TĖ MOS BIEM NĖ GJUMIN E TĖ VDEKURVE TĖ KOSINĖS
Para disa muajsh kemi debatuar me seriozitet dhe me njėfarė humori e sarkazme tė
trishtuar pėr atė ngjarjen makabre qė bėri shumė bujė ato ditė, zvarrosjen
tinėzisht tė tė vdekurve nė varrezat e fshatit Kosinė nė Pėrmet pėr ti pėrdorur
eshtrat e tyre si material mbushės i varrezave tė ushtarėve grekė gjoja tė vrarė
nė Shqipėri, qė ishin ndėrtuar po tinėzisht me miratimin e fshehtė tė qeverive
shqiptare.
Kjo histori makabre u bė qesharake kur ministri i mbrojtjes i Shqipėrisė bėnte
sikur autoritetet shqiptare nuk dinin gjė se grekėt donin tė ndėrtonin kėtė
varrezė, nė njė kohė qė prifti grek Janullatos shkonte dhe bekonte pėrfundimin e
saj. Edhe ky ministėr mbase nuk e dinte qė Nano e Berisha nė emėr tė qeverive
tė tyre kishin dhėnė me radhė, me kohė e nė fshehtėsi miratimin pėr varrezėn
greke. Prandaj organet e syēiltėrsisė shqiptare nuk kishin pikasur punimet e
ēvarrosjeve nė Kosinė. Prandaj ky krim nuk u hetua asnjėherė si duhet dhe ka
mbetur pa u ndėshkuar, edhe pse ėshtė shpallur se ekspertiza vėrtetoi se eshtrat
u pėrkisnin skeleteve tė burrave, grave e fėmijėve shqiptarė tė atij fshati, e
nuk ishin eshtra ushtarėsh grekė tė vrarė nė Shqipėri.
Tani po nė fshehtėsi qeveria e Berishės punėt i ka bėrė edhe mė keq. Duhet tė
shqetėsohemi jo mė pėr fatin e keq tė tė vdekurve, por pėr fatin e mirė tė
tė gjallėve. Qeveria greke ka shpallur se pėr bamirėsi, pėr tė forcuar
marrėdhėniet miqėsore shqiptaro-greke dhe afruar Shqipėrinė me Bashkimin
Europian ka vendosur tė bėjė njė dhuratė greke pėr shumė nėnshtetas shqiptarė,
duke ua dyfishuar kėtyre shtetėsinė me anė tė dhėnies sė nėnshtetėsisė greke,
pra duke u rrasur nė xhep edhe njė pasaportė greke krahas asaj shqiptare.
Qeveria greke ka shpallur se kėtė tė mirė po ua bėn nėnshtetasve shqiptarė pasi
ka marrė mė parė nga qeveria shqiptare pėlqimin pėr kėtė hap dhe garancinė se
nėnshtetsia shqiptare nuk do tu hiqet atyre qė do tu jepet. Pėrsėri shqiptarėt
e marrin vesh nga grekėt njė gjė qė ka bėrė qeveria e tyre, e cila me
transparencė nėn kupton fshehjen e veprimeve qė bėn. Me sa duket qeveria
shqiptare vepron kėshtu qė shqiptarėt tė sajojnė mė mirė surprizat greke pėr
kėtė mirėsi tė pėrbashkėt dyqeveritare.
Hapi i fundit politiko-ligjor i Greqisė makabritetin e varrosjes sė eshtrave nė
Kosinė e kthen nė njė agresivitet e rrezik serioz pėr gjithė Shqipėrinė.
Rrėmbimi nėpėrmjet njė ligji grek i nėshtetasve shqiptarė pėr ti greqizuar
ėshtė njė veprim mė djallėzor, njė kėrcėnim shumė mė i madh me rrjedhoja mė tė
rėnda se grabitja e disa grumbuj eshtrash nė njė varrezė tė Kosinės. Nė rastin e
Kosinės trishtoheshim se ishte fjala pėr tė vdekur qė nuk mbroheshin dot nga
grabitja. Nė rastin e dytė tė dynėnshtetėsisė duhet tė shqetėsohemi mė
seriozisht, sepse ėshtė fjala pėr rrėmbimin e tė gjallėve qė mund tė mos duan tė
mbrohen nga tjetėrsimi. Nė rastin e parė kur nė skenėn e veprimit dolėn hapur
vetėm priftėrinjtė e Janullatosit dhe agjentė grekė nė Shqipėri, qeveritarėt dhe
drejtėsia shqiptare ua dhanė mbėshtetjen grekėve nė njė mėnyrė tė maskuar. Nė
rastin e dytė kur veprojnė direkt qeveritarėt e Athinės edhe qeveritarėt
shqiptarė po ua japin mbėshtetjen grekėve haptazi.
Rrėmbimi i tė gjallėve bėhet rrezik shumė mė i madh se grabitja e eshtrave tė tė
vdekurve. Famėkeqi Kali i drunjtė tani kėrkon tė futet si pasaportė greke nė
xhepat e sa mė shumė shqiptarėve. Pėrsėri jo pėr sarkazėm duhet kujtuar njė
shprehje angleze kur i jep dorėn grekut shih a i ke mė nė vend gjithė gishtat
dhe thėnia e famshme e poetit romak ruaju grekut kur tė bėn dhurata.
Shqiptarėt duhet ta mėsojnė mirė se nėnshtetėsia ėshtė njė lidhje juridike, e
qėndrueshme, nė shumicėn e rasteve e pėrhershme midis njė individi dhe njė
shteti, qė nuk merret kot e nuk lihet me papėrgjegjėsi. Nėnshtetėsia fitohet
qysh nė lindjen e njeriut sipas parimit tė gjakut, qė i siguron tė sapolindurit
nėnshtetėsinė e shtetit nėnshtetas tė tė cilit janė prindėrit dhe parimit tė
truallit, sipas tė cilit i sapolinduri merr nėnshtetėsinė e vendit ku ka lindur
pavarėsisht nga nėnshtetėsia e prindėrve. Mėnyra tjetėr e marrjes sė
nėnshtetėsisė qė quhet natyralizim ka kuptim pėr dhėnie e marrje nėshtetėsie
nė kushte tė caktuara e tė kufizuara, kur njė person me njė nėnshtetėsi, ose pa
nėnshtetėsi, bėn kėrkesė dhe i jepet nėnshtetėsia e njė vendi ku ėshtė vendosur
e do tė jetojė, porsi rregull duke shkėputur mė parė lidhjet e nėnshtetėsisė me
vendin nėnshtetas i tė cilit ėshtė. Greqia duhet tė kėrkojė qė nėnshtetasit
shqiptarė tė lėnė nėnshtetėsinė e parė qė tė marrin atė greke. Nėse Greqia pėr
arsyet e saj nuk e bėn kėtė qeveria shqiptare ka pėr detyrė tė bėjė rregullimet
ligjore pėr tė shmangur anomalinė e dynėnshtetėsisė masive.
Rregullat pėr kėto i vendos vetė shteti pa pyetur se ēfarė mendojnė shtete tė
tjera, por duke respektuar normat e pėrgjithshme ndėrkombėtare. Dihet se
nėnshtetėsia e ngarkon personin me besnikėri mė tė madhe ndaj njė shteti, i
siguron atij tė drejta, mbrojtje e privilegje nga ky shtet, por i vė dhe
detyrime tė caktuara specifike. Nėnshtetėsia ėshtė si njė martesė e individit
me shtetin.Kurse dynėnshtetėsia mund tė duket si njė gjendje e privilegjuar, por
nė njė ēast tė caktuar personi mund ta ndjejė veten nė pozitėn e gruas qė ka dy
burra.
Qeveritė greke e shqiptare po bėjnė tė kundėrtėn e asaj qė duhet, qė rekomandon
e drejta ndėrkombėtare dhe nė vend qė tė qepin njė pėllėmbė nė rrobėn e
marrėdhėnieve shqiptaro-greke do tė shqepin njė pash. Edhe nėnshtetasit
shqiptarė qė kujtojnė se dhurata greke do tė jetė e mirė pėr ta, se me njėrėn
dorė do tė hanė nė revaninė shqiptare e me tjetrėn nė bakllavanė greko-europiane
do tė vihen shpesh nė pozitėn e gruas me dy burra, do tė kenė detyrime tė
dyfishta, ndėrsa tė drejta e pėrftimet nuk do tu shtohen aspak nė krahasim me
sa kanė tani kur punojnė si tė huaj nė Greqi.
Grekėt nuk po u bėjnė dhuratė shqiptarėve, po u pėrgatisin njė rreng. Greqia ka
tė drejtė ta bėjė si tė dojė ligjin pėr dhėnien e nėshtetėsisė sė saj, por ka
dhe njė detyrim tė mos shkaktojė sherre nė marrėdhėniet ndėrshtetėrore
shqiptaro-greke, as tė krijojė vėshtirėsi tė reja pėr njerėzit qė do tė
mashtrohen e tė marrin nėnshtetėsinė e dyfishtė.
Po si nodh qė qeveria shqiptare e pėrshėndet njė veprim grek qė rrezikon
sigurinė e Shqipėrisė? Nuk paska njeri nė qeveri ose nė administratėn tonė qė
ti dijė kėto e tė kuptojė rrezikun? Ka, si nuk ka. Por qeveritė tona kanė hyrė
nė rrugėn e plotėsimit tė ēdo kėrkese tė Greqisė. Edhe grekėt i dinė mirė tė
kėqijat e veprimit tė tyre prandaj e pėrligjėn atė duke thėnė se kishin marrė
pėlqimin paraprak tė qeverisė shqiptare. Por grekėt duan tė venė nė jetė planin
e tyre tė hershėm pėr tu ndryshuar shumė shqiptarėve kombėsinė, pėr ta
paraqitur Shqipėrinė si vend tė banuar nga njė shumicė greke dhe pėr tė
mbėshtetur pretendimet e vjetra aneksioniste greke nė Shqipėri.
Prandaj grekėt shtetėsinė e tyre nuk ua japin shqiptarėve sipas normave dhe
kushtetve qė pėrcakton e drejta ndėrkombėtare, por sipas kushtesh e qėllimesh
thjesht greke, ua ofrojnė vetėm atyre nėnshtetasve shqiptarė qė janė
vetėshpallur ose do tė pranojnė tė quhen homogjenė grekė, pėrndryshe
shqiptarėt qė pranojnė tė njėjtėsohen me grekėt dhe tė kthehen nė grekė
nėpėrmjet pasaportės greke. Me tė tilla marifete Greqia ka krijuar popullsinė e
saj greke tė sotme qė ėshtė njė amalgam etnish. Nga ana tjetėr grekėt i kanė
imponuar Shqipėrisė qėndrimin kapitullues, qė tė mos ua heqė nėnshtetėsinė e saj
atyre qė marrin atė greke, qė kėtė kontingjent grekėsh homogjenė ta pėrdorė
si nė Greqi dhe nė Shqipėri pėr ekspansionizmin grek.
A duhet tė mashtrohemi se nėnshtetėsia greke i bėn shqiptarėt mė evropianė sesa
janė, siē trumbetojnė tellallėt e propagandės shoviniste greke? Nėnshtetėsia e
dyfishtė nuk ėshtė llogaritur aspak pėr tė afruar shqiptarėt me Europėn, por pėr
tė greqizuar Shqipėrinė. Shqiptarėt qė kanė tundimin tė marrin nėnshtetėsinė
greke duhet ta mendojnė edhe kėtė, sidomos ata qė nuk kanė dėshirė qė njė ditė
tė vihen nė pozita tradhtari ndaj bashkėkombasve tė tyre. Qeveritarėt shqiptarė
nuk duhet tė qėndrojnė aq pasivė ndaj rrėmbimit grek tė tė gjallėve, si mbetėn
tė vdekurit nė varret e Kosinės, kur u grabitėn eshtrat.
18 nėntor 2006
JOZEFINA MERITON PĖRGĖZIME DHE MBĖSHTETJE
Kryetarja e parlamentit Jozefina Topalli e kapėrceu edhe njė herė gropėn e
varrit politik qė i hapi opozita brenda disa muajsh. Bėnė mirė ata qė nuk u
bashkuan me paburrninė politike tė atyre qė nuk kanė shqetėsim tjetėr mė tė madh
vetėm si tė gėrmojnė gropa pėr zonjėn qė pėr herė tė parė nė historinė e
parlamentarizmit shqiptar ka zėnė karrigen e kryetarit tė legjislativit.
Pėr Shqipėrinė prania e njė gruaje nė kėtė post ėshtė emancipim dhe pėrparim, e
nderon vendin tonė nė botė. Ėshtė me tė vėrtetė domethėnėse qė Shqipėria ka
ulur njė grua nė atė karrige edhe mė parė se SHBA. Mirėpo pikėrisht nė kohėn kur
spikere e Dhomės sė pėrfaqėsuesve nė Amerikė bėhet njė grua, nė Shqipėri
shpėrthen njė maēoizėm i pėshtirė e pervers tek njė numėr i madh deputetėsh,
jo vetėm opozitarė, tek shumė intelektualė e propagandistė qė bateritė e
primitivizmit tė burrnillėkut tė tyre tė zvetėnuar i drejtojnė kundėr gruas qė
ėshtė ulur nė karrigen ku ka nė shėmtuar Kastriot Islami, Skėnder Gjinushi,
Namik Dokle.
Jozefina ėshtė ulur nė atė karrige jo pėr dekor e folklor politik femėror, por
pėr meritat e saj politike e intelektuale, pėr vendosmėrinė nė angazhimin e saj
politik e partiak, pėr frymėn e konseguencės qė ka sjellė nė politikėn
shqiptare, kur kėtė politikė e kanė ndotur sė tepėrmi batakēillėku, mungesa e
moralit qytetar dhe parimėsisė shoqėrore.
Shėmti mė tė madhe nė jetėn politike e shoqėrore tė njė vendi nuk ka se tė
shohėsh turma burrash pa burrni tė pėrgojojnė njė grua politikane kur kėta burra
janė turpėruar pėr vite me radhė me pazotėsinė dhe pandershmėrinė e tyre nė
politikė. Nuk ka shėmti mė tė madhe se tė shohėsh njė ish-kryeministėr dhe tani
deputet e kryetar partie tė lėshohet me vrap, tė kėrcejė mbi tryezat e
parlamentit, tė pėrmbysė si i tėrbuar karrige, vazo lulesh pėr tė mbėrritur tek
vendi i kryetares qė ta godasė me grusht. Ndėrsa kryetarja qėndroi gjithė
dinjitet me mospėrfilljen e saj pėr kėtė Selam Musa tė ri nė sallėn e
parlamentit.
Pas njė incidenti tė tillė ky burrė nuk duhej tė shfaqej mė nė sallėn e
parlamentit, as nė tribunat politike, por tė strukej ku nuk e shohin shumė
njerėz. Pėrkrahėsit e tij duhej tė rrinin kokėvarur pėr shumė kohė. Por pėr ēudi
kėtė paburrni ata tentuan ta shesin pėr meritė. Ishin ata qė tentuan njė mocion
tė dytė pėr shkarkimin e kryetares. Deputetėt qė flakėn nė kosh kėtė mocion, pa
e futur nė shinat e ndryshkura tė asaj demokracie qė pretendonin mocionistėt,
bėnė shumė mirė. Mjaft me palaēollėqe tė kėsaj natyre nė emėr tė demokracisė.
Por sulmet me shkrim e pėshpėritjet pėr zonjėn Topalli nuk pushojnė. Disa
pėrrallisin pėr arsyet e forta pse duhej shkarkuar Jozefina, disa tė tjerė pėr
arsyet e dobėta pse nuk u shkarkua Jozefina; disa vajtojnė mosshkarkimin e
Jozefinės se kėshtu qenka dėmtuar rėndė demokracia, disa mburren se e kanė
goditur rėndė imazhin e rolin Jozefinės. Ka dhe nga ata politikanė e gazetarė qė
ankohen pse Jozefina ėshtė ajo qė ėshtė, kryetarja autoritare e parlamentit dhe
jo ndonjė bebi siter pėr deputetėt qaramanė e me shėndet politik tė lig tė
parlamentit. Ka dhe deputetė qė duhej tė ishin ndėr mė tė vendosurit nė anėn e
Jozefinės, meqenėse janė demokristianė tė koalicionit qeverisės, por qė pėr pak
reklamė tė pėshtirė mediatike, ose dhe lakmitė pėr tė zėnė poste qeveritare
kanė pranuar tė bėjnė njė lojė hileqare dhe kanė sulmuar kryetaren tė cilės nuk
i afrohen dot as nė zotėsi as nė guxim politik me frymėzim demokristian.
Jozefina Topalli pėrfaqėson kėshtu sot figurėn politike, partiake parlamentare
mė tė veēantė, qė meriton mė shumė se gjithkush nė politikėn e parlamentarizmin
shqiptar tė pėrgėzohet pėr ato qė ka bėrė, tė pėrshėndetet pėr qėndrimet qė ka
mbajtur dhe tė mbėshtetet nė rolin politik qė po luan. Mjaftojnė dy raste kur
ajo ka qėndruar e vepruar siē ka qenė zakon tė thuhej, si burrneshė (tani e
tutje kjo fjalė nuk duhet pėrdoret mė, sepse simbol i forcės sė karakterit nuk
mbetet mė burrnia e Shqipėrisė). Vetėm Jozefina Topalli pati ndershmėrinė e
guximin politik ti kundėrvihej nė PD e nė parlament pazarit Nano-Berisha kur e
bėnė Theodhori Sollakun prokuror tė pėrgjithėshėm. Tani PD e Berisha nė
epiqendėr tė luftės sė tyre politike e tė manovrave pėr sukses politik kanė vėnė
shkarkimin e Sollakut nga ky post. Pėr Jozefinėn ky fakt ėshtė triumf politik
dhe duhet tė peshojė shumė nė balancėn politike tė Shqipėrisė. Kėshtu duhet tė
jenė politikanėt shqiptarė. Jozefina u ėshtė kundėrvėnė disa veprimeve tė
kryetarit tė shtetit me dinjitetin maksimal dhe qartėsi e argumenta mė serioze
se kolėgėt e tjerė partiakė. Edhe ndaj kryetarit tė Partisė Socialiste ajo i ka
vėnė mė mirė pikat mbi I.
Jozefina nuk ka bėrė skena ekzibicionizmi nė politikė qė tė tėrhiqet shėmtueshėm
prej tyre mė vonė sikurse kanė bėrė shumė nga politikanėt kryesorė. Jozefina
ėshtė e egėr, por si mund tė jetė e butė midis egėrsirash tė politikės?!
Jozefina ėshtė e zymtė. Po si mund tė jetė e qeshur midis galerisė sė
hipokrizisė e tė maskave? Jozefina duket qė ėshtė ambicioze. Po kush ka mundur
tė bėjė politikė tė suksesshme nė Shqipėri pa qenė edhe ambicioz? Shumė tė tjerė
janė mė ambiciozė se Jozefina, janė shėmtueshėm ambiciozė nė krahasim me
Jozefinėn. Mund tė jetė edhe dinake e hileqare Jozefina. Do tia themi kur tė
shafqė kėto tipare nė masa e mėnyra qė dėmtojnė politikėn e moralshme dhe
Shqipėrinė. Por tani kėto janė cikėrrima tė merremi me to.
A ka Jozefina lidhje tė posaēme ndėrkombėtare? Supozojmė, ose mė saktė duket qė
ka. Po tė tjerėt nuk kanė vallė lidhje tė tilla? Vetėm kryetares sė parlamentit
nuk i lejohen kėto? A ka marrė pasuri tė mėdha Jozefina? Shkruhet shpesh se ka
marrė, madje ka dėmtuar dhe tė tjerėt. Nuk dimė sa tė vėrteta janė kėto. Por i
besojmė asaj se ende nuk ka marrė aq sa ia kanė marrė nga pasuria qė i takonte
trashėgim. Kėtu ka njė dallim tė madh me ata qė politikėn e kanė pėrdorur pėr tė
marrė pasuri tė mėdha qė nuk ishin tė tyre, as me trashėgimi as tė fituara me
punė. Kurse Jozefina ka marrė pasuri qė i takojnė me trashėgimi.
Mė qesharakja ėshtė kur dalin injorantė e japin vlerėsime pėr nivelin kulturor
tė Jozefinės. Vetėm njė nivel kulturor i saj dhe i rrethit tė saj mund tė linte
jashtė rregullave zakonore shqiptare kundėrveprimin pėr atė sulmin fizik qė u
tentua kundėr Jozefinės nė sallėn e parlamentit. Kanė harruar tė majtėt e
Shqipėrisė si e justifikonin me Kanunin e Veriut atentatin qė i bėri Gafurr
Mazreku nė korridoret e parlamentit Azem Hajdarit, siē kishin justifikuar dikur
parardhėsit e tyre nė terrorizmin politik atentatin e kurdisur nga Avni Rustemi
kundėr Ahmet Zogut po nė sallėn e parlamentit?! Sulmi kundėr gjatė ushtrimit tė
detyrės sė saj si kryetare mbetet shumė mė i shėmtuar, mė provokues se tė
shtėnat me armė nė sallėn e parlamentit. Kjo nuk duhet harruar sa herė tė flitet
e tė shkruhet pėr figurėn e qėndrimet politike tė Jozefina Topallit. Po u harrua
kjo, ose po u nėnvleftėsua kjo harrohet rreziku i akteve terroriste pėr qėllime
politike.
Kundėrshtarėt e egėr tė Jozefinės nga e majta pa dashjen e tyre dhe pėr
budallallėkun e tyre i kanė bėrė njė shėrbim tė djathtės, sepse kanė ndihmuar nė
konfirmimin pėrfundimtar tė njė figure tė fuqishme nė tė djathtėn shqiptare,
figurėn e Jozefina Topallit. Ēfardo qė tė ngjajė me karrierėn politike tė
Berishės, qė ka dominuar pėr 16 vjet kėtė krah politik, frerin mund ta marrė
Jozefina, madje me njė psikologji politike qartėsisht mė tė djathė, me njė stil
politik mė tė thjeshtė, tė pėrvijuar mė pastėr dhe me njė trashėgimi politike
shumė mė pak tė kompromentuar. Duket kėtė kanė filluar ta kuptojnė ata qė nisėn
denigrimin e Jozefinės. Prandaj po pėrpiqen tani tė nxisin kundėrvėniet
Berisha-Topalli, Topalli-Topi, Topalli-Ndoka, siē u pėrpoqėn mė herėt dhe
arritėn tė plasnin bombėn e kundėrvėnies Topalli-Ngjela.
Nuk mund tė themi me siguri se Jozefinės nuk i ka shkarė asnjėherė kėmba keq dhe
nuk ėshtė ndotur aspak nė kėto lojėra politike tė ndyra nė Shqipėri, sepse nuk
jemi nė brendėsi tė nėntokės politike dhe gjykojmė vetėm nga sa shohim nė
sipėrfaqe. Por cilatdo tė jenė shkarjet e Jozefinės nė kėtė luftė politike me
kundėrshtarėt dhe me njerėz tė kampit tė saj, ajo del mė e paprekura nga tė
kėqijat gėrryese. Betejat qė u bėnė kundėr saj e kanė pėrforcuar pozitėn e saj.
Dhe kjo ėshtė mirė pėr politikėn shqiptare.
Tani Jozefina ka krijuar njė imazh mė tė plotė tė figurės politike qė meriton
pėrgėzime, qė ka natyrisht nevojė pėr mbėshtetje. Jozefina nė PD hyri tė luante
rol kur tė tjerėt po e braktisnin nėn zhgėnjimin e vitit 1997. Jozefina nuk ka
bėrė kapėrcime partiake si shumė nga ata qė e sulmojnė, nuk ka ndėrruar maska nė
fytyrėn politike. Prandaj duhet tė ndalohet poshtėrsia e deritanishme pėr ta
kthyer parlamentin nė shesh betejash tė pandershme meskine kundėr Jozefina
Topallit. Edhe nėse Rama, Gjinushi, Ceka, Meta me shokė nuk kapėrdijnė dot
dėshtimet nė betejat me Jozefinėn dhe nuk heqin dorė nga huqet e deritanishme i
takon Berishės e PD-sė tė mos lejojnė mė jo vetėm maskarada mocionesh kundėr
Jozefinės, por as atė zallamahi qė bėhet nė parlament pėr tė cenuar sado pak
drejtimin e saj.
18 nėntor 2006 Abdi Baleta
MERHABA MUFTI BAJRAKTARI!
Olsi Jazexhi
Historia e qytetit tė Shkodrės ėshtė njė nga historitė mė tė ndėrlikuara tė
Shqipėrisė sė veriut. Ndėrsa nė kohėt antike Shkodra ka shėrbyer si qendėr e
rezistencės sė shqiptarėve ndaj pushtimit romak, nė kohėn e Perandorisė Osmane,
Shkodra ka shėrbyer si njė nga qytetet mė tė rėndėsishėm tė perandorisė sė
islamit nė kontaktet me Venedikun dhe ekspansionin drejt Krishtėrimit. Nė
shekullin e 20-tė Shkodra morri famė tė madhe pėr historinė e kombit shqiptar,
pasi ajo tronditi kancelaritė perėndimore me rezistencėn qė komandanti turk
Hasan Riza Pasha dhe brigadat e muslimanėve shkodranė i bėnė pushtimit malazez.
Lufta e Shkodrės ishte aq epike, sa qė nė atė kohė mahniti fuqitė e mėdha tė
cilat arritėn tė ndėrgjegjėsohen nė pėrfundimin e saj pėr ekzistencėn e
pamohueshme tė kombit shqiptar dhe meritės qė ai kishte pėr tė patur shtetin e
tij.
Qyteti i Shkodrės ashtu siē ka prodhuar burra tė mėdhenj, gjatė historisė sė tij
ka njohur edhe shumė njerėz tė pabesė, tė cilėt kanė sabotuar pas shpine
arritjet e mėdha tė njerėzve idealistė. Gjatė luftės pėr mbrojtjen e Shkodrės,
Esat Pashė Toptani ishte ai qė pranohet botėrisht tė ketė inspiruar vrasjen e
Hasan Riza Pashės dhe qė mundėsoi dorėzimin e qytetit ndaj malazezėve.
Por populli shkodran ėshtė shquar edhe gjatė kohės sė komunizmit, si njė popull
shumė i veēantė i cili ishte ndėr tė vetmit nė vend qė i ofroi rezistencėn mė tė
madhe regjimit. Plejada hoxhallarėsh dhe priftėrijshė shkodranė, muslimanė dhe
katolikė u martirizuan nė duar tė komunistėve jugorė tė cilėt qytetin verior e
shihnin me frikė dhe inat.
Nė ditėt tona qyteti i Shkodrės po shquhet pėr rilindjen e identitetit fetar. Si
muslimanėt ashtu edhe katolikėt mė tė dukshėm se kudo nė Shqipėri, janė nė
Shkodėr. Nė kėtė qytet shqiptarėt hapėn pėr herė tė parė kishat dhe xhamitė nė
vitet 90-tė, dhe aty i zuri fillet edhe themelimi i Komunitetit Musliman dhe
rilindjes islame shqiptare.
Nė kėto vitet e fundit, kur si pasojė e agresionit tė krishterė ndaj botės sė
islamit, tėrmetet e islamofobisė po ndjehen edhe nė Shqipėri, Shkodra ka qėnė
sėrisht qyteti qė ka prodhuar lidershipin mė tė spikatur tė islamit shqiptar.
Ndėrsa nė shumė qytete tė tjera tė vendit tonė, disa shqiptarė kanė humbur
fillet me traditėn dhe biles ka nga ata qė janė konvertuar sa nė grekė aq edhe
nėpėr fe tė huaja, nė Shkodėr, klerikėt e hijshėm me mjekra dhe me xhybe, gratė
me shami dhe burrat me tespih nėpėr duar vazhdojnė tė dominojnė pjesėn mė tė
lashtė dhe qytetare tė kryeqendrės sė Gegėrisė. Nė ditėt e Ramazanit, qyteti
verior tė mahnit me pamjen e tij. Xhamia e madhe Ebu Bekr gjallėron nga
besimtarėt qė ēelin iftare nė lokalet pėrreth nė vaktin e akshamit, ndėrsa zojat
shkodrane me shami dhe biēikleta vėrshojnė drejt tempullit madhėshtor tė Islamit
qė qėndron nė zemėr tė qytetit. Bukuria e Shkodrės me muslimanėt e saj, qė ėshtė
pėrjetėsuar nė pikturat mahnitėse tė Koli Idromenos do tė kishte mahnitur dhe
kthyer nė identitet edhe renegatin Agim Kukeli, nėse ky do tė ēohej tė edukohej
nga USAID-i jo nė tokėn e lirisė, por nė Shkodėr, ku do tė kuptonte mė mirė
kulturėn islame tė shqiptarėve.
Njė ndėr personat mė tė spikatur tė islamit shkodran por edhe shqiptar tė viteve
tė fundit padyshim qė ka qenė muftiu i qytetit tė Shkodrės, haxhi Bashkim
Bajraktari. Duke qenė me origjinė nga Postriba, vendi ku revolta e parė
anti-komuniste u zhvillua nė Shqipėrinė e vitit 1947, Bajraktari nuk e ka lėnė
nė asnjė moment personalitetin e hoxhės shkodran qė tė bjerė poshtė pėrballė
sulmeve tė ateistėve dhe islamofobėve tė sotėm. Pėrkundrazi ai ka dėshmuar ashtu
si edhe tė parėt e tij nė Postribėn anti-komuniste, krenarinė dhe rezistencėn e
Gegėrisė ndaj ideve tė mbrapshta tė modernizmit.
Edhe pse disa media dhe gazetarė qė i shėrbejnė interesave tė huaja nė Shqipėri
e kanė sulmuar pa tė drejtė muftiun Bajraktari kohėve tė fundit, gjatė viteve
kur ai ka shėrbyer si mufti, muftinisė sė tij ka arritur ti kthejė njė mori
pronash vakėf, tė cilat KMSH-sė i janė marrė gjatė viteve tė demokracisė nga
hajdutėt dhe matrapazėt. Ndėrsa nėpėr qytete tė tjera, si nė Tiranė fjala bie,
KMSH-sė i janė bėrė vjedhje spektakolare pronash, siē janė tokat pranė dhomės sė
tregtisė, apo tek stacioni i trenit, ku KMSH psh. nga 800m2 tokė qė posedonte ka
marrė vetėm njė hyrje, nė Shkodėr, mufti Bajraktari ėshtė munduar me mish e me
shpirt qė tė kėtilla gjėra tė mos ndodhin. Shumė njerėz qė e njohin nga pranė
flasin me adhurim pėr muftiun e Gegėrisė, i cili edhe pse vjen nga njė familje e
shtypur gjatė komunizmit dhe e varfėr, nuk ka guxuar kurrė qė tė pasurohet nė
kurriz tė pronave tė pacėnueshme tė vakėfit tė islamit.
Konflikti mė i fundėm si pasojė e tė cilit kryetari i Komunitetit Musliman tė
Tiranės, Selim Muēa ka larguar nė mėnyrė arbitrare nga puna muftiun e Shkodrės
ka tė bėjė me njė seri presionesh qė kėtij tė fundit i janė bėrė nga persona qė
janė pėrzjerė edhe mė parė nė shitjen e vakėfeve tė KMSH-sė sė Tiranės. Muftiut
i ėshtė kėrkuar qė ti dorėzojė Tiranės vakėfet e Muftinisė Shkodėr nė lagjen
Zdrale dhe Parrucė. Por duke qėnė se kėto prona Muftiu nuk i ka tė babės tė
cilat mund ti shesė por janė pronė shpirtėrore e muslimanėve, tė trashėguara
den baba den, ai dhe kėshilli i besimtarėve shkodranė qė qėndrojnė rreth tij
kanė refuzuar vazhdimisht administratorin e vakėfeve pranė KMSH-sė, Ferit
Llagamin qė tė lozė me pasurinė e besimtarėve. Sipas besimtarėve shkodranė,
Llagami ėshtė pėrzjerė nė njė seri aferash korruptive nė KMSH tė cilat fillojnė
qė me dhėnien me 12% tė tokave tė KMSH-sė pranė parlamentit nė Tiranė, e deri nė
shitjen me njė ēmim shumė mė tė ulėt sesa ēėshtė tregu tė disa apartamenteve tė
Muftinisė Shkodėr dhe pronave tė tjera anembanė vendit.
Kėto arsye kanė detyruar besimtarėt shkodranė dhe muftiun e tyre, qė prej disa
muajsh tė refuzojnė dorėzimin e vakėfeve tė tyre ndaj Tiranės. Edhe pse si
pasojė e mosbindjes ndaj Tiranės, muftiu ka marrė njė seri paralajmėrimesh pėr
pėrjashtim nga puna, tė cilat kanė kulminuar me vendimin pėr largimin e tij nga
posti mė datė 15 nėntor 2006, mufti Bajraktari shumė personave qė e kėshillonin
ti hapte krahun bandės sė Tiranės, i pėrgjigjej; unė vetėm i vdekur shkel mbi
pronat e besimtarėve! Ndershmėria dhe vetėmohimi i muftiut shkodran ka befasuar
shumė besimtarė nė Shkodėr dhe mbarė Shqipėrinė, tė cilėt tek muftiu i fisshėm
shohin lidershipin real tė Islamit nė Shqipėri pėrkundėr lidershipit tė stisur
tė KMSH-sė nė Tiranė.
Por pėrplasjet e Muftinisė sė Shkodrės me Komunitetin Musliman tė Tiranės nuk e
kanė zanafillėn vetėm te rasti i pronave. Konflikti ndėrmjet Tiranės me Shkodrėn
ka nisur qė pėrpara disa muajsh, kur Muftinia Shkodėr i ėshtė pėrgjigjur njė
serie sulmesh mediatike dhe fizike kundėr Islamit nė vend. Qė me rastin e
reagimit kundėr presidentit Moisiu, kur ky feu muslimanėt nė Londėr, me rastin e
vendosjes sė kryqeve, tė vendosjes sė bustit tė Nėnė Terezės dhe kėrkesės nga
Ambasada Amerikane pėr tė kthyer Xhaminė e Fatihut nė Kishė, Muftinia Shkodėr ka
ardhur nėn presionin e vazhdueshėm tė zyrės sė Selim Muēės, i cili nė shumė
raste e ka kėrcėnuar muftinė me largim nga detyra. I cytur nga qeveritė dhe
shėrbimet e ndryshme qė operojnė nė Tiranė, Selim Muēa ka bėrė njė seri
pėrpjekjesh pėr tė larguar muftinė nga detyra dhe fakti i vetėm qė e ka frenuar
deri mė tani ta bėj kėtė, ka qenė prestigji i madh si mbrojtės i islamit, qė
shejh Bajraktari gėzon nė tė gjithė vendin.
