greke në
      Turqi.
      Kërkova shkresat përkatëse dhe u binda se
      interpretimi i Ministrisë nuk kishte bazë, pasi në
      traktatin e Lozanit shpreheshin qartës se ,
      muhamedanët e Epirit konsideroheshin si minoritet dhe
      nuk përfshiheshin në shkëmbim,si turqit e
      Thrakës,etj.Për sqarime e më të plota të çështjes i
      telefonave ministrit tonë në Londër,të ndierit
      Kaklamano,që kishte përfaqësuar Greqinë në redaktimin
      e traktatit.Ky u përgjegj pa hezituar se muhamedët e
      Epirit nuk hyjnë në shkëmbimin dhe se mendimi i
      ministrisë nuk ishte i drejtë. Thirra menjëherë
      drejtorin e përgjithshëm kompetent,i cili më tha këto
      fjalë habitëse :"Parimisht kanë të drejtë, por për
      arsye nevojë dhe qëllimi, urdhërova shpërnguljen e
      shqiptarëve për të boshatisur katundet dhe vendosjen
      në to të refugjatëve tanë nga turqia, nuk vlen të
      humbasim kohën për pesë gjashtë mijë shqiptarë Zoti
      Kryetar!". Mezi u mbajta pa e flakur jashtë me shkelma
      diplomatin monokëlmbajtës.Njëkohësisht sipas raporteve
      policore një dramë e vërtet kryhej në Epir, pasi
      katundarët me të qara shkëputeshin prej vatrave të
      tyre ku ishin lindur dhe jetonin prej shekujsh dhe
      ngarkoheshin në anijet për tu dërguar në Azinë e
      Vogël.
      U dhash urdhëra të shkarkoheshin dhe të ktheheshin
      të lirë në katundet e tyre.Shqiptarët si çdo racë e
      vjetër dhe e prapambetur kanë vese, por kanë edhe disa
      virtyte të zgjedhura.Ngjarja e sipërme ka qenë shkaku
      kryesor i vendosjes së marrëdhënjeve të përzemërta,
      (midis dy shteteve) të cilat u zhvilluan gati deri në
      arritjen e themelimit të një federate të ardhshme siç
      do shohim.Presidenti i Republikës, Ahmet Zogu,me një
      letër të përzemërt, më shfaqte mirënjohjen e vet, të
      cilën nuk do t'e harroj kurrë.Dhe,pra, deri në ditët e
      shfronëzimit të tij,sa herë vinte përfaqësonjës i ri
      shqiptar në Greqi,më porosinë e tij më vizitonte në
      shtëpi dhe më sillte përshëndetjet e mbretit, duke më
      drejtuar fjalën shqip më thoshte "vëlla i madh".
      Dhe këto kur isha vetëm një qytetar i thjeshtë si
      gjeneral i shmobilizuar.Kjo është e quajtura "Besa"
      shqiptare,domethënë besë dhe mirënjohje për
      mirëbesim.Po të hedhim një vështrim në hartën e
      Ballkanit, kuptojmë menjëherë rëndësinë e madhe të
      Shqipërisë.Për shkak të ngjarjeve të fundit tani sapo
      u kuptuan rrethet politike dhe ushtarake në
      Greqi,rëndësinë e Shqipërisë si bazë sulmi dhe
      mbrojtjeje.Ushtarakët grek në kohërat e kaluara e
      dinin këtë,siç tregohet qartë prej luftrave të rrepta
      dhe të përgjakshme që u zhvillua në limanet dhe
      kalimet malore të Shqipërisë, sidomos në shekujt e
      fundit të Perandorisë Bizantine.
      Për Greqinë Shqipëria mike dhe aleate,përbënë një
      fortesë kolosale dhe një kërcënim të fortë për çdo
      sulmues të veriut.
      Zgjuarsia e mprehtë e Venizellos e kishte kuptuar
      këtë fakt,kur thoshte që duhet me çdo sakrificë që
      çështja e Epirit të rregullohet miqësisht dhe të
      vendoset me Shqipërinë marrëdhënjet më të përzemërta.
      Besoj me patundshmëri në të drejtën e këti
      mendimi.Kërkova me çdo kusht e sakrificë këtë gjë ta
      vë në zbatim kur isha Kryetar i shtetit.
      Pas këtyre ngjarjeve u vendosën marrëdhënjet
      miqësore dhe dërgova në Tiranë si përfaqsonjës të
      Greqisë Gjeneralin Aleksandër Kondulin, bashkëvendasin
      tim i cili e njhte jo vetëm shqipen e Shqipërisë së
      Jugut që flitet në krahinën tonë, por edhe ato idiomat
      e labëve e gegëve.
      Është fakt i pakundërshtueshëm për shumë arsye, se
      po të zbatohej një politikë e urtë dhe e qëndrueshme
      në çështjen e Shqipërisë, do të ishte e mundur që në
      vend të armiqësis,do të ishte më e mira, më e
      vlefshmja dhe e vetmja mike besnike e Greqisë në
      Ballkan.
      Si racë shqiptarët nuk janë as tartaro-mongolë, as
      sllavë,por Ilirë,stërnipër të pellazgëve.Janë
      historikisht të provuar, pasojë-racë motër me racat e
      vjetra që zbritën nga veriu dhe përbënë banorët e parë
      të Heladhës. Nuk kanë asgjë të përbashkët me
      Italianët,serbët,bullgarët, kurse me popullin helen
      lidhen ngusht në gjak,trashëgime dhe zakone".(23)
      Traktati i Lozanës i vitit 1923, iu dha shkas
      qarqeve drejtuese të Athinës që të dëbojnë me dhunë
      nga trojet e tyre stërgjyshore çamët,këto ishin masa
      të konsiderueshme të popullsisë shqiptare.Vitet e
      mëpastajme arrihet të ndryshohet vetëm
      taktika,strategjia mbetet ajo e çrrënjosjes së plotë
      të popullsisë shqiptare të çamërisë,të cilën e
      realizoi Gjeneral Zerva me zjarr e hekur në vitin
      1944.

      ---------------------

      1.V.Kondi :"Greece and Albanien",Selanik,1976,f.98
      2.Marrëveshja e Lozanës,nënshkruar më 30.01.1923,
      Artikulli i – I -, paragrafi i
      parë.Shih,H.Minga: te "çamëria"Nr. 7 (26),Viti
      II- të,8 maj 1992 fq.3-4.
      3. Po aty.
      4.Memorandumi i Sekretarit të Përgjithshëm të
      Lidhjes së Kombeve,dërguar
      këshillit të datës 29.ll.l924.
      5.Po aty.
      6.Venizelloja :"Letër drejtuarLidhjes së Kombeve"
      7. H. Mingo,Po aty.
      8.Po aty.
      9. Po aty.
      10.Po aty.
      11. Gaz."Dajti",Tiranë 4 gusht 1924.
      12.AQSH.Fondi251,viti 1924, dosja 84.
      13.Gazeta "Politika",datë9.09.1924.
      14.AQSH.Fondi 252,dosja 80,dt.30.1924,fl.38.
      15.AQSH.Fondi 251,viti 1929, dosja 84.
      16. H.Minga,Po aty.
      17.AQSH.Fondi 251,viti 1924, dosja 85.
      18.Gazeta"Bashkimi", date 30.07.1924.
      19.Kurfuz më 20.02.1926,në emër të popullsisë çame
      të Filatit:Musa Demi,Adem Braho.Shih edhe:
      "çamëria",Nr. 7 (26),Viti II-të 8 maj 1992 fq. 4.
      20.Gazeta "Dajti", date 07.07.1924.
      21.Gazeta "Dajti", date 17.09.1924.
      22. Hasan Minga, "çamëria", Nr. 7 (26), Viti II-të,
      8 maj 1992 fq.4.
      23. Gjeneral Theodhor Pangalos,kujtime,botuar tek e
      përditshmja greke "Akropolis",Athinë. Përkthyer nga
      shkrimtari Petraq Ktona tek revista "Krahu i
      Shqiponjës",Nr.2 (14),shkurt 1978,çikago të
      SHBA-së,shih edhe tek "çamëria"Nr.5 (24), e mërkur
      22.04.1992,fq.8.


      Inviato da Yahoo! Mail.
      La casella di posta intelligente.
    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.