Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.
 

Drama çame përmes diplomacisë së Mit'hat Frashërit

Expand Messages
  • albertino rakipi
    Drama çame përmes diplomacisë së Mit hat Frashërit Drama shqiptare ishte ideuar në tryezat e ›zeza të Londrës. Ajo do të luhej me tërë
    Message 1 of 1 , Mar 31, 2008
      Drama çame përmes diplomacisë së Mit'hat Frashërit


      Drama shqiptare ishte ideuar në tryezat e
      ›zeza" të Londrës. Ajo do të luhej me tërë
      reptësinë e vet sidomos në Jugun tonë ku përalla
      Vorioepirote do të ngulmonte për të hyrë në zyrat
      diplomatike të kohës si një e vërtetë servuar.
      Këmbanat e mortës kombëtare kishin filluar të
      ndëgjohen. Dhimbja e shkëputjes së një gjymtyre
      skishte mundësi përshkrimi, e sidomos kobi i mëtejm.

      Shkruan: Eugen SHEHU


      Camëria ose thënë Thesprotia e Lashtë, erdhi deri në
      vitet e para të këtij shekulli me ato tipare unike, të
      çarta e domethënëse, sociale, kulturore, humane. E
      shtrirë në pjesë të konsiderueshme në brigjet e detit
      jon, njerëzit e këtyre viseve të ngjan sëmuarën
      thellësinë dhe bukurinë e këtij deti por edhe
      zemërimin e tij atëherë kur në troje shfaqej armiku.
      Për hirë të së vërtetës duhet thënë se veçmas në kohën
      që sundoi Ali Pashë Tepelena, krahina e çamërisë u
      shqua për nivele të mëdha shkëmbimesh ekonomike,
      potenciale ushtarake dhe rritje të dukshme të nivelit
      të jetësës.

      Pukvil, Lik dhe Bajron në shënimet e tyre për këto
      treva shqiptare, dëshmojnë veç tjerave edhe për
      trimërinë dhe aftësitë luftarake të popullit tonë.
      Natyrisht këto virtyte të shqiptarëve do të
      përcilleshin nga brezi në brez duke ngjallur njëherazi
      sëmirën dhe panik të këqinjët.

      Sipas statistikave Turke të vitit 1910, sanxhaku i
      çamërisë, kishte në vetvehte rreth 61000 shqiptarë
      (ortodoks dhe musliman ) dhe vetëm një mijë grekë.
      Ndërkaq në Konferencën e Ambasadorëve në Londër,
      Grekët pohojnë nëse kanë në Thesproti vetëm 26000 mijë
      shqiptarë, numër ky i cili korespondon me shqiptarët
      musliman. Ndërsa për pjesën tjetër të shqiptarëve
      ortodoks u luajt paturpësisht me historinë dhe etninë
      duke i konsideruar ata pa të keq dhe pa asnjë bazë e
      kriter shkencorë se ishin grekë. Vitet që pësuan
      coptimin e trojeve shqiptare u suallën egërsisht me
      çamët dhe çamërinë.

      Veçmas me shqiptarët muslimanë, qeveritarët grekë ja
      nisën planeve për çfarosjen masive duke kombinuar
      saktësisht dinakërinë Helene me forcën e pushkëve apo
      gjuhët e flakëve. Janë dhjetra e dhjetra fshatra të
      djegura, të shkretuara nga rrënjët, janë mijëra
      shqiptarë të dëbuar dhunshëm prej trojeve stërgjyshore
      drejtë shkretirave aziatike. :Ndër.kaq.to.kat..d.he
      shtëpitë që u shpëtonin fl.akëve ap.o rrëbesheve të
      gjyl.eve, ktheheshin sa hapë e m.byl.l. sytë si në
      përal.l.at e l.ashta arabe në prona të hel.enëve
      pushtues Drama çame tani kishte hyrë në rrjedhën e
      historisë duke u kujtuar se veç tjerave, shqiptarëve
      matanë kufirit se ato flakë po të rriteshin më tej do
      të ishin sigurisht të papërgjegjshëm në lakminë dhe
      tërbimin e tyre. Është kjo arsyeja që qeveria
      shqiptare dërgon si përfaqsues të saj në Athinë
      atdhetarin, trimin, eruditin dhe diplomatin e
      përmasave të mëdha Mit'hat Frashërin. Kjo nismë e
      qeverisë së asaj kohe nuk kaloi në heshtje prej
      atdhetarëve të kohës të cilët shihnin tek
      personaliteti i birit të Abdyl Frashërit, sintezën e
      trimërisë, atdhedashurisë dhe zgjuarsisë të emrave të
      shquar të Frashërllive. Në një letër që mban datën
      25.shkurt.1923 shkruhet;