Me rastin e refuzimit tė vendosjes sė bustin tė Nėnė Terezės nė qendėr tė
Shkodrės dhe tė konvertimit tė xhamisė sė Fatihut nė kishė, njė mori zyrtarėsh
tė lartė tė shtetit shqiptar, duke nisur qė nga njė ish-kryeministėr ortodoks e
deri tė shefat e zyrės sė presidentit, kanė bėrė maksimumin pėr tė larguar nga
detyra muftiun shkodran apo duke i bėrė sa presione aq edhe joshje me para. Duke
qenė i pari njeri nė historinė moderne tė Shqipėrisė qė arriti ti thotė JO
ambasadores amerikane, shteti i sė cilės pas 11 shtatorit 2001 ėshtė kthyer nė
njėfarė Rajhu Nazist nė marrdhėniet me islamin, muftiu i Shkodrės ėshtė shpallur
personi mė non-grata pėr qarqet kuislinge tė Tiranės dhe sponsorėt e tyre.
Qė nga Tetori i vitit 2005, njė seri ambasadash e kanė vėnė nėn shėnjestėr
muftiun krenar tė Shkodrės dhe pėr kėtė nė vazhdim kanė cytur shtetin shqiptar
qė tė bėj diēka. Qė nga ajo kohė, aparatēikėt e qeverive shqiptare janė munduar
sa me para aq edhe me presione tė krijojnė rebelime me hoxhallarė kundėr muftiut
Bajraktari. Ashtu si nė kohėn e Hasan Riza Pashės, edhe nė kėto muajt e fundit
njė biznesmen i fuqishėm shkodran, qė pėr koiēidencė e ka emrin Esat, ka
pėrdorur gjithėfarė rryshfetesh pėr tė hequr qafe muftiun e pabindur dhe me kėtė
rast pėrfituar toka pėr ndėrtim nė vakėfet e Komunitetit Musliman. Moria e
njerėzve qė janė ēuar kundėr mufti Bajraktarit ka arritur nė disa raste tė
rekrutojė edhe ndonjė teolog shkodran, i cili ėshtė parė nėpėr mediat e Tiranės
qė tė dalė sa krah pėr krah me ish-presidentin Mejdani kur ky deklaroi qė nė
Shqipėri ka 38% muslimanė, aq edhe duke kundėrshtuar publikisht muftiun nė
rastin kur ky kėrkoi ruajtjen e shenjtėrisė sė Xhamisė Fatih nė kalanė e
Rozafės.
Tamam si nė vitet 1960 kur regjimi i Enver Hoxhės prodhoi njė numėr teologėsh
qė pinin raki dhe jepnin fetva kundėr doktrinave fetare, edhe kėsaj here,
shėrbyesit e fuqive tė mėdha nė Tiranė janė munduar nė maksimum qė tė
diskreditojnė fetvatė e Ulemasė shkodran dhe prodhojnė oponencė me ndonjė
teolog tė papunė. Nė shkurt tė vitit 2006 kur besimtarėt shkodranė u ēuan kundėr
vendosjes sė bustit tė Nėnė Terezės nė lagjet e muslimanėve, disa media
socialiste tė Tiranės promovuan nja dy teologė tė papunė tė cilėve ju premtonin
se do ti bėnin muftilerė, punėsonin nė KMSH dhe pallonin me para nė rast se
deklaroheshin pro-konvertimit tė xhamisė Fatih nė kishė, vendosjes sė bustit tė
shenjtorės katolike nėpėr lagjet e muslimanėve apo lavdėrimit tė Kadaresė nė
debatin e tij me Qosen.
Nė tetor tė vitit 2005, kur njė zyrtar i lartė i shtetit shqiptar i deklaronte
hoxhallarėve anembanė vendit, se shteti do tė rrėzonte herėt apo vonė nga detyra
Bashkim Bajraktarin, pasi atė nuk e donin ambasadat tė cilat ishin shqetėsuar
nga sjellja e tij, njė hoxhe i cili kundėrshtoi lehtėsinė e bėrjes sė kėsaj
pune, zyrtari i lartė ju pėrgjigjė qė: ne kemi rekrutuar boll njerėz nė Shkodėr,
qė janė tė gatshėm ti zėnė postin muftisė.
Me rastin mė tė fundėm kur kryetari i KMSH-sė, Selim Muēa ka arritur mė nė fund
tė largojė nga detyra muftiun Bashkim Bajraktari dhe postin e tij ka nxituar qė
ta zėrė njė kolegu i tij, shkruesit tė kėtij shkrimi i vjen ndėr mend rrėfimi i
pabesive qė malazezėt i bėnė Hasan Riza Pashės nė Shkodėr 97 vite mė parė. Si
atėherė edhe sot nė Shkodėr ishte njė burrė qė mbronte dinjitetin e qytetit,
ndėrsa pas tij vėrtitej njė hije me emrin Esat, agjentura dhe ambasada tė huaja,
plus disa matrapazė qė pėr shumė pak pėrfitime tė kėsaj dynjaje pranonin qė
shpirtin tia shisnin shejtanit. Ashtu si 97 vite mė parė, edhe sot nė Shkodėr
po pėrsėritet i njėjti skenar, pėrballė tė cilit qėndron mufti Bajraktari, i
cili edhe pse i varfėr, i shtypur nga regjimet, i goditur nga mediat qėndron i
palėkundur ashtu si Hasan Riza Pasha 97 vite mė parė, i ndershėm dhe fisnik nė
mbrojtje tė identitetit tė Shkodrės dhe vakėfit tė pacėnueshėm tė islamit. Por
sido qė tė pėrfundojė konflikti mė i fundėm, muftia shkodran me shėrbimet qė i
ka bėrė islamit e ka futur veten e tij nė radhėn e heronjve tė mėdhenjė tė
islamit shqiptar, fama e tė cilit nuk mund tė rrėzohet dot me shkarkime nga
lart. Pėr kėtė arsye, shkruesi i kėtij shkrimi ka nderin ta salutojė me respekt
dhe admirimin mė tė madh, burrin e madh tė Gegėrisė, me pėrshėndetjen tonė
alla-turka; Merhaba mufti Bajraktari!
________________________________________________________________________________\
____
Yahoo! Music Unlimited
Access over 1 million songs.
http://music.yahoo.com/unlimited
Pėrshėndetje dhe urimet mė tė pėrzemėrta pėr punėn e palodhur nė shėrbim tė
ēėshtjes Kombėtare Shqiptare. Unė qė po ju shqetėsoj jam njė lexues i rregullt i
gazetes "RIMEKEMBJA". Pas zhvillimeve mė tė fundit nė lidhje me shtyrjen e
statutit final tė Kosoves pas zgjedhjeve nė Serbi, besoj se na lind e drejta tė
pyesim:A mos valle M. Ahtisari "ra" nė fis? Do tė dėshiroja njė
pergjigje-analizė nga ju i nderuar Z. Abdi BALETA.
Sė dyti do tė doja t`ju pyesja rreth njė libri qė ka dalė kohėt e fundit me
titull "ZOGU i SHQIPTAREVE" me autor njėfarė Ēatin Saraēi. Nėse e keni
lexuar mundėsisht diēka rreth autorit, qėllimeve qė e kanė shtyrė per t`i bėrė
njė denigrim tė tillė figurės sė mbretit tė shqiptarėve NMT Ahmet Zogu, etj..
ZOTI ju ndihmoftė nė detyrėn tuaj fisnike.
Me respekt A R.
I nderuar lexues,
Ju falėnderoj pėr interesimin pėr gazetėn Rimėkėmbja, pėr pėrshėndetjet dhe
vlerėsimet qė shprehni.
Besoj se shkrimi im Ahtisari u matej serbėve, por u ra shqiptarėve, i botuar
nė numrin e kaluar tė Rimėkėmbjes, mė 14 nėntor 2006, nė vazhdėn e shkrimeve tė
mėparshėm pėr Kosovėn, e ka plotėsuar tashmė kėrkesėn tuaj. Mendimi im ka qenė e
,mbetet se diplomacia europiane ėshtė gozhduar nė zanatin e vet antishqiptar,
ashtu si gjatė dy shekujve tė kaluar, megjithėse gjendja nė botė e nė Ballkan ka
ndryshuar rrėnjėsisht. Prandaj, nuk kemi pėrse tė habitemi qė nė ēastet
vendimtare kjo diplomaci tu ngulė njė thikė tė re nė shpinė shqiptarėve. Pėr
fat tė keq ka shumė shqiptarė qė nuk duan ta shohin realitetin e tė vėrtetėn siē
ėshtė.
Pėr Ēatin Saraēin di fare pak: ka qenė diplomat i kohės sė Zogut; ka qenė i
implikuar nė vrasjen e Luigj Gurakuqit nė Bari nė vitin 1925; ėshtė kthyer
kundėr Zogut pasi i kishte nxjerrė pėrfitimet e tij. Nuk e quaj me dobi tė
merrem me jetėshkrimin e tij, ose me bėmat e tij pėr tė cilat edhe njerėz tė
afėrm tė familjes sė tij kanė shkruar keq nė shtypin e sotėm.
Librin e Ēatin Saraēit ende nuk e kam lexuar se kam mbi tryezėn e punės dhe tek
koka krevatit shumė libra krejt tė rinj shumė tė mirė, nė gjuhė tė huaja pėr tė
lexuar. Ka disa ditė qė po lexoj librin Dvjesti ljet vmjestje (200 vjet sė
bashku) nė dy volume qė pėrmbajnė 1000 faqe, nė tė cilin shkrimtari i njohur rus
i ditėve tona, Aleksandėr Solzhenicin, zbėrthen ēėshtjen ēifute nė Rusi e nė
botė.
Duke lexuar kėtė libėr, pėr ēudi mė duket sikur dhe nė politikėn e propagandėn e
Shqipėrisė po krijohet njė ēėshtje ēifute pa ēifutė, apo dhe njė ēėshtje
ēifute me homogjenė grekė.Ndėr mė aktivėt nė veprimtarinė e krijimit tė
ēėshtjes ēifute pa ēifutė nė Shqipėri ėshtė gazeta 55 e Fahri Balliut, qė
nga gazetė islamofobe katolikocentriste po bėhet dhe gazetė
evangjelisto-sioniste. Ėshtė shtėpia botuese dyshifrore 55 e Balliut qė ka
hedhur nė treg librin e Ēatin Saraēit. Prandaj ėshtė shumė mė mirė nė kėtė kohė
tė lexoj librin e Solzhenicinit se tė merrem me mykrat e vjetėr qė nxjerr
shtėpia botuese 55 nga bodrumet e antizogizmit me frymėzim katolikocentrist tė
tė shkuarės.
Ėshtė mė mirė tė lexoj librin e Solzhenicinit, botuar para pak vitesh, ose disa
libra tė viteve 2005-2006 qė mė kanė mbėrritur pas botimit tė Pėrballje me
islamofobinė si: Qentė e Perėndisė (pėr inkuizicionin e rikonkuistėn nė
Spanjė), shkruar nga amerikani Xhejms Reston Jr; Terroristėt e Perėndisė. Kulti
vahabit dhe rrėnjėt e fshehta tė Xhihadit modern, shkruar nga Ēarls Allen;
Xhihadi, shkruar nga francezi Zhil Kepel; Imperializmi islamik, shkruar nga
Efraim Karsh; Vlerat tona tė rrezikuara. Kriza morale e Amerikės, shkruar nga
ish-presidenti i SHBA Xhimi Karter; Epoka e gabimeve nga Xhorxh Soros; Si
humbi Israeli. Katėr pyetje, shkruar nga Riēard Ben Kramer; Mekanizmi i tė
fshehtave. Anatomi e tej tė fshehtės Agjensi Kombėtare e Sigurisė, shkruar nga
Xhejms Bamford; Komploti i terrorit: zhgėnjimi me 11 shtatorin dhe humbja e
lirisė, shkruar nga Xhim Marrs (autor i njė libri tė mėparshėm tronditės
Sundimi nėpėrmjet fshehtėsisė); Masonėria e lirė. Nė brendėsi tė shoqėrisė sė
fshehtė mė tė vjetėr nė botė, shkruar nga H. Pol Xhefers; 11 shtatori, terrori
i demaskuar. Midis fjalėve e realitetit, shkruar nga Arno Blen, NėnėTereza,
shenjėtore apo famėmadhe, shkruar nė gjuhėn angleze nga shqiptari Gėzim Alpion
etj.
Besoj, i dashur lexues, se mė mirėkuptoni qė pa lexuar libra tė tillė nuk e vlen
tė humbėsh kohė pėr tė lexuar vjetėrsina tė demoduara qė hidhen nė tregun e
librit si ato tė mbushura me pėrgojimet e Ēatin Saraēit pėr Ahmet Zogun, ose me
shpjegime tė Kurcio Malapartes pėr teknikėn e grushtit tė shtetit.
Besoj se edhe kaq ju mjafton, i nderuar lexues, pėr tė kuptuar qėndrimin tim
mospėrfillės ndaj librit tė Saraēit dhe sidomos ndaj qėllimit tė botimit kaq tė
vonuar tė kėtij libri.Por kur tė kem nge mund tė merrem edhe me librin e
Saraēit, sepse ėshtė pjesė e njė fushate shumėvjeēare qėllimkeqe kundėr Ahmet
Zogut, pėr tė dėmtuar Shqipėrinė nė vitet mė tė vėshtira pėr tė. Njė libėr si
ai i Saraēit e ka pas bėrė para tij nė Athinė Koēo Tasi. Nė atė frymė ka
shkruar edhe intelektuali Nikollė Ivanaj pasi u prish miqėsia qė kishte me
Zogun. Kanė shkruar edhe tė tjerė. Pėr tė njėjtat qėllime disa politikanė tė
sotėm porosisin botues tė zhvarrosin kufomat e propagandės sė kaluar.
Por mė parė u takon trimave tė zogizmit tė sotėm tė merren si duhet me kėtė
lloj politike e propagande tė vjetėr qė po e pėrtėrijnė ēatinėt e koēot e
tanishėm. Nuk janė tė rastit disa kthime mbrapa, nė episode qė ringjallin
propagandėn enveriste pėr Zogun e zogizmin, duke e shoqėruar kėtė lloj
propagande dhe me ndodhi erotike ose me kundėrvėnie pseudopatriotike.
Nuk kishte arsye tė pranueshme njė kanal televiziv tė bėnte gjithė atė debat tė
madh pėr tė hedhur edhe njė herė para opinionit publik akuzėn e bėrė bozė nė
kohėn e komunizmit se Zogu shiti Shėn Naumin. Mėsuesi pensionist i letėrsisė
nė gjimnazin e Pogradecit, i njohuri dhe miku im Vaso Samsuri, hallin e Shėn
Naumit e ka pas qarė me mua qysh para njė ēerek shekulli, kur kam qenė kryetar
gjykate nė Pogradec dhe mė rrėfente se po mblidhte dokumente pėr ta sqaruar
ēėshtjen e Shėn Naumit. Atėherė i thoja tė mos lodhej shumė se ēėshtja ishte e
qartė: Shqipėria me marrėveshjen pėr rektifikimin e kufirit (tė tilla
marrėveshje i njeh praktika ndėrkombėtare dhe i lejon e drejta ndėrkombėtare nė
tė mirė tė shteteve fqinjė) qė e bėri Mehdi Frashėri, me pėlqimin e Zogut
sigurisht, vetėm kishte fituar dhe nuk kishte humbur gjė. Shqipėria ra dakord qė
ti mbetej Jugosllavisė njė kodėr vogėl qė mbahej e pushtuar nga ushtritė serbe,
maje sė cilės ndodhet njė kishėz e vjetėr sllavo-ortodokse. Pėr kėtė lėshim
Shqipėria pėrfitoi kullota nė Malin e Thatė, fshatin Peshkėpi nė kėmbėn e kėtij
mali, duke i mbrojtur banorėt nga trysnia asimiluese sllave dhe njė pjesė tė
fushės sė fshatit Ēėrravė, duke e larguar vijėn e kufirit nga rruga kombėtare
Pogradec-Korēė.
Nuk ma merrte mendja se Vaso edhe pas 25 vitesh, pasi gjithė shqiptarėt kanė
pasur mundėsi tė lexojnė edhe shpjegimet qė ka lėnė Mehdi Frashėri, arkitekti i
marrėveshjes nga ana shqiptare, ende qenka nė kėrkim tė njė tė vėrtete tjetėr,
mė tė qėruar, qė tė fajėsohet Zogu si nė kohėn e komunizmit. Por edhe mė e
ēuditshme ėshtė qė nė njė emision tė tillė del dhe politikani historian, Pėllumb
Xhufi, i cili tani e ka aq tė ngjeshur programin e paraqitjeve tė tij pėr
gjithfarė diskutimesh nė ekranet televizive sa duhet tė fillojmė ti qajmė
hallin se si i pėrballon ato fizikisht.
Janė vėrtetė tė mjerė disa intelektualė, duke pėrfshirė dhe historianė qė kanė
bėrė emėr, tė cilėve u qan aq shumė zemra pėr njė kishėz tė vjetėr
sllavo-ortodokse mė shumė se pėr tri tė katėrtat e territorit shqiptar dhe mė
shumė se gjysmės sė shqiptarėve qė kanė mbetur ende jashtė kufirit tė
Shqipėrisė. Janė vėrtetė tė mjerė ata politikanė, studiues e gazetarė shqiptarė
qė dalldisin pas manisė pėr tė nxjerrė shqiptarė njerėz tė mėdhenj nga
historiia botėrore, qė pėrgjėrohen pėr njė nacionalizėm shqiptar nė antikitet
dhe mallkojnė ose kundėrshtojnė idetė e nacionalizmit tė kohės tek shqiptarėt.
Pėr njė mbretėreshė tė dikurshme shumė tė pėrgojuar tė Anglisė u bė njė sesion
shkencor vetėm se mbiemri i saj ka afėrsi nė disa shkronja me emrin e njė fshati
nė Labėri. Njė veteran i LNĒL bėri dhe njė bejte pėr lavdinė labe tė kėsaj
mbretėreshe angleze qė e la kokėn nė gijotinėn e burrit tė saj pėr pabesi.
Mehmet Aliu, reformatori shqiptar qė krijoi Egjiptin modern dhe themeloi
dinastinė mbretėrore tė kėtij shteti, rrallė pėrmendet kalimthi.
Shqiptarėt po i mėsojnė tė vrapojnė pas sensacionit edhe nė ēėshtje historike.
Ata qė veprojnė kėshtu paaftėsinė pėr tė jetuar si shqiptarė tė sotėm e pėr tė
ėndėrruar si shqiptarė tė ardhėshėm i maskojnė mangėsitė e kombėtarizmit tė tyre
me zellin e tepruar pėr ti thurrur lavdi njė shqiptarizmi ende tė paformuar nė
tė shkuarėn.
Pėrsėritėsit e sulmeve ndaj Ahmet Zogut pėr Shėn Naumin duhen pyetur: si ti
cilėsojmė ata politikanė, pushtetarė dhe intelektualė shqiptarė qė janė pajtuar
me copėtimet e copėzimet e trojeve etnike dhe tė kombit shqiptar? Ēfarė mund tė
bėjmė me akuza pėr kėta nė rast se bėjmė namin e zi se ka mbetur jashtė kufirit
kishėza sllavo-ortodokse e Shėn Naumit?! Pa tė pėpiqemi njėherė tė japim njė
pėrkufizim tė nocionit tė tradhtisė nė mėnyrė qė ata qė kanė punuar vėrtetė pėr
Shqipėrinė , qė kanė ditur si bėhet realpolitikė kur duhet e sa duhet, tė mos
njollosen mė me pėrgojime pėr tradhti, ndėrsa ata qė me qejf kanė pranuar nė
emėr tė realpolitikės pėr interesa meskine pushtetore gjithfarė mynxyrash nė
kurriz tė Shqipėrisė e tė shqiptarėve tė mos marrin mė dekorata atdhetarie.
Pėr tė mbajtur sa mė gjatė frymėn e konfuzionit botohen librat si ai i Ēatin
Saraēit. Tė shohim sa tė zotėt do tė tregohen tani zogistėt pėr tė vėnė nė vend
padrejtėsitė e bėra nga pėrgojimet e Ēatinėve tė rinj pėr Ahmet Zogun dhe tu
tregojnė vendin vajtuesve tė Shėn Naumit! Mė mirė tė bėjnė kėtė legalistėt se tė
harxhojnė energji politike qė tė jenė ortakė nė zgjedhjen e ca kėshilltarėve
komunalė e kryepleqve tė fshatrave. Edhe pa PLL-nė Shqipėria nuk do tė mbetet pa
tė tillė pushtetsa lokalė!
16 nėntor 2006 Abdi Baleta
Kukeli Zotėriu i zi
Pas botimit tė librit Zonja e zezė tė Fahri Balliut, zbulohet edhe Zotėriu i
zi.
Ky i fundit jo pėr ndonjė vrasje apo bashkėpunim pėr vrasje por pėr ndrydhje tė
dėshirave, prangosje tė ndjenjave dhe shkelje tė tė drejtave tė njeriut.
Nėse do tė lexosh shkrimet e fundit tė gazetave apo tė ndjekėsh emisionet e
lajmėve, nė faqen kryesore do tė hasėsh Kukeli pėrballė studentėve Myslimanė.
Zotėriun e zi do ta pėrngjasoja me aktorin kryesorė tė njė filmi spiunazhesh
ku regjizorin e tė cilit nuk do ta njihnim.
Nėse nuk do tė mjaftonte vendimi i Zotėriut tė zi pėr pėrjashtimin e studentes
B.Hoxha dhe reagimeve tė shumta, si tė institucioneve tė ndryshme po ashtu dhe
tė qytetarėve, do tė na vinte dhe njė tjetėr vendim pėr studentin J.Mebelli, gjė
e cila tregon qartė faktin se Zotėriu i zi pėrdoret si levė nga segmente tė
tjera tė cilat provokojnė destabilizimin e tolerancės ndėrfetare nė vend dhe
nxisin rracizmin ndėr-fetarė.
Nisur nga kėto fakte Zotėriu i zi duhet tu kėrkojė falje publike myslimanėve
dhe tė japė dorėheqjen e menjėhershme pasi veprimet e tij nuk janė nė dobi tė
shtetit tonė nė tėrėsi.
Kjo pėr tė cilėn po flas do tė thoja se do tė ishte gjėja mė e rėndėsishme pėr
Z. Kryeministėr, dhe jo ajo ēfarė na tha ditėn e Kavajės se ai kėrkokėka tė
respektojė autonominė e universitetit. Mos ndoshta njė gjė tė tillė do ta
thoshte edhe nėse djali i tij, i cili ėshtė nė tė njėjtat pozita me studentin
nė fjalė, do tė penalizohej nga Zotėriu i zi.?!
Nuk besoj se Z. Kryeministėr -me gjithė respektin qė kam pėr tė- do tė kėrkonte
respektimin e autonomisė sė universitetit nėse do tė penalizohej djali i tij.
Ne nuk kėrkojmė qė tė abuzojmė me ndjenjat e Z. Kryeministėr pėr tė
ndėrmjetėsuar, por ajo qė ne kėrkojmė -ashtu siē edhe ai vetė ka premtuar- ėshtė
shteti i sė drejtės dhe kthimi i drejtėsisė sė shkelur mbi ēdo parim ndaj dy
studentėve myslimanė. Ne jetojmė nė njė shtet demokratik i cili na garanton
lirinė e fesė, zakonit, kulturės, rracės etj .
Nėse Zotėriut tė zi intelekti qė ka nuk do tia diktonte asnjė lloj ndjenje
njerėzore apo edhe vetė fakti i tė qenurit prindėr, tė paktėn ju Z. Kryeministėr
si njė prind vendoseni dorėn nė zemėr dhe mendoni pėr ta ashtu siē mendoni pėr
fėmijėn tuaj.
Myslimanėt janė pjesė e pandashme e shoqėrisė, ata gėzojnė tė drejta tė
barabarta dhe janė nė tė njėjta pozita me tė tjerėt dhe nuk janė inferiorė.
Zėri dhe lėvizja jonė studentore si studentė myslimanė nuk do tė pushojė sė
foluri derisa tė sanksionohen ligje pėr arsimin e lartė, ku tė pėrfshihen tė
drejtat e studimit pa u cėnuar aspak e drejta e demostrimit tė fesė.
Pėrderisa shteti ynė laik na e lejon hapur dhe me kushtetutė lirinė e fesė atė
duhet ta bėjė edhe pėr arsimin e lartė, nė mynyrė qė nesėr mos tė zgjohet njė
tjetėr zotėri i zi dhe tė nėpėrkėmbė tė drejtat tona.
Nga: Dorian Balliu
Imam dhe student nė
U.E A.Xhuvani
FORUMI MUSLIMAN I KOSOVĖS
Deklaratė pėr shtyp
Forumi Musliman i Kosovės po ndjek me shqetėsim dhe ndjen keqardhje, qė ditėve
tė fundit janė ripėrtėrirė zėrat nė media elektronike dhe tė shkruara tė cilat
janė tė drejtuara kundėr kulturės islame tek shqiptarėt.
Njė prej kėtyre zėrave ėshtė edhe vet shkrimtari ynė i njohur Ismail
Kadare i cili me ardhjen e tij nė Kosovė nė vend qė tė kėrkojė falje nga
opinioni i gjerė shqiptar pėr fyerjen e kulturės islame dhe etiketimin e
shqiptarėve mysliman si aziatik, ai e pėrbuz mikpritjen kosovare me fjalėt
urrejtjenxitėse qė i pėrcolli opinionit shqiptar tė Kosovės mu nė mes tė
Prishtinės, pėr ēarsye Forumi Musliman i Kosovės u trondit nga fjalorthi i tij
qė bie ndesh me parimet e tija morale si dhe cenimin e lirisė sė tė drejtave
njerėzore.
Ende pa u pėrfunduar kjo odiseadė e Kadaresė nė shtypin tonė shqiptar,
gjegjėsisht nė gazetat Koha Ditore nė Prishtinė si dhe Shekulli nė Tiranė
dhe nė gazetat tjera shqiptare u botua letra e hapur e 32 intelektualėve
shqiptarė nga mbarė trojet shqiptare dėrguar Presidentit tė Kosovės,
kryeparlamentarit tė Kosovės si dhe kryeministrit tė Kosovės lidhur me
katedralen nė Prishtinė.
Forumi Musliman i Kosovės ēmon dhe respekton tė drejtėn e besimtarėve
shqiptarė katolik pėr lirinė e plotė nė ushtrimin dhe zbatimin e riteve tė tyre
fetare, por kategorikisht kundėrshton kur kjo e drejtė merr kahje politike dhe
politizon ēėshtjen tej mase.Ngritja e katedrales nė Prishtinė si shenjė e
shtetėsisė sė Kosovės nė letrėn e tyre tė dėrguar tė 32 intelektualėve shqiptar
e ka mbushur kupėn pas sė cilit edhe lexuesi fillestar shqiptar mund tė kuptojė
se kah na ēon kjo iniciativė hipokrite e tyre. A thua kėrkesa pėr ngritjen e
qendrės islame nė Prishtinė, qė u refuzua kohė mė parė nga organet kompetente
komunale tė Prishtinės, na qenka shenjė e jo shtetėsisė sė Kosovės. Forumi
Musliman i Kosovės njashtu kundėrshton ndėrtimin e katedrales nė vendin ku
gjendet gjimnazi e ekzistues, nga i cili janė shpėrngul nxėnėsit e rregullt qė
e kanė ndjekur mėsimin nė tė dekada me radhė.
Forumi Musliman i Kosovės apelon tek organet kompetente komunale qė
tju mundėsohet besimtarėve si atyre mysliman njashtu edhe katolikė tju epen
lokacionet gjegjėse pėr ngritjen e objekteve fetare sipas nevojės dhe kėrkesės
sė tyre, tė cilėt do tė shėrbejnė dhe do tė jenė vende fetare nė tė cilin do tė
kryhen rite fetare, e assesi tė paraqiten si simbole me shenjė apo mos shenjė
tė shtetėsisė sė Kosovės.
Pas hipokrizisė sė letrės sė 32 intelektualėve pėr katedralen si dhe
fyerjes nga ana e Kadaresė provokimi mė i ri erdhi nga revista Mapo e cila
tė shtunėn me datė 11.11.2006 botoi intervistėn ekskluzive me Fleming Rose
botuesin danez tė karikaturave tė ilustruar me njė karikaturė ofenduese ndaj
profetit tonė Muhamedin a.s.
Forumi Musliman i Kosovės e dėnon ashpėr kėtė akt fyes antiislam dhe ngacmim tė
qėllimshėm i ndjenjave tė shqiptarėve mysliman shumicė, si dhe shpreh
shqetėsimin e thellė pėr pėrhapjen e vazhdueshme tė islamofobisė, e cila pėr
qėllim ka tė provokojė qeverinė shqiptare dhe tė krijojė trazira nė Shqipėri, e
nė mėnyrė tė tėrthortė, pas shtyrjes sė propozimit tė presidentit Ahtisari nga
Grupi i Kontaktit pėr zgjidhjen e ēėshtjes sė statusit tė Kosovės, tė shkaktojė
edhe trazira nė Kosovė qė ėshtė qėllimi i qarqeve tė caktuara e nė radhė tė parė
qarqeve serbogreke.
Forumi Musliman i Kosovės apelon tek shqiptarėt nė pėrgjithėsi e muslimanėt nė
veēanti qė tė tregohen maksimalisht tė matur dhe tė kujdesshėm ndaj kėtyre
provokimeve tė vazhdueshme me qėllime dhe plane tė caktuara mė parė, dhe tė mos
bien pre e qarqeve tė caktuara politike qė synojnė destabilizimin e shqiptarėve
nė kėto momente tė rėndėsishme historike nė tė cilėn po kalon populli shqiptar
nė pėrgjithėsi e nė Kosovė nė veēanti.
12.11.2006 FORUMI MUSLIMAN I KOSOVĖS
P R I SH T I N Ė
Shėnim: Forumi Musliman i Kosovės ėshtė organizatė joqeveritare e shoqėrisė
civile tė myslimanėve shqiptar dhe tė tjerė tė Kosovės.
Mexhid YVEJSI, Gjakovė
Katedralja e Nėnė Terezės-
shenjė shtetėsie apo shenjė hipokrizie?
(Reagim ndaj letrės sė hapur tė intelektualėve me titullin:
Katedralja e Nėnė Terezės- shenjė shtetėsie, dėrguar krerėve tė
institucioneve Kosovės, botuar nė gazetėn Koha Ditore me 9 nėntor 2006, faqe:
10, si edhe nė disa gazeta tė tjera nė Kosovė dhe Shqipėri.)
Nė fillim tė muajit nėntor 2006, tridhjetė e dy (32) intelektualė nga tė
gjitha trojet shqiptare i dėrguan njė letėr tė hapur krerėve tė institucioneve
tė Kosovės:
Presidendit tė Kosovės: Prof. dr. Fatmir Sejdiu
Kryetarit tė Parlamentit tė Kosovės: Kolė M. Berisha
Kryeministrit tė Kosovės: Agim Ēeku
Letra e tyre fillon me kėto fjalė: Bėhen dy vjet kur u vu gurthemeli i
katedrales Nėna Tereze nė Prishtinė
Kur bėhen dy vjet? Kjo nė letėr nuk ėshtė shėnuar, ndoshta e kanė harruar!?
Prandaj, kėtu ėshtė e nevojshme pėr tiu rikujtuar se:
Gurthemeli i katedrales katolike u vu ditėn e premte, nė mesditė, me 26
gusht 2005, nė zemėr tė Prishtinės, nė hapėsirėn e gjimnazit Xhevdet Doda.
Pra, dy vjet bėhen nė mesditėn e datės 26 gusht 2007 A keni kalendar ore
intelektualė trushpėrlarė ?!
Kur u vu gurthemeli i katedrales katolike nė Prishtinė, gurthemelit tė
katedrales katolike i mungonte leja e ndėrtimit
Pėrmes njė komunikate pėr shtyp, lėshuar me 26 gusht 2005, zyrtarėt
komunal tė Prishtinės vėnien e gurthemelit tė katedralės e kanė cilėsuar: tė
nxituar, sepse nuk janė plotėsuar procedurat administrative dhe nuk janė
plotėsuar obligimet
Me gjithė kėtė, vėnien e gurthemelit tė Katedrales katolike e ka bėrė
ish-kryetari i Kosovės, dr. Ibrahim Rugova (1944-2006), i cili, ndėr tė tjera,
pat thėnė:
Ne jemi tė bindur se ndėrtimi i Katedrales Nėna Terezė do tė jetė
simbol i bashkimit, i tolerancės dhe i mirėkuptimit
A ishte e rregullt vėnia e gurthemelit tė Katedrales nga ana e e
ish-kryetarit Rugova, pa leje ndėrtimi? A mund tė jetė Katedralja katolike
simbol i bashkimit, kur nuk muarr pjesė asnjėri prej pėrfaqėsuesve tė bashkėsive
tė tjera fetare, madje as pėrfaqėsues tė Kishės Ortodokse, tė cilėn Don Lush
Gjergji shpesh e quan kishė motėr?! Nuk muarrėn pjesė asnjėri prej pėrfaqėsuesve
tė partive tė opozitės ! Pra, aty ku nuk marrin pjesė as vėllezėrit, as motrat,
a mund tė quhet, a mund tė jetė katedralja simbol i bashkimit? Kjo ndodhi vitin
e kaluar, 26 gusht 2005, ngjarja ėshtė e filmuar e shėnuar, kurrė ska pėt tu
harruar !
Sot, nėntor 2006, a ėshtė e drejt tė quhet prej kėtyre intelektualėve
Katedralja e Nėnė Terezės- shenjė shtetėsie? A qėndron kjo? Jo! Po, ēka tregon
kjo?
Kjo tregon papjekurinė fetare, kjo dėshmon hipokrizinė e tyre
ashiqare Papjekuria fetare, siē shoshte Kant-i (1724-1824), ėshtė jo vetėm mė e
dėmshmja, por edhe mė e pandershmja nga tė gjitha
Ēėshtė Katedralja ?
Nė njė fjalor amerikan tė gjuhės angleze pėr katedralen
shkruan:
Kishė zyrtare e njė peshkopi, ēdo kishė e madhe.
(Neė Ėebsters Dictionery of the English Language, faqe: 81.
Botuar nė Neė York-Chicago, 1975)
Kurse nė Fjalorin e Shqipes sė Sotme shkruan:
Kisha kryesore nė njė qytet, ku ushtron veprimtarinė e vet njė
peshkop.
(Fjalor i Shqipes sė Sotme, faqe: 556. Botuar nė Tiranė, 2002.
Pra, sipas kėtyre fjalorėve, katedrale do tė thotė: Kishė
kryesore, zyrtare, nė njė qytet, ku e ushtron veprimtarin e vet njė peshkop.
Kėto shpjegime pėr katedralen janė fjalė tė nxjerra nga fjalorėt
qė janė libra njerėzorė, tė cilat mund tė kuptohen dhe tė peshohen. Por, siē
thoshte dijetarja besimtare Madleine Debrel, fjalėt e librave njerėzorė mund tė
kuptohen e tė peshohen; por ėshtė Fjala e Zotit qė na peshon ne. Nė mes tė
Fjalės sė Zotit, Fjalės Hyjnore, dhe vullnetit tonė duhet tė ndėrtohet njė ujdi
jetėsore.
