Loading ...
Sorry, an error occurred while loading the content.

Re: [aeko] komentoj pri terminoj

Expand Messages
  • David Galadí-Enríquez
    ... Dankon pro via invito opinii. Mi atendis ghis nun (ege malfrue, eble), char mi volis dedichi iom da tempo al pripensado de mia respondo. En astronomio oni
    Message 1 of 2 , Jul 9, 2001
    • 0 Attachment
      Helio Jaques wrote:
      >
      > [...]
      > 3. direkta orbito
      >
      > En la libro de David, estas direkta orbito kiel
      > sinonimo de prograda orbito k antauxenira orbito (tiu,
      > preferata en AT, gxis nun).
      >
      > Mi emas registri "direkta orbito" kiel evitinda
      > termino, ecx konsiderante gxian tradiciecon en la
      > latinidaj etnolingvoj. La motivo estas ke "direkta"
      > sxajnas nur adjektiva formo de "direkto", kaj ne
      > sinonimo al nocio kiu pli malpli devus signifi
      > "rekta".
      > Cxu David povas opinii?

      Dankon pro via invito opinii. Mi atendis ghis nun (ege malfrue, eble),
      char mi volis dedichi iom da tempo al pripensado de mia respondo.

      En astronomio oni uzas plurajn vortojn por paroli pri la movo-direkto de
      chielajhoj rilate al la shajna movo-direkto de la chiela sfero. Oni
      devas distingi du signifkampojn: Sunsistemo kaj ghenerale.

      ***********
      Ghenerale, la plej "natura" kaj tradicia (uzata ekzemple en "Almagesto"
      de Ptolemeo) parolmaniero pri shajna movodirekto sur la chielo estas:

      Antaux-iranta (angle, preceeding, hispane, precedente) kaj
      malantaux-iranta (angle, following; hispane, siguiente): parolante pri
      du chielaj punktoj, estas antauxiranta tiu, kiu trairas la vidkampon
      unue, kaj estas malantauxiranta tiu, kiu trairas la vidkampon due.

      Ekzemple, parolante pri du steloj, chiam estas antauiranta tiu, kun
      rekta ascensio malpli granda, kaj malantauiranta tiu, kun rekta
      ascension pli granda.

      Parolante pri fenomenoj en la atmosfero de Jupitero kaj aliaj planedoj,
      oni distingas la makulojn, au ech la flankojn de makuloj, per la samaj
      vortoj, depende de kiu makulo (au parto de ghi) trairas la centran
      meridianon de la planedo unualoke.
      *************

      En la Sunsistemo ekzistas preferata movodirekto, nome,
      kontrauhorloghdirekte, kiam oni rigardas la sistemon suden de la norda
      ekliptika poluso. Historie, por chi tiu movo oni uzas vortojn
      latindevenajn, angle "direct motion" au "prograde motion", en la hispana
      "movimiento directo", "movimento prógrado". Lau mia scio, oni neniam
      uzis vortojn rilatajn al "antauxen" au "malantauxen" por chi tiu
      koncepto. Fakte, estus tre arbitre diri kio estas antauxen, chu prograda
      au malprograda (retrograda) movo.

      Por la movo en mala direkto, oni uzas same latinvenajn vortojn, angle
      "retrograde motion" kaj hispane "movimiento retrógrado".

      La paro "direkta kaj maldirekta movo" estas plej proksima al la
      tradiciaj formoj, latindevenaj, en okcidentaj lingvoj. Tial mi uzis
      ilin. Tamen, mi konscias pri la kolizio kun la normala, nefaka signifo
      de la adjektivo direkta. Sed oni povus akcepti la novan signifon kiel
      fakan uzadon de la sama vorto: mi scias, ke tiu propono estas
      diskutebla.

      La paro "prograda kaj retrograda movo" evitas tiun kolizion, sed
      postulas enkondukon de novaj radikoj. Mi uzis ilin char ambau formoj
      estas proksimaj al vortoj uzataj fake en okcidentaj lingvoj. Mi ne
      kuraghis proponi pli Esperantecajn solvojn, kiel "prograda kaj
      malprograda movo", sed eble tio estus la plej bona solvo.

      Mi persone ne trovas trafa la solvon "antauenira kaj malantauenira (au
      retroira) movo", pro konfuz-risko kun la tradiciaj gheneralaj nocioj pri
      kio estas antauira kaj malantauira sur la chielo (fakte, retrograda movo
      estas movo *antauen*, se oni komparas ghin al la shajna movo de la
      chielo!).

      Do, se direkta/maldirekta estas malkonvena paro pro kolizio kun la
      nefaka signifo de la radiko "direkt-"; kaj se prograda/retrograda estas
      malkonvena paro pro postuli la enkondukon de du radikoj por la sama
      koncepto; kaj se antauenira/malantauenira(retroira) estas malkonvena
      paro pro ebla konfuzo kun aliaj konceptoj; konklude, eble la paro
      prograda/malprograda estas konvena, char ghi postulas enkonduki nur unu
      novan fakan radikon, ghi kolizias kun nenio, kaj ghi konservas rilaton
      kun tradiciaj fakaj latindevenaj radikoj.

      Via,

      David.

      --
      # David Galadí-Enríquez # Centro de Astrobiología (CSIC-INTA) #
      # dgaladi@... # INTA, edificio S-18 #
      # galadied@... # Carretera de Ajalvir, km 4 #
      # tlf./fax: (+34) 915 201 074 # E-28850-Torrejón de Ardoz (España) #
    Your message has been successfully submitted and would be delivered to recipients shortly.