      "..Bregu i deti (fsh.Vuno) z.Mit'hat Frashëri.Atenë. -
      Ndonëse fytyrisht nuk nihemi, mjafton porsa që na lidh
      ideali kombëtar, andaj marim guximin tju shkruajmë
      gjëra, të cilat, i dini vetë më mirë se kushdo,por
      simpatia e arsyeshme na shtyn tiu shfaqim mendimin
      tonë.Neve të rinjtë,ose brezi i ri, jemi gëzu për
      emërimin tuaj si ambasador i shtetit shqiptar, i atij
      Kombi që pak vjetë më parë dëshirojshim ti shihnim
      flamurin të valonte mbi ndonjë gërxhë, e sot e shohëm
      të valojë... nëpër kryeqytetet e kombeve që na kanë
      luftu sistematikisht e tërbimësisht. Juvej, më tepër
      se ambasador do të ini burimi i përhapjes së ndjenjave
      kombëtare në nxënesit dhe studentët shqiptarë që
      ndodhen aty, të cilët të helmuem me ëndrat elene (!)
      janë gabu,e tash juve do ti përmblidhni në gjirin tuaj
      e do ti ndritoni tue i xhveshur ndjenjat e hueja..."
      Miq të tuaj; Klanti Spiro, Halim Xhelo. (Arkivi
      qendror i shtetit viti 1923, dosja 142. Fq.1-2 ).

      Përpjekjet e atdhetarit dhe eruditit Mit'hat Frashëri
      janë të frytshme që në hapat e para diplomatike.
      Falë zgjuarsisë së tij,njohjes së disa gjuhëve por
      edhe natyrës prej me.ndimatri, i biri i Frashërllijve
      do të bëhej shum shpejt zëdhënësi i aspiratave
      liridashëse dhe demokratike të shqiptarëve të
      nëperkëmbur keqas nga europa. Jan me qindra takimet,
      bisedat, protestat, fjalët në konferenca solemne si
      dhe korespondenca e Mit'hatit me diplomatët grekë ku,
      fal njohjes së thellë e në detaje të historisë të
      vjetër e moderne të dy popujve fqinjë, ai mundi të
      hedhi piketat e para të marëdhënieve të reja
      diplomatike. Natyrishtë, me aq sa kemi mundur të
      hulomtojmë në këta pesë gjashtë vitet e fundit rreth
      universit diplomatik të Mit'hatit, nuk është e
      vështirë të vëzhgohet se kryetema e bisedave të tijë,
      plaga e hapur e pa shëruar që reth gjak, është
      pikërisht Camëria e Kosova.Më dy nëntorë.1925, në një
      letër drejtuar ministrit të punëve të jashtme Hysen
      Vrionit, midis të tjerave, Mit'hat Frashëri, duke
      treguar bisedën që ka bërë me zyrtarin e lartë grek
      Pangallo ai shkruan;