Vėnia e gurthemelit tė Katedrales pa leje, pa ujdi njerėzore e
jetėsore, pa vullnetin e shumicės sė popullsisė, mendoj se kjo tregon e dėshmon
se kadedralistėt nuk nisen nga motivet e pastra fetare, por pėr qėllime tė
tjera, vetėm pėr tiu pėrshtatur botės perėndimore, kurrsesi nga besimi i
brendshėm fetar. Si dėshmohet kjo?
Nė letrėn e hapur tė intelektualėve dėrguar krerėve tė institucioneve
tė Kosovės, ndėr tė tjera, shkruan:
Ditė mė parė kardinali i shquar amerikan, Shkėlqesia Mecarrick,
pjesmarrės edhe me rastin e gurthemelit, ktheu tė shohė se deri ku kishin
arritur punėt. Zhgėnjimi i tij ishte i madh
Nė letrėn dėrguar romakėve, Shėn Pali shkruan:
Po ju pėrbej me mėshirėn e Zotit, o vėllezėr. Mos iu pėshtatuni
parimeve tė botės, shndėrrojeni e ripėrtėrini mendjen tuaj, nė mėnyrė qė tė
dalloni vullnetin e Zotit: ēėshtė e mirė, ēfarė i pėlqen Atij !
(Bibla, Romakėve, 12:1-2.)
Nė letrėn e hapur tė intelektualėve, ndėr tė tjera, shkruan:
Fatkeqėsisht, koha ikėn e premtimi ynė has nė resistenca tė
ndryshme, qė dėmtojnė imazhin para botės
Kush janė kėta intelektualė qė se kanė hallin e katedrales, as tė
shtetėsisė, tė Kosovės, por e kanė hallin e botės?
Nėnshkruesit e letrės sė hapur janė:
1. Haxhi Bede Reshat Bardhi, ( tė cilit ja kanė shkruar titullin
gabimisht Bede, nė vend se Dede, Kryegjyshi botėror i bektashinve), qė dėshmon
sa tė papjekur janė, sa e dije e besim kanė, sa hipokritė janė !)
2. Dritėro Agolli
3. Fatos Arapi
4. Ali Aliu
5. Alfred Uēi
6. Ismail Kadare
7. Enver Gjerqeku
8. Nexhmije Pagarusha
9. Pandeli Ēino
10. Fatos Kongoli
11. Ali Podrimja
12. Avni Spahiu
13. Tonin Ēobani
14. Rexheb Ferri
15. Don Nikė Ukgjini
16. Bashkim Kyēyku
17. Mimoza Ahmeti
18. Sadik Bejko
19. Moikom Zeqo
20. Lazėr Stani
21. Arian Leka
22. Luan Mulliqi
23. Gjelosh Gjokaj
24. Din Mehmeti
25. Xhevahir Spahiu
25. Visar Zhiti
26. Kimi Mehmeti
27. Bardhyl Londo
28. Kiēo Londo
29. Gėzim Hajdin Aga,
30. Beqė Cufaj
31. Ali Salaj
32. Pano Taēi
Letra e hapur e kėtyre 32 intelektualėve dėrguar krerėve tė
institucioneve tė Kosovės me titull Katedralja e Nėnė Terezės- shenjė
shtetėsie, nė tė vėrtetė, mendoj, se, ėshtė shenjė hipokrizie. Pse? Sepse
intelektualėt e lartėshėnuar disa janė tė manipuluar, disa janė nxituar, disa
janė tė nxitur jo nga ndjenjat e pastra tė Dashurisė ndaj Zotit, me mendje, me
zemėr, me shpirt, por vetėm pėr tiu pėrshtatur botės, kinse pėr tu miqėsuar me
tė, kundėr vetvetes !
Feja ėshtė faktor pėrcaktues pėr jetė a vdekje, si individ apo
si shoqėri, ajo pėrfshin gjėrat mė themelore: rregullin, kuptimin dhe
domethėnien e jetės.
Intelektualėt e lartėshėnuar dhe bashkmendimtarėt duhet tė
ripėrtėrijnė mendjen, duhet tė kenė parasysh Shkrimin e Shenjtė, Biblėn, e cila
urdhėron e thotė:
Njerėz tė pabesė! A nuk e dini se miqėsia me botėn ėshtė armiqėsi me Hyun?
Kushdo, prandaj, qė do tė jetė mik me botėn, shndėrrohet nė armik me Zotin.
(Bibla, Letra e Jakobit, 4.)
Kosova jonė e dashur, Kosova jonė e shkretė, nė duar tė kujt
ka mbetė, ka nevojė pėr Zotin, jo tė armiqėsohet me Tė
Shėnimi i Rimėkėmbjes: Jemi tė njė mendimi me zotėri Yvejsin dhe me Forumin
mysliman tė Kosovės. Kėta intelektualė, midis tė cilėve disa janė nga Shqipėria
londineze, nuk janė kujtuar asnjėherė tė kėrkojnė nga Edi Rama e qeveria e
Tiranės tė lejojnė ndėrtimin e e njė xhamie nė trojet qė i pėrkasin Bashkėsisė
islame nė Tiranė edhe pse e shohin se pėr ēdo ditė Bajrami besimtarėt myslimanė
falen nė rrugė e nė sheshin Skėnderbej se nuk kanė xhami. Kėta intelektualė e
dinė se nė Tiranė ėshtė ngritur pa kurrfarė nevoje tė pėrmbushjes sė ritve
fetare njė katedrale katolike dhe po ngrihet njė katedrale oprtodokse
janullatiste nė stil grek nė kundėrshtim me gjithė rregullat e urbanistikės. Por
pėr kėto nuk kanė thėnė asnjė fjalė kundėrshtimi. Kėta intelektualė , shuvmica e
tė cilėve janė kadareanė tė thekur e shpesh kanė dalė nė pozita islamofobe
kujdesin per katedralen e Prishtinės e tregojė pėr arsye politike jo pėr motive
fetare.
PSE ERDHI SHPĖRTHIMI KRYEMINISTROR PĖR KOSOVĖN?
Mė 14 nėntor kryeministri i Shqipėrisė, Sali Berisha, bėri njė deklaratė tė
fortė lidhur me zhvillimet rreth problemit tė Kosovės. Kjo ishte njė deklaratė
krejt e pazakontė pėr drejtuesit pushtetit politik e diplomatik qė kanė
ndėrruar njėri-tjetrin nė Tiranė gjatė shumė vitesh.
Berisha tėrhoqi vėmendjen pėr rreziqet qė krijojnė vonesat e shtyrjet nė
shpalljen e statusit pėrfundimtar tė Kosovės. Tėrhoqi vėmendjen e shqiptarėve
dhe tė botės pėr politikėn e mbrapsht qė po ndiqet nė Beograd kundėr Kosovės nė
kėtė fazė pėrmbyllėse tė pėrcaktimit tė statusit. Berisha theksoi fort dhe me
shqetėsim se pėrpjekjet pėr tė ndarė territorin e Kosovės, duke krijuar njė
republikė autonome serbe nė Mitrovicėn e Veriut mund ta zhysin Ballkanin nė
ngjarje shumė tė rėnda. Kryeministri i Shqipėrisė u drejtoi thirrje pjesėtarėve
nė Grupin e Kontaktit tė marrin serizoisht kėrcenimet qė mund tė vijnė pėr
rajonin dhe tė shpejtojė punėn pėr tė bėrė nė Kosovė njė shtet tė pavarur,
sovran e demokratik si e vetmja zgjidhje.
Shqiptarėt nuk ishin mėsuar tė dėgjonin deklarata kaq tė forta nga pushtetarėt
mė tė lartė. Prandaj shumė njerėz prisnin dhe presin ende qė reagimet e tė
tjerėve dhe zhvillimet tė hedhin mė shumė dritė mbi arsyet qė shtynė
kryeministrin e Shqipėrisė tė bėjė kėtė veprim tė fortė diplomatik.
Pavarėsisht se cilat kanė qenė arsyet qė ka pasur kryeministri, deklarata e
Berishės duhet pėrshėndetur dhe shpėrthimi kryeministror ėshtė pėr tu
mbėshtetur. Megjithatė edhe kėsaj radhe nuk ndodhi kėshtu nė Shqipėri. Kryetari
i njėrės nga dy partitė socialiste opozitare tė vendit, i asaj qė quhet Lėvizja
Socialiste pėr Integrim, zotėri Ilir Meta, bėri njėfarė solidarizim me
deklaratėn e kryeministrit. Kurse Partia Socialiste qė kryesohet nga Edi Rama
edhe kėtė herė ndoqi parimin tė kundėshtohet ēdo gjė qė bėn e thotė Berisha.
Gazeta e kėsaj partie, famėkeqja Zėri i Popullit, qė ka marrė nėn ndikimin e
shijeve ekstravagante tė Raėms, edhe pamjen e jashtme tė gazetės mė tė pėrshtirė
nė historinė e shtypit shqiptar, botoi mė 15 nėntor shkrimin e titulluar
Berisha kėrcėnon Europėn me destabilizim pėr Kosovėn. Edhe sekretarja e PS-sė
pėr marrėdhėniet e jashtme, e cila ka qenė njėherė e njė kohė ministre e jashtme
e Shqipėrisė , Arta Dade, u shfaq nė ekranet televizive pėr tė lėshuar njė
koment tė shpėlarė, pa kokė e pa kėmbė, kundėr deklaratės sė kryeministrit.
Sipas ZPe Dades nė Kosovė e pėr Kosovėn nuk ka asnjė zhvillim negativ pėr tė
cilin duhet tė shqetėsohen qeveria dhe populli i Shqipėrisė.
Pėr ēudi edhe shypi e mediat qė bėjnė zhura shurdhuese pėr ndonjė fjalė qė i
shket ndonjėherė jangllėsht Berishės, janė treguar deri tani shumė memecė e tė
ndrojtur pėr tė pasqyruar e analizuar deklaratėn e kryeministrit.
Pyetja kryesore qė pret pėrgjigje ėshtė si ndodhi dhe pse ndodhi kyshpėrthim
kryeministror pėr Kosovėn. Pėr ti dhėnė pėrgjigje sa mė tė saktė kėsaj
pyetjeje duhen pritur reagimet e tė tjerėve, brenda e jashtė Shqipėrtisė. Madje
vlerėsimi i saktė do tė dalė pas hapave tė mėtejshėm tė vetė kryeministrit
Beridsha dhe qeverisė sė tij, sidomos tė ministrit tė tuij tė jashtėm, Besnik
Mustafaj, qė si pėr ironi nė kėtė kohė kur kryeministri shpėrtheu fort pėr
Kosovėn, ishte i ftuar nė Gjermani tė lexonte pjesė nga proza e tij. Berisha,
Mustafaj dhe qeveria duhet tė bindin opinionin se kishte arsye tė forta qė
Berisha bėri atė deklaratė. Deri tani mund tė parashtrojmė vetėm hipoteza pse
Berisha mbajti atė qėndrim, qė gjithsesi ėshtė njė hap diplomatik i dobishėm dhe
me rėndėsi pėr Shqipėrinė e pėr Kosovėn.
1- Kryeministri i Shqipėrisė duhej ta bėnte kėtė veprim vetėm pasi tė kishte
marrė informacione konfidenciale, tė sakta e shqetėsuese se nė kohėn kur Serbia
oe Rusia kanė ashpėrsuar nė kulm politikėn antishqiptare pėr Kosvėn, kur u shty
afati i paraqitjes sė projetktit tė Ahtisarit, po pėrgatitej hedhja pa pritur e
pa kujtuar para shqiptarėve tė Kosovės e versioni serb tė zgjidhjes sė problemit
me ndarjen e Kosovės. A ka pasur Berisha vėrtetė tė dhėna tė tilla tė
verifikuara, qė mund tė mos i kishin as udėheqėsit e Kosovės?
2- Shpėrthimi kryeministror nė Shqipėri u bė dhe duhej bėrė nė rast se
drejtuesit politikė tė Kosovės kanė dyshiruar, pa pasur ende tė dhėna tė
sigurat, se po pėrflitej ndokund nė sallonet diplomatike ndėrkombėatre pėr
ndarjen e Kosovės, por vetė ata (udhėheqėsit shqiptarė tė Kosovės) nuk mund tė
jepnin alarmin pėr arsye tė taktikave diplomatike dhe tė realpolitikės. Edhe
nė kėtė version tė shpjegimit tė kėtij hapi kryeministri i Shqipėrisė ka bėrė
shumė mirė qė shpėrtheu aq fuqishėm kundėr ndarjes sė Kosovės. Por Presidenti i
Kosovės njė ditė mė vonė deklaroi me qetėsi se nuk ekziston rreziku i ndarjes sė
Kosovės. Kjo deklaratė sikur e zbehu efektin e shpėrthimit kryeministror nė
Tiranė dhe jep shkas pėr hamendėsime tė tjera pėr motivet qė kanė shtyrė Sali
Berishėn tė vepronte ashtu (gjithėsesi ka vepruar mirė).
3- Kryeministri i Shqipėrisė duke parė ndryshime qėndrimesh midis vendeve tė
Grupit tė Kkontaktit, sidomoss midis SHBA dhe miqve tė Serbisė nė kėtė grup ka
tentuar tė bėjė njė gjest tė fortė diplomatik pėr tė shprehur mė shumė
mbėshtetje pėr qėndrimin amerikan. Edhe ky motiv ėshtė shumė i pėrligjur. Ka
bėrė mirė qė veproi ashtu nėse ka pasur njė sinjal nga SHBA. Ka bėrė mirė edhe
sikur tė ketė dashur tė dėrgojė njė sinjal nė SHBA.
4- Mund tė mendohet se Berisha nė pėrputhe me manin e stilin e tij politik qė tė
bėjė gjeste tė bujshme pėr tė nxjerrė njė pėrftim pėr pushtetin e vet ka tentuar
tė krijojė idenė se po tregon njė kujdes tė veēantė nė kėto ēaste tė vėshtira
pėr Kosovėn, duke shfrytėzuar pėr hesap tė tij njė pėrputhje qėndrimesh me
SHBA. Edhe nė kėtė rast ka bėrė mirė, sepse i sjell dobi Shqipėrisė.
5- Nuk pėrjashtohet qė motivi parėsor i shpėrthimit kryeministror tė ketė qenė
synimi i Berishės qė tė ngrejė stuhi diplomatike tiranase pėr Kosovėn pėr tė
zbehur e mbuluar disi efektet negative qė kanė pasur nė politikėn dhe opinionin
publik shqiptar lėshimet qė Berisha i ka bėrė Greqisė pėr dynėnshtetėsinė e
shqiptarėve. Nė kėtė rast motivi ėshtė i keq, por sidoqoftė veprimi ėshtė i
dobishėm, sepse pėrfitimi politik i pandershėm qė synon Berisha pėr politikėn e
tij i shėrben njėkohėsisht dhe njė pėrmirėsimi tė politikės sė Tiranės pėr
ēėshtjen e Kosovės dhe i ēon diplomacisė ndėrkombėtare njė mesazh qė duhet ta
ketė parasysh.
6- Berisha ėshtė nė prag tė betejės zgjedhore qė paralajmėrohet shumė e ashpėr
dhe e pėshtirė. Berisha synon tė ndikojė zgjedhėsit me ca doza nacionalizmi.
Edhe PS e Rama i kundėrvihen shpėrthimit kryeministror qė Bereisha tė mos
nxjerrė pėrfitin elektoral prej tij. Por nė kėtė rast sidoqoftė socialistėt
veprojnė m ė keq se Berisha, sepse qėndrimi i tyre ėshtė i mbrapsht jo vetėm
pėrsa u pėrket motiveve, por edhe rezultateve.
Deklarata e Berishės na jep njė argument mė shumė tė pohojmė se kanė qenė shumė
tė dėmshme ata qėndrimet e zgėrlaqura tė diplomacisė sė Shqipėrisė pėr ēėshtjen
e Kosovės gjatė shumė viteve, qė tė mos zemėrohej diplomacia ndėrkombėtare. Po
tė kishte pasur me kohė hapa diplomatikė si shpėrthimi kryeministror i
tanishėm nė Tiranė, diplomacia ndėrkombėtare do ti kishte marrė mė seriozisht
shqiptarėt dhe serbėt nuk do tė ishin kaq arrogantė sa tani.
16 nėntor 2006 Abdi Baleta
KADAREJA FRYN HIPOKRIZINĖ DHE SHFRYN LAVDINĖ
Viti 2005 nė Shqipėri u shpall zyrtarisht Viti i Kadaresė, pėr tė ngritur mė
lart lavdinė qė ai tashmė e gėzonte si shkrimtar i madh dhe pėr tė lumturuar
ithtarėt e kultit tė tij, tė cilėt dehen me kėtė lavdi pėr kėnaqėsinė e tyre dhe
mbėshtillen me kėtė lavdi pėr pėrfitimet e tyre. Pas mbylljes sė Vitit tė
Kadaresė normalisht duhej tė vinte njė periudhė mė e qetė, mė pak e bujshme nė
reklamimin e figurės e tė veprave tė tij, se kėshtu mund tė dallohej Viti i
Kadaresė, nga viti i zakonshėm paraardhės e pasardhės. Duhej tė ēlodhej vetė
Kadareja i rėnduar nga barra e reklamės. Duhej tė qetėsoheshin dhe ithtarėt e
kultit tė tij qė mbyllėn me sukses fushatėn. Duhej tė lihej dhe opinioni publik
tė ripėrtypte, sipas shijeve tė veta, ato qė kishte gėlltitur, ose qė ia kishin
rrasur me zor nė stomakun propagandistik fushatėbėrėsit gjatė Vitit tė
Kadaresė.
Por nuk ndodhi kėshtu. Viti pasues, 2006, u kthye edhe mė shumė nė Viti i
Kadaresė. Kėsaj radhe i pashpallur zyrtarisht, por mė i tejngarkuar
emocionalisht, pėr shkak tė gjithėfarė fushatash propagandistike zhurmėmėdha,
plot histerizėm e hipokrizi kadareane dhe me reagime mė tė shumta se herė tė
tjera kundėr kėsaj histerie e hipokrizie. Viti 2006 u bė vit i fryrjes sė
hipokrizisė kadareane dhe njėkohėsisht i shfryrjes sė lavdisė sė Kadaresė si
kurrė ndonjėherė tjetėr mė parė. Plasėn sherre e dyluftime gazetareske dhe
mediatike ku u pėrfshinė me shumicė ithtarė e kritikė tė Kadaresė.
Nė muajt prill-korrik 2004 kam bėrė njė polemikė tė gjatė me pikėpamjet dhe me
qėndrimet e Kadaresė pėr zhvillimet tronditėse tė marsit tė atij viti nė Kosovė.
Kjo polemikė ėshtė botuar nė gazetė nėn titullin Kadareiada, sherriada Kadare
dhe Kadareja i sherrit. Nuk u botua si libėr mė vete, sepse njė shtėpi e njohur
botuese qė shfaqi njė interesim fillestar nguroi ta pėrfundonte kėtė punė.
Vėnien pėrballė Kadaresė e kanė tė vėshtirė shumica e shtėpive botuese dhe
organet e shtypit. Nė fund tė vitit 2006 ėshtė e qartė se Kadareiada e
mėparshme triumfaliste u zbeh shumė nga shpėrthimet e fuqishme tė sherriadės
Kadare, qė u nxit nga vetė Kadareja i sherrit.
Kemi pėrmendur edhe nė shkrime tė mėparshme se pėr Kadarenė ėshtė krijuar njė
kult individi, nė kuptimin negativ qė ka ky term, jo njė kult i individit-njeri
dhe qytetar, qė gėzon admirim tė natyrshėm, por njė kult si ai i individit tė
imponuar politik, qė fiton famė tė madhe, por famė tė imponuar edhe me metoda
tė pahijshme. Fama dhe lavdia e Kadaresė dhe autoriteti i tij ka kohė qė i kanė
dhėnė pamjen e njė drejtuesi e sunduesi kulti. Ndjekėsit e tij fanatikė sillen
ndaj Kadaresė si pjesėtarėt e kulteve fetare, qė nuk durojnė tė thuhet pėr
shefin ndonjė fjalė jashtė atyre qė janė bėrė tė pranueshme brenda kultit.
Nė njė nga shkrimet e tij gazetari Mentor Kikia ka pėrdorur njė terminologji
tjetėr, me tingėllim mė politik se fetar pėr veshėt e shqiptarėve, vullnetarėt
e Kadaresė. Ėshtė i dukshėm dhe i saktė krahasimi midis kadareanėve me ata
enveristėt fanatikė qė menjėherė pas rrėzimit tė shtatores sė Enverit mė 20
shkurt 1991 nė sheshin Skėnderbej tė Tiranės e shprehėn pėrdėllimin e tyre pėr
kultin e udhėheqėsit politik e shpirtėror duke krijuar njė organizatė
paramilitare me emrin Vullnetarėt e Enverit. Por kjo nuk shėrbeu shumė pėr tė
mbajtur nė kėmbė lavdinė tashmė tė rrėnuar tė udhėheqėsit tė tyre idhull.
Betejat propagandistike tė kėtij viti nė kuadrin e sherriadės Kadare krijojnė
bindje tė fortė se edhe vullnetarėt e Kadaresė, sado tė pėrpiqen tė
mbėshtesin histerinė e hipokrizinė e idhullit tė tyre nuk mund ta ndalojnė
procesin e shfryrjes sė lavdisė sė kėtij idhulli. Me sherret qė ka nxitur kėtė
vit Kadareja ka bėrė qė shpesh edhe mbėshtetja qė i japin kultistėt
(vullnetarėt) e tij nė fakt tė kthehet kundėr tij. Por mė e keqja ėshtė se gjatė
kėtij viti lavdia e Kadaresė ėshtė zbehur dhe nė mjedise intelektuale ku ai
nderohej verbėrisht, ėshtė gėrvishtur edhe nga njerėz qė ishin vetėpėrmbajtur
pėr tė hyrė nė debate kur duhej kundėrshtuar ndonjė mendim ose qėndrim i
Kadaresė. Mė nė fund Kadareja nuk e fsheh mė se ka pėsuar goditje tė rėnda gjatė
sherreve qė shkaktoi. Pas gafave qė bėri gjatė vizitės sė fundit nė Kosovė, qė i
kushtuan shumė nė sytė e opinionit tė atjeshėm, ai po pranon se kanė qenė tė
gabuara disa qėndrime qė ka mbajtur nė tė kaluarėn dhe qė ai i ka mbrojtur me
njė kryeneēėsi e prepotencė tė skajshme.
Sherriada Kadare kėtė vit mori shumė vrull kur Kadareja sulmoi akademikun
kosovar Rexhep Qosja, pa qenė i ngacmuar prej kėtij dhe tentoi nė tė njėjtėn
kohė tė bėnte fajtor Rexhepin pėr sherrin qė nxiti vetė Ismaili. Qosja ka
qėlluar pėr fat po aq inatēor sa Kadareja dhe ia ktheu Ismailit pėrgjigjen si e
meritonte dhe si e kėrkonte. Ėshtė cinizėm e megalomani fėminore kur Kadareja
pėrpiqet tė justifikohet me fjalėt Rugovėn e kam kritikuar, por ai se ktheu nė
marri (gazeta Panorama 15 nėntor 2006). Nė shkrimin tim tė vitit 2004 jam
shprehur se marrėzinė e kishte bėrė Kadareja qė sulmonte pa skrupull dhe
padrejtėsisht Rugovėn. Nėse Rugova dot ishte pėrgjigjur si i pėrgjigjet Qosja
tani nuk do tė bėnte kurrfarė marrie. Pėrkundrazi ėshtė marri e Kadaresė qė do
ta krahasojė me njė marri reagimin e natyrshėm tė Qosjes. Rugova ishte gandist
e nėnėterezist nė reagimet ndaj atyre qė e sulmonin. Por tė tillė nė mjediset
politike e intelektuale shqiptare nuk mund tė ketė shumė qė Kadareja tė
shpresojė se do ti shkojė gjithmonė kungulli mbi ujė, se ai mund tė ndėrmarrė
sulme provokuese padrejtėsisht ndaj tė gjthėve dhe askush nuk do ti kthehet me
kundėrpėrgjigje.
E mira e parė e madhe e debatit qė plasi midis Kadaresė e Qosjes kėtė vit ėshtė
pikėrisht fakti qė njė intelektual me emėr nga Kosova theu njė tabu, iu
kundėrpėrgjigj Kadaresė pėr sulmet qė kishte bėrė. Reagimi i Rexhep Qosjes, i
pari nga Kosova pas letrės sė Demaēit nė nėntor tė vitit 1991 Kadare ti ike nė
Francė, por i duheshe demokracisė shqiptare (ribotuar nė Gazeta Shqiptare mė
16 nėntor 2006) e qė tėrboi Kadarenė e mėsuar vetėm tė pėrkėdhelet nga
intelektualėt e Kosovės. Fjalėt e Kadaresė Rugovėn e kam kritikuar por ai nuk e
ktheu nė marri janė dėshmi e hutimit dhe e tronditjes qė pėsoi Kadareja nga
reagimi i Qosjes, janė dėshmi e njė dėshtimi tė rėndė tė manisė sė tij
sherrmadhe dhe e njė vetėbesimi tė tij prepotent se nuk guxon ta prekė kush.
Sherri qė nisi Kadareja me Qosjen solli njė shembje tė madhe pėr megalomaninė
kadareane, jo vetėm tė Ismailit por edhe te kultistėve( vullnetarėve) tė tij,
sidomos nė Kosovė nga ku tani vinė nė Tiranė shkrime me titull Vdekja mė vjen
prej Kadaresė sė tillė, (perifrazim i titullit tė romanit tė Qosjes Vdekja mė
vjen prej syve tė tillė) qė ėshtė shkruar me shumė nerv dhe forcė bindėse nga
Halil Ibrahimi (shih Sot 14 shtator 2006).
Pas reagimeve nė Prishtinė, qė duhej tė ishin edhe mė kundėrgoditėse pėr
provokimet qė shkoi tė bėnte atje Kadareja, vetė Ismaili e ka mbledhur pakėz
bishtin dhe ėshtė shprehur: pėr debatin fajtorė (jemi) edhe unė edhe Qosja (
gazeta Shqip 14 nėntor 2006). Nuk ka si tė jenė tė dy fajtorė pėr mėnyrėn e
debatimit kur Ismaili provokoi dhe Qosja reagoi. Nuk ka si tė jenė tė dy fajtorė
kur Qosja reagoi si studiues (shkencėtar) dhe Ismaili si trillues (
propagandist-shkrimtar). Nuk ka si tė jenė tė dy fajtorė kur Ismaili mobilizoi
kultistėt e tij tė shpėrthenin fushata denigruese kundėr Rexhepit, tė bėnin deri
tubime tė shpifura nė Tiranė, nėn kujdesin e njė instituti italian, ndėrsa
Rexhepi u mbėshtet tek pena e vet dhe pati mbėshtetje vetėm nga individė qė u
leu nė zemėr tė dalin nė mbrojtje tė tė vėrtetės e tė drejtės. Nuk ka si tė jenė
tė dy fajtorė kur Rexhep Qosja parashtroi e mbrojti qėndrime, teza tė
argumentuara shkencėrisht dhe me synim qė ti shėrbejė tė vėrtetės e kombit,
ndėrsa Kadareja hodhi nė publik tekste mistrece, pa brendi shkencore, nė
kundėrshtim me tė vėrtetat historike dhe me interesat kombėtare tė shqiptarėve.
Kadaresė nuk i duhet lejuar qė nė fajin e tij tė pėrlyejė edhe Rexhep Qosjen
tani qė provokimet qė bėri nė Prishtinė i dolėn huq, sepse shkoi atje me
trimėrinė e qoses sė pėrrallės me briskun nė dorė qė ti rruante mjekrėn
akademike Qosjes dhe u kthye prej andej me veshėt e varur e me kėpucėt e
veshura mbrapsht. Ky ishte pėrfundimi mė therrės deri tani pėr kėtė vit i
sherriadės Kadare tė nxitur nga sherrxhiu Ismail.
Debati midis Kadaresė e Qosjes shpėrtheu, sepse Kadareja nuk mund tė duronte qė
njė intelektual i kalibrit tė Qosjes tė dilte tė mbronte publikisht teza qė nuk
pėrputhen me qėndrimet e Kadaresė pėr vlerat e Islamit tek shqiptarėt, pėr
figurėn e Nėnė Terezės dhe pėr europianizimin e shqiptarėve. Kadareja e nisi
me mburrje tė madhe kėtė debat, por tani po pėrdridhet qė tė duket se edhe ai
nuk ėshtė aq kundėrshtar i vendosur i myslimanizmit, po e thotė vetė atė qė ia
kemi thėnė pėr vite me radhė se zbeh vlerat e Islamit tek shqiptarėt dhe e ka
gabim qė pėrpiqet ti bėjė myslimanėt shqiptarė katolikė.
Debati midis Kadaresė e Qosjes solli tė mirėn e madhe qė pėr problemet e
mėsipėrme tė shprehen njė numėr mė i madh se ēdo herė shqiptarėsh. Nė mėnyrė tė
veēantė ėshtė me dobi pėrfshirja nė kėtė debat me njė sėrė shkrimesh tė formatit
shkencor e historianit Kristo Frashėri qė nė fakt janė njė goditje e rėndė pėr
tezat e Kadaresė, pavarėsisht se pėr oportunizmin qė e di vetė prof. Kristo ky
ka fajsuar edhe Qosjen. Kadare u zemrua fillimisht shumė me Kriston dhe e
sulmoi krejt pa vend, por pas replikės sė Frashėrit sikur e qepi gojėn. Nė
intervistėn me Blendi Fevziun nuk guxoi ta zinte nė gojė debatin me Frashėrin,
pėr tė cilin duhej tė shprehej gjatė se ėshtė hera e parė qė ata debatojnė.
Shumė intelektualė nxituan tė shprehen nė shenjė solidariteti me idhullin e
kultit tė tyre. Mjaft tė tjerė u qetėsuan se nuk ishte herezi siē kujtonin tė
shpreheshin pėr kėto probleme. Tani tė paktėn kemi njė tablo tė qartė se nė
cilėn anė qėndron secili dhe janė tė paktė ata qė qėndrojnė fshehur.
Debati me Qosjen e shtyu Kadarenė tė provokonte edhe disa debate tė tjera
fatkeqe pėr tė, si ai pėr dosjet, debati me Paskal Milon, tė cilin Kadareja e
trajtoi me mendjelehtėsi sa ra nė grackėn e njė debati mė tė dėmshėm pėr tė me
familjen Rapi. Rinxjerrja nė skenė e propagandės publike e ēėshtjes Kadare-Rapi
tė para njė ēerek shekulli i ka kushtuar shumė emrit dhe prestigjit tė Kadaresė.
Dhe kjo ėshtė kryesisht pėr faj tė tij. Tentoi ta shuante jehonėn e dėmshme tė
kėtij debati, duke shkuar nė Kosovė pėr tė provokuar Rexhep Qosjen tek dera e
shtėpisė sė tij. Kjo i solli dėshtim e dėm tė rėndė.
Kadareiada e kapėrceu pikėn e saj kulmore dhe ėshtė nė tė tatėpjetė ēfarėdo qė
tė bėjnė kultistėt e Kadaresė. Sherriada Kadare ėshtė ende nė ngjitje drejt
majave tė saj, sepse problemet qė janė hedhur pėr debat nė publik nuk mbyllen e
nuk harrohen aq lehtė. Edhe kjo sherriadė e re ka dhėnė rrjedhojat e saj tė
dukshme jo vetėm nė qėndrimin e Kadaresė, por edhe tė gjithė atyre qė janė
pėrfshirė nė debat e qė janė tė shumtė, si ansjėherė tjetėr deri tani.
Janė pėrvijuar tashmė grupime tė dallueshme si nga krahu i mbėshtetėsve fanatikė
tė Kadaresė, dhe nga krahu i kritikėve tė rreptė tė tij dhe i neutralėve qė duan
tė shuajnė flakėt e kėtij zjarri polemizues. Nė mbėshtetje tė Kadaresė kanė dalė
kryesisht njerėz nga soji i shkrimtarėve nė Shqipėri, Kosovė e diasporė, qė si
duket mendojnė mė shumė pėr portretet e tyre qė mund tė ruhen duke u strukur pas
imazhit tė shkrimtarit mė tė madh. Kanė dalė kryesisht intelektualė shqiptarė tė
mėrguar qė dyzimin e tyre atje ku janė pėrpiqen ta kapėrcejnė duke u bėrė njėsh
me tė dyzuarin e madh franko-shqiptarin Kadare. Kanė dalė njerėz pėr motive
krahinaristė. Kanė dalė gazetarė qė tėrė kohėn kanė lėpirė cepat e byrekut tė
lavdisė sė Kadaresė dhe janė bėrė tė njohur duke lakuar emrin Ismail Kadaresė.
Me qortime tė forta kundėr Kadaresė kanė dalė ata qė nuk janė pajtuar asnjėherė
me arrogancėn e tij ndaj nacionalizmit shqiptar dhe identitetit shqiptar, me
bishtizmin e tij ndaj politikave perėndimore, me antimyslimanizmin e tij
agresiv, me pėrēartjet e tij pėr tė detyruar shqiptarėt tė bėhen katolikė, me
dredhitė e tij pėr tė fajsuar shqiptartėt pėr qėndrime tė padrejta ndaj fqinjėve
dhe pėr tė bėrė shqiptarėt pjesėtarė tė barabartė nė marrėzitė ballkanase.
Por me kritika pėr Kadarenė dolėn dhe shumė tė tjerė qė nuk mund tė pajtoheshin
me arrogancėn qė shfaqi ai gjatė kėtij viti. Kjo ėshtė mė e dukshme sidomos nė
reagimet qė janė bėrė nga Kosova.
Nuk janė tė pakėt dhe ata qė janė pėrpjekur ta quajnė fatkeq debatin
Kadare-Qosja dhe qė kanė kėrkuar shuarje tė kėtij debati; qė janė bashkuar me
tezėn e fanatikėve tė Kadaresė se po preket simboli i kulturės shqiptare, nderi
i kombit shqiptar, po sulmohen vlera kombėtare, po njolloset madje institucioni
Kadare. Tė tillė zėra janė dėgjuar nė Shqipėri, Kosovė e diasporė. Nė kėtė
vazhdė ka rėnė nė sy pėrsėri mobilizimi i Blendi Fevziut, i cili mė 13 nqntoe,
vetėm pak ditė pas transmetimit tėintervustės qė i ksht marrė kades ėnė Paris,
e ktheu studioane Klan nė njė kabare Kadare ku Ismailit duhej ti kėndonin
me perversitet kadarean kėngėt e tyre lavdithurėse Fahri Balliu dhe Virgjil
Muēi, nė njė debat gjoja intelektual ku pėrballė tyre ishin Fatos Lubonja dhe
Ardian Klosi.
