Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.
 

Gods toorn en oordelen rechtvaardig

Expand Messages
  • Andriesse D M
    Filosofie / Natuurlijk kwaad als levend monster door Peter Henk Steenhuis 2004-12-31 Als filosofen spreken over het kwaad, duikt altijd Lissabon op -de
    Message 1 of 1 , Dec 31, 2004
      Filosofie / Natuurlijk kwaad als levend monster
      door Peter Henk Steenhuis
      2004-12-31

      Als filosofen spreken over het kwaad, duikt altijd 'Lissabon' op -de
      aardbeving van 1755 die het denken veranderde.
      AMSTERDAM - ,,Nauwelijks hebben ze een voet in de stad gezet, of zij voelen
      de aarde beven onder hun stappen; de zee verheft zich kolkend in de haven en
      verbrijzelt de voor anker liggende schepen. Wervelwolken van vuur en as
      overwelven straten en pleinen; de huizen storten in, de daken worden over de
      grondvesten geworpen en de grondvesten slaan uit elkaar; dertigduizend
      inwoners van alle leeftijden en beiderlei geslacht worden onder het puin
      vermorzeld.''
      Dit is geen beschrijving van de zeebeving in Azië, maar een fragment uit
      'Candide ou l'optimisme' van de Franse rationalist en Verlichtingsfilosoof
      Voltaire. Het gaat over de aardbeving in Lissabon van 1755.
      Als filosofen spreken over het kwaad, duikt altijd 'Lissabon' op; dat was
      een scheidslijn in het denken. Hoe kon gebeuren wat niet mocht gebeuren?
      Voltaire verloor zijn geloof dat de wereld redelijk en goed zou zijn. ,,Mijn
      verstand laat dit weerzinwekkende monster niet toe.''
      Immanuel Kant bekeek de ramp anders. Hij adviseerde rekening te houden met
      de natuurwetten en niet te bouwen op plaatsen waar de aarde af en toe flink
      schudt. De ramp was, schreef hij, hoewel verschrikkelijk, vooral leerzaam.
      Leerzaam voor bouwkundigen én voor filosofen -hun houding ten opzichte van
      de natuur veranderde radicaal. De Amerikaans-joodse filosofe Susan Neiman
      schrijft in haar boek 'Het kwaad denken' dat Lissabon het begin van de
      moderne tijd is, omdat de aardbeving ons dwingt een onderscheid te maken
      tussen natuur en moraal. Natuurlijk kwaad werd voortaan pech genoemd, verder
      is er het morele kwaad dat valt toe te schrijven aan de menselijke wil.
      En toch. Ondanks onze moderne kennis van de natuur en ons ongeloof in God of
      duivel weigeren we een zeebeving met 100000 doden 'pech' te noemen of, iets
      minder neerbuigend, alleen maar 'een natuurramp'.
      Ooggetuigen en krantenkoppen in deze week maken van de ramp een persoon: 'De
      dood kwam uit zee' (Trouw, dinsdag). En je ziet het monster met klauwen en
      al de wal opstormen. De Volkskrant (zelfde dag): 'Eerst moest de zee even
      adem scheppen.' De taal roept het beeld op van een beest of een mens, iets
      wat adem moet halen. In Het Parool vertelt een ooggetuige dat 'de tsunami
      gromt'.
      Het beest van het kwaad is nu wel heel dichtbij. En de overlevenden hebben
      'de dood in de ogen' gekeken.
      Zodra de natuur zijn tanden laat zien, dood en verderf zaait, moeten wij het
      kwaad personifiëren, in taal en in beelden. Altijd is de duivel verschenen
      in de opgezweepte natuur, als een kat, een raaf, een gier, in omvallende
      bomen, in orkanen, in lawines, en nu in zeebevingen.
      In deze streken noemen journalisten bij de morele beoordeling van de ramp
      zelden de wrake Gods. Alleen het Reformatorisch Dagblad schrijft nog over
      'Gods toorn' en dat 'Zijn oordelen rechtvaardig' zijn. Voor de meeste
      Nederlanders is zo'n opvatting wreed en ouderwets.
      Rationeel gezien varen we in het kielzog van Kant: waar moeten we bouwen?
      Hoe waarschuwen we de mensen bij een volgende ramp? Maar emotioneel gezien
      kunnen we daar weinig mee. Voor de confrontatie met het kwaad doen we een
      beroep op ons collectieve geheugen, de beelden en woorden van alle eeuwen om
      het kwaad te duiden en zo mogelijk te bezweren. Over deze ramp is alleen te
      praten als ons verstand dit weerzinwekkende monster toelaat.
      http://www.trouw.nl/religieenfilosofie/artikelen/1104388215526.html
      <http://www.trouw.nl/religieenfilosofie/artikelen/1104388215526.html>



      [Non-text portions of this message have been removed]
    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.