      "... Tëre duke falenderuar Pangallon i thashë se
      vuajtjet e çamëve po durojnë qe tre vjet dhe nëqoftëse
      që greqia ka në mënd me këto masa ti bëjë çamëtë që të
      ikinë, atëherë më mirë të na e thonë që tani dhe të
      marim masa për këmbimin e tyre me grekofilët e
      shqipërisë, gjë që do të jetë më tepër afrë njerzisë
      se nga mënyra e sotme. Po mar lirinë, z. Ministër, të
      përsërit akoma njëherë, atë që e kam thënë më teprë se
      dyqinherë gjer më sot ; Duhet të dimë të mprojmë
      vehten tonë.Është e vërtetë se z.Pangallo ka dispozita
      të mira. Lipset që të jemi të zotët të përfitojmë nga
      këto dispozita.Për këtë qëllim lutem:
      1- Të emërohetë me urgjencë në Gjenevë pranë shoqërisë
      së kombeve një nëpunës i zoti që të na ndjekë punët
      tona.
      2- Ti propozohetë zyrtarishtë greqisë që të këmbejmë
      grekofonët tanë me çamët e Epirit.
      3- Të zihetë që tani dhe të shkruhetë pasuria e
      tunshme dhe e pa tunshme e grekofonëve dhe të
      ndalohetë përkohësishtë shitja e tyre.
      4- Këto masa do të kenë këto dy efekte ;
      a) - Do ta bëjnë greqinë të ndërojë sjelljet e saj
      përkundrejt çamëvet
      b) - Do të dëgjohenë në Epir dhe do tu japë kurajo dhe
      shpirtë çamëvet të cilët do të kuptojnë që shqipërija
      u interesueka për ta..."

      Në sfandin e trazuar të historisë sonë të atyre viteve
      kuptohet se zgjidhja e menjëhershme e problemit çam
      ishte pothuaj e pamundur. Kërkesat e vazhdueshme për
      konçesione të Italisë në njërën anë dhe sulmet e
      herpas hershme të serbëve dhe malazezëve në zonat
      veriore rritnin vetiu marinë e shqetsimeve shqiptare
      të ngjizuara në konceptin e ruajtjes së paku të
      kufijëve të vitit 1913-të.

      Nëse do tju shtosh këtyre lakmive djallëzorte të
      fqinjëve tanë historik edhe kaosin e mbrendshëm
      politik dhe luftën e shqiptarëve mes vetit, aherë
      bindesh në moment për veshin e shurdhër qeveritar në
      të cilin nuk kish se si të dëgjohej daullja që binte
      prej Athine. Sidoqoftë, ngulmuese, tepër i merakosur
      për çamërinë, Mit'hati i shkruan ministrit Vrioni, mes
      të tjerave më 5.nëntorë. 1925.

      "..... Prej një letre që mora nga konsulli i Korfuzit,
      më datën 29.tetorë. lajmërohem se delegati grek në
      komisionin Mikst të Gumenicës, z. Floridi, propozon që
      të merenë shqiptarëtë nga nëntë katunde dhe të qohen
      në Turqi.Këto katunde qënkan ;Koskë, Lopëz, Smarë,
      Spatar, Versel, Galibaq, Varfanj dhe Filat.... d.m.th.
      me një popullsi totale 7500 vetash. Nuk ka dyshim se
      propozimi i delegatit grek ka për qëllim të zbrazi
      kufinë greko - shqiptar. Po nëqoftëse miret një i
      vetëm çam, rrojtja e të gjithë çamëve do të bëhetë e
      pa mundur, nga shkatërimi që do të vijë te jeta e tyre
      dhe nga fuqia që do të marë greqia për të përzënë
      çamët e tjerë duke i shtërnguar"

      Po kështu duke ndjekur në ritmikën përpjekjet e
      djallëzuara për greqizimin e jugut shqiptar, Mit'hati
      takohet edhe me Kolo Kotronin ku bisedon qetësishtë
      dhe me argumenta lidhur me problemin e pretendimeve të
      grekërve për shkollat greke në shqipëri. Më
      7.nëntorë.1925, midis tjerave,Mit'hati i tërheq
      vëmendjen ministrit z. Vrioni;

      "..Si mbarova këto kuvende, si pa dashurë e sulmë
      fjalënë mbi situatën e shqiptarëve në greqi, mbi
      shtërngimet që vuajnë, mbi mënyrën me të cilin qeveria
      greke ndalon që të rojnë, ose i shtërngon që të ikinë,
      mbi programin sistematik qe ndiqetë nga ana e qeverisë
      qendrore greke për këto sjellje me gjithë deklaratat e
      bëra në Lozanë dhe Gjenevë mbi të përzënët e 35000
      shqipatrëvet të Kosturit dhe Fllorinësë, qysh tani ata
      të mjherët vijnë në shqipëri.Edhe konkludova ;
      padyshim gjëja më e mirë për Shqipërinë do të jetë të
      përzërë ata 20000 grekofonët që janë në Shqipëri, po
      prapë greqia do të na ketë hua edhe nja 40000 mijë
      frymë të tjera meqënëse gjer më tani janë përzënë me
      pahir me dru dhe me të rrahur më tepër se 60000 mij
      shqiptarë.."


      Vitet 1921-1925, si rrjedhojë e luftës së klaneve
      brënda përbrënda shqipërisë do të çorientonin disi
      tendencën dhe përpjekjet e nacionalistëve shqiptarë
      për një konvergim real të shpresës lidhur me kufijtë e
      rrezikuara të vitit 1912. Thirja e kohëve më parë në
      Gjirokastër të gjeneral Fereros për protektorat
      Italian si dhe kundër përgjigje e dhënë prej
      Austriakëve për legjitimitetin e sundimit të tyre në
      Shkodër, padyshim që nuk mund të pajtoheshin me
      synimet e fqinjëvet në veri - lindje dhe Jug e për më
      tepër as me interesat e fuqive të mëdha Europiane që
      luanin me karta të mbylluara pas fqinjëvet.

      Sidoqoftë ishin lufta dhe përpjekjet e disa
      nacionalistëve të ndershëm shqiptarë të cilët duke
      paraparë rrezikun e tkurjes së mëtejshme fizike të
      kufijve të atdheut këmbëngulën në Konferencën e
      Ambasadorëve që Europa të merrej konkretisht me
      problemet dhe ndërhyrjet kufitare në shqipërinë e
      mbetur gati përgjysëm prej Londrës së vitit 1913.
      Kësisoj në komisionin e posaqëm i përbërë nga
      përfaqsues të sërbisë, greqisë, shqipërisë, anglisë,
      freancës dhe italisë, muarën detyrën të vendosnin
      normalitetet mbi kufirin shqiptar duke patur parasysh
      edhe zhvillimet të fundme të proçeseve historike.

      Puna e këtij komisioni mbrënda harkut kohorë të viteve
      1923 - 1925 u ndërpre disa herë për shkaqe të
      ndryshme. Gjithsesi shqiptarët nuk i kanë haruar
      veprimet ku dinake dhe ku shtazarake të grekërve të
      cilët u paraprinin pjestarëve të komisionit në çdo
      fshat, lagje e shtëpi të Jugut shqiptar. Aty ku nuk
      mbaronte punë paraja, hynte Feja (o Zot,zoti i lashtë
      i grekërve mashtronte ) dhe aty ku zbënte do punë as
      fjala ungjillore, thika godiste pas shpine shqiptarët
      e ndershëm por të pambrojtur prej shtetit të tyre
      vetëm e vetëm pse ata hapnin portat e shtëpive dhe
      flisnin gjuhën e tyre të bukur shqipe e ardhur prej
      lashtësisë. Brenda kësaj ideje shovene për Helenizimin
      e Jugut Shqiptar, ishin sigurisht shpërnguljet masive
      të çamërve prania e të cilëve në tokat e veta
      stërgjyshrore jo vetëm gjykonte por dhe akuzonte
      grekërit prej forcave përparimtare të kohës. Sepse
      afër mendjes përpjekjet e tyre për Korçën dhe
      Gjirokastrën do të ishin latante në diplomaci
      përderisa qindra kilometra mëtej në jugun e tyre,
      shekujt flisnin për shqiptarë autokton me
      gjuhë,zakonet, traditën, këngët dhe vallet e tyre
      arbërore. Ende pa u shkëputur prej nëntorit të vitit
      1925,me date 17 të këtij muaji, duke i raportuar për
      përpjekjet e bëra Mit'hat Frashëri vë në dijen
      z.Vrionin,ministër i punëve të jashtme,se;

      ".. z.Ministër po e shoh se greqia ka një politikë me
      ne.Pasi Shqipëria i dha sërbisë Shën Naumin edhe
      greqia kërkon që të sigurojë një situatë më venome në
      shqipëri të jugës. (këtë gjë e kisha paraparë dhe pata
      nderin tua telegrafoj me date 12.tetorë.me lutje që
      telegrafi im ti komunikohetë Senatit dhe Parllamentit
      gjë e cila nuk u bë ).Kërkon tani,duke shtërnguarë
      çamët ose që këta të ikinë dhe greqia të ketë një
      fitim moral dhe material ose të na bindnjë që të
      pranojmë çdo gjë për të forcuar helenizmën në Korçë
      dhe Gjirokastër.Më lartë bëra fjalë për idenë e
      z.Kaftangjogllu lidhur me të drejtat e Turqisë mbi
      çamët.Drejtori i përgjithshëm më kishte rrëfyerë se
      Xhevat Beu përfaqsues i Angorasë (Ankarasë) qënka
      ankuarë se Shqipëria përzihetë në punët e atyre
      muslimanëve që hynin në këmbim... Kjo më shtërngon
      edhe njëherë tju lutem që të shpejtoni vajtjen e
      përfaqsonjësit diplomatik shqipatrë në Turqi...
      mjerishtë ne, gjer më sot kemi punuar si armiq të
      kombit dhe shtetit : As në Turqi kemi dashur të çojmë
      njeri, as në Gjenevë, as që edhe masa reciproke s'kemi
      dashur që të marim kundër grekofonëve.Nuk di, kjo që
      po bëjmë gjer më sot, politikë është apo tradhëti
      kundër mëmëdheut".


      Tonet e ashpra dhe polemiste të këtyre letrave të
      Mit'hat Frashërit besoj se nuk kanë nevojë për koment.
      Njëherazi këto përpjekje diplomatike ky At i
      Nacionalizmit Shqiptar i ka bërë të dukshme jo vetëm
      në kancelaritë e qeverisë shqipatre por më me forcë
      dhe intonacione dramatike në lidhjen e Kombeve në
      Gjenevë.Është për të ardhur keq por zori i këtij
      atdhetari për dramën kombëtare ka rramun kurdoherë në
      vesh të shrdhër.Nacionalizmi shqiptarë në fillimet e
      këtij shekulli ishte ende fëminorë.Ai kurrë nuk pati
      dëshirë krenarishtë të vëhej në krahasim me nacional
      shovenizmin greko-serb të lindur në shekullin e kaluar
      dhe të sendërtuar në vorbullën e luftërave Ballkanike.

      Edhe pasi e ep dorëheqjen si ambasador i shqipërisë në
      Athinë, Mit'hat Frashëri nuk mund të mbyllë sytë e aq
      më tepšr të heshtë tek sa Turqia e grekët masakrojnë
      krejt fshatrat në trevën autoktone të çamërisë. Në
      kalendarin ›Kombijar" të viti 1926 fq.40 -
      Mit'hati ka shkruar;

      "..... Pas dhjetë muaj përpjekje dhe mundime nga fundi
      i korrikut i viti 1925 mezi aritnë që të dali në
      shqipëri 160 shqiptarë nga të Vinanit dhe 40 nga të
      Rrëmbit, që qenë dërguar në ezine afër Dardaneleve,
      ku,ata të Vinanit lanë 37 të vdekur. Ditën që hypën
      vaporit për të vajtur në Sarandë, uvdiq rishtazi një
      grua lehonë dhe kur aritmë në pire nxuarmë kufomën e
      një gruaje tjetër. Ishin të gëzuar dhe aritnë në tokën
      armbnore si në truall shpëtimi.Po pasuria e tyre,
      shtëpitë,aratë,vreshtratë, bagëtia kishte rrënë në
      dorë të qeverisë greke..."

      Një epilog i dhimbshëm dhe gadi makabër iu rezervua
      dramës çame në vitin 1944. Janë dhjetra mijra
      shqiptarë që u ndoqën, vranë e prenë prej grekërve në
      mënyra nga më t'barabrtë. Ata që mundën të shpëtojnë
      kaluan në shqipëri duke lënë pas tyre historinë e
      trojeve ku lindën dhe u ritën : Sidoqoftë vlerat e
      diplomacisë dhe përpjekjeve të Mit'hat Frashërit
      lidhur me shqiptarët e çamërisë, ende sot janë në
      nivele të papërsëritshme.


      Bern-Zvicër/ 05 03 2006


      _____________________________________________________________________________
      Envoyez avec Yahoo! Mail. Plus de moyens pour rester en contact. http://mail.yahoo.fr
    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.