Pas kėsaj shfaqje nė kabare Kadare shpėtheu fort edhe manipuluesi i zellshėm
me dosjen Kadare, Shaban Sinani, me njė intervistė qė zė katėr faqe tė
gazetės Panorama tė datės 18 dhjetor 2006 dhe ėshtė botuar nėn titullin
goditės Akuzat e Qosjes ndaj Kadaresė, atentat ndaj kulturės shqiptare. Edhe
pa e lexuar tekstin e stėrgjatė tė kėsaj interviste vetėm duke u nisur nga njė
titull i tillė mund tė thuash pa frikė se po gabon se tė njėjtėn akuzė kushdo
mund tia bėjė vetė Shaban Sinanit, sepse edhe sulmet ndaj njė personaliteti tė
shquar tė kulturės shqiptare si Rexhep Qosja janė atentat apo ndoshta akt i
terrorizmit intelektual kundėr kėsaj kulture. Shaban Sinani me njė sulm tė
tillė ndaj Qosjes pėr tė mbrojtur idhullin e tij nė kultin kadarean ka
dėshmuar se nuk ēlirohet dot nga mendėsia e pėrkuljes para kulteve tė individit,
se tek ai kanė mbetur klishetė e stereotipet linēuese qė kanė qenė pėrpunuar e
rrėnjosur nė psihikėn e shumė shqiptarėve nga enverizmi e ramizizmi, ku Shabani
ka qenė njė shėrbestar i mirė kulti.
Me sulmet qė i bėri Rexhep Qosjes nė Kosovė, Kadareja e hodhi vetė poshtė atė
argument me tė cilin e mbronin mbėshtetėsit e tij, sepse edhe Ismaili sulmoi
vlerat mė tė larta kombėtare. Pra Ismaili preu vetė atė degėn e pemės ku ishin
ulur mbrojtėsit e tij pėr ta rehatuar gjatė stuhisė sė debatit.
Kadareja shpalli nė Kosovė se Qosja ėshtė pėr nė ēmendinė. Qosja ėshtė
kundėrpėrgjigjur se Kadareja ėshtė pėr nė burg. Kadareja edhe nė qoftė se nuk
ėshtė pėr tė shoqėruar Qosjen nė ēmendinė, apo pėr tė shkuar vetėm nė burg,
tashmė e ka bėrė hak tė jetė nė njėfarė mėnyre nė shtyllėn e turpit, sepse
askush nuk ka shkaktuar grindje dhe pėrēarje midis shqiptarėve sa ai. Pėr kėtė
arsye ėshtė e nevojshme qė tezat e vlerėsimet e shumta qė janė shprehur
publikisht deri tani, lidhur me qėndrimet e Kadaresė, tė analizohen e peshohen
edhe mė tej.
16 nėntor 2006 (vijon)
Abdi Baleta
________________________________________________________________________________\
____
Do you Yahoo!?
Everyone is raving about the all-new Yahoo! Mail beta.
http://new.mail.yahoo.com
Greqizimi i shqiptarėve po inkurajohet si skemat piramidale
Si tė mos inkurajohen shqiptarėt pėr tė bėrė kėtė hap qė i ēon kundėr personalitetit tė tyre kombėtar, kundėr dinjitetit tė tyre individual e kombėtar, kur kryeministri i shtetit tė tyre deklaron se marrja e njė pasaporte greke duke u shpallur i kombėsisė greke, nuk paska asgjė tė keqe , se tė deklarohesh vorioepirot, tė bėhesh ligjėrisht nėnshtetas grek me prejardhje greke nga Shqipėria nuk tė shkombėtarizuaka, nuk tė bėkatė humbasėsh kombėsinė.
A i nxiti pa pikė pėrgjegjėsie Berisha shqiptarėt tė vinin paratė e tyre nė firmat piramidale, duke u thėnė se ata qė grumbullonin paratė ishin thjesht kontraktues tė ndershėm, qė vepronin sipas dispozitave tė Kodit Civil pėr huamarrjen e huadhėnien? A nuk u tha ai shqiptarėve atėherė se paratė qė qarkullonin nė skemat piramidale ishin mė tė pastrat nė botė?. Kaq donin shqiptarėt e pastėrvitur dhe qė nuk e vrisnin mendjen qė tė qetėsonin vetėdijen e tyre tė turbullaur nga njė fitim i shpejtė qė tė vinin pasuritė nė firmat piramidale dhe tė rrėnoheshin. Tani shumė nga kėta shqiptarė me ēiltėrsinė e tė mashtruarit ose me hipokrizinė e matrapazit justifikohen me fjalėt qetėsuese e siguruese qė kishte thėnė atėherė Presidenti Berisha.
Nuk mendon vallė Berisha se duke lavdėruar ligjin grek qė do tė shkombėtarizojė shqiptarėt nė numėr tė madh pėr njė pasaportė greke mund tė prodhojė pasoja edhe mė tė rėnda sa tė ēojnė deri nė luftė civile pėr ndarjen e Shqipėrisė, sepse grekėt kėtė synojnė ta bėjnė Shqipėrinė vend tė banuar nga grekė nė sytė e botės dhe tė fusin njė sherr tė tmerrshėm midis shqiptarėsh pėr ta kthyer Shqipėrinė nė Qipro tė dytė? Para disa vitesh propagandistė sharlatanė tė Berishės iu vėrsulėn Fatos Nanos pse pėrmendi nė njė mėnyrė tė mjegulluar rrezikun qė Shqipėria tė kthehej nė Qipro. Po tani nuk i shohim kėta propagandistė tė shqetėsohen pėr rrezikun e qipriotėzimit tė Shqipėrisė qė krijon politika e Berishės. Po Berishės nuk i shkon vallė nė mendje se njė ditė shqiptarėt tė
mashtruar, tė zhgėnjyer, tė tėrhequr nė ngjarje vėllavrasėse mund ta mallkojnė kryeministrin e tanishėm qė ua lavdėron kaq shumė kėtė ligj grek?!
Minoritarėt grekofonė tė Shqipėrisė janė nė kulmin e gėzimit. Thonė se Greqia u vonua shumė nė plotėsimin e kėsaj kėrkese tė tyre. Mbase kanė tė drejtė se ata e ndjejnė veten mė mirė nė Greqi dhe u ka ardhur inat se i kanė shėrbyer aq shumė politikės greke dhe nuk kanė marrė gjithė shpėrblimet qė pretendonin. Por me siguri shumė prej tyre as nuk e kuptojnė se Greqia kėtė ligj nuk e bėri pėr tė shpėrblyer ata, por e bėri prė ti keqpėrdorur edhe mė shumė pėr veprimtari armiqsore kundėr Shqipėrisė, e bėri kėtė ligj qė tashmė tė shndėrrojė nė vorioepirotė ose grekė homogjenė nga Shqipėria njė numėr shumė tė madh mėrgimtarėsh shqiptarė tė cilėve gjatė 15 viteve u ka ndėrruar fenė e emrat, i ka pėrpunuar intensivisht pėr tu krijuar ndėrgjegjen e grekut homogjen nga
Shqipėria. Kur Greqia tė rrisė shumė numrin e minoritarėve homogjenė do lėrė pas dore minoritarėt grekofonė tė Dropullit e tė Vurgut tė Sarandės.
Po tė ishte e sinqertė Greqia ndaj kėtyre njerėzve qė do ti bėjė nėnshtetas grekė do tu shpjegonte vetė atyre se rregullat e nėnshtetėsisė e kėrkojė qė para se tė bėhen nėnshtetas grekė ata duhet tė heqin dorė nga nėnshtetėsia shqiptare, duke miratuar njė kėrkesė tė tillė sipas rregullave tė shtetit shqiptar. Kurse Greqia u thotė atyre se ata duhet tė vazhdojnė tė mbeten tė dyzuar, nėnshtetas grekė e shqiptarė, madje bėn presion mbi Shqipėrinė tė ruajė nėnshtetėsinė e tyre. Greqia e shpall hapur se i do nėnshtetasit e saj tė rinj tė dyzuar, shpall me arrogancė se grekėt homogjenė nė Shqipėri nuk duhet tė braktisin zonat e tyre, sepse Greqia ka pretendime pėr kėto zona. Greqia tentoi tė mbushte varret pushtuese greke me eshtra shqiptare. Tani pėrpiqet tė mbushė radhėt e tė gjallėve me
grekė homogjenė tė sajuar, me shqiptarė tė konvertuar nė vorioepirotė dhe nėnshtetas greko-shqiptarė tė dyzuar.
Karamanlisi e Berisha po krijojnė zgjedhėsit e dyzuar greko-shqiptarė
Greqia po kėrkon tė krijojė kėshtu njė ushtri tė madhe njerėzish me pėrkatėsi tė dyzuar qė ti pėrdorė ata si forcė elektorale si nė Greqi dhe nė Shqipėri. Fjala popullore kėrkon tė nxjerrė dy lėkura nga i njėjti dash nė Greqi tani po kthehet nė politikė shtetėrore pėr tė pėrdorur tė njėjtėt njerėz qė tė ndikojnė nė rezultatet zgjedhore si nė Greqi dhe nė Shqipėri.
Fatos Nano u mor vesh me PASOK-un qė emigrantėt shqiptarė me bindje tė majtanė Greqi tė ishin njėkohėsisht anėtarė tė PS-sė dhe tė PASOK-ut. U krijua kėshtu dyanėtarsia partiake shqiptaro-greke. Qeveria e Nea Demokracisė, Karamanlisi e Berisha, po ia kalojnė tė majtės, po krijojnė zgjedhėsin e dyzuar greko-shqiptar. Kjo do tė jetė me rrjedhoja shumė mė tė rėnda. Kur ka dhėnė pėlqimin pėr kėtė ligj grek tė paktėn Berisha tė kishte shkėputur nga grekėt njė premtim se mė nė fund do ta njohin praninė e minoritetit shqiptar nė Greqi. Pushtetarėt grekė jo vetėm nuk bėjnė kėtė por thirrėn ambasadorin amerikan nė Athinė pėr ta kėrcėnuar qė SHBA tė heqė dorė nga pėrmendja e njė minoriteti shqiptar nė Greqi, se aty paska vetėm emigrantė nga
Shqipėria. Berisha duhet ti thotė Bakojanit se edhe grekėt nė Shqipėri bij argatėsh janė, madje argatėsh sarakaēenė tė greqizuar nė gjuhė, jo grekėsh etnikė.
Shtetet qė krijojnė nėnshtetėsinė e pėrbashkėt shkojnė drejt shkrirjes
Kur SHBA po tregojnė interesim tė shtuar pėr tė ndikuar qė Greqia tė pranojė realitetin e njė minoriteti shqiptar nė Greqi ėshtė e pafalshme qė qeveria e Shqipėrisė tė dalė hapur nė mbėshtetje tė planeve minuese tė Greqisė kundėr kompaktėsisė sė kombit shqiptar. E kemi dėgjuar disa herė kryeministrin Berisha tė thotė se Shqipėria do tė bėjė ēdo gjė pėr tė hyrė nė BE e nė NATO. Si nėnshtetas shqiptarė qė nuk synojmė tė marrim atė pasaportėn greke qė e lavdėron aq shumė Berisha, kemi tė drejtėn tė pyesim: mos vallė kryeministri ligjin grek tė bashkimit tė Shqipėrisė me Greqinė nėpėrmjet nėnshtetėsisė (shtetėsisė sė dyzuar) e quan si rrugė tė integrimit tė Shqipėrisė nė Europė e NATO?! Nėse e mendon kėshtu pėrsėri kemi tė drejtėn tė themi se ky nuk ėshtė integrim i
Shqiprisė nė BE e NATO, por ėshtė gllabėrim i Shqipėrisė dhe i shqiptarėve nga Greqia.
Kur dy shtete vendosin tė krijojnė njė nėnshtetėsi tė pėrbashkėt masive do tė thotė se ata shkojnė drejt shkrirjes, qė nė ēdo rast ėshtė gllabėrim i njėri prej tjetrit (i mė tė dobėtit nga mė i forti). A e di kryeministri i Shqipėrisė se qysh nga koha e krijimit e njohjes sė shtetit tė pavarur grek ky shtet ka trefishuar territorin e tij dhe oreksi grek pėr pushtime e asimilime tė reja nė Ballkan nuk ėshtė shuar aspak. Udhėtarja epalodhur angleze Edit Durham qysh para gati njė shekulli na e ka shpjeguar kėtė qė bėn Greqia tani me dyshtetėsinė e grekėve homogjenė. Ajo ka lėnė tė shkruara fjalėt qė i kishte thėnė Kondulis, pushtuesi grek i Korēės se: Oreksi vjen duke ngrėnė. Ne tashmė kemi ngrėnė, por duhet tė hamė gjithnjė e mė tepėr... Bishat
hanė kur kanė uri. Kondulis donte tė hante pėr grykėsinė e tij.
Nuk e sheh kryeministri i sotėm i Shqipėrisė se pikėrisht kėshtu mendojnė e veprojnė pushtetarėt grekė tani? Apo e sheh dhe ėshtė rob i njė detyrimi tė madh qė atė kėnaqėsi qė nuk ia dha dot ish-kryeministrit Micotaqis pėr tė pėrmbushur programin e parashtruar prej tij nė Deklaratėn e 14 korrikut 1993, ka vendosur tia japė bijės sė Micotaqisit, zonjės Dora Bakojani, qė tani ėshtė ministre e jashtme e Greqisė?! Nėse bėhen ato qė po kėrkojnė grekėt duke krijuar ushtrinė e dyshtetėsisė me mercenarė shqiptarė pėr tė gllabėruar Shqipėrinė, Dora Bakojani mundtė hyjė nė historinė e Greqisė si politikanja e udhėheqėsja mė e suksesshme e atij vendi. Kurse Berisha tė jetė i sigurtė se do tė hyjė nė historinė e Shqipėrisė si kryeministri mė i keq
i kėtij vendi.
12 nėntor 2006Abdi Baleta
AHTISARI U MATEJ SERBĖVE, POR U RA SHQIPTARĖVE
Tani nuk ka mbetur mė asnjė dyshim se pėrfshirja e Kosovės si pjesė e pandashme e Serbisė nė kushtetutėn serbe pati ndikime tė menjėhershme nė procesin e pėrcaktimit tė statusit pėrfundimtar tė Kosovės. Grupi i Kontaktit dhe i dėrguari i sekretarit tė pėrgjithėshėm tė OKB-sė, si pa gjė tė keq i lanė mėnjanė tė gjitha pėrbetimet e diplomacisė ndėrkombėtare se statusi pėrfundimtar i Kosovės do tė shpallet brenda vitit 2006 dhe thanė se kjo do tė lihet tė bėhet pas zgjedhjeve qė do tė mbahen nė Serbi. Kur jepnin kėtė lajm folėset nė ekranet televizive tė Tiranės mė 10 nėntor theksonin se: nuk ėshtė e qartė nėse fjala ėshtė pas zgjedhjeve parlamentare serbe qė janė caktuar tė mbahen mė 21 janar 2007, apo pas zgjedhjeve presidenciale nė Serbi qė nuk dihet se kur mund tė mbahen. Pak
ditė mė vonė mėsuam se Ahtisari dashka ta shtyjė shpalljen e e projektit tė tij plot 3 muaj, deri nė fund tė muajit mars tė vitit 2007.
Pra Ahtisarisi pa gjė tė keq njoftoi botėrisht se zgjidhja e statusit tė Kosovės ėshtė nė vartėsi tė humorit e tė intrigave politike nė Beograd, tė inateve tė diplomacisė ruse, tė pavendosmėrisė sė disa diplomacive perėndimore, qė nė ēdo rast e pėr ēdo gjė, vėshtirėsitė me partnerėt e tyre i kanė kapėrcyer duke pranuar hiletė nė kurriz tė shqiptarėve. Tani duhet thėnė se Koshtunica e Tadiēi me arrogancėn e tyre serbe e arritėn atė qė donin, bėnė qė tė dėshtonte premtimi i diplomacisė ndėrkombėtare dhe dalin para serbėve si flamurmbajtėsit e rinj tė krenarisė e tė ambicieve mesjetare serbe, pra si milosheviēėt e rinj.
Qysh nga fillimi i misionit tė Ahtisarit politikanėt serbė, sidmos Koshtunica e Tadiēi dhe propaganda serbe nuk i ndalėn sulmet e egra kundėr personalitetit tė shquar finlandez, Ahtisari, duke e akuzuar atė se po tregohej i njėanshėm nė dėm tė serbėve e favorizues i shqiptarėve, madje kėrkuan disa herė edhe dorėheqjen e tij nga misioni i ngarkuar. Edhe Ahtisari u detyrua disa herė tė jepte me takt ndonjė kundėrpėrgjigje pėr akuzat, tė qortonte qėndrimet obstruksioniste tė serbėve dhe linte pėrshtypjen se po bashkėrendonte ndershmėrisht pėrpjekjet e tij me ato tė hallkave tė tjera tė diplomacisė e tė drejtėissė ndėrkombėtare pėr tė sjellė nė vete mendjet e ēakorduara tė politikės beogradase. Shqiptarėt i shihnin si pozitive kėto qėndrime, nė dukje konstruktive tė tė dėrguarit tė Kofi Ananit, i cili nė
fund tė mandatit tė tij e drodhi llafin i pari, duke paralajmėruar se Ahatisari qė kishte lėnė pėrshtypjen shpesh herė se po u matej fort serbėe, goditjen do ta jepte mbi kokėn e shqiptarėve. Kjo u pa qartė kur Ahtisari shpalli se ka shtyrė paraqitjen e projektit pėr statusin Kosovės, pas takimit tė fundit me Grupin e Kontaktit nė Vjenė. Ky veprim i Ahtisarit me sa duket ka nervozuar edhe njė pjesė tė diplomacisė nė Grupin e Kontaktit, sepse pėrfaqėsuesi amerikan pėr Kosovėn Uizner ėshtė shprehur se shtytja e afatit qė thotė Ahtisari nuk mund tė jetė mė gjatė se nė fund tė muajit janar 2007. Kjo deklaratė ėshtė njė provė mė tepėr se shqiptarėt kanė shumė arsye tė jenė tė pakėnaqur e tė shqetėsuar nga qėndrimi papritur pėr ta i Ahtisarit.
Shqiptarėt si gjithmonė janė pėrpjekur tė lėnė pėrshtypjen e mirė se kanė besim tek diplomacia ndėrkombėtare, se e kuptojnė stilin e kėsaj diplomacie, qė ruhet tė mos i acarojė nė kulm serbėt e tronditur nga shembja e ėndrrave tė tyre mitike-historike dhe nga pėrmbysja e planeve tė tyre politike pas rrėzimit tė Milosheviēit. Shqiptarėt ndryshenga zevzekėt serbė qė kanė pėrplasur kėmbėt me inat edhe kur diplomacia ndėrkombėtare dhe sidomos Ahtisari pėpiqeshin tė mos ua lėndonin sedrėn e tyre tė goditur rėndė, kanė ndjekur filozofinė i duruari i fituari dhe qingji i urtė pi dy nėna. Por vendimi i Ahtisarit i ka lėnė shqiptarėt duke thithur gishtin e tyre qė gjithsesi nuk ėshtė sisė e nuk nxjerr qumėsht. Kurse serbėt si braca tė vėrtetė nė
politikė e diplomaci ia morėn mishin nga vorba si diplomacisė ndėrkombėtare dhe shqiptarėve dhe tani kanė njė rast tė kapardisen se pėr Serbinė ka ardhur njė epokė e re dhe njė shans i ri: nuk ėshtė mė ajo kohė kur ata thonin Serbia humbet nė paqe atė qė e fiton nė luftė, por nė saje tė Koshtunicės e tė Tadiēit e tė Nėnės Rusi erdhi koha qė Serbia tė fitojė nė paqe atė qė e ka humbur nė luftė.
Pėr tė bėrė kėtė ndryshim u pėrqėndruan pėrpjekjet e diplomacisė serbe e tė miqve ndėrkombėtare tė Serbisė, duke pėrfshirė edhe pushtetarė tė Tiranės, qysh tė nesėrmen e nėnshkrimit tė marrėveshjes ushtarake nė Kumanovė nė mesin e vitit 1999. Pėr tė kthyer humbjen e dytė ushtarake tė Serbisė nė Kosovė (e para mė1389) nė njė fitore tė Serbisė qiellore u mobilzuan tė gjitha forcat politike, kishtare, agjenturore e shoqėrore nė Serbi. Gjithė veprimtaria e serbėve u zhvillua nėn parrullėn Kosova zemra e Serbisė. Serbėt nuk pyetėn aspak se ēfarė do tė mendonin diplomacia e opinioni publik botėror pėr kėtė parrullė mesjetare, arrogante, kėrcėnuese pėr shqiptarėt e Ballkanit dhe tallėse pėr NATON qė ndėrhyri
ushtarakisht nė Kosovė nė vitin 1999, pikėrisht sepse pjesa mė serioze e diplomacisė ndėrkombėtare filloi tė kuptonte( edhe pse nuk e tha publikisht) se parulla Kosova , zemra e Serbisė ishte njė mashtrim i pėshtirė, se Kosova kishte mbetur ashtu siē kishte qene historikisht tokė shqiptare e banuar nga shumicė dėrrmuese shqiptare.
Diplomacia perėndimore ende sillet si e vonuar nė kuptimin e realiteteve ballkanike, sidomos tė realitetit nė Koosvė. Mendje tė ndritura e tė drejta nė Perėndim e kanė shpjeguar qysh para njė shekulli shkakun themelor tė ngatėrresave qė po bėn edhe tani Serbia. Edit Durham ka shkruar fare qartė : Doktrina themelore e Serbisė sė Madhe ėshtė mospranimi i faktit se historia ka ekzistuar edhe para krijimit tė Perandorisė serbe dhe se trojet e Ballkanit kanė pasur zotėr edhe para ardhjes sė serbėve. Duhej tė kishte mjaftuar kjo thėnie qė diplomacia perėndimore tė kishte njė pamje tė qartė tė problemit pse nė Kosovė nuk ka vend tė imitohet modeli boshnjak i (pseudo)zgjidhjes sė problemit. Duhej tė kishin mjaftuar kėto fjalė tė anglezes sė shquar si njohėse e mirė e Ballkanit, qė kjo
diplomaci kushtetutėn e re serbe da dėnonte si njė projekt mesjetar pėr Serbinė e Madhe. Por pėr paradoks askush nuk ngre stuhi zemėrimi propagandistik e politik kur Serbia shpall ambicie tė tilla pėr rikrijim tė Serbisė sė Madhe mesjetare siē tentoi tė bėnte dhe Milosheviēi me luftė e agresion. Ndėrsa kur shqiptarėt pėrmendin me zė tė mekur tė drejtėn e tyre pėr bashkim kombėtar bien gjthėandej kambanat e alarmit se po kėrkohet krijimi i Shqipėrisė sė Madhe. Prandaj ndodh qė Ahtisari u matet gjithė kohėn serbėve dhe goditjen ua jep nė kokė shqiptarėve.
Miti serb i quajtur Kosova, zemra e Serbisė ka lėnė aq shumė gjurmėnė psihikėn diplomatike ndėrkombėtare sa edhe tani nė fund tė vitit 2006 politikanė me peshė si ish-kancelari i Gjermanisė nė vitin 1999, Gerhard Shrėder shprehet se lufta e NATO-s nė Kosovė ishte luftė pėr tė drejtat e njeriut, paēka se gjithēka vėrteton qė kjo ka qene luftė pėr zmbrapsjen e njė agresioni shtetėror tė njė vendi e populli kundėr njė vendi e populli tjetėr, agresionit tė Serbisė e tė kombit serb kundėr Kosovės shqiptare e kombit shqiptar.Ėshtė ende mospranimi hapur i kėsaj tė vėrtete qė po e pengon diplomacinė ndėrkombėtare tė shohė ashtu is ėshtė shėmtinė dhe natyrėn provokuese tė kushtetutės sė Serbisė dhe qė po e ēon Grupin eKontaktit nė gabimin e tij tė radhės, nė njė padrejtėsi tė re ndaj shqiptarėve, duke e lidhur shpalljen estatusit tė Kosovės me zgjedhjet nė Serbi.
Nė librin e saj tė shkėlqyer I fuqishmi dhe i Gjithėfuqishmi (qershor 2006) zonja Medlin Ollbrajt, qė luajti njė rol tejet tė rėndėsishėm nė mobilizimin ediplomacisė perėndimore pėr tė vendosur sulmin e NATO-s mbi Serbinė nė vitin1999 e ka thėnė hapur se nė atė kohė diplomacia perėndimore nuk guxonte tė quante mėsymjen serbe pėr gjenocid nė Kosovė si agresion sepse kishte mbetur tek formula Kosova ėshtė pjesė shtetėrore e Serbisė. Vendimi i fundit i Ahtisaritt pėr ta lidhur pėrcaktimin e statusit tė Kosovės me zgjedhjet nė Serbi, pėr fat tė keq, ėshtė riminishencė e dėmshme e kėtij vlerėsimi tė gabuar tė diplomacisė ndėrkombėtare. Kjo diplomaci nuk po arrin qė tė shkėputet nga ferrat historike, psikologjike e politike qė i
janė ngjitur prej kohėsh. Po tė ishte shkėputur nuk mbetej asnjė arsye qė Ahtisari, me bekimin ose yshtjen e proserbėve nė Grupin e Kontaktit, tė shtynte shpalljen e premtuar tė statusit tė Kosovės dhe tu jepte politikanėve shovinistė serbė njė kartė tė fortė propagande e demagogjije pėr ta tundur se ata arritėn tė shkėpusnin edhe njė herė ngadiplomacia ndėrkombėtare vlerėsimin se Kosova duhet tė trajtohet dhe mė tej si pjesė e Serbisė, ashtu si ėshtė shkruar nė kushtetutėn e re serbe.
Ahtisari e kompromentoi rėndė moralin e misionit tė tij. Nuk paskan qenė pa bazė ato shqetėsimet qė i mbanim tė fshehura se Ahtisari nė ēastet delikatemund ta vėrtiste lojėn pėr tė ndihmuar edhe njė herė padrejtėsisht Serbinė, siē bėri kur ishte nė rolin bashkėpunėtorit tė rusit Ēernomerdin gjatė misionit ndėrmjetėsues tek Milosheviēi nė kohėn kur NATO bombardonte Serbinė, dhe pėrpiqej bashkė mė ish-kryeministrin rus ta shpėtonin Serbinė nga njė disfatė e pandreqshme ushtarake dhe nga njė kapitullim i plotė jo vetėm moral, por dhe politiko-diplomatik.
Shqiptarėve u mbetet edhe njė herė tė lėpijnė buzėt e tė pėshtyjnė shijen e hidhur qė u le zhgėnjimi nga mosvėrtetimi i filozofisė sė tyre popullore urtė e butė e plot tigani. Tani duhet tė mėsojnė mė mirė se kjo filozofi ėshtė e kapėrcyer nė politikėn e nė mendėsinė diplomatike ndėrkombėtare, tė cilės serbėt i treguan se dinė ti pėrshtaten mė mirė sipas njė tjetėr filozofie sherr e shamatė e plot sahani. Serbėt nuk ia kursyen paralajmėrimet diplomacisė ndėrkombėtare se po nuk mbeti Kosova nėn Serbi kurrė Serbia nuk do tė njohė status tjetėr pėr Kosovėn, se ngatėrresat nė Ballkan nuk do tė pushojnė, madje paralajmėruan hapur botėn se Serbia ėshtė gati tė marshojė sėrish me ushtri kundėr Kosvės. Dhe pas gjithė kėsaj ēmendurie politike-diplomatike dhe
kėtij vringėllimi armėsh diplomacia ndėrkombėtare heshti me mospėrfillje, nė vend qė tė paralajmėronte si duhej Serbinė se NATO nuk ishte shpėrbėrė ende, se shqiptarėt do tė ndihmoheshin tė pėrgatiteshin mė mirė kėsaj radhe pėr tė zbatuar rregullin dy duart pėr njė kokė. Diplomacia ndėrkombėtare u buzėqeshi madje serbėve, nisi funksionar pas funksionari nė Kosovė qė tė bėnin raporte pas raportesh, qė askush nė kėtė botė nuk arrin ti lexojė mė e jo ti kuptojė e ti zbatojė.
Ithtarėt shqiptarė tė realopolitikės me siguri edhe kėsaj herė do tė pėrdorin argumentin: po ēmund tė bėnin tjetėr shqiptarėt, veēse tė shpresonin tek ndėrkombėtarėt, tu shprehinin mirataim pėr gjithė kėshillat e taktikat e tyre se vetėm kėshtu mund tė dilte ndonjė gjė, pasi ne nuk jemi tė fortė si serbėt? Kjo psikologji e paralizoi politikėn shqiptare nė Kosovė pėr shumė kohė, deri sa nė skenė doli veprimtaria e UĒK-sė qė disa e etiketuan madje si aventurizėm, apo si punė agjenture serbe. Por koha dėshmoi se punėt qėndronin ndryshe. Edhė ksaj here tė paktėn shqiptarėve tu thuhej mė hapur si po shkonin punėt, tė zbuloheshin para tyre intrigat, tė mos mbyllej politika shqiptare nė njė guackė sekreti pėr natyrėn e bisedimeve shqiptaro-serbe, qė nuk ishin aspak teknike,
siē cilėsoheshin publikisht, por ishin bisedime tė mirėfillta politike qė i dhanė mundėsinė Serbisė tė dalė kėtu ku ka dalė sot, qė tė bėjė naze pasi nėpėrmjet bisedimeve teknike ka arritur njė shkallė tėlartė boshnjakėzimi tė Kosovės nė pėrpilimin e projekteve qė priten tė vihen nė jetė. U pėrsėrit procesi i Rambujesė. Serbėt siguruan shumė lėshime nė rregullimet praktike pėr Kosovėn dhe tani bėjnė sikur nuk kanė marrė asgjė, se paskan dalė tė humbur dhe tentojnė zgjidhjen e fortė, siē bėri Milosheviēi kur erdhi puna pėr tė vėnė firmat mbi tekstet e Rambujesė. Atėherė serbėt lanė gjithēka mėnjanė e nisėn mėsymjen e armatosur nė shkallė tė gjėrė . Tė njėjtėn gjė po bėjnė tani, duke kėrcėnuar me luftra tė reja nė Ballkan nėse statusi pėrfundimtar i Kosovės nuk do tė jetė brenda nė Serbi.
Shqiptarėt bėjnė mirė qė thonė se kushtetuta serbe nuk ka ndikim pėr zgjidhjen e ēėshtjes sė Kosovės, nėse janė tė vendosur ti thonė edhe diplomacisė ndėrkombėtare se nuk ka mė asnjė kompromis me Serbinė, madje do tė rishikohen dhe ato pazaret qė u bėnė nė Vjenė para se Serbia tė dėshmonte senuk i respekton ato, para se Serbia ta zhvlerėsonte gjithė procesin disavjeēar tė diplomacisė ndėrkombėtare duke e vėnė nė kushtetutė se Kosova ėshtė pjesė e Serbisė.
Nėse deri tani politika zyrtare shqiptare nė Kosovė ka vepruar e folur sipas stereotipeve qė pėrqafoi ose pranoi nė Rambuje tani ėshtė koha tė flasė siē flet Vetėvendosja dhe pėrfaqėsuesi i saj Albin Kurti. Mė 10 nėntor 2006 pasi folėset televizive nė Tiranė dhanė lajmin pėr vendimin e Ahtisarit nėpėrmjet Top Channel ndoqėm njė prononcim nga Hashim Thaēi dhe njė nga Albin Kurti. Thaēi nuk kishte ndryshuar asgjė nė tė folurėn diplomatike burokratike qė kanė pėrdorur vitet e fundit udhėheqėsit politikė nė Kosovė. Njė vetėsiguri rutinė. Ai i siguroi shqiptarėt se nuk janė tė tradhtuar nga diplomacia perėndimore, se sido qė tė shkojnė punėt Kosova do tė jetė e pavarur. E pavarur me fjalė por ama shumė vetė thonė me sovranitet tė kufizuar. Ky kufizim sovraniteti, qė
maskohet me termat nėn mbikqyrje ndėrkombėtare, tashmė kryesisht evropiane,nė fakt maskon atė pjesė tė sovranitetit qė do ti njihet Serbisė mbi Kosovėn.
Albin Kurti ishte shumė mė i qartė pėr rreziqet qė u kanosen shqiptarėve nėpėrmjet procesit tė boshnjakėzimit tė mėtejshėm nė Kosovė. Kosova sėrish do tė jetė shtet i pavarur, po e privuar deri nga mekanizmat qė i japin jetė pavarėsisėsė njė shteti, pa ushtri, pa ministri mbrojtjeje, pa ministri tė jashtėme, pa anėtarėsim nė OKB. Me njė fjalė do tė jetė ashtu si ka thėnė gjithnjė Serbia, pjesė e saj me autonomi tė brendshme, por tė maskuar me kapele europiane nė kokė e jo mė me kapele serbe.
Mos po e teoprojmė me pesimizėm? Edhe po tė jemi mė pesimistė se duhete keqja nuk do tė vijė nga kjo. E keqja do tė vijė nėse jemi optimistė nė hava, nėse gjykojmė me sy mbyllur e me veshėt tė shtupuar para asaj qė bėhet e thuhet.
Ahtisari serbėt qė e shanė dhe e stėrshanė nė fund i pėrkėdheli. Shqiptarėt i goditi nė kokė, sepse dėshmoi qė nė sytė e gjykimin e diplomacisė ndėrkombėtare tekat e ambiciet e marra tė serbėve meritojnė mė shumė vėmendje se tė drejtat dhe shpresat e ligjshme tė shqiptarėve.
12 nėntor 2006Abdi Baleta.
LITARI PĖR SADAMIN,NUK LIROI LAKUN E BUSHIT
Brenda njė kohe tė shkurtėr erdhėn njėri pas tjetrit lajmet: Diktatori i Irakut, Sadam Hysein, u dėnua nga gjykata me vdekje, me varje nė litar, pėr krimet qė ėshtė akuzuar e gjykuar deri tani dhe Partia Demokrate nė SHBA fitoi nė zgjedhjet pėr ripėrtėritjen e pjesėshme tė Kongresit amerikan dhe vuri pėr herė tė parė, gjatė 12 viteve tė fundit nėn kontrollin e saj si Dhomėn e Pėrfaqėsuesve dhe Senatin.
Ashtu siē ishte e natyrshme dėnimi i Sadamit me varje ngazėlloi shumicėn e irakenėve, shumė njerėz nė botė, midis tė cilėve edhe shumė politikanė tė rėndėsishėm. Ashtu siē pritej ndėr tė parėt kėtė vendim e pėrshėndeti me gėzim tė madh dhe e komentoi pozitivisht vetė presidenti i SHBA, Xhorxh Ė. Bush. Madje vėzhguesit e analistėt politikė pėrshėndetjen entuziaste tė Bushit dhe komentet e tij politike pėr rėndėsinė ndėrkombėtare tė vendimit tė gjykatės irakene e vlerėsuan si njė gjest tė llogaritur mirė nga presidenti amerikan pėr tė ndikuar mbi zgjedhėsit amerikanė nė prag tė votimeve, pėr ta lidhur edhe njė herė ngushtė rezultatin e zgjedhjeve nė Amerikė me zhvillimet nė Irak, qė zgjedhėsit tė siguronin shumicėn e partisė sė Bushit nė Kongres.
Vėzhguesit dhe analistėt nė shumė vende tė botės kanė theksuar se pas zgjedhjes sė kontestuar nė vitin 2000, presidenti Bush ka pėrdorur kartėn Amerika nė luftė pėr tė mbajtur pozitat e tij pėr tu rizgjedhur nė votimet e vitit 2004. Madje analistėve nuk u ka shpėtuar fakti se pikėrisht kur do tė fillonin votimet nė vitin 2004 propaganda amerikane bėri fushatė me njė videokasetė ku Bin Ladeni kėrcėnonte Amerikėn. Edhe vendimi pėr varjen Sadamit nė litar, ende pa u gjykuar pėr tė gjitha krimet, u shpall pak para se tė nisnin votimet pėr ripėrtėritjen e Kongresit amerikan. Edhe ky veprim u vlerėsua si njė pėrpjekje e fundit pėr tė ndikuar zgjedhėsit amerikanė nė favor tė Bushit e tė Partisė Republikane.
Por rezultati i votimeve doli ndryshe. Litari i pėrgatitur pėr qafėn e Sadamit nė Bagdad nuk pati ndikim magjik nė mendjet e zgjedhėsve amerikanė, nuk ndihmoi pėr tė liruar lakun elektoral rreth qafės sė presidentit amerikan. Bushi pranoi humbjen dhe ndryshoi mjaft sjelljen politike, duke shprehur menjėherė shpresėn dhe duke bėrė thirrje pėr bashkėpunim me Partinė Demokrate pėr tė mirėn e Amerikės. Kurban i kėtij bashkėpunimi tė kėrkuar e tė shpresuar midis ekzekutivit dhe legjislativit amerikan u bė pa vonesė sekretari i mbrojtjes, Ramsfeld , i vėshtruar me kohė si njeriu qė ka ndikuar sė tepėrmi pėr zhytjen e Amerikės nė vėshtirėsi tė mėdha, jo vetėm politike por dhe ushtarake, ku gjendet nė Irak. Tani nė SHBA oficerėt mė tė zotė kanė marrė detyrėn tė pėrgatisin njė
strategji tė re ushtarake amerikane jo vetėm nė Irak, por kudoku ėshtė e angazhuar Amerika. Priten dhe kurbanė tė tjerė nga administrata e Bushit pas largimit tė Ramsfeldit.
Ndėrhyrja ushtarake amerikane nė Irak nuk doli ashtu siē e kishin dashur dhe menduar strategėt politikė e ushtarakė amerikanė dhe skifterėt e mendimit politik amerikan tė quajtur neokonservatorėt. Elektorati dhe opinioni publik amerikan treguan se nuk janė mė nėn ndikimin trullosės tė asaj ofensive propagandistike qė pėr vite me radhė, pas ngjarjeve tė 11 shtatorit 2001, i bėnė amerikanėt tė gjykonin vetėm nė frymėn e parrullės Amerika nė luftė. Tani priten zhvillime tė reja nė Amerikė e nė botė.
Pėr tė kuptuar mė mirė kahjet e pritshme tė kėtyre zhvillimeve ndihmon shkrimi i mėposhtėm,Roli botėror i Amerikės duhet tė jetė realist dhe i moralshėm i botuar vetėm pak kohė para se tė ndodhte humbja e rėndė elektorale e Bushit dhe e Partisė Republikane nė SHBA, qė pothuajse gjithė analistėt dhe shumė politikanė tė rėndėsishėm europianė e kanė komentuar me njėfarė lehtėsimi si disfatė tė Bushit qė lidhet kryesisht me problemin e Irakut. (basjkėautor nė kėtė shkrim ėshtė Anatoli Lieven qė nė vitin 2004 ka botuar librin Amerika e ka mirė apo gabim. Njė anatomi e nacionalizmit amerikan).
Pėrgatitja e litarit pėr qafėn e Sadamit nuk e liroi lakun elektoral rreth qafės politike tė Partisė Republikane. Tani mbetet pėr tė parė sa do tė ndihmojnė pėr lirimin e kėtij laku gjeste tė bujshme si dorėheqja e Ramsfeldit dhe thirrja e Bushit pėr mirėkuptim me Partinė Demokrate pėr tė mirėn e Amerikės.
12 nėntor 2006Abdi Baleta
ROLI BOTĖROR I AMERIKĖS DUHET TĖ JETĖ REALIST DHE I MORALSHĖM
Nga Anatol Lieven dhe John Hulsman,
Financial Times 16.10.2006
Paqja e madhe kapitaliste shėnon vendosjen e njė rendi botėror tė pranuar nė mėnyrė tė nėnkuptuar nga tė gjitha shtetet kryesore dhe garanton interesat e vėrteta jetėsore tė tyre.
Mėnyra tepėr amerikane pėr tė parė botėn ka dėshtuar nė Irak, sė bashku me strategjinė e administratės sė Bushit. Ky ėshtė njė mendim i pėrkhrahur gjerėsisht nė lidhje me zgjerimin e pushtetit amerikan ndėrsa pėrhap lirinė.
Meqenėse njė besim i tillė i ka rrėnjėt thellė nė kulturėn e politikės sė SHBA, asnjė rrugė alternative nuk ėshtė paraqitur ende nga ky dėshtim. Nė vend tė kėsaj, shohim njė ērregullim intelektual dhe politik.
Tashmė ka shenja shqetėsuese qė konsensusi bipartizan po krijohet nga njė konfuzion i tillė, bazuar nė tė njėjtat supozime dhe mite si mė parė. Ky konsensus ėshtė bindės pėr shumė amerikanė, por plotėsisht jo bindės pėr vende tėtjera, dhe kryekėput jashtė realitetit nė pjesėn mė tė madhe tė botės.
Ėshtė e vėrtetė qė ēdo rrugė e ndjekur pėr politikėn e jashtme qė shpreson tė sigurojė mbėshtetje nė SHBA duhet tė pėrqafojė elementet e realizmit dhe tė moralit.
Nga njėra anė njė pjesė e madhe e amerikanėve gjithnjė ka kėmbėngulur qė politika e SHBA ti shėrbejė interesave dhe mbi tė gjitha sigurisė sė amerikanėve se sa tė jetė vetėm ndjekėse e idealeve. Njėsoj, forcat mbizotėruese nė traditėn amerikane kanė treguar vazhdimisht njė mospranim tė thellė tė strategjive qė bazohen thjesht nė realizmin klasik, pa patur asnjė grimė tė synimeve dhe detyrimeve morale.
Neokonservatorėt dhe skifterėt liberalė pėrpiqen tė balancojnė realizmin dhe moralin. Ata e perceptojnė korrektėsisht qė natyra e brendshme e vendeve tė tjera ka tė bėjė si kurrė mė parė me sigurinė amerikane, sepse revolucioni islamik dhe ekstremizmi islamik lulėzojnė nė shtete tė falimentuara dhe shoqėri tė shkatėrruara.
Ato kanė tė drejtė tė argumentojnė se njė rrugė klasike realiste ėshtė e pamjaftueshme pėr tė kapur kėtė problem. Pėrgjigjet e tyre, megjithatė, ēojnė nė drejtime radikalisht kontradiktore tė realizmit tė vijės sė ashpėr dhe moralit utopik ose nė vend tė tyre, pseudo-realizmit dhe pseudo-moralit.
Nė vend tė kėsaj rruge hipokrite dhe tė pasuksesshme ne propozojmė filozofinė e realizmit etik si njė bazė intelektuale dhe morale pėr strategjinė e SHBA. Realizmi etik u paraqit nė tė kaluarėn nga disa prej figurave mė tė mėdha tė traditės intelektuale amerikane, pėrfshi teologun Reinhold Niebuhr, filozofin Hans Morgenthau dhe mendimtarin dhe diplomatin e madh George Kennan.
Kėta njerėz ishin kundėrshtarė tė fortė tė totalitarizmit nazist dhe sovjetik, por tė tre u zhgėnjyen tej mase me strategjinė e luftės sė ftohtė tė SHBA, veēanėrisht kombinimin e saj tė mesianizmit kombėtar me paranojėn dhe militarizmin. Niebuhr, Morgnthau dhe Kennan tė gjithė ishin mbėshtetės sė idesė qė ti rezistohej agresionit komunist nė Kore, por tė gjithė bashkuan me opozitėn e fortė kundėr luftės nė Vietnam. Zėrat e tyre i kanė munguar shumė debateve mbi politikėn e tanishme tė jashtme.
Realizmi etik vė theksin tek njė strategji ndėrkombėtare e bazuar nė maturi; njė pėrqendrim tė rezultateve tė mundshme nė vend tė synimeve tė mira; njė studim tė afėrt tė natyrės, pikėpamjeve dhe interesave tė shteteve tė tjerė, dhe njė gatishmėri pėr ti trajtuar dhe pranuar ato kur nuk bien nė kushtėrshtim me interesat e veta vėrtetė jetėsore tė SHBA-ve; dhe njė pėrzierje tė patriotizmit tė thellė amerikan me njė vetėdije po aq tė thellė tė kufijve qė ka pushteti amerikan dhe mirėsia amerikane.
Nga realizmi etik ne arrijmė nė konceptin e Paqes sė Madhe tė Kapitalizmit, e cila i bėn jehonė koncepteve tė Kennan dhe Morgenthau tė rendit ndėrkombėtar dhe qėllimeve morale tė diplomacisė. Ajo paraqet njė rend botėror tė pranuar nė mėnyrė tė nėnkuptuar nga tė gjitha shtetet kryesore tė botės, dhe e cila garantoninteresat e vėrteta tė tyre jetėsore, pėrfshi mposhtjen e grupeve terroriste.
Paqja e Madhe Kapitaliste varet pjesėrisht nga pushteti botėror amerikan. Megjithatė, si kufijtė realė tė pushtetit amerikanė dhe nevoja pėr tė akomoduar interesat dhe ambiciet legjitime tė shteteve tė tjera do tė thotė qė nė pjesėn mė tė madhe, pėrdorimi i drejtpėrdrejt i pushtetit amerikan ka nevojė tė jetė qėllimisht i kufizuar.
Nė vend tė kėsaj, SHBA duhet sa herė qė ėshtė e mundur tė punojė nėpėrmjet ujdive joformale qė lidhin shtetet mė tė rėndėsishme tė njė rajoni.
Nė Lindjen e Mesme, pėr shembull, SHBA ka nevojė tė ndihmojė nė krijimin e njė marrėveshjeje rajonale qė pėrfshin Iranin dhe Sirinė dhe tė kėrkojė npėrmjet kėtyre grupimeve tė mbajė dhe rregullojė konfliktin nė Irak pas tėrheqjes sė SHBA nga ai vend. Nė kėtė kuptim, ėshtė thelbėsore qė SHBA tė veprojnė me vendosmėri pėr tė zgjidhur konfliktin izraelito-palestinez.
Nė Azi, SHBA duhet tė kuptojnė qė Kina, jo Amerika do tė jetė nė tė ardhmen e para midis tė barabartėve. Pėr sa kohė qė Kina ėshtė e pėrgatitur tė veprojė me pėrgjegjėsi dhe nė bashkėpunim me shtete tė tjera si Japonia, SHBA duhet tė njohin nė mėnyrė tė qartė udhėheqėsinė kineze nė kėrkimin e pėrgjigjeve pėr veprimet e rrezikshme tė regjimit koreanoverior dhe sfidave tė tjera tė ardhshme nė rajon.
Koncepti nuk kundėrshton pėrhapjen afatgjatė tė demokracisė. Pėrkundrazi, ėshtė njė parakusht thelbėsor pėr demokracinė e vėrtetė nė pjesėn mė tė madhe tė botė. Sepse do tė jetė njė garanci pėr paqen, rendin, tregtinė dhe zhvillimin ndėrkombėtar pa tė cilat demokracia nuk mund tė ketė nė asnjė rast jetė tė gjatė.
Anatol Lieven ėshtė nė Fondacionin Amerika e re.
John Hulsman ėshtė nga Oppenheim Scholar nė Kėshillin Gjerman tė Marrėdhėnieve me Jashtė.
Libri i tyre Realizmi etik: Njė vizion i rolit tė Amerikės nė Botė ėshtė botuar nga Pantheon.
THIRRJE E HAPUR PER GENOCID KUNDER MUSLIMANEVE NE SHQIPERI
Me botimin ne gazeten Shekulli me daten 3 nentor 2006 te artikullitNje mjeker, nje shami me autor Skender Shkupin , histeria kunder muslimaneve ne Shqiperi kapi majat me te larta. Nga Amerika e larget , qe per ne shqiptaret eshte vendi ku demokracia eshte ne piadestalin me te larte , ne media u hodhen ide te rrezikshme te cilat per here te pare i akuzojne me nje potencial te rrezikshem muslimanet shqiptare si rrezik i dites per Evropen e krishtere sepse pikerisht ne Shqiperi po pergaditen repartee radikale islamike qe synjne te pergjakin kontinentin plak duke planifikuar , qe ne bashkepunim me qendra nderkombetare islamike , te vrasin me qindra mijra njerez. Duke pase si pike referimi problemin enje vajze me shami dhe te nje djali me mjeker, te cilet rektori Agim Kukeli i penalizoi
, jo nga pozita e nje administratori , por nga pozita e nje bahai aktiv, intelektuali qe ka gjetur rehatine ne Amerike na shokon te gjitheve duke na kujtuar se ne shqiptaret qenkemi ne lufte dhe ne lufte lejohen masa drastike qe mund te shkelin te drejtat e njeriut. Pyetjes sone se kush eshte kundershtari ynena e jep vete ky shkrim i kesaj medie, i cili sipas tyre eshte nje nazizem i ri me i rrezikshem se nazizmi i Hitleritqe kerkon te vendose ne planet nje rend mizor. Ky nazizem i ri per ate qe e ka shkruar dhe per ato qe jane pas tij, eshte feja islame dhe besimtaret muslimane qe sot po perballen me nofken islamike, sikur keto te kishin prejardhejen nga nje majmun tjeter dhe jo nga ai per te cilin pohonDarvinipohon prejardhjen e shoqerise njerezore. Dhe lulet e ketyre kamikazeve te ardhshem
jane vajzat me shami dhedjemte me mjekra te cilet me keto tregues neveshjen e jashtme percojne mesazhe terroriste ne ato ambjente ku ato levizin dhe jetojne duke harruar se mjekra dhe shamia kane tregues se shkalles se perkushtimit ne fe dhe nuk kane lidhje me tregues te terrorizmit dhe eshte pikerisht kjo rritje e perkushtimit ndaj fese islame qe i ben te zgjohen te trembur naten Kukelet , Shkupet dhe te gjithe skorten e tyre te rrezikshme. Edhe ne vende te terbuara kunder muslimaneve ku militojne intelektuale me potencial te larteantimusliman nuk eshte arritur te njehesohet shamiadhe mjekra e muslimaneve me kryqin e thyer te Hitlerit te cilet duket se kete privilegj per ta hedhur ne mediaia kane rezervuar njeshqiptari mercenar si Skender Shkupi qe duket se perthirrje masakrash kunder muslimaneve eshtepeshe e rende per padronet e tij ,sepse eshte e pamundur, qe nje person, pa nje prapavije meshtetese , te ndermarre sulme te tilla kaq te rrezikshme, Duke shfrytezuar ne media qe ka ne pozicion te theksuar antiislam Skender Shkupi me ne fund therret EUREKA , pra ne jep rrugen per te shpetuar Shqiperine qe rrezikohet nga ato qe po pergadisin rendin e ri mizor per njerezimin duke na servirur si shpetim Turqine e kohės kur filloi sundimi i Mustafa Qemalit i cili ,sipas Shkupit burgosi dhe vraua mijra hoxhallare, masakroi turmat e mykura islamike, duke e shpetuar Turqine nga portreti i nje Afganistani taleban veprime keto qe shkelin te drejtat e njeriut , por aq te justifikuara per qellime te tilla madhore dhe duke arsyetuar ne
kete linje po per keto qellime madhore ne Shqiperi duhet qe muslimanet te rruajne mjekrat dhe te heqin shamite vajzat nga koka dhe te pergaditen per te perballuar nje genocit te ashper alla Ataturk qete kete sa me shume pastaj mjekra mafiozesh dhe vejza me bark jashte per te rrenuar moraline shoqerise shqiptare qe pa tjeter do te pasoje shkaterrimin e te gjithe shoqerise shqiptare.Thirrje te tilla ne fakt na kujtojne thirrjet e intelektualeve serbe qe ne pragluften eBosnjes i kujtonin Evropes se krishtere se muslimanet e Bosnjes jane nje rrezik i tmerrshem per ate dhe te gjithekemi ne kujteseato qindra e mijra te vrare ne ate hapesire muslimane ku pjesen e luanit ne ate masaker e paten ato qe e nxiten dhe e
planifikuanate masaker. Ka shume mundesi qe muslimanet shqiptare te jene viktime e nje genocidi te tille ,sepse dy hapesira muslimane ,Bosnja dhe Kosova jane masakruar duke ia lene si duket rradhen tashme muslimaneve ne Shqiperin londinezeKete ide po e kalojme ne media duke pase parasysh presionin ne rritje qe eshte shume i lexueshen ne hapesiren shqiptare qe daton me stuhine e kryqave qe lulezojne ngaGjirokastra ne Koman qe e kane kthyer Shqiperine ne nje kishe te stermadhe, sepse keto simbole te krishtera vendosen vetem ne kisha dhe ne varreza, duke vazhduar me presidentin qe i do shqiptaret te krishtere dhe me Mejdanin qe i do shqitaret minorance dhe duke perfunduar me qarqetantiislame qe botojne karikaturat kunder profetitMuhamed ne Shqiperi
per te afruar sa me pranenaten e ShenBartalomeut per muslimanet ne Shqiperi ,duke synuar qe muslimanet ne kete hapesire ta shohin vehten te futur ne shishe si i vetmi vend i sigurte per ata. E verteta eshte se ne Shqiperi muslimanet kane statusin e kulakut dhe te armikut te klases, status qe brezi yne fatkeq e perjetoi ne vitet e diktatures ortodokse komuniste, sepse ato duket do te perjetojne ditet kur do ta kene te veshtire te deklarojne fene e tyre islame. Nje mik i imi, intelektual i nderuar me tha nje dite se kam frike te vi ne nje mbledhje intelektualesh muslimane se mi kane thene ne pune djalit se je djali i nje islamiku radikal. Shenja te tilla ogurzeza per muslimanet, shqiptare jane profeci ogurzezaper te gjithe popullin shqiptar . sepse gjuhet e flakes se zjarrit qe po piketohe do teperpijne muslimane dhe te krishtere, hebrenj dhe bahaj si Kukeli dhe Kukele te tjere te cileve po u shtohet numuri pa nderpreje ne Shqiperi Mendojme se ketij sulmi frontal kunder muslimaneve ne Shqiperi i duhet ndaluar thenendal sa gjerat nuk kane precipituar ne kahun negativ, sepse muslimanet ne Shqiperi nuk jane te pergjumurdhe nuk jane naļve dhe patjeter nuk e hane sapunin per dajthe dhee dine se ku fle lepuri. ATA nuk do te jene kurre te gatshem ta vene vullnetarisht dhe aqkoken ne gijotinen qė paskan ndermend te ngrene ne Shqiperi ata qė magjepsen pas gati nje shekulli nga praktikat qe perdorin ne Turqi Ataturku, per te cilinende flitetse
kishte lidhje te forta me rrethe hebreje dhe u kishte ketyre si borxhrrenimin e Kalifatit musliman per ndihmen qe i dhane keto qarqe per t,u afirmuar si babai i turqve. Eshte mire qe atyre qe mendojne se ne kete klime politike , te fshehur pas luftes kunder terrorizmit, mund te mbyllesh muslimanet shqiptar ne nje getomund t,u shpertheje mina ne duar dhe perpjekje te tilla mund te kthehen ne bumerang kunder tyre, sepse eshte vertetuar pa medyshje sete sulmuarit pa te drejte ruajne patenciale marramendese pert,u shkaktuar disfatate paimagjinueshme atyre qe i penalizojne dhe i cenojne pa te drejte. Populli shqiptar historikisht ka jetuar ne nje harmoni te admirueshme ku muslimanet kane qene percaktues ne kete arritje madhore. Ka shume mundesi qe ato
kancelarite nderkombetare qe instaluan per dekada te tera komunizmin ortodoks ns Shqiperi po bejne perpjekje per te instaluar ne komunizem te ri, i cili tashme eshte shume i lexueshem nga sejcili shqiptar.Ky komunizem i ri eshteATIISLAMIZMI.. Ngjarjet qe do te vijne pas, pa tjeter do te kete ngjarje, do te tregojne pozicionin e vertete qe do te marrin muslimanet ne Shqiperi perballe ketij genocidi ne pergaditje kunder tyre dhe ata qe po e pergadisin kete genocit do te shokohen , kur te ballafaqohen me kete qendrim te muslimaneve ne Shqiperi. Myslimanet cilet nuk kane asnje detyrim para askuj qe t,ua vene litarin ne gryke , sepse jetojne ne vendin e tyre dhe feje islame per ato eshte pjesa me ecmuar e jetes se tyre dhekush kercenon jeten e dikujt pa te drejteduhet te llogarise edhe reagimin e
ashper te atij qe eshte cenuar.
Selim Gokaj
SKĖNDER SHKUPI KUIS SI ZAGARI PROPAGANDES SERBE
Shkrimi i zotėri Selim Gokaj shpreh qartė atė zemėrim dhe pėshtirosje qė shkakton tek shumė myslimanė njė shkrim i ndyrė, provokues e sherrnxitės i Skėnder Shkupit nga Amerika, i botuar nė Shekulli mė 4 nėntor 2006. Jo vetėm shqiptarėt e besimit mysliman, por ēdo shqiptar me ndjesi njerėzore e me mendje tė kthjellėt duhet ta ndjejė veten tė fyer kur lexon shkrimin e Skėnder Shkupit qė do tė turpėronte edhe njė marroq e tė lajthitur e jo mė njė person qė prej vitesh e ka emrin midis gazetarve e opinionistėve shqiptarė. Por mė shumė se ndaj Skėnder Shkupit njerėzit me nder me namuz duhet tė ndjejnė neveri e pėrbuzje pėr gazetėn Shekulli qė ka pranuar tė pėrlyejė faqet e saj me qelbėsirėn erė keqe tė lėshuar aty nga Skėnder Shkupi. Megjithatė nuk
habitemi shumė se edhe gazeta Shekulli nuk ėshtė hera e parė qė pėrdor letėr pėr tė mbėshtjellė e shitur nė publik ndyrėsi trunore antishqiptare e antimyslimane.
Skėnder Shkupi ėshtė i pėrpirė prej kohėsh nga nja antiislamizėm i qelbur nė gjirizet mė tė fėlliqura tė islamofobisė perėndimore. Skėnder Shkupi prej kohėsh ėshtė paraqitur para shqiptarėve si ekzemplari mė i pėrēudnuar nė shpirt e nė gjykim i tė konvertuarit nga mysliman nė tė krishterė e mbase dhe nė ndonjė sekt evangjelisto-sionist qė tė gjejė njė strehė pakėz mė tė ngrohtė nė Amerikė.
Skėnder Shkupi bėn sikur e ka vetėm hobi tė hiqet si kryqzatar nė publicistikėn shqiptare. Por Skėnder Shkupin ne rastin e shkrimit tė fundit e shėmton edhe mė shumė kuisjasi zagar i propagandės serbe. Tani ėshtė njė ēast shumė delikat nė pėrballjen e ashpėr diplomatike, politike e propagandistike shqiptaro-serbe pėr Kosovėn. Sa herė kanė ardhur ēaste tė tilla Serbia dhe serbėt kanė tentuar tė ndikojnė nė diplomacinė perėndimore dhe opinionin publik perėndimor duke trumbetuar se Serbia ėshtė ledhi mbrojtės i Perėndimit dhe i Krishterimit nga Islami, nga fondamentalizmi e terrorizmi islamik dhe se ballafaqimi serbo shqiptar ėshtė njė ballafaqim i krishterimit tė pėrfaqėsuar nga serbėt dhe i Islamit, tė pėrfaqėsuar nga
shqiptarėt nė Ballkan. Serbėt kanė gjetur e pėrdorin pa pushim midis shqiptarėve edhe gazeta e gazetarė, shkrues e folės tė pacipė qė kanė trumbetuar rrezikun e islamizmit dhe tė myslimanėve shqiptarė nė Ballkan.
Me paloshkrimin e tij tė fundit Skėnder Shkupi kuis e leh zi zagar i kėsaj propagande serbe. Ai thotė se nuk duhet pyetur as pėr respektimin e tė drejtave tė njeriut kur ėshtė puna pėr tė dhunuar, shtypur e persekutuar myslimanėt nė Shqipėri qė tė justifikojė ēdo dhunė qė kanė pėrdorur e mund tė pėrdorin serbėt kundėr shqiptarėve. Kur Skėnder Shkupi kuis e leh se rreziku kryesor nė Ballkan ėshtė islamo-nazizmi i shqiptarėve, ai do tu vijė nė ndihmė serbėve tė fitojnė simpati nė sytė e diplomacisė perėndimore. Skėnder Shkupi kuis e leh kundėr myslimanizmit tek shqiptarėt sepse pėr kėtė kanė nevojė shumė tani Tadiēi e Koshtunica. Skėnder Shkupi kėrkon qė shqiptarėt tė mos venė re poshtėrsitė qė po bėjnė nė kurriz tė tyre serbėt e grekėt nė kėto
ēaste shumė delikate pėr kombin shqiptar dhe tė vėrsulen kundėr njeri tjetrit, se armiku i tyre qenka myslimanizmi. Kėtė punė ka bėrė edhe rektori i Universitetit tė Durrėsit.
Nuk ka asgjė pėr tu ēuditur qė pikėrisht tani zagarėt e mercenarėt e propagandės serbe e greke tė lėshohen me kaq egėrsi kundėr shqiptarėve myslimanė dhe islamo-fashizmit qė ėshtė trillimi mė faqezi i sajuar nė fillim tė shekullit XXI nga islamofobia perėndimore, e cila pėrpiqet ta shtyjė mendimin botėror drejt njė urrejtje tė re edhe mė tė egėr se ajo qė ėshtė njohur si antisemitizėm. Lehės si Skėnder Shkupi do tė ketė gjithnjė. Lehės tė tillė meritojė me tė vėrtetė atė pėrgjigje qė ua kujton Selim Gokaj nė shkrimin e tij. Lehės tė tillė tė mos habiten kur tė gjejnė atė qė kėrkojnė. Lehės tė tillė bėjnė mirė qė tė mos kėrkojnė strehė tė ngrohtė nė Amerikė kur duan tė lehin kundėr islamo-fashizmit shqiptar, por tė rrinė
kėtu nė Shqipėri, ose tė vinė kėtu qė tė shohin sa ua venė veshin shqiptarėt lehjeve e kuisjeve tė tyre.
NėGreqi u shpall ligji pėr tu dhėnė masivisht shtetėsinė dhe pasaporta greke qindra mijėra emigrantėve shqiptarė qė do tė quhen vorioepirotė, ose grekė homogjenė me prejardhje nga Shqipėria. Pra nėn pretekstin e dhėnies sė shtetėsisė njėnumėr shumė i madh shqiptarėsh, qė tashmė i janė nėnshtruar etapės sė parė pėr greqizimin nėpėrmjet kthimit nė fenė ortodokse e marrjes sė emrave grekė, do tė bėhen nėnshtetas grekė, pa humbur nėnshtetėsinė e Shqipėrisė.
Nė kohėn kur ēdo shqiptar me tė drejtė do tė priste njė reagim serioz kundėrshtues nga qeveria e Shqipėrisė me habi mėsuam se qeveria jonė kishte qenė paraprakisht nė ujdi tė plotė me kėtė veprim tė qeverisė greke dhe dėgjuam vetė kryeministrin Berisha tė shqiptonte fjalėt mė tė mira pėr kėtė hap tė qeverisė sė Athinės.
Voluntarizmat dhe amatorizmat e Berishės i paguajnė shtrenjt shteti e kombi.
Kryeministri i sotėm i Shqipėrisė, Sali Berisha, edhe mė parė, kur ishte Presidenti i Shqipėrisė, ka bėrė veprime tė pamatura me rrjedhoja tė dėmshme kombėtare pėr shkak tė voluntarizmit tė tij tė theksuar politik dhe tė amatorizmit tė dukshėm nė fushėn e diplomacisė e tė drejtės ndėrkombėtare. Ndėr kėto veprime tė pamatura ka qenė edhe premtimi qė bėri gjatė njė vizite tė tij nė SHBA pėr tu dhėnė nėnshtetėsinė e Republikės sė Shqipėrisė gjithė shqiptarėve qė jetonin nė vende tė tjera si nėnshtetas tė atyre vendeve, por qė nuk kishin nėnshtetėsinė e Republikės sė Shqipėrisė. Shumė shqiptarė nė Amerikė morėn nėnshtetėsinė e Shqipėrisė qė nuk u ka hyrė nė punė atyre dhe nuk i ka sjellė ndonjė dobi Shqipėrisė.
Dihet mirė se edhe nė fillim tė viteve 1990 nė botė kishte mė shumė kombas shqiptarėqė nuk kishin nėnshtetėsinė e Republikės sė Shqipėrisė. Sėpari kjo vinte pėr arsye tė dhimbshme historike, sepse mė shumė se gjysma e popullsisė shqiptare mbeti jashtė kufijve tė shtetit tė cunguar shqiptar, kur u njoh ndėrkombėtarisht ky shtet nė vitin1913 dhe u krijua pėr herė tė parė pėr shqiptarėt edhe nocioni e instituti juridiko-ndėrkombėtar e i nėnshtetėsisė shqiptare, krahas nocionit dhe institutit tė kombėsisė shqiptare. Kjo dukuri u theksua mė vonė pėr arsye tė emigrimeve tė vazhdueshme tė shqiptarėve nga shteti shqiptar dhe nga trevat etnikisht shqiptare qė mbetėn nėn robėrinė e shteteve fqinj me shqiptarėt.
Numri i shqiptarėve tė shpėrndarė nėpėr botė u shtua shumė pėr shkak tė eksodeve masive nga Shqipėria pas rėnies sė komunizmit dhe si rrjedhojė e heqjes sė autonomisė sė Kosovės nga Serbia pas vitit 1989. Tė mėrguarit e shumtė nga Shqipėria ndikuan nė uljen e numrit tė banorėve tė Shqipėrisė, por nuk ndikuan nė pakėsimin enėnshtetasve tė Republikės sė Shqipėrisė, sepse edhe atje ku shkonin ata e ruanin kėtė nėnshtetėsi. Numri i nėnshtetasve shqiptarė pas largimeve masive megjithatė ėshtė zvogėluar se njė pjese e tyre, ende e kufizuar, kanė lėnė nėnshtetėsinė shqiptare. Kėto largime ende nuk kanė dhėnė pasojat e pakėsimit tė kombasve shqiptarė, sepse kombėsia nuk ndėrron as me largimin nga vendi, as me lėnien e nėnshtetėsisė sė atij vendi. Por me
ndėrrimin e brezave kėto largime do tė ndikojnė edhe nė pakėsimin e kombasve shqiptarė, siē kanė ndikuar pėr shembull valėt e mėhershme tė emigrimeve nga trojet shqiptare drejt Turqisė apo Greqisė, ku sot jetojnė miliona turq e grekė (arvanitas) me origjinė shqiptare, apo drejt SHBA (amerikano-shqiptarėt e brezit tė tretė e tė katėrt).
Kurse largimet e reja tė shqiptarėve nga Kosova dhe vise tė tjera shqiptare tė pushtuara rrisnin numrin e atyre qė mund tė dėshironin tė fitonin nėnshtetėsinė e Shqipėrisė, pavarėsisht se jetonin nė Europė, Amerikė, Australi apo gjetkė. Prandaj duhej trajtuar me kujdes e maturi problemi i dhėnies sė njė nėnshtetėsie shqiptare gjithė atyre shqiptarėve qė banonin nė katėr anėt e botės. Por ish-Presidenti i Shqipėrisė e trajtoi kėtė ēėshtje jo me logjikė shtetėrore dhe sipas parimesh tė rrepta juridike, por sipas tundimesh emocionale e pragmatiste, mė shumė si mjet pėr vetėreklamė atdhetarizmi, madje vuri nė pėrdorim edhe terma tė pasaktė: gjithė shqiptarėve do tu japim dyshtetėsinė.
Si do ta pėsojė Shqipėria nga dyshtetėsia
Tani ky termi dyshtetėsi po i kthehet si bumerang shtetit e kombit shqiptar, pikėrisht nė njė kohė kur Sali Berisha ėshtė kryeministėr. Pushtetarėt grekė kanė shpallur se do tu japin nėnshtetėsinė greke tė gjithė emigrantėve grekė homogjenė me prejardhje nga Shqipėria, por duke ruajtur kėta edhe nėnshtetėsinė shqiptare. Kėshtu Greqia po krijon njė dyshtetėsi masive, qė edhe sikur tė bėhet me ato qėllime tė mira qė pėrmend qeveria greke, si thonė grekofonėt e spiunėt grekė nė Shqipėri, siē pėrbetohet fort vetė kryeministri shqiptar Berisha, pėrsėri kjo dynėnshtetėsi greko-shqiptare, artificiale e arbitrare pėr grekėt nga Shqipėria do tė sjellė rrjedhoja tė dėmshme dhe jo mirėsira nė marrėdhėniet shqiptaro-greke.
Kėto rrjedhoja do tė jenė shumė tė rėnda po tė mbajmė parasysh se qeveria greke po vepron me qėllime shumė djallėzore dhe sipas njė plani tė pėrpunuar mirė e me kohė pėr greqizimin hap pas hapi tė popullsisė shqiptare, sidomos nėn lumin Shkumbin dhe pėr aneksimin e mėvonshėm tė territorit tė sotėm shqiptar. Pėr kėtė i duhet Greqisė krijimi i nėnshtetėsisė sė dyzuar shqiptaro-greke pėr nėnshtetasit shqiptarė dhe jo pėr tė bėrė ato mirėsitė qė reklamon matrapazi i vogėl politik Vangjel Dule e llafazanė tė tjerė tė hipokrizisė grekomane nė Shqipėri, qė pėr fat tė keq gjejnė mbėshtetje politike pushtetore nga vetė kryeministri i Shqipėrisė Sali Berisha, qė e zbukuron me zell vendimin grek, si dhe ambasadori shqiptar nė Athinė Vili Minarolli qė me gili-vili justifikuese pėr hapin e Athinės
mashtron shqiptarėt.
Pak teori juridike pėr shtetėsinė e shtėtesinė e dyfishtė
Pėr tė mos e lėnė lexuesin nėn ndikimin e keqkuptimeve teorike mbi natyrėn dhe rrjedhojat juridike e juridiko-ndėrkombėtare tė nėnshtetėsisė e vlen tė bėjmė njė paraqitje fare tė shkurtėr teorike tė problemit, duke iu referuar Fjalorit tė marrėdhėnieve ndėrkombėtare (autorė amerikanėt Xhek C. Plano dhe Roi Olton), qė institutet e ndryshme tė marrėdhėnieve e tė drejtės ndėrkombėtare i trajton thjesht, qartė e nė mėnyrėn mė tė pėrmbledhur, pa qenė nevoja tė pėrkulemi kėshtu mbi turrat e librave profesionalė ku kėto ēėshtje analizohen me hollėsi. Nė kėtė fjalorshpjegohet se me nėnshtetas kuptohet njė status ligjor i individit qė i sjell kėtij si tė drejta dhe pėrgjegjėsi(detyrime) si pjesėtar me tė drejta tė plota nė shtet.
Edhe nė kėtė fjalor, si nė ēdo tekst tė sė drejtės ndėrkombėtare publike, shpjegohet se nėnshtetėsia fitohet qysh nė lindjen e personit, ose dhe mė vonė me anė tė natyralizimit. Kur lind njė person ai mund tė bėhet nėnshtetas i vendit ku ka lindur, sipa parimit tė truallit (jussoli) edhe sikur prindėrit e tij tė mos jenė nėnshtetas tė vendit ku u lindi fėmija. I sapolinduri merr nėnshtetėsinė e prindėrve sipas parimit tė gjakut (jus sanguinis) pavarėsisht se ku ka lindur, kur shteti i prindėrve i pėrmbahet kėtij parimi. Ka vende, si SHBA, qė ndjekin njė parim tė pėrzier, i quajtėn shtetas tė tyre tė gjithė ata qė lindin nė truallin e tyre, pavarėsisht nga nėnshtetėsia e prindėrve dhe tė gjithė fėmijėt e lindur nga nėnshtetas tė tyre,
pavarėsisht se nė truallin e cilit shtetėshtė lindur fėmija.
Shteti shqiptar qysh nga fillimi nė legjislacionin e tij tė brendshėm ka pranuar parimin e truallit, sipas tė cilit ėshtė nėnshtetas shqiptar ēdo fėmijė i lindur nga nėnshtetas shqiptarė pavarėsisht nga vend-lindja. Pra, edhe fėmijėt e minoritarėve grekofonė tė Shqipėrisė, pavarėsisht se ku lindin, janė nėnshtetas shqiptarė. Grekofonėt e Shqipėrisė qė kanė emigruar nė Greqi, Amerikė e gjetkė mbeten nėnshtetas shqiptarė, kurse shqiptarėt nga Kosova qė kanė emigruar nė tė njėjtat vendenuk bėhen dot nėnshtetas shqiptarė pa kaluar nėpėr njė procedurė tė caktuar. Grekėt nga Shqipėria mund tė bėhen nėnshtetas grekė dhe shqiptarėt nga Kosova mund tė bėhen nėnshtetas shqiptarė vetėm me anė tė asaj mėnyre qė nė tė drejtėn ndėrkombėtare quhet
natyralizim, qė do tė thotė vendosje e njė lidhje tė re juridike tė njė individi me njė shtet me tė cilin nuk ka pasur mė parė lidhje tė tillė, pėr tu barazuar nė tė drejta e detyrime me nėnshtetasit e kėtij shteti. Fitimi i nėnshtetėsisė me anė tė natyralizimit kuptohet qė ėshtė mė i vėshtire dhe kėrkon procedura mė tė ndėrlikuara.
E drejta ndėrkombėtare pėrcakton rregullat e kriteret e pėrgjithėshme lidhur me problemet e nėnshtetėsisė, kurse zgjidhja e tyre konkrete vendoset nė legjislacionet e brendėshme tė shteteve qė nga ana e tyre duhet tė mbajnė parasysh rregullat e pėrgjithėshme ndėrkombėtare pėr tė shmangur vėshtirėsitė qė mund tu krijohen qytetarėve dhe pėr tė mėnjanuar fėrkimet qė krijohen nė raste tė ndryshme midis vetė shteteve.
Ėshtė vėnė re nė praktikėn e gjatė ndėrkombėtare se nuk mund tė ketė zgjidhje tė pėrsosur, as nga legjislacioni i brendshėm i shteteve, as nga normat dhe kriteret e tėdrejtės ndėrkombėtare pėr tė shmangur plotėsisht vėshtirėsitė qė dalin, sherret qė krijohen lidhur me trajtimin e nėnshtetėsisė dhe tė situatave tė veēanta qė njihen me emrat pashtetėsi, shtetėsi e dyzuar (dyfishtė), lidhur me dhėnien e heqjen e shtetėsisė, plotėsimin ose refuzimin e kėrkesave pėr natyralizim etj. Gjendja e quajtur pashtetėsi dhe nėnshtetėsi e dyzuar nuk janė gjendje normale, por anomali, nė jetėn ndėrkombėtare. Ato krijohen pėr shkak se jeta e individėve dhe veprimtaria e shteteve ėshtė shumė mė e larmishme se ēdo zgjidhje ligjore. Ato krijohen pėr shkak
tė pėrplasjeve ndėrmjet normave ligjore tė legjislacioneve tė shteteve tė ndryshme dhepamundėsisė pėr tė mėnjanuar kėto pėrplasje me rregulla tė forta ndėrkombėtare, pėrplasjeve pėr shkak tė spekulimeve qė bėjnė individėt e shtetet pėr interesa tė veēanta me rregullat e njohjes e mosnjohjes sė shtetėsisė, dhėnies e heqjes sė shtetėsisė, kėrkesave e refuzimit pėr ndėrrime shtetėsie.
Pashtetėsia e nėnshtetėsia e dyzuar nė asnjė mėnyrė nuk duhet tė krijohen me dashje e qėllimisht me ligj, por duhet tė jenė objekt rregullimesh tė tilla ligjore brenda vendit e nė shkallė ndėrkombėtare qė tė parandalojnė ose mėnjanojnė anomali tė tilla. Nėnshtetėsi e dyzuar (dyfishtė), sipas Fjalorit tė marrėdhėnieve ndėrkombėtare do tė thotė i njėjti person ėshtė njėkohėsisht nėnshtetas i mė shumė se njė shteti. Njė person i tillė mund tė pėrfitojė mbrojtje e privilegje nga dy shtete, por ka dhe detyrime ndaj dy shtetesh. Personit mund ti ndodhė qė zbatimi me besnikėri i detyrimeve ndaj njėrit shtet e vė nė armiqėsi me shtetin tjetėr ndaj tė cilit ka tė njėjtat detyrime. Mė tė dukshme dhe tė rrezikshme bėhen kėto pėrplasje detyrimesh kur ėshtė fjala pėr tė kryer shėrbimin
ushtarak, sidomos nė rast lufte midis kėtyre dy shteteve, sepse besnikėria ndaj njėrit e vė personin nė pozitėn e tradhtarit ndaj tjetrit.
Prandaj, nė tė drejtėn ndėrkombėtare theksohet se duhen bėrė rregullime tė tilla ligjore nė legjislacionet e shteteve qė tė shmangin dhe jo tė nxisin rastet e nėnshtetėsisė sė dyzuar. Sheteteve u rekomandohet tė arrijnė ujdira pėr tė shmangur e paksuar rastete dyshtetėsisė. Kurse qeveritė e Greqisė eShqipėrisė kanė mbajtur qėndrime qė bėjnė tė kundėrtėn, qė ēojnė nė shumimin e rasteve tė dyshtetėsisė, madje kjo bėhet me dhėnien e nėnshtetėsisė greke nė mėnyrė masive e selektive nga Greqia pėr nėnshtetas shqiptarė dhe me angazhim tė qeverisė shqiptare qė tė mos bėjė asnjė veprim pėr tė ndrequar kėtė anomali qė dėmton rėndė interesat e kombit e tė shtetit shqiptar dhe favorizon ambiciet ekspansioniste
tė Greqisė brenda territorit tė shtetit shqiptar.
Vendimi grek duhet kundėrshtuar mbi baza dhe me logjikė politike
Prandaj kishin tė drejtė dy deputetėt shqiptarė tė Lėvizjes Socialiste pėr Integrim, Pėllumb Xhufi e Sabit Brokaj, kur thanė se vendimi i qeverisė greke vė nė rrezik sigurinė e Shqipėrisė. Kjo natyrisht ėshtė argument politik e jo juridik pėr tė kundėrshtuar. Por kundėrshtimi i veprimit tė Greqisė mund tė bėhet pikėrisht mbi bazė argumentesh politikė e jo juridikė, sepse nė pikėpamje juridike Greqia mund tė veprojė si tia dojė qejfi nė legjislacionin e vet. Ishte absurd argumenti qė pėrdori Sabri Godo se Greqia ka shkelur kushtetutėn e Shqipėrisė duke u dhėnė nėnshtetėsinė greke minoritarėve. Nuk e vlen fare tė merremi me kėrkimin e shkeljeve tė tilla qė paskan shqetėsuar Godon, sepse kushtetuta e Shqipėriė vepron vetėm nė territorin e Shqipėrisė e jo tė Grqeisė, sepse pėr Greqinėkushtetuta e Shqipėrisė vlen sa njė top letėr higjienike, aq sa vlen edhe kushtetuta e Grqeisė pėr Shqipėrinė, sikur Shqipėria tė kishte njė qeveri si ajo e Greqisė qė mbron me fanatizėm, deri nė ēmenduri interesat e ambiciet e shtetit tė vet.
Pra, i vetmi shkak pėr tė cilėn politikashqiptare duhet tė reagojė ėshtė se vendimi i Greqisė kėrcėnon rėndė sigurinė, kompaktėsinė dhe personalitetin shtetėror e kombėtar shqiptar. Kėtu nuk ka vend pėr betejė juridike, por politike.
Godo nė vend qė tė hiqet si mbrojtės i kushtetutės sė Shqipėrisė nga njė vendim qė bėjnė grekėt nė territorin e tyre duhet tė pėrgjigjet pse u bė bashkėautor me politikanėt e juristėt grekė pėr tė hartuar nė vitin 1998 njė kushtetutė greke pėr Shqipėrinė, sipas oreksit tė grekėve.
Ministrja e jashtme e Greqisė, Bakojani, e mbrojti vendimin e qeverisė greke duke thėnė se dyshtetėsinė e lejon dhe kushtetuta e Shqipėrisė. Pėrsėri nuk e vlen tė rrėmojmė shumė nėpėr nenet ekėsaj kushtetute qėe hartoi greku Likurezos, avokati i Karaxhiēit. Kur djersinte Likurezosi tė pėrpilonte njė kushteutė si i duhej Greqisė nė Shqipėri Godo i bėnte fresk pėr tia hequr lodhjen. Tani Godos i ardhka keq qė Greqia po shkel kushtetutėn qė i imponoi Shqipėrisė! Kėshtu e pėson kur kryetar komisioni pėr hartimin e kushtetutės nga grekėt shqiptarėt caktuan njė tregtar frutash e perimesh tė kohės sė komunizmit, Sabri Godon dhe njė aktor tė dėshtuar teatri, Arben Imamin, qėpolitikėn mė tė madhe e bėri nė vitin 1997 kur shkoi nė Grqei tė vishej gjeneral i rebelimit tė armatosur qė u bė nė Shqipri me nxitjen greke. Pse tė mos tallet zonja Bakojani e tė thotė se Greqisė ia lejon kushtetuta e Shqipėrisė qė me njė vendim tė qeverisė greke nėnshtetasit shqiptarė ti shpallė edhe nėnshtetas grekė me kombėsi greke (homogjenė grekė)!
Godo mė mirė tė ishte fshehur gjėkundi e tė bėhej si i sėmurė se tė dilte i pari nė ekranet televizive pėr tė dhėnė mendje juridike se ēfarė natyre ka e ku synon vendimi i Greqisė pėr tė bėrė shqiptarėt edhe nėnshtetas grekė. Na bėri tė gajasemi Godo kur deklaroi me urti plaku se qeveria e Shqipėrisė duhej tė reagonte menjėherė , duhej tė kėrkonte ballafaqim me qeverinė greke, madje ti drejtohej me ankesa edhe Europės. Po pse nuk e di Godo se ēfarė qeverie ka Shqipėria? Ku e gjeti Godo kėtė qeveri qė tė bėjė trimėri tė tilla, kur qeveria vetė ishte marrė vesh paraprakisht me Greqinė.
Ndėrsa Godo bėnte nė ekran palaēollėqe tė tilla politiko-juridike, sikur tė ishte nė pazar pėr shitje qepėsh e patatesh, kur ai drejtonte ndėrmarrjen e tregtimit tė fruta-perimeve, kryeministri i Shqipėrisė Sali Berisha paraqitej gjithashtu nė ekran dhe pėrshkruante me ngjyrat mė tė bukura vendimin e Greqisė, u jepte shqiptarėve garanci se Greqia kėtė po e bėnte pėr tė mirėn e shqiptarėve e tė Shqipėrisė. Hajde merre vesh, ēfarė politikanėsh ka Shqipėria. Godo i binte thumbit e Berisha patkoit. Pse tė mos talleshin nė Athinė! Pse tė mos tallej dhe kėlyshi i Janullatosit, Vangjel Dule, duke u treguar shqiptarėve pėrralla pėr mirėsitė qė vinin nga vendimi i Greqisė? Pse tė mos kacagjelej dhe njė spiun grek nė emisionin e TV Teuta tė Durrėsit nė bashkėbisedimet mėngjezore tė Bashkim Hoxhės me
teleshikuesit, pėr ti paraqitur shqiptarėt si torollakė qė nuk dinė tė kuptojnė se vendimi i Greqisė po i fut nė Europė, paēka se kėtė Greqia po e bėn duke i kthyer mė parė shqiptarėt nė grekė. Nė emisionin e vonė tė Vizion Plusmė 9 nėntor 2006 e dėgjuam historianin politikan Pėllumb Xhufi qė me njė zė tė mekur mundohej para fodullit Vangjel Dule ta theksnonte kėtė fakt se Greqia po e shpėrdoron mizorisht varfėrinė e ēoroditjen e shqiptarėve pėr ti imponuar Shqipėrisė planet e Megaliidesė sė vjetėr, se ndihma e Greqisė pėr tė futur shqiptarėt nė Europė po kthehet nė mėsymje tė Greqisė pėr tė greqizuar mė parė shqiptarėt.
Por si Xhufi dhe kolegu i tij partiak Brokaj( tė vetmin qė e morėn guximin tė flisnin nė parlament) nuk shkonin dot mė tej se qortimet e rėnda pėr Berishėn ( kuptohet pėr qėllimet e tyre partiake, jo pėr hir tė mbrojtjes sė Shqipėrisė) dhe se propozimet e fryra nė dukje, por fyēkė brenda, qė Shqipėria tė kėrkojė mbledhjen e Kėshillit tė Sigurimit dhe parlamenti shqiptar tė miratonte pėr inat njė rezolutė pėr ēėshtjen ēame. U ra mendja vonė se parlamenti shqiptar duhet tė mbajė qėndrime pėr ēėshtjen ēame. Edhe nė rastet kur ėshtė shtruar njė ide e tillė nė parlament ka mjaftuar njė shtrėngim dhėmbėsh nė Athinė dhe njė shfaqje diplomatėsh grekė nė lozhat e sallės sė parlamentit qė deputetėt shqiptarė tė bėhen si pula tė lagura e tė mos bėjnė asnjė veprim. Kurse kėsaj radhe ėshtė idiotėsi
politike dhe juridike dhe tallje me ēėshtjen ēame qė kjo ēėshtje tė pėrdoret sa pėr njė reagim inatēor ndaj dhėnies sė nėnshtetėsisė greke minoritarėve grekofonė tė Shqipėrisė. Edhe sikur Greqia tė rrijė urtė e tė mos ngacmojė Shqipėrinė ēėshtja ēame meriton gjithė vėmendjen e politkės shqiptare e tė diplomacisė sė Tiranės.
As mekanizmat europiane as Kėshilli i Sigurimit nuk do tia varnin teneqenė ndonjė demarshi shqiptar pranė tyre pėr punėn e nėnshtetėsisė greke tė grekofonėve tė Shqipėrisė. Ende nuk e paskan mėsuar dy deputetėt mė tė vendosur tė parlamentit shqiptar. Xhufi e Brokaj, dhe plaku dhelpėr i politikės shqiptare se Europa e ka gati pėgjigjen qė ka dhėnė edhe herė tė tjera se pėr ēėshtjen ēame duhet tė bisedojnė midis tyre shqiptarėt e grekėt?! Ende nuk paskan mėsuar ata se Kėshilli i Sigurimit nuk merret me punė dhėniesh e heqiesh tė nėnshtetėsisė, pa u krijuar pėr kėtė shkak ndonjė rrezik pėr paqen e sigurinė ndėrkombėtare? Po si mund tė shkohet me ankesė nė Kėshillin e Sigurimit kur vetė kryeministri i
Shqipėrisė e pėrshėndetdhe e lavdėron veprimin e Greqisė?
Edhe pse bėnė mirė qė i pėrplasėn pak kėmbėt nė emėr tė shqiptarėve dy deputetėt e partisė sė Ilir Metės dhe plaku Godo, qė ėndėrron tė bėhet president i Shqipėrisė, (qė e bėri pėr pak reklamė edhe njė riosh kozmopolit, drejtuesi i Mjaftit, Erion Velia vetėm pėer tė tėhequr ca pjesėmarrės nė njė miting tė tij kundėr Berishės), tė gjithė dėshmuan varfėri mendimi politik e juridik dhe nė fakt nuk krijuan asnjė bezdi pėr qėndrimet e qeverisė shqiptare qė praktikisht ėshtė bėrė mercenare e politikės sė qeverisė greke pėr kėtė ēėshtje. Madje dhe atė qėndrimin qė mbajtėn Xhufi e Brokaj e zhvleftėsoi pas dy ditėsh vetė kryetari i partisėsė tyre Ilir Meta.
Ndonėse mėsuesi partiak i Ilir Metės, Servet Pėllumbi, sapo e kishte cilėsuar Ilirin nevrik qė ka ditur tė bėjė njė parti tė fortė. Iliri gjatė njė vizite nė Gjirokastėr u bė pulė e lagur pa nerv fare para grekėve dhe u shpreh se vendimi i qeverisė sė Athinės nuk duhet keqinterpretuar, se qeveritė e dy vendeve duhet tė ulen pėrsėri nė tryezė dhe kėtė vendim ta shtrijnė pėr ghjithė shqiptarėt. Kėshtu kryetar Iliri ua rrojti thatė mjekrėn patriotike qė kishin vėnė dy ditė mė parė zėvendėsi i tij Xhufi dhe kolegu i tij Brokaj nė parlament pėr punėn e dynėnshtetėsisė greke. Meta kohėt e fundit ėshtė munduar tė hedhė krahėve njė pelerinė nacionaliste,por si duket u kujtua se kur ishte kryeministėr i Shqipėrisė gjatė njė vizite nė Athinė kishte marrė angazhim para homologut grek Simitis se do ta shpartallonte nacionalizmin nė Shqipėri. Meta edhe tani e respekton mė shumė angazhimin qė kishte
marrė nė Athinė se mjekrėn patriotike: qė vunė Xhufi e Brokaj.
Sfida greke duhet kundėrshtuar vendosmėrisht me logjikė e me dinjitet
Por ēfarė mund tė bėhet vallė nė njė rast si ky, nėse Shqipėria do tė kishte njė pushtet normal, qė tė mos ishte aq vajtueshėm nė vartėsi tė mbėshtetjes greke pėr tu mbajtur nė kėmbė, sikur tė kishte njė opozitė normale qė tė mos tregonte aq gatishmėri pėr tė shkuar pas qerres sė politikės greke vetėm pėr tė bezdisur pushtetin shqiptar?
Nė rast se do tė kishim njė gjendje tė tillė nė Shqipėri veprimet e Greqisė duhej ti prisnim me gjakftohtėsi, ti vlerėsonim me arsye dhe ti kundėrshtonim me qetėsi, por me vendosmėri. Sėpari nuk i duhet kontestuar e drejta Greqisė qė ti bėjė si tia dojė qejfi ligjet e saj pėr nėnshtetėsinė.Grekėt le tia japin kujt tė duan e tia heqin kujt tė duan shtetėsinė nė Greqi. Kjo nuk ėshtė puna e shqiptarėve. Grekėt po deshėn le ti bėjnė nėnshtetas grekė tė gjithė shqiptarėt qė punojnė e jetojnė nė Greqi, siē propozoi Ilir Meta nė Gjirokastėr, apo dhe shqiptarėt nė Shqipėri qė e kanė hallin vetėm tė marrin njė pasaportė pėr tė gjezdisur nėpėr Europė. Grekėt po deshėn le ta detyrojnė qeverinė e Berishės qė ēdo shqiptari nė Shqipėri kur shkon nė sportelet e policisė pėr tė
nxjerrė pasaportėn ndėrkombėtare shqiptare, ti japin gratis me zor edhe njė pasaportė vorioepirote, d. m. th. greke. Shqiptari nuk ka pėrse mėrzitet nė kėtė rast sepse pasaportėn greke mund ta grisė aty pėr aty.
Por ajo qė ka rėndėsi ėshtė qė shqiptarėt tė kuptojnė mirė se duke marrė njė pasaportė greke bėjnė njė hap pėr tu lidhur nė besnikėri politike e juridike me Greqinė, bėjnė njėkohėsisht njė hap drejt dobėsimit tė lidhjeve tė kėsaj natyre me Shqipėrinė. Bota kėshtu ėshtė ndėrtuar kudo dhe nuk mund tė jetė ndryshe pėr shqiptarėt nė Greqi.
Greqisė i duhet thėnė se Shqipėria kėrkon marrėveshje pėr tė ulur rastet e dyshtetėsisė dhe jo pėr ti shtuar ato. Shqipėria duhet tė reagojė duke marrė masa pėr tė pėrshtatur ligjet e praktikat e saj me situatat qė krijohen, nė mėnyrė qė Greqia tė mos nxjerrė pėrfitime nga spekulimet qė bėn. Sėpari Shqipėria duhet tė kėrkojė sa mė shumė reciprocitet nė marrėdhėniet me Greqinė, pavarėsisht se do tė jetė Shqipėria qė do tė ndodhet nė pozita mė tė vėshtira. Duhen vendosur vizat pėr hyrjen e nėnshtetasve grekė nė Shqipėri, sepse edhe nėnshtetasit shqiptarė hyjnė me vizė nė Greqi. Sėdyti Shqipėria duhet tė miratojė dispozita qė kufizojnė sa mė shumė rastet e dyshtetėsisė.
Duhet zbatuar si nė vende tė tjera rregulli qė brenda njė afati tė caktuar tė arsyeshėm kush merr njė nėnshtetėsi tė huaj duhet tė lėrė nėnshtetėsinė shqiptare. Kjo tė vlejė pėr tė gjithė, edhe pėr shqiptarėt, edhe pėr ata grekėt homogjenė. Shqipėria duhet tė bėjė njė verifikim tė posaēėm pėr tė saktėsuar emrat e tė gjithė personave qė kanė ndėrruar emrin e fenė nėn trysninė greke dhe janė deklaruar vorioepirotė dhe tė shpallė listat e tyre pėr tė zhvleftėsuar ēdo spekulim qė bėjnė grekėt pėr ti shpallur ata grekė homogjenė qė marrin edhe nėnshtetėsinė greke.
Trajtimin e posaēėm tė shtetasve tė huaj me kombėsi shqiptare Shqipėria mund ta bėjė pa qenė nevoja tu jepet atyre nėnshtetėsia shqiptare, siē bėri Berisha nė periudhėn e presidencės sė tij, por duke i quajtur ata si tė huaj qė gėzojnė trajtim tė barabartė me shtetasit shqipar kur hyjnė ose qėndrojnė nė Shqipėri, pra tu njohur regjimin nacional.Duhet kėrkuar patjetėr njohje nga Greqia tė minoritetit shqiptar nė Greqi. Pėr kėtė minoritet po mendon mė shumė diplomacia amerikane se ajo shqiptare. Ėshtė skandaloze qė diplomacia e Tiranės nė vend qė tė mbėshtesė me veprimet e saj diplomacinė amerikane bėn lėvizje qė i shėrbejnė diplomacisė greke pėr tiu kundėrvėnė asaj amerikane. Tani duket qesharak Preē Zogaj qė doli tė mburrej para disa ditėsh se diplomaciashqiptare me mjeshtri kishte bėrė qė nė kuadėr tė miqėsisė shqiptaro-greke tė sensibilizohej diplomacia ndėrkombėtare pėr ēėshtjen ēame. Preēi tani duhet ta shohė se diplomacia e qeverisė sė tij i ėshtė kundėrvėnė haptazi vlerėsimit qė ka diplomacia amerikane pėr trajtimin e minoritetit shqiptar nė Greqi.
Pse Greqia e bėri sfidėn pikėrisht tani?
E vlen tė pėrmenden ngjarjet qė kanė ndodhur kur grekėt shpallėn vendimin pėr dyshtetėsinė. Ishin ditėt kur duhej tė merrej vendimi pėr statusin e Kosovės, kur Serbia e pėrfshiu Kosovėn si pjesė pėrbėrėse nė kushtetutėn e saj. Nė rrethana tė tilla Greqia do tė bėjė patjetėr hapa qė i shėrbejnė Serbisė duke krijuar telashe pėr Shqipėrinė.
Nė rrethana tė tilla propozimi pėr tiu drejtuar Kėshillit tė Sigurimit tė OKB pėr ēėshtjen e dyshtetėsisė sė kurdisur nga Greqia do ti bėnte shqiptarėt qesharakė para botės, sepse Kėshilli i Sigurimit merrej me ēėshtjen e Kosovės, ndėrsa shqiptarėt do tė dukeshin si ai qė vė karrocėn para kuajve.
Vendimi grek u mor nė njė kohė kur nė Shqipėri ishte acaruar grindja politike. Greqia nė raste tė tilla hedh benzinė nė zjarrin e sherreve midis partive shqiptare. Qysh kur u bė ndėrrimi i kuajve nė karrocėn e qeverisjes shqiptare nė shtator tė vitit 2005 Greqia ka bėrė lojė tė ndyrė pėr tė nxitur shumicėn e pakicėn parlamentare nė Shqipėri nė njė garė pėr tė fituar mbėshtetjen e Greqisė. Pushtetarėt e Athinės e zvarritėn dhe bėnė tėrkuzė vizitėn e Berishės nė Athinė tė cilėn kryeministri shqiptar e kėrkonte me ēdo ēmin si shenjė tė garancisė se Athina ėshtė me tė dhe jo me opozitėn. Opozitarėt e Berishės kanė marrė shpesh poza patriotizmi duke i kėrkuar Berishėstė bėnte gjeste mė atdhetare ndaj disa veprimeve tė pahishme tė grekėve si ata
nė Himarė, Kosinė tė Pėrmetit, ku grekėt vodhėn edhe eshtrat e tė vdekurve. Berisha ka pasur si shqetėsim kryesor tė mos binte nė kėtė kurth, tė mos bėnte asgjė qė ti japė shkas Athinės tė zemėrohet me tė dhe tia shkelė syrin me dashuri opozitės socialiste. Nė kėtė vėshtrim mbase Berisha ka bėrė mirė. Por gjithėsesi grekėt nga kjo kanė pėrfituar shumė, sepse Berisha u ka bėrė lėshim pas lėshimesh.
Kjo ndodhi edhe me ujdinė pėr dyshtetėsinė. Bakojani u mburr se gjithēka ėshtė bėrė nė marrėveshje me qeverinė shqiptare. Berisha e ka pranuar kėtė me kėnaqėsi dukeshprehur vlerėsime tė larta pėr vendimin grek. Tani del qartė fare se ujdia ėshtė pėrfunduar gjatė vizitės sė Berishės nė Athinė. Berisha u kujdes qė nė sytė e shqiptaėve ta mbante fshehur arritjen e kėsaj ujdie, sikurse ka mbajtur ujdinė pėr tė lejuar varrezat pushtuese greke nė Shqipėri, ujdinė pėr tė mos hetuar krimin e Kosinės tė bėrė nga priftėrinjtė e Janullatosit dhe agjentura greke, pėr tė toleruar provokimet greke nė Himarė etj.Para se tė shkonte pėr vizitė zyrtare nė Athinė Berisha vizitoi Turqinė dhe prej andej shkoi tek grekėt, me sa
duket kėtė itinerar e ndoqi sa pėr ti thėnė opinionit publik shqiptar se nuk ėshtė dhe aq vasal ndaj Greqisė. Por vendimi i fundit qė shpalli Athina duke implikuar nė tė shumė haptazi Berishėn dėshmon se nė Turqi Berisha paska shkuar vetėm pėr tė bėrė kakarisjen diplomatike pėr vezėn diplomatike qė do ta lėshonte nė furrikun grek.
Odiseja e vezės sė artė shqiptare nė furrikun grek
Ishet paralajmėruar shumė herėt, qysh para 13 vitesh, se kėtė vezė tė artė diplomatike pėr Greqinė, lejimin e miratimit tė greqizimit tė shqiptarėve, gjeli i politikės shqiptare, Sali Berisha, do ta lėshonte nė furrikun grek.
Greqia e ka kėrkuar me kėmbėngulje tė madhe kėtė veze gjeli nga qeveria shqiptare, aq sa nė fillim tė vitit 2006 njė deputet minoritar grek me emrin Vangjel Tavo, omonist-socialist jo nga PBDNJ e Dules, nga ekrani i njė televizioni shqiptar e kėrcėnoi kryeministrin e Shqipėrisė: Sali Berisha mbaje fjalėn qė i ke dhėnė Greqisė pėr tė lejuar shqiptarėt ta zgjedhin vetė kombėsinė. Pėr ti dhėnė kohė tė pėrgatitej pėr mbajtjen e fjalės qeveritare dhėnė Athinės grekėt e shtynė vizitėn e Berishės nė Athinė pėr muaj tė tėrė. Edhe tani pas 13 vitesh kuislingėzimi grek tė politikės e tė qeverisjes nė Shqipėri, Berisha nuk e kishte aq tė lehtė tė bėntė pėr Greqinė atė qė nuk e bėri dot bashkė me Aleksandėr Meksin,Pjetėr Arbnorin, Eduard
Selamin, Azem Hajdarin, Ali Spahinė, Tritan Shehun, Zef Brozin e shumė tė tjerė drejtues politik tė PD-sė dhe deputetė omonistė nė prill tė vitit 1993 kur u hodh poshtė nė parlament me votat e Abdi Baletės, Shefqet Hoxhės dhe Uran Butkės dispozita djallėzore qė u lejonte nėnshtetasve shqiptarė tė zgjidhnin vetė kombėsinė qė donin ti pėrkisnin, qė i mundėsonte Greqisė me marifetet qė di ajo qė qindra mijė shqiptarė ti shpallte grekė edhe pa u dhėnė nėnshtetėsinė greke.
Greqia kurrė nuk hoqi dorė nga ai plan. Berisha i provoi me shumė dhimbje dhe zemėrimin e Akilit grek edhe dinakėrinė e Odiseut grek pėr atė dėshtim, derisa mė nė fund ia shembėn pushtetin rebelėt e armatosur qė i kurdisi dhe i ndėrseu Grqeia nė fillim tė vitit 1997. Berisha e pagoi me njė robėrim tė ri paqsor politik e shpirtėror grek dėshtimin e atėhershėm, sepse iu nėnshtrua plotėsisht platformės sė Nikolas Geixhit nga viti 2000 e kėndej dhe filloi tė plotėsonte ēdo dėshirė greke qė tė rikthehej nė pushtet. Grekėt asnjėherė nuk hoqėn dorė nga kėrkesa e tyre kryesore qė nuk e arritėn nė vitin 1993, nga hapja e rrugės qė shqiptarėt tė kthehen nė grekė. Kjo duket ka qenė kėrkesa kryesore pėrderisa Vangjel Tavo publikisht kėrcėnoi Berishėn se qė tė qėndronte nė tavėn politike greke duhej tė
mbante premtimin e dhėnė Athinės qė shqiptarėt tė bėheshin me dėshirė grekė.
Vangjel Tavo po luante nė teatrin politik shqiptar rolin e Akilit grek. Por sėrish mė i suksesshėm doli Odiseu grek qė nuk e dimė se si e kishte emrin aktorial qė e zgjidhi rrethimin Trojės shqiptare ku Sali Priami i lodhur ishte gati tė pranonte hyrjen eKalit tė Drunjtė. Odiseu grek e shpėtoi Berishėn nga halli, nuk kėrkoi mė (hė pėr hė se mė vonė nuk i dihet) njė dispozitė ligjore si ajo qė propozoi Makariadhi nė prill tė vitit 1993. Grekėt u treguan kėtė radhė mė elastikė, kėrkuan nga Berisha vetėm njė pėlqim pėr vendimin e njėanshėm qė do tė merrte Greqia pėr tu dhėnė grekėve homogjenė nga Shqipėria nėnshtetėsinė greke. Grekėt i kėrkuan Berishės si nder vetėm njė mirėkuptim tė pabezdisshėm pėr Shqipėrinė, tė premtonte se kėtyregrekėvė
homogjenė qė bėhen nėnshtetas grekė, nuk do tu hiqet shtetėsia shqiptare.
Kjo ishte vėrtetė njė dhuratė greke qė mė sa duket Berisha e ēmon shumė pėr vete, por qė Shqipėrisė do ti kushtojnė tej mase. Berisha hė pėr hė ka shpėtuar nga sikleti. Grekėt morėn atė qė deshėn. Berisha nuk u detyrua tė bėjė atė qė sdonte, dispozitėn ligjore tė dėshtuar nė vitin1993. Pėr tė miratuar njė dispozitė tė tillė Berishės do ti duhej tė ndryshonte atė kushtetutėn greko-socialiste tė Likurezos, Cacos, Janullatosit, Godos e Imamit, tė cilėn Berisha e mbron me fanatizėm megjithėse PD votoi kundėr saj.
Grekėt edhe tani e thanė se pėr tė mos pasur shqiptarėt asnjė shqetėsim nga vendimi qė mori Greqia pėr dyshtetėsinė, mjafton tė bėhet njė ndryshim i vockėl nė kushtetutėn shqiptare. Ne nė Shqipėri nuk mund ta kuptojmė menjėherė se ku duhet bėrė e si duhet bėrė ky ndryshim i vockėl nė kushtetutė, por grekėt e dinė pėr bukuri, sepse e kanė bėrė vetė kushtetutėn tonė. Godo dhe Imami kanė qenė thjesht jallanė shahitė nė krye tė Komisionit kushtetues kur punonte Likurezos. Por Berisha do ta kishte shumė tė vėshtirė ti hynte punės pėr atė ndryshimin e vockėl qėe pėrmendin grekėt, edhe pse pėr shef kabineti ka pikėrisht Imamin dhe kėshilltar mė tė afėrt nė prapaskenė ka Godon qė e mban nė rrethin e kandidatėve pėr president republike.
Pėr tė bėrė atė ndryshimin e vockėl qė thonė grekėt, Berishės do ti duhej tė hapte shishen e shejtanėve tė polemikave me socialistėt nė vitin 1998 rreth asaj dispozitės qė thoshte se minoritarėve u lejohet tė shprehin lirisht pėrkatėsinė e tyre kombėtare. Nė vitin1998 PD e Berisha iu vėrsulėn keq Partisė Socialiste se me kėtė dispozitė po shisnin Shqipėrinė, po shkatėrronin kompaktėsinė kombėtare. Po tė hapej tani ky diskutim socialistėt mund tė zbaviteshin shumė duke cituar atė propagandė pėdėiste tė atėhershme.
Pėr tė shpėtuar nga kujtimet rreth atij tė mallkuar amendamenti Makariadhi qė u rrėzua nė vitin 1993 dhe atyre debateve me socialistėt nė vitin 1998 Berisha i ka munduar shumė disa vjet sharlatanėt e propagandės sė tij qė tė paraqisnin krejt ndryshe ato qė kishin ndodhur dhe tė largonin prej tij pėrgjegjėsinė qė nuk u treguai zoti nė vitin 1993 tė mbante fjalėn qė u kishte dhėnė grekėve (bashkė me Meksin).Njėri nga sharlatanėt mė tė besuar propagandistikė tė Berishės, Mero Baze, duke pėrdorur pseudonimin Kastriot Myftaraj nė muajt e fundit tė vitit 2004 tentoi nėpėrmjet gazetėsTema tė krijonte nė opinionin e lexuesve pėrshtypjen se grekėt asnjėherė nuk kishin
dashur qė nė Shqipėri tė miratohej dispozita qė shqiptarėt tė ndėrronin kombėsinė, se grekėt nuk donin qė tė bėnin edhe mė shqiptarė grekė, pasi mjaft i kishin arvanitasit, por gjithė kjo histori kishte qenė e kurdisr nga Abdi Baleta nė bashkėpunim me grekėt e socialistėt shqiptarė vetėm pėr tė bezdisur Sali Berishėn.
Mirėpo kėrcėnimi i Tavos nė fillim tė vitit 2006 dhe vendimi i Greqisė pėr tė bėrė nėnshtetas grekė minoritarėt homogjenė nga Shqipėria qė kanė shkuar nė Greqi provojnė edhe njė herė se Greqia e kishte synim parėsor tė hapte rrugėn ligjore pėr tė bėrė shqiptarėt grekė. Kėsaj here grekėt u treguan mė dinakė. Nuk tentuan mė rrugėn e vėshtirė tė miratimit tė njė dispozite nė legjislacionin shqiptar, por e zgjidhėn punėn me njė ligj grek, qė jo vetėm nuk kudėrshtohet nga qeveria e Sali Berishės, por lavdėrohet nga kryeministri i Shqipėrisė dhe paraqitet si nder qė po ia bėn Greqia Shqipėrisė, si njė ndihmė qė Greqia po u jep shqiptarėve tė hyjnė nė Bashkimin Europian si nėnshtetas grekė.
Shqiptarėt mund tė hyjnė nė Europė vetėmnėpėrmjet greqizimit
Ligji grek u shpall pikėrisht nė kohėn kur Bashkimi Europian njoftoi se do tė ngrinte pėr disa vjet bisedimet pėr pranime tė reja, duke bllokuar kėshtu punėn pėr pranimin e vendeve qė emėrtohen tashmė si Ballkani Perėndimor, ku bėn pjesė edhe Shqipėria. Dhe pikėrisht nė kėtė kohė kur shqiptarėt i mbyt pezmatimi se nuk po realizohetėndrra e tyre e madhe e anėtarsimit nė BE, tė cilėn shqiptarėt e kuptojnė mė shumė si mundėsi pėr tė lėvizur mė lirisht nė Europė, sepse u telendisėn dhe i ropėn nga paratė ambasadat e huaja, duke ua shitur vizat kontrabandė, nė skenė del shpėtimi grek.
Greqia njoftoi se i ka gati pasaportat e saj pėr shqiptarėt qė do tė quhen grekėhomogjenė nga Shqipėria dhe kėta me tė shtėnė nė dorė atė pasaportė magjike mund tė lėvizin lirshėm nėpėr Europė si grekė. Pėllumb Xhufi po i thoshte me dėshpėrim Vangjel Dules nė studion e Vizion Plus se pėr njė pasaportė tė tillė shqiptarėt, qė tashmė kanė ndėrruar nė numėr tė madh fenė dhe emrat do tė ishin tė gatshėm tė vetėquheshin vorio-epirotė , grekė homogjenėnga Shqipėria. Grekėt ka vite qė kanė bėrė pėrgatitje, qysh kur sajuan atė emėrtimin grek homogjen nga Shqipėria dhe prodhuan e shpėrndanė njė dokument identifikimi tė veēantė pėr kėta grekė, ndryshe nga emigrantėt e tjerė shqiptarė.
Nė Shqipėri kanė qenė gjithsej 60 000 grekofonė. Kjo shifėr tashmė ėshtė dhjetėfishuar nė Greqi nėpėrmjet shpėrndarjes se dokumenteve grekė homogjenė nga Shqipėria. Kjo shifėr mund tė rritet me shpejtėsi, sidomos tani qė Sali Berisha, kryeministri i Shqipėrisė, po i bėn aq lėvdata tė pamata ligjit qė ka miratuar Greqia, pra po inkurajon me tė madhe shqiptarėt qė janė nė Greqi tė vetėdeklarohen grekė homogjenė nga Shqipėria.
Akti qė rektori i Durrėsit, Agim Kukeli ndėrmorri kėto ditė nė Shqipėri, duke persekutuar dhe dėbuar nga shkolla dy besimtarė muslimanė, shumė shqiptarėsh i solli ndėrmend kohėn e Partisė sė Punės, kur njerėzit dėboheshin nga puna apo shkolla pėr shkak tė mėnyrės sė bindjes apo veshjes sė tyre. Edhe pse pas vitit 1990, ne shqiptarėt qė rrėzuam bustin e Enver Hoxhės nė Tiranė, u betuam qė mes nesh nuk do tė ketė mė totalitarizėm, duket se viti 2007 do tė prodhojė njė totalitarizėm tė ri nė Shqipėri. Personat qė po risjellin totalitarizmin nė shoqėrinė tonė sot, janė po ata qė 40 vite mė parė, kėtij populli i hoqėn lirinė pėr tu veshur, jetuar e besuar sipas normave tė Perėndisė. Personat qė 40 vite mė parė luftuan shfaqjet dhe kulturėn e huaj, idetė reaksionare, anadollakėt,
prapanikėt, reaksionarėt, kulakėt, fetarėt dhe e kthyen Shqipėrinė nė vendin e vetėm ateist tė botės, sot nėn pretekstin e luftės kundėr terrorizmit kanė vėnė nė shėnjestėr besimtarėt muslimanė, tė cilėve duan tju mohojnė atė qė ju ndaluan edhe 40 vite mė parė; lirinė e besimit.
Mesazhe totalitarizmi nė kėtė fundvit 2006, shoqėrisė shqiptare nuk i kanė ardhur vetėm nga rektori i Universitetit tė Durrėsit, i cili inspirimet e tija pėr tė diskriminuar muslimanėt mesa duket i ka marrė nga sekti Bahai qė ai frekuenton dhe studimet qė amerikanėt i mundėsuan atij nė tokėn e lirisė. Pėrkrah rektorit, nė vallen e rivendosjes sė totalitarizmit nė Shqipėri, prej disa kohėsh ėshtė rivėnė edhe vetė shkrimtari i cili pasi projektoi nė letėrsinė e realizmit socialist, regjimin mė kriminal tė Evropės Juglindore, tashmė ėshtė vėnė nė krye tė rikonkuistės sė totalitarizmit antimusliman dhe kėrkon me ēdo mjet qė tė ndajė shqiptarėt nga feja dhe kultura e tyre islame.
Totalitarizmi qė po rishfaqet sot nė Shqipėri nuk po vjen nga Lindja Sovjetike siē erdhi 40 vite mė parė. Rrėnjėt totalitarizmi modern shqiptar, duket se kėsaj here i ka nė perėndim. Me njė popullatė plakė dhe njė kristjanizėm nė vdekje, perėndimi sot po mundohet me mish e me shpirt tė mbijetojė nė dominimin e globit siē ka bėrė kėto 200 vitet e fundit. Por mungesa e burimeve natyrore dhe sfida ekonomike kineze, dhe pėr mė tepėr popullata e re dhe aktive qė Islami posedon nė brigjet mesdhetare tė Evropės i shkaktojnė perėndimit kriza dhe nervozizėm. Fundi i luftės sė ftohtė qė e la perėndimin pa armikun e tij gjysėm shekullor, komunizmin, po stėrmundon qė prej 15 vitesh qarqet e tij imperialiste pėr tė gjetur njė armik tė ri. Shumė nga baronėt dhe magjistarėt e fuqishėm tė
perėndimit sot kėrkojnė qė armikun e ri ta projektojnė te sfiduesi mbi 1000 vjeēar i tij, Islami, i cili qė nga shfaqja e tij e deri mė sot vazhdon tė sfidojė ideologjinė dhe teologjinė e qytetėrimit pauljano kristjan me mesazhin triumfalist tė Muhamedit.
Ashtu siē Marksi portretizonte nė kohėn e tij, se Evropės i vėrtitej njė fantazėm dhe ky ishte komunizmi, sot qarqet raciste nė perėndim po kėrkojnė qė fantazmėn komuniste tė Marksit ta zėvendėsojnė me xhindin e paqenė Islam. Si rrjedhojė, sot nė perėndim njė seri klikash dhe organizatash fetare dhe jofetare po mobilizohen dhe ndėrtojnė njė mori strukturash pėr tė survejuar, ndjekur, konvertuar, persekutuar dhe shtypur muslimanėt qė rrethojnė kontinentin. Kėto organizata qė kanė shtrirė tentakulat e tyre edhe nė Shqipėri, i kanė mbjellė vendit tonė qė prej disa vitesh njė mori fondacionesh evangjelistėsh, mormonėsh, bahaish, dėshmimtarėsh Jehovai, hari krishnash, adventistėsh, peace corps-ash etj qė predikojnė dhe blejnė me para natė e ditė shpirtra shqiptarėsh pėr nė misionin e tyre global. Kėto organizata kanė nga
pas mbėshtetjen e njė morie bursash, financimesh dhe projektesh tė cilat synojnė tė edukojnė, studiojnė dhe konvertojnė shqiptarėt nė renegadė dhe shėrbėtorė nė luftėn e madhe pėr dominim qė perėndimi kėrkon tė ndezė me Islamin nė kėtė shekull tė 21. Agim Kukeli qė dėboi studentėt muslimanė nga universiteti i Durrėsit, vetėm pse ata ishin besimtarė muslimanė ėshtė njė nga produktet e kėsaj kryqėzate, e cila racizmin, ksenofobinė dhe inatin e saj e ka drejtuar drejt fesė dhe pėrkatėsisė kulturore tė pjesės mė tė madhe tė kombit shqiptar.
Pėrpjekjet globale qė perėndimi po bėn sot pėr tė zhdukur Islamin lexohen fare qartė dhe kudo. Duke nisur qė me Francėn e cila me ligjet diskriminuese tė saj, muslimanėt i ka mbyllur nėpėr geto dhe nuk ju jep asnjė tė drejtė integrimi apo pėrfaqėsimi politik, e duke dalė deri nė Itali ku shkruesi i kėtij shkrimi ndodhet, Evropa sot ėshtė kthyer nė njė kamp tė dominuar gjithnjė e mė tepėr nga histeria qė ideologu hebre, Samuel Hantingtoni mbolli dhjetė vite mė parė mbi tė ardhmen e kontinentit plak. Sot nėpėr metrotė e Romės dhe tė Parisit, pėrreth Duomos sė Firences dhe rrugėve tė Londrės, shihen muslimanė. Fukarenjė dhe tė shtypur, shėrbėtorė dhe pa tė drejta, tė bardhė dhe tė zinj, ata i japin Evropės shėrbimet dhe rininė qė ajo nuk ja ofron dot vetes. Por pasuria e diversitetit dhe multikulturalizmi qė kėta
refugjatė i sjellin kontinentit ka nxitur nė zhvillimin e njė racizmi dhe islamofobie tė frikshėm nė Evropė.
Ashtu siē nazistėt nxitėn nė vitet 30-tė anti-semitizmin, i cili u pasua me ndodhinė kriminale tė Holokaustit, edhe nė ditėt tona, anti-islamizmi ėshtė sėmundja qė po pushton mendjet e sėmura evropjane dhe qė mund tė degjenerojė herėt apo vonė nė krijimin e njė holokausti tė ri. Urrejtja e perėndimit kundėr Islamit sot lexohet sa nė fjalimin e Papės Benedikt i cili portretizoi Islamin si fe tė dhunės pak javė mė parė, te botimi i karikaturave kundėr profetit Muhamed nė njė numėr gazetash evropjane, e deri te protesta e ish-ministrit tė jashtėm anglez Xhek Strou i cili pėrpara disa ditėsh protestoi kundėr ferexhesė qė gratė muslimane mbajnė nė qytetin e tij.
Racizmi dhe islamofobia nė Evropė po merr pėrmasa tė frikshme dhe kristallnachtet antimuslimane tashmė janė njė gjė e pėrditshme nė rrugėt e Parisit, Nju Jorkut dhe Milanos. Nė Itali, fashistėt e Lega Nordit protestuan 2 ditė mė parė nė Piacenzė tė Emilia-Romanjės kundėr pjesės operistike "Shark" (Orient), qė u drejtua nga kompozitori libanez Markel Kalifé, ndėrsa nė Francė qeveria Shirak qė ndalon me ligj vajzat e veshura sipas modės islame tė edukohen, sė fundi ka ndaluar edhe burrat me origjinė muslimane qė tė punojnė nė aeroportet e vendit.
Revanshi pėr tė shtypur Islamin dhe muslimanėt sot shihet mė qartė se kurrė nė hipokrizinė e kancelarive perėndimore, tė cilat ndėrsa disa vite mė parė qanin me qepė krimet qė talibanėt bėnin me gratė nė Afganistan, sot sponsorizojnė disa nga regjimet mė totalitare tė botės islame, siē ėshtė rasti i Tunizisė, ku diktatori Zine Abidine Ben Ali terrorizon muslimanėt vendas, ndėrsa muhabaratėt (policia sekrete) e tij rrahin dhe turpėrojnė nė mes tė rrugės gratė qė vendosin shami nė kokė dhe nuk vishen sipas modės evropjane.
Ashtu si nė vitet 30-tė kur valėt e fashizmit krijuan kuislingėt e tyre nė Shqipėri, edhe sot mes shqiptarėsh tendenca po shfaqen nė njė seri njerėzish qė kėrkojnė sa ndalimin me ligj tė fesė islame nė vend, e deri nė diskriminimin e muslimanėve dhe izolimin e tyre total. Ashtu si nė vitin 1940 kur Mustafa Kruja mbante fjalime pėrpara Duēes mbi luftėn kristjane tė Skėnderbeut kundėr Islamit dhe hafijet e tij kėrkonin pėr tė gjetur hebrej nėpėr Shqipėri dhe i bėnin presion Komunitetit Musliman, edhe sot presidentėt dhe sundimtarėt e Shqipėrisė ndėrsa shkojnė nė Londėr dhe Uashington tundohen tė tregojnė qė nė Shqipėri nuk ka mė muslimanė dhe se edhe ata pak qė janė, mbahen nėn presion dhe survejim. Revanshi i kuislingėve shqiptarė arriti kulmin e tij kėtė javė, kur nga Amerika, Skėnder Shkupi, kėrkoi qė nė Shqipėri
shteti tė ndjeki shembullin e Ataturkut i cili shfarrosi disa
mijėra hoxhallarė, madje duke i detyruar ata qė mbetėn tė dalin me kapele republike e me kravatė nė rrugė, kurse veshjen ceremoniale ta veshin e ta zhveshin nė xhami; i detyroi femrat tė zbulohen, nxori ligjin qė nė zyra nuk pranoheshin gra tė veshura tradicionalisht por vetėm alla-franga e masa tė tjera tė shumta drakoniane qė... pėrbėjnė shkelje flagrante tė tė drejtave tė njeriut.
Klithjet pėr dhunė kundėr muslimanėve nga Skėndėr Shkupi, tė bashkuara me ofendimet e presidentit Moisiu nė Londėr, diskriminimi i Agim Kukelit ndaj studentėve muslimanė, fyerjet e Mustafa Nanos dhe Aurel Plasarit nėpėr media, ulėrimat e Ismail Kadaresė dhe deklaratat pėr pakėsim tė muslimanėve nga Rexhep Mejdani pak javė mė parė, muslimanėve shqiptarė ju tregojnė se sot, 40 vite pas gjenocidit tė 1967-ės, kėlyshėt e krerėve tė ateizmit komunist dhe tė fashizmit tė Mustafa Krujės janė ende gjallė dhe po pėrpiqen tė ndėrtojnė njė totalitarizėm tė ri nė Shqipėri. Edhe pse sot totalitaristėt shqiptarė nuk mbėshteten mė nga zyrat e Traktatit tė Varshavės por nga zyrat e NATO-s, ata po bėjnė pikėrisht atė qė i bėn kėtij populli 40 vite mė parė. Po duan ta sovjetizojnė ose kristjanizojnė me pahir ēdo pjesė
tė realitetit shqiptar.
Duke parė islamofobinė qė vlon sot nė perėndim kundėr Islamit, dhe reminishencat e saj nė Shqipėri, brezi i ri besimtarėve muslimanė ndjehet i frikėsuar dhe pyet nėse edhe ai do tė ketė fatin e tė parėve tanė, tė cilėt pėr 50 vite me radhė u shtypėn dhe dhunuan deri nė limit nga diktati totalitarist qė ju mohoi tė drejtėn pėr tė qenė muslimanė?
NĖ GJURMĖANALIZASH
PĖR REFORMĖN E ARSIMIT TĖ LARTĖ
U bėnė disa muaj qė po vazhdojnė analizat dhe diskutimet pėr reformėn e arsimit tė lartė. Kėto analiza dhe diskutime rreth tė mirave qė sjell reforma nė fjalė, kanė tėrhequr vėmendjen e mbarė opinionit publik. Dhe kjo ėshtė e kuptueshme. Shqetėsimi i tė gjithė qytetarėve nė tėrėsi dhe i familjeve shqiptare nė veēanti vjen e reduktohet nė njė pyetje tė vetme: cilat janė mėnyrat dhe rrugėt mė tė efektshme tėpėrgatitjes sa mė tė mirė tė kuadrove tė larta, nga radhėt e tė cilave do tė dalin jo vetėm specialistė tė shumė fushave tė dijes, por edhe brezapolitikanėsh tė sė ardhmes?
Nėnkuptohet qė niveli i arsimit tė lartė nuk mund tė merret i shkėputur nga niveli i zhvillimit tė pėrgjithshėm ekonomiko-shoqėror tė vendit. Dihet qė nė kushtet e diktaturės komuniste, edhe arsimi i lartė do tu nėnshtrohej po atyre ligjėsive qė ishin karakteristike pėr tė gjitha sferat e jetės shoqėrore. Por ndryshimet qė ndodhėn nė jetėn e vendit tonė fill pas pėrmbysjes sė sistemit komunist dhe vendosjes sė sistemit pluralist, nuk u pasuan me ndryshime tė menjėhershme edhe nė mėnyrėn e ngritjes sė strukturave drejtuese tė universiteteve tona. Kėsisoj, mėnyra e ngritjes sė kėtyre tė fundit, pėr inerci, vazhdoi tė mbetej po ajo qė kishte mbizotėruar edhe nė kushtet e diktaturės komuniste: edhe rektorėt, edhe dekanėt, edhe pėrgjegjėsit
e departamenteve vazhdonin tė ishin tė emėruar, njė praktikė kjo qė mbeti nė fuqi edhe pėr disa vjet, me tė vetmin ndryshim qė tashmė emėrimet e personave tė lartpėrmendur bėheshin nė varėsi tė ngjyrės qė mbizotėronte nė parlamentin shqiptar. Pra, universitetet, fatkeqėsisht, nuk mundėn tė mbeteshin jashtė ndikimit tė politikės. Por nėnkuptohet qė ndryshimet e mėdha qė duhej tė pėrballoheshin nė tėrė jetėn ekonomike tė vendit pas vendosjes sė sistemit pluralist, nuk mundėn tė pasqyroheshin vrulltazi edhe nė ngritjen e strukturave drejtuese tė universiteteve. Prandaj, dora-dorės, vazhdoi tradita e vjetėr e drejtimit tė tyre, me emėrime.
Vetėm me fillimin e vitit akademik 1999-2000 u mendua pėr tė kaluar nė sistemin me zgjedhje tė strukturave drejtuese tė universiteteve, me njė mandat trevjeēar tė titullarėve tė tyre. Zgjedhjet e fundit tė kėtyre strukturave u bėnė nė dhjetorin e vitit 2002 (pėr shefat e departamenteve) dhe gjatė janarit dhe shkurtit tė vitit 2003 pėr dekanėt dhe rektorėt.
Koha e kalimit nė sistemin me zgjedhje tė strukturave drejtuese tė universiteteve pėrkoi me mandatin e pushtetit tė partisė socialiste. U krijua pėrshtypja sikur kalimi nė ngritjen e strukturave drejtuese tė universiteteve me sistemin me zgjedhje, do ti ēlironte universitetet nga ndikimi i politikės. Por, ēuditėrisht, nuk ndodhi kėshtu. Me rastin e hapjes sė fushatės sė zgjedhjeve nė vjeshtėn e vitit 2002, vetė ish-kryeministri socialist Nano lėshoi kushtrimin: ti fitojmė zgjedhjet nė universitete! Pėr pasojė, fill pas shpalljes sė fushatės zgjedhore nė universitete, nėpėr mjediset e kėtyre tė fundit, siē thekson me shumė tė drejtė profesori Tupja, populizmi u shfaq sheshit.., praktikat populiste qenė vepėr e
atyre qė aspironin pėr kėto poste dhe qė kopjuan jo pa dashje dhe as rastėsisht modelin e zgjedhjeve politike; kėshtu, demokracia e Opinionit u vu mbi demokracinė e Dijes (Standard, 22 tetor 2006, f.20).
Periudha tetėvjeēare e qėndrimit tė Partisė Socialiste nė pushtet u karakterizua nga njė mėsymje e gjithanshme e korrupsionit nė shumė struktura tė shtetit shqiptar. Dihet fare mirė se nė njė vend me nivel tė lartė korrupsioni, edhe treguesit e varfėrisė do tė zbresin gjithnjė e mė poshtė. Kėshtu, nė njė botim tė INSTAT-it pėr varfėrinė, tė gushtit tė vitit 2005, thuhej se njė e katėrta e popullsisė apo790 mijė njerėz janė tė varfėr. Kjo shifėr i korrespondon 25,4% tė popullsisė qė jeton nėn linjėn e varfėrisė, e pėrcaktuar 4981 lekė pėr frymė nė muaj. Treguesit flasin pėr 150 mijė persona, rreth 5% e popullsisė, qė jetojnė nė varfėri ekstreme dhe nuk
plotėsojnė as nevojat pėr tu ushqyer(Ekspres, 7 gusht 2005, f.5). Ndėrkohė, nė njė raport tė Qendrės pėr Kėrkime Sociale pranė Institutit Kombėtar tė Statistikave, mbėshtetur nga UNICEF, theksohej se 293 mijė fėmijė jetojnė nėn nivelin minimal tė varfėrisė (Tema, 5 tetor 2005, f.9). Kurse nė bazė tė tė dhėnave tė Zyrės pėr Mbrojtjen e Qytetarėve, e cila i ishte referuar raportit tė Transparencės Ndėrkombėtare, Shqipėria renditej nė vendin e 126 pėr nivelin e lartė tė korrupsionit nė botė dhe nė vendin e fundit nė Evropė (Albania, 19 tetor 2005, f.2).
Nė kushtet e njė korrupsioni tė pėrmasave kaq tė frikshme nė strukturat e shtetit shqiptar, edhe mjediset e universiteteve vėshtirė se do tė mund tė mbeteshin pa u infektuar nga virusi i tij. Pikėrisht pėr dukuri korruptive nėpėr universitete, janė bėrė analiza dhe komente nė mjetet e komunikimit pamor dhe tė shkruar. Mes analizave tė atyre qė kohė pas kohe kanė shprehur pikėpamjet e veta pėr dukuri tėkorrupsionit nėpėr universitete, korrupsion qė ēoi edhe nė njė krizė tė tyre institucionale, krahas shqetėsimeve tė profesorėve tė tjerė, mė kanė rėnė nė sy edhe shqetėsimet e profesorit tė Fakultetit tė Gjuhėve tė Huaja tė Universitetit tė Tiranės, Edmond Tupja.
Pikėpamja ime ėshtė se tė drejtėn qytetare pėr tu rreshtuar nė krahun e pjesės mė tė shėndoshė tė profesoratit tė universiteteve, nė luftėn qė ky i fundit zhvillon kundėr korrupsionit, e kanė vetėm ata pedagogė dhe ato pedagoge qė, sė pari, vetė janė pėr tu marrė si shembull pėr qėndrimin qė mbajnė ndaj punės dhe, sė dyti, qė vetė dallohen pėr njė integritet tė admirueshėm moral, qė vetė janė model i korrektėsisė jo vetėm nė marrėdhėniet qė kanė ndėrtuar me djemtė studentė dhe me vajzat studente, por edhe nė marrėdhėniet qė kanė ndėrtuar me kolegėt dhe me koleget e tyre. Duke e gjykuar figurėn e profesorit tė universitetit nga ky kėndvėshtrim, e them me bindje tė plotė se profesori Tupja, ashtu si edhe shumė e shumė kolegė tė tij, ėshtė model i qėndrimit ndaj punės dhe model nė ndėrtimin e marrėdhėnieve korrekte me masėn e studentėve dhe me kolegėt e tij. Njohja me profesorin Edmond
Tupja qė prej vitit 1972 dhe marrėdhėniet miqėsore qė kemi ndėrtuar sė bashku ndėr vite, qoftė si pedagogė-kolegė nė Fakultetin e Gjuhėvė tė Huaja tė Universitetit tė Tiranės, qoftė si pėrkthyes nė ish-Shtėpinė Botuese 8 nėntori, mė kanė bindur njė herė e mirė pėr dy tiparet e lartpėrmendura qė janė mbizotėruese nė karakterin e tij: pra, pėr qėndrimin model ndaj punės dhe pėr ndėrtimin e marrėdhėnieve korrekte me studentėt dhe me kolegėt.
Gjatė verės qė kaloi, kur ndodhesha pėr njė vizitė te fėmijėt e mi nė SHBA, pėrmes internetit u njoha me njė artikull-analizė tė zotit Mark Marku qėtitullohej Kundėr retorikės pėrgjithėsuese tė luftės antikorrupsion, botuar nė gazetėn Shekulli tė datės 10 korrik.Nė analizėn e vet zoti Marku shqetėsohej me tė drejtė lidhur me pėrmbajtjen e njė projektligji pėr arsimin e lartė qė u qenkej paraqitur universiteteve pėr diskutim nė javėn e parė tė muajit korrik, njė projektligj ky, nė tė cilin cenohej autonomia universitare dhe rekomandohej zėvendėsimi i zgjedhjeve me emėrime. Jam plotėsisht i njė mendimi me zotin
Marku qė korrupsioni nuk luftohet duke luftuardemokracinė. Tė njėjtėn pikėpamje ndaj me tė edhe pėr faktin qė zėvendėsimi i tė zgjedhurve me tė emėruar ėshtė gjėja mė e papėrshtatshme, pasi deri tani ėshtė e dėshmuar se korrupsion ka si tek tė zgjedhurit, ashtu edhe tek tė emėruarit. Veēse kėtu dėshiroj tė theksoj se nė artikujt, analizat apo intervistat e profesorėve Artan Fuga, Dhori Kule, Ismail Hoxha, Edmond Tupja, Klara Lagji, Nikoleta Mita etj. asnjėherė nuk ėshtė thėnė se na qenka fajtore demokracia pėr ekzistencėn e korrupsionit nėpėr universitetet shqiptare. Pėrkundrazi, artikujt, analizat dhe intervistat e tyre pėrshkohen fund e krye nga ideja se korrupsioni nėpėr universitetet tona ėshtė pasojė e keqpėrdorimit tė demokracisė nga ana e strukturave tė tyredrejtuese.
Nė analizėn e vet zoti Marku ngrihet kundėr atyre artikujshkruesve qė nxijnė realitetin e mjediseve universitare pėr shkak tė korrupsionit qė vihet re aty. Ama vetė zoti Marku e pranon qė dukuritė korruptive nė universitete, ashtu si edhe nė tė gjithė shoqėrinė, janė evidente, tė neveritshme dhe tė dėnueshme,dukuri kėto, qė, siē e thekson ai me tė drejtė, nuk vijnė pėr shkak tė demokracisė. Atij i bėn pėrshtypje qė nė disa shkrime kritike pėr dukuritė e korrupsionit nėpėr universitete, kėto tė fundit vlerėsohen si ēerdhe tė korrupsionit (gjė qė ėshtė pjesėrisht e vėrtetė), siē thotė ai. Unė pajtohem nė kėtė pikė me zotin Marku pėr faktin e
vėrtetė qė kurrsesi nuk mund ta quash tė korruptuar tėrė masėn e profesoratit tė universiteteve tona. Por unė nė asnjėrin nga artikujt, analizat apo intervistat e profesorėve tė lartpėrmendur nuk kam gjetur ndonjė rresht, ku tėrė masa e profesoratit tė universiteteve tė etiketohej si e korruptuar. Madje profesori Tupja, nė kumtesėn e vet me titull Kriza morale nė universitete, tė mbajtur nė mbledhjen e Kolegjit tė Profesorėve, tė zhvilluar mė 18 prill 2006, nė mjediset e Tirana InternationalHotel, tha se kolegėt e mi tė ndershėm nuk janė pak (Panorama, 21 prill 2006). Por si i bėhet hallit kur nofka e tė korruptuarit vjen e i ngjitet padrejtėsisht edhe pjesės mė tė madhe dhe mė tė shėndoshė tė kėtij profesorati? Si i bėhet hallit kur ndodhemi para mendėsisė sė njė opinioni tė gjerė shoqėror qė nuk i shpėton dot ndikimit tė asaj fjalės sė urtė qė thotė se njė mollė e kalbur
prish gjithė shportėn, apo tė asaj tjetrės, sipas sė cilės njė dru e shtrembėr prish gjithė stavėn?
E kuptoj shqetėsimin e zotit Marku, qė, nė artikujt e disa autorėve, sipas tij, nuk jepen zgjidhje apo alternativa pėr tė shpėtuar nga korrupsioni nė universitetet tona. Ndėrkohė, profesori Tupja, po nė kumtesėn e lartpėrmendur, shtron kėrkesėn qė qeveria, komisioni parlamentar i arsimit, MASH-i, kolegėt e mi tė ndershėm nė mbarė universitetet e Shqipėrisė, organizatat sindikale e studentore, qeveria studentore, shoqėria civile, madje edhe biznesi i ndershėm, tė ndėrgjegjėsohen dhe tė ulen rreth njė, dy, tri a mė shumė tryezash tė rrumbullakta pėr tė diskutuar e pėr tia nxjerrė qelbin kėsaj lunge (po aty). Por ama edhe vetė zoti Marku mbetet brenda kuadrit tė kritikės dhe nuk jep as rekomandime, as zgjidhje
apo alternativa. Atij i bėn pėrshtypje qė nė ato shkrime nuk jepen fakte konkrete pėr individė tė korruptuar nė universitete. Nė kumtesėn e lartpėrmendur tė profesorit Tupja flitej pėr realitete tė prekshme dhe pėr mjedise konkrete, ku ia bėn mu se ku drejtohet tehu kundėr korrupsionit! Megjithatė, mendoj se disa fakte pėr ekzistencėn e njė korrupsioni tė frikshėm nė universitetet tona kanė qenė tepėr tė njohura nga ana e opinionit tė gjerė shoqėror dhe sishte nevoja qė ato tė pėrmendeshin edhe nga autorė artikujsh tė ndryshėm. Kėto fakte me siguri qėduhet ti kenė rėnė nė sy me kohė edhe zotit Marku. Po mjaftohem vetėm me pėrmendjen e dy fakteve tė tilla.
Sė pari, kanali televiziv Top channel, nė shtatorin e vitit 2005, zbuloi vjedhjen e tezave tė konkursit qė do tė organizohej nė Fakultetin e Drejtėsisė. Rezultoi qė qenkeshin vjedhur dhe shitur 140 teza, me nga 700 mijė lekė (tė reja) secila. Problemi i kaloi prokurorisė pėr zbulimin e sė vėrtetės, por e shkreta e vėrtetė nuk ka dalė nė shesh deri sot e kėsaj dite. Vjedhja e tezave tė konkursit tė sipėrpėrmendur vėrtetoi fare sheshit se korrupsioni nė Universitetin e Tiranės ishte bėrė sa arrogant aq edhe agresiv, derisa arriti tė ndėrmerrte njė hap tė till tė kuturisur. Siē duket, korrupsioni nė universitete nuk mund tė mbetej as edhe njė hap tė vetėm prapa korrupsionit qė kishte mbytur struktura tė tėra
shtetėrore tė kohės sė qeverisjes socialiste. Njerėzit qė i kishin nė ruajtje tezat e atij konkursi ishin dhe janė njerėz konkretė. Por publikut tė gjerė nuk iu bėnė kurrė tė njohur emrat e tyre. Pjesa mė e shėndoshė, mė e pakorruptuar e profesoratit tė Universitetit tė Tiranės a ka tė drejtė tė dyshojė qė korrupsioni nė mjediset e tij e kishte bėrė me kohė gati grason pėr lyerjen qerreve, qė nga Fakulteti i Drejtėsisė, rektorati e deri nė prokurori? Mė e pakta qė duhej tė bėnte dekani i Fakultetit tė Drejtėsisė, prof.dr.Kudret Ēela, duhej tė kishte qenė dorėheqja e tij e menjėhershme. Me e pakta qė duhej tė kishte bėrė rektori i Universitetit tė Tiranės, prof.dr.Shezai Rrokaj, duhej tė kishte qenė pezullimi i menjėhershėm nga detyra i dekanit tė Fakultetit tė Drejtėsisė. Por as njėri as tjetri nuk e ndėrmori hapin pėrkatės. Atėherė, pjesa mė e shėndoshė, mė e pakorruptuar e profesoratit
tė Universitetit tė Tiranės a ka tė drejtė tia shtrojė vetes pyetjen e mėposhtme: pas vjedhjes skandaloze tė tezave tė konkursit nė Fakultetin e Drejtėsisė, dekanit tė kėtij fakulteti a iu vu nė pikėpyetje integriteti moral? Po rektorit tė Universitetit tė Tiranės, qė nuk e pezulloi dekanin nė fjalė, a iu cėnua integriteti moral?
Sė dyti, gjatė njė konference shtypi qė zėvendėsministrja e Ministrisė sė Arsimit dhe tė Shkencės, zonja Gjoni, dha nė muajt e parė tė vitit 2006, theksoi se pas kontrolleve financiare qė ajo ministri kishte ushtruar nėpėr universitetet e vendit, rezultonte se disa dekanė qenkeshin vetėshpėrblyer me nga pesėmbėdhjetė rroga. (Madje njė pedagog i njėrit nga universitetet e jugut tė vendit, me tė cilin u takova rastėsisht nė Tiranė para do ditėsh, mė tha shprehimisht: Rektori ynė ėshtė vetėshpėrblyer me njėzet rroga!). Ky ėshtė njė tjetėr fakt skandaloz qė vėrteton pėrsėri se sa e shtrenjtė ėshtė ajo autonomia financiare pėr disa rektorė universitetesh dhe dekanė fakultetesh (siē e kuptojnė ata), tė cilėt paratė e studentėve
qė kullojnė gjak dhe djersė apo edhe paratė e shtetit qė i sigurojnė pėrmes tenderave qė organizojnė, u ngjajnė si ujėt e detit qė nuk zbrazet kurrė me kova. Do tė kishte bėrė mirė zonja Gjoni sikur ti kishte pėrmendur me emra kėta dekanė tė korruptuar, kėta tė ashtuquajtur profesorė qė na qenkan shndėrruar nė lubi tė parasė, nė mėnyrė qė ata tė shkarkoheshin njė sahat e mė parė dhe nė vend tė tyre tė komandoheshin tė tjerė. Nuk e di se cila ka qenė arsyeja qė Ministria e Arsimit dhe e Shkencės nuk i ka bėrė publikė emrat e kėtyre dekanosaurėve (siē i etiketon me shumė tė drejtė profesori Tupja) qė ende vazhdojnė tė qėndrojnė nė postet e tyre padrejtėsisht. Mos vallė nė kėtė mes kemi tė bėjmė me probleme tė pėrkatėsisė sė heshtur partiake tė njėrit apo tjetrit dekan?
Duke e vlerėsuar si shumė tė rėndėsishme deklaratėn e zonjės Gjoni, a nuk do tė ishte e arsyeshme tė sugjerohej qė Komisioni i Kontrollit tė Pasurisė tė mos mjaftohej vetėm me kontrollin e pasurisė sė politikanėve, por ta shtrinte atė edhe mė poshtė, deri edhe nė strukturat drejtuese tė universiteteve, madje deri edhe te pedagogėt e kėtyre universiteteve, njė pjesė e tė cilėve, nė dallim nga pjesa dėrrmuese e tyre, janė majmur ca si tej mase, gjė qė bie nė sy nga apartamentet qė kanė siguruar nė bregdet? Duhet pranuar se edhe pedagogėt e universiteteve janė persona publikė, prandaj edhe ata duhet ti nėnshtrohen kontrollit tė pasurisė.
Nė analizėn e vet zoti Marku nėnvizon se mes atyre qė shkruajnė kundėr korrupsionit nė universitete, gjen ca njerėz tė paaftė, tė korruptuar, tė cilėt e pėrdorin luftėn kundėr korrupsionit pėr arsye thjesht propagandistike nė dispozicion tė ambicieve personale pėr tė zėnė poste drejtuese nė universitet. Dhe mes tyre, si prototip,ai merr profesorin Edmond Tupja, pa e pėrmendur me emėr. Nė rastin e profesorit Tupja, zoti Markui lejon vetes fyerje dhe shpifje tė rėnda, tė cilat nuk i shkojnė pėr shtat njė njeriu tė pashkolluar, e jo mė njė njeriu me gramė. Shpifja
asnjėherė nuk mund tė merret si argument. Nė rastin e profesorit Tupja, fjalėt e sapocituara tė zotit Marku janė kryekėput larg sė vėrtetės. Dhe kjo pėr tri arsye.
Sė pari, profesori Tupja ėshtė njė pedagog shumė i zoti, me njė pėrgatitje shkencore pėr ta pasur zili, njė metodist i pėrkryer dhe me aftėsi tė lakmueshme pėr komunikimin me studentėt nė auditor. Ai ėshtė njė pėrkthyes i talentuar dhe njė interpret i shkėlqyer.
Sė dyti, profesori Tupja nuk mund tė pėrfshihet kurrsesi nė sėrėn e pedagogėve tė korruptuar nė Universitetin e Tiranės. Pėr pastėrtinė e figurės sė tij, si pedagog, janė dėshmitarė qindra e qindra studentė tė tij dhe kolegėt e Departamentit tė Gjuhės Frėnge nė Fakultetin e Gjuhėve tė Huaja tė Universitetit tė Tiranės. Profesori Tupja asnjėherė nuk i ka lejuar vetes tė hyjė nė marrėdhėnie financiare me studentėt e vet dhe gjithmonė, sa herė qė i qėllon tė takohet rrugėve tė Tiranės apo gjetiu me ata qė u ka dhėnė mėsim dikur, pra, me ish-studentėt e vet, ai i vėshtron drejt e nė sy, se vazhdimisht ka qenė ballėlart nė komunikimin me ta. Ndoshta mund tė jetė ndokush tjetėr nga kolegėt e tij
qė nuk guxon ti shikojė drejt e nė sy ish-studentėt e vet, pėr shkak tė marrėdhėnieve jo korrekte qė ka pas ndėrtuar me ta. Ku ta dish, e vėrteta njė ditė mund tė dalė edhe nė dritėn e diellit. Se e vėrteta mėnon, por nuk harron. Se ajo ėshtė e ēalė dhe vjen ngadalė.
Sė treti, profesori Tupja nuk mund ti pėrkasė nė asnjė mėnyrė kategorisė sė njerėzve karrieristė. Virusi i karrierės zakonisht vjen e shfaqet qė kur njeriu ėshtė nė moshė tė re. Por qė tė bėje karrierė nė kushtet e sistemit komunist, duhej qė domosdo tė pranoheshe nė parti. Se nė ato kushte, nėse nuk ishe komunist dhe syrin e kishe pėr karrierė, nuk mund tė pretendoje mė shumė sesa posti i kryetarit tė organizatės sė bashkimeve profesionale. Por profesori Tupja asnjėherė nuk pati bėrė kėrkesė pėr tu pranuar nė radhėt e Partisė sė Punės. Pėrkundrazi, ndonjė koleg i tij ishte ai qė pati bėrė kėrkesė pėr tu pranuar nė radhėt e asaj partie. Madje kėrkesa iu mor parasysh dhe ai duhej tė fillonte edhe
stazhine kandidatit tė partisė nė prodhim, por uragani i rinisė studentore, qė shpėrtheu nė dhjetor tė vitit 1990, solli pluralizmin nė Shqipėri, i cili nuk ia dha kėnaqėsinė ti shijonte bukuritė e stazhit tė kandidatit tė Partisė sė Punės nė akshamin e ekzistencės sė saj. Profesori Tupja asnjėherė nuk ka synuar tė zėrė postin e pėrgjegjėsit tė Departamentit tė Gjuhės Frėnge nė Fakultetin e Gjuhėve tė Huaja, as kur ishte nė fuqi sistemi me emėrime, as kur u kalua nė sistemin me zgjedhje, paēka se e ka merituar plotėsisht atė post. Ai as qė ka menduar tė lėvizė gurėt ndonjėherė pėr tu zgjedhur anėtar i Kėshillit Shkencor tė Fakultetit. Ai asnjėherė nuk ka ushqyer ambicie pėr tė zėnė postin e dekanit tė fakultetit, as mė parė dhe as tani. Pėrkundrazi, kolegu i tij, prof.dr.Nonda Varfi, ėshtė ai, i cili gjatė fushatės zgjedhore tė vitit akademik
2002-2003 ra copė qė tė bėhej dekan. Por natyra antikarrieriste e profesorit Tupja del edhe mė shumė nė pah kur njihesh me njė tė vėrtetė tė kulluar: kryetari i ish-opozitės, sot kryeministri i vendit, zoti Sali Berisha, para zgjedhjeve tė 3 korrikut e ftoi atė tė pėrfshihej nė Komitetin e Orientimit tė Politikave, njė strukturė kjo qė Partia Demokratike e krijoi qė para fillimit tė fushatės elektorale tė vitit 2005. Dhe jam i mendimit qė zoti Berisha e ftoi profesorin Tupja nė atė strukturė, duke qenė i bindur plotėsisht pėr natyrėn antikarrieriste dhe karakterin e tij tė pakorruptueshėm. Megjithatė, profesori Tupja nuk e pranoi propozimin e zotit Berisha.
Nė fund tė artikullit-analizė, zoti Marku, pėr ta bėrė edhe mė tė spikatshėm mllefin e vet, i lejon vetes njė guxim tė tepruar, duke u futur madje edhe nė probleme tė brendshme, deri edhe nė dramat familjare tė profesorit Tupja. Kjo mėnyrė tė sulmuari kundėr atij, me tė cilin nuk kemi tė njėjtat mendime, tė kujton praktikat e Partisė sė Punės, e cila, pėr ti demaskuar kundėrshtarėt e vet, nuk lejonte pėrplasjen e pikėpamjeve tė ndryshme, por fillonte e rrėmonte nė biografinė e tyre familjare, pėr tua mbyllur gojėn me dhunė. Mė vjen keq qė zoti Marku ende nuk qenka ēliruar nga kujtimet e sė shkuarės komuniste tė vendit tonė. Drama familjare mund ti ndodhin kujtdo. Askush nuk ėshtė i imunizuar prej tyre. Ama nė njė debat publik, qė
duhet tė jetė intelektual, tia pėrmendėsh kundėrshtarit tė mendimeve tė tua dramat familjare qė ai ka pėrjetuar, madje tia pėrmendėsh jashtė ēdo konteksti tė debatit nė fjalė, do tė thotė qė tė kėrkosh ti mbyllėsh gojėn se sbėn, do tė thotė qė debatin intelektual ta katandisėsh nė nivelin e mjerimit intelektual.
Tani le ti rikthehemi problemit tė reformės sė arsimit tė lartė. Dhe konkretisht: strukturat drejtuese tė universiteteve do tė ngrihen me zgjedhje apo me emėrime? Nėse do tė ngrihen me zgjedhje, atėherė disa titullarė tė tanishėm i kanė marrė tė gjitha masat qė ti ruajnė postet e tyre nėpėrmjet grupit tė shqytarėve qė kanė grumbulluar rreth vetes. Por edhe nėse do tė kėrkohet qė titullarėt e tanishėm tė mos kandidojnė, pėrsėri ca titullarė universitetesh dhe fakultetesh, pėrmes klaneve qė kanė krijuar gjatė kėtyre katėr vjetėve, janė pėrkujdesur me kohė qė tė zgjidhen sozitė e tyre. (Madje kanė piketuar njerėzit e tyre deri edhe pėr pėrgjegjės departamentesh). Kėshtu, fjala vjen, nėpėr mjediset e Fakultetit
tė Gjuhėve tė Huaja qarkullojnė fjalė se dekani i tanishėm i atij fakulteti, prof.dr.Nonda Varfi, e ka zgjedhur tashmė sozinė e vet, nė mėnyrė qė edhe paskėtaj, qė nga prapaskena, tė vazhdojė ta drejtojė fakultetin sikur tė ishte vetė nė krye tė tij.
Por edhe ngritja e strukturave drejtuese tė universiteteve me sitemin me emėrime nuk e zgjidh problemin. Madje kjo mėnyrė jo vetėm qė cenon pavarėsinė akademike tė universiteteve, por edhenuk i imunizon kėto nga dukuritė e korrupsionit.
Po tė shikohet problemi hollė, do tė vėrehet se titullarėt e universiteteve, pėrfshirė edhe titullarėt e fakulteteve, deri tani, qoftė nė sistemin me emėrime, qoftė nė sistemin me zgjedhje, kanė pasur tė njėjtat kompetenca, si edhe nė kushtet e sistemit komunist. Nė trajtimin e problemeve tė mprehta, siē janė problemet financiare, qoftė kėshillat shkencore tė fakulteteve, qoftė senatet e universiteteve, kanė shėrbyer thjesht si organe kėshillimore tė titullarėve pėrkatės. Fati i financave gjithmonė ka qenė nė dorėn e rektorėve dhe tė dekanėve. Ndėrsa njėsitė bazė shkencore, siē janė departamentet, kanė qenė tė zhveshur nga ēdolloj e drejte pėr shfrytėzimin e drejtpėrdrejtė tė burimeve financiare tė fakulteteve. Nė tė vėrtetė,
qoftė autonomia financiare, qoftė pavarėsia akademike duhet tė gjejnė mishėrimin e vet pikėrisht nė departamentet e fakulteteve, se pikėrisht kėto janė njėsitė bazė shkencore. Dikur u fol dhe u diskutua gjatė pėr shndėrrimin e departamenteve nė njėsi shkencore me llogari mė vete. Por nuk u bė asgjė. Rektorėt dhe dekanėt mbetėn tė plotpushtetshėm nė administrimin e mjeteve financiare tė universiteteve dhe tė fakulteteve. Duke qenė tė plotpushtetshėm nė postet e tyre, rektorėt dhe dekanėt i kanė lejuar vetes vetėshpėrblime skandaloze. Kur ish-kryeministri Fatos Nano vetėshpėrblehej me pesė rroga nė fund tė vitit kalendarik, si tė mos vetėshpėrbleheshin tri herė mė shumė disa dekanė tė universiteteve? Se si thonė kot asaj fjalės sė urtė: kur komandanti kėput (vjedh) njė kokėrr mollė, ushtari do ta shkulė mollėn me gjithė rrėnjė.
Tani lind pyetja: kjo qeveria shqiptare, kjo Ministria e Arsimit dhe e Shkencės, a kanė pėrgjegjėsi, sė paku, pėr mjetet financiare shumėmilionėshe qė harxhojnė pėr mbajtjen mė kėmbė tė mbarė universiteteve publike? A duhet, sė paku, ta dijė qeveria shqiptare se si dhe ku harxhohen fondet qė ajo jep, duke respektuar autonominė e tyre financiare? A i bėn pėrshtypje asaj vetėshpėrblimi i disa dekanėve me nga pesėmbėdhjetė rroga secili? A nuk ka rrezik qė, me kėtė mėnyrė administrimi tė mjeteve financiare tė universiteteve, nesėr-pasnesėr tė krijohet njė mafie e fuqishme universitare qė jo vetėm nuk do tė ēajė mė kokėn pėr ēdolloj qeverie, por edhe do tė kuturis ti kundėrvihet dhe madje ta rrėzojė, sa herė qė do tė tentohet tė
kontrollohen financat e saj?
Sot flitet shumė pėr autonomi dhe pavarėsi institucionesh. Opozita, njė takėm analistėsh, demek, tė pavarur dhe shumė organizata joqeveritare, po bien theror nė mbrojtje tė pavarėsisė sė institucioneve. Pra, gjithandej kėrkohet qė institucionet tė jenė tė pavarura. Madje edhe Akademia e Shkencave na ėshtė ngritur mė kėmbė nė mbrojtje tė pavarėsisė sė saj, paēka se puna e saj nė mbrojtje tė ēėshtjes kombėtare shqiptare, ende tė pazgjidhur nė Evropėn Juglindore, deri tani ka ēuar ujė nė mullirin e shovinizmit serbogrek dhe tė ortodoksisė serbogreke. Pra, shumė institucione gjithandej kėrkojnė tė jenė tė pavarura. Tė jenė tė pavarura nga qeveria, sigurisht. Pavarėsisht se ēdo fillim muaji tė gjitha kėto institucione u bėjnė
temena parave tė qeverisė qė i tėrheqin nga Banka e Shtetit Shqiptar. Po atėherė cili institucion u dashka tė jetė i varur? Na rezultoka se i varur qenka vetėm njė institucion nė Shqipėri. Dhe ky institucion na qenka (mos u habisni, tė dashur lexues) qeveria shqiptare! A ėshtė vėnė re ndokund nė botė njė paradoks i tillė? Institucione qė mbahen me buxhetin e qeverisė kėrkokan tė jenė tė pavarura nga qeveria dhe nga parlamenti!
Atėherė cilat duhet tė jetė zgjidhja, qė tė ruhet autonomia e universiteteve dhe tė shmangen shfaqjet flagrante tė korrupsionit? A nuk duhen kthyer sytė nga pėrvoja e pasur e shumė universiteteve tė botės? Gjatė kohės qė ndodhesha pėr vizitė nė SHBA, u njoha me njė profesor-kardiolog tė Universitetit publik tė Minnesotės, me tė cilin djali im bashkėpunonte pėr njė projekt nė fushėn e mjekėsisė. U interesova tė mėsoja diēka prej tij pėr strukturat drejtuese tė atij universiteti. Prej tij mėsova se atje funksiononin dy struktura, nė bashkėpunim tė ngushtė me njėra-tjetrėn, por krejtėsisht tė pavarura nga njėra-tjetra: struktura akademike dhe struktura financiare. Nė strukturėn akademike titullarėt pėrzgjidheshin pas seleksionimit qė u bėhej kandidaturave tė ndryshme qė paraqiteshin pėr konkurrim. Pėrzgjedhjen e bėnte
njė bord i posaēėm qė caktohej nga shteti, i cili kėrkonte nga kandidatėt qė ata tė ishin tė njohur jo vetėm pėr autoritetin e tyre shkencor, por edhe pėr integritetin e tyre moral. Madje ky lloj integriteti ishte parėsor nė pėrzgjedhjen e titullarit. Titullarėt e strukturave akademike ndiqnin procesin mėsimor, pėrgatitjen shkencore tė pedagogėve, punėsimin e tė rinjve nėpėrmjet njė konkursi tė rreptė me dosje, mbrojtjen e gradave dhe marrjen e titujve shkencorė.
Kurse nė krye tė strukturave financiare zgjidhej njė bord qė kishte nė krye njė drejtor ekzekutiv tė emėruar nga shteti. Ky drejtor, nė marrjen e vendimeve pėr shpenzimin e mjeteve financiare, duhej tė kishte detyrimisht pėlqimin e tė gjithė anėtarėve tė bordit. Ky bord ndiqte edhe bashkėpunimin e universitetit me kompani tė ndryshme pėr shitje projektesh kėtyre tė fundit dhe sigurimin e burimeve tė tjera financiare. Tė ardhurat nga shitja e kėtyre projekteve bordi i administronte nė universitet nė mėnyrė tė pavarur dhe i jepte llogari grupit tė kontrollit financiar qė funksiononte brenda universitetit.
Tė dhėnat qė mė dha profesori i Universitetit tė Minnesotės mu dukėn mjaft interesante dhe prandaj vendosa tua bėj tė njohura edhe lexuesve tė kėsaj gazete shumė tė respektuar. Se nė universitetet tona, fatkeqėsisht, flitet shumė pėr autonomi financiare dhe tėrė shqetėsimi i titullarėve tė tyre, qė nga rektoratet e deri nė fakultete, vėrtitet vetėm nė njė pikė: si e si tė mos i lėshojnė nga duart financat, sigurisht, edhe pėr ti keqpėrdorur ato, siē edhe i kanė keqpėrdorur, siē theksonte zonja Gjoni. Pėrqendrimi i financave nė duart e kėtyre titullarėve ka bėrė qė disa prej tyre tė shndėrrohen nė njerėz arrogantė, tė plotpushtetshėm, tė cilėt kanė grumbulluar rreth vetes njerėz tė paaftė, servilė dhe hipokritė, qė nuk u
intereson dhe aq fort mbarėvajtja e procesit mėsimor. Prandaj kam mendimin qė edhe nė universitetet tona strukturat akademike duhet tė jenė tė ndara nga strukturat financiare. Rektorėt dhe dekanėt duhet tė merren vetėm me jetėn akademike tė universiteteve. Nė tė kundėrt, nė qoftė se do tė vazhdohet e njėjta praktikė, si deri tani, korrupsioni do tė jetė i pranishėm dhe kėrcėnues nė mbarė universitetet tona.
Me sa jam nė dijeni, zgjedhjet e strukturave drejtuese akademike nė universitete, sipas projektligjit tė arsimit tė lartė qė pritet ti pėrcillet parlamentit pėr diskutim, do tu bėkan pėrmes njė votimi tė gjerė, ku do tė marrkan pjesė tė gjithė: qė nga pastrueset e fakulteteve, studentėt e kurseve tė para, e deri te profesorėt. Dėshiroj ti bėj thirrje kryeministrit Berisha, ministrit Pollo dhe deputetėve tė parlamentit qė tė heqin dorė nga kjo praktikė e shėmtuar populiste dhe tė marrin shembull nga praktikat e universiteteve tė tjera tė botės nė ngritjen e strukturave drejtuese akademike.Se sa herė qė Shqipėria ėshtė munduar tė japė shembuj origjinaliteti pėr zgjidhjen e
njėrit ose tjetrit problem tė brendshėm, pa marrė parasysh edhe pėrvojėn e vyer tė tė tjerėve, ajo gjithmonė ėshtė bėrė gazi i botės. Me praktikat populiste qė kėrkohet tė zbatohen edhe nė ngritjen e strukturave drejtuese tė universiteteve, pėrsėri do tė vazhdojmė tė jemi gazi i botės.
Nė njė intervistė qė rektori i Universitetit tė Tiranės, prof.dr.Shezai Rrokaj, dha mė 20 tetor para mikrofonave tė disa kanaleve televizive, u shpreh se projektligji pėr arsimin e lartė i dukej i pėlqyeshėm, veēse u shpreh me ca rezerva pėr emėrimin e kuadrit tė ri, i cili duhet tė jetė nė kompetencėn e universiteteve, nė kuadrin e lirisė akademike. Nėse nė projektligj qenka shkruar qė kuadrot e reja, domethėnė pedagogėt e rinj, iemėroka ministria dhe u dashka qė universitetet vetėm ti pranojnė, kjo qenka pėr tu diskutuar, se nuk ėshtė e drejtė tė veprohet nė kėtė mėnyrė. Kėsaj i thonė qė tė kthehemi nė praktikat e sistemit komunist. Pėrzgjedhja e kuadrit tė ri, detyrimisht nėpėrmjet konkurrimit tė rreptė me dosje, duhet tė jetė tėrėsisht nė kompetencėn e
departamenteve, si njėsitė bazė shkencore tė universiteteve, kurse ministria, pas pėrcjelljes formale tė emrit tė kandidatit nėpėrmjet fakultetit dhe rektoratit, thjesht duhet tė bėjė aprovimin e tij pėr arsye tė ēeljes sė pagės.
Kėrkesa e profesorit Rrokaj ėshtė shumė e drejtė. Por, pėr fat tė keq, ai nuk ėshtė treguar parimor nė respektimin e saj. Kur rektor i Universitetit tė Tiranės ishte prof.dr. Marenglen Spiro dhe dekan i Fakultetit tė Gjuhėve tė Huaja ishte prof.dr.Maks Daiu, nė Departamentin e Gjuhėve Sllave dhe Ballkanike u hap njė vend pune pėr pedagog tė gjuhės ruse. Pėr kėtė vend konkurruan me dosje dy kandidatura. Nė mbledhjen e departamentit, gjatė shqyrtimit tė tė dyja dosjeve, nga rektorati mori pjesė zoti Burhan Tabaku, njė punonjės tepėr korrekt ky i degės mėsimore, kurse nga dekanati i fakultetit ishte i pranishėm vetė dekani. Nė pėrfundim tė shqyrtimit tė tė dyja dosjeve, doli qė kandidatura qė i pėrmbushte tė gjitha kėrkesat, ishte ajo e zonjės
Alma Kollari, njė ish-studente kjo mjaft e talentuar, e cila sot vazhdon tė punojė si pedagoge pranė atij departamenti.
Ndėrkohė, nė fillim tė vitit akademik 2003-2004, po nė atė departament u hap njė tjetėr vend pune pėr pedagog tė letėrsisė ruse. Por, nė vend qė kandidatėt e mundshėm pėr atė vend pune tė konkurronin me dosje, ēuditėrisht, nė departament erdhi i emėruar zoti Korab Hoxha. Edhe sot e kėsaj dite mbetet e paqartė se pėr ēmerita zoti Korab Hoxha e zuri atė vend pune. Nė fillim pedagogėt e departamentit menduan se ai i kishte pėrfunduar studimet e larta pėr gjuhė dhe letėrsi ruse. Por doli qė ai spaskej asnjė diplomė pėr gjuhė dhe letėrsi ruse. Ai i paskej mbaruar studimet e larta pėr gjuhė dhe letėrsi shqipe dhe paskej bėrė njė specializim nė Institutin Gorki nė Moskė, tė
cilin nuk dihet nėse e ka mbaruar ose jo. Ishte pikėrisht mungesa e pėrgatitjes shkencore tė tij qė u binte nė sy edhe studenteve tė gjuhės ruse, tė cilat, sidomos ato qė kishin mbaruar degėn e gjuhės ruse nė Shkollėn e Mesme tė Gjuhėve tė Huaja Asim Vokshi, detyroheshin ti korrigjonin thekset e fjalėve pedagogut tė tyre, pėr ēka vunė nė dijenidy kolege tė mia tė departamentit dhe mua, si ish-pedagog i jashtėm. Pra, zoti Korab Hoxha merita tė veēanta spaska pasur pėr ta zėnė atė vend pune, studimet e larta si paska mbaruar pėr gjuhė dhe pėr letėrsi ruse, pra, nuk paska diplomėn pėrkatėse tė specialistit qė kėrkohet pėr atė vend pune, nė zotėrimin e gjuhės sė folur ruse (tė cilėn, ashtu si edhe ēdo gjuhė tjetėr tė huaj, pedagogu duhet ta flas bilbil) paska pasur boshllėqe tė ndjeshme. Atėherė cilat paskan qenė arsyet qė dekani i Fakultetit tė
Gjuhėve tė Huaja, prof.dr.Nonda Varfi, dhe rektori i Universitetit tė Tiranės, prof.dr.Shezai Rrokaj, zotin Korab Hoxha e emėruan pedagog tė letėrsisė ruse nė Departamentin e Gjuhėve Sllave dhe Ballkanike, duke e anashkaluar konkurrimin e tij me dosje nė departament? I kanė bėrė nder se e kanė mik tė afėrt?Nuk i kanė vėnė shumė rėndėsi lėndės sė letėrsisė ruse? Apo nė kėtė mes kemi tė bėjmė me ndonjė arsye tė dyshimtė qė bie era korrupsion? Emėrimi pedagog i zotit Korab Hoxha nė kėtė mėnyrė nga ana e rektorit Rrokaj dhe e dekanit Varfi, ėshtė njė praktikė e pastėr e ish-sistemit komunist, kur Partia e Punės, nė jo pak raste, i punėsonte ca kuadro nėpėr institucione tė ndryshme, pa e ēarė shumė kokėn pėr pėrgatitjen e tyre shkencore, mjafton qė ata tė ishin bij apo bija tė militantėve tė saj. Nuk jam nė dijeni nėse rektori Rrokaj ka lejuar qė tė tjerė
korabė tė jenė punėsuar po kėsisoj nė fakultete tė tjera tė Universitetit tė Tiranės.
Ama kur nė fund tė vitit akademik 2003-2004, nė Departamentin e Gjuhėve Sllave dhe Ballkanike, zonjusha Ledina Ferhati e mbaroi degėn e gjuhės ruseme rezultate shumė tė larta, dekani, prof.dr.Nonda Varfi, nuk tregoi as interesimin mė tė vogėl pėr ta emėruar pedagoge tė brendshme. Por edhe nė fund tė vitit akademik 2004-2005, kur u kthye nga Rusia zonjusha Elona Limaj, e cila i kishte mbaruar studimet e larta nė Universitetin Linguistik tė Moskės dhe kishte marrė diplomėn shkėlqyeshėm (me shenjė tė kuqe), pėrsėri dekani, prof.dr.Nonda Varfi, nuk e vuri fare ujin nė zjarr pėr ta marrė nė punė si pedagoge tė brendshme nė Departamentin e Gjuhėve Sllave dhe Ballkanike. Nė tė dyja rastet,
departamenti ka mundur tu japė veē disa orė si pedagoge tė jashtme. Ndėrkohė ende vazhdon tė mbahet si pedagog i brendshėm i lartpėrmenduri Korab Hoxha.
Kohėt e fundit kam mėsuar se Ministria e Arsimit dhe e Shkencės dhe personalisht zoti Pollo (i cili duhet falėnderuar posaēėrisht pėr maturėn shtetėrore qė organizoi, duke shpėtuar sa e sa tė rinj nga kthetrat e korrupsionit gjatė zhvillimit tė konkurseve nėpėr universitetet shqiptare) kanė ndėrmarrė nismėn qė tė verifikohen diplomat e mėsuesve nėpėr tė gjitha shkollat e Shqipėrisė, nė mėnyrė qė kėta tu pėrgjigjen kėrkesave tėvendit tė punės, nė pėrputhje me pėrgatitjen e tyre shkencore. Mos ndoshta do tė ishte e arsyeshme qė kjo kėrkesė tėshtrihet deri nė arsimin e lartė, nė mėnyrė qė tė verifikohet nėse janė brenda sferės sė
specialitetit tė tyre tė gjithė pedagogėt e universiteteve, duke pasur parasysh, detyrimisht, edhe mesataren e notave, apo aty ka edhe korabė tė tjerė.
Pranimi i Turqisė nė Bashkimin Europian trajtohet me shumė hipokrizi nga ana europianėve. Ndonėse Turqia ka shprehur dėshirėn tė pėrfshihet nė kėtė Bashkim para shumė shteteve tė tjerė tė Europės Lindore, qė tashmė janė bėrė anėtarė, Europa vazhdon la lėrė Turqinė pas dere. Europa herė pas here bėn sikur edhe pak kohė ka mbetur nga pranimi i Turqisė, sa tė plotėsojė dhe disa formalitete tė vogla qė i kėrkojnė procedurat e pranimit dhe sa tė pėrmbushė disa kushte tė vėna. Por tė shumtėn e herės Europa sajon marifete pėr tė shtyrė kėtė pranim, i vė Turqisė kushte pas kushtesh pėr tė penguar pėrfundimin e procesit tė pranimit.
Turqit janė treguar mjaft tė duruar sepse edhe nė Turqi ka qenė i fortė iluzioni se me pranimin nė Bashkimin Europian hapen dyert e xhenetit. Por tani ka shenja se durimi turk nuk ėshtė mė nė nivelet e sė kaluarės. Nė Turqi po shtohen zėrat se nuk mund tė lejojnė pambarimisht qė Europa tė sillet me Turqinė si me kushėririn e varfėr qė e afrojė deri tek dera, nuk e lejojnė tė ulet nė sofrėn e pėrbashkėt europiane. Kėto pakėnaqsi nė rritje nė opinionin turk po shprehen edhe nė qėndrimet e deklaratat e zyrtarėve turq gjatė dhe pas takimeve me zyrtarėt europianė kur diskutohet pėr ēėshtjen e pranimit. Mė 5 nėntor dėgjuam deklaratat e forta tė njė personaliteti tė njohur tė jetės ekonomike turke dhe ndėrkombėtare, drejtorit tė PNUD-it Qemal Dervish, qė ia tha hapur Europės se Turqia ndjehet e fyer
nga zvarritja e plotėsimit tė dėshirės sė saj pėr anėtarsim tani qė edhe vende si Bullgaria e Rumania janė bėrė anėtare tė Bashkimit Europian.
Pakėnaqėsitė e Turqisė po shprehen mė fort se herė tė tjera jo vetėm pėr shkak tė humbjes sė durimit nga zvarritja e papėrligjur e pranimit tė Turqisė nė BE, por dhe pėr faktin se tani nė Europė po forcohen prirjet armiqėsore ndaj Turqisė si vend me shumicė myslimane, nė kuadėr tė njė politike tė re pėr rikrishterizimin e jetės publike e politike europiane, sipas planeve qė janė bėrė nė Vatikan pas ndėrrimit tė papėve. Po tė ishte njė arsye e tillė njė personalitet si Qemal Dervishi nuk do tė shkonte aq larg nė deklaratat e tij sa ti kujtonte Europės se qėndrimet jo dashamirėse qė po mban ndaj Turqisė do tė krijojnė ftohje midis Europės me gjithė botėn myslimane.
Pėr shumė arsye Turqia nuk e ka pranimin nė BE si domosdoshmėri imperative pėr zhvillimin saj, sikurse e kanė vendet e Europės Lindore qė kanė dėshiruar dhe dėshirojnė tė jenė patjetėr anėtarė tė BE. Turqia ėshtė vend me potenciale tė mėdha njerėzore, territoriale e burime natyrore. Turqia ka mundėsi e perspektiva tė mėdha zhvillimi edhe pa u pėrfshirė nė BE. Turqia pėr pozitėn gjeografike, tė kaluarėn historike, lidhjet kulturore e fetare gjen lehtėsisht hapėsira mė tė gjėra se Europa pėr frymėmarrje nė marrėdhėniet politike ekonomike e klturore. Kėto marrėdhėnienė drejtime tė tjera mund ti sjellin Turqisė pėrfitime mė tė mėdha se anėtarsimi nė BE.
Nėse procesi i kėtij pranimi stėrzgjatet edhe mė dhe ngarkohet mė tej me hipokrizi europiane nuk ėshtė ēudi qė vetė Turqia tė kthehet nga lutėse nė njė refuzuese tė vazhdimit tė kėtij procesi dhe tė vijė puna qė Europa tė pendohet pėr hipokrizinė e saj. Deklartat mė tė fundit nga disa politikanė turq, sidomos fjalėt qė tha Qemal Dervishi, i njohur mė shumė si funksionar mekanizmash ndėrkombėtare se si drejtues i Turqisė, janė njė sinjal i qartė se nė Turqi mund tė ndryshojė thellėsisht humori publik, politik e zyrtar lidhur me dėshirėn pėr tu bėrė anėtar tė BE. Nėse ndodh kėshtu mė shumė dėmtohet Europa se Turqia, sepse Europa krijon njė precedent tė keq tė vetėizolimit kontinental nė kohėn e globalizimit dhe rimbyllet nė guacka politike, qė u flakėn gjatė kalimit tė Europės nga Mesjeta nė
epokėn moderne.
5 nėntor 2006Abdi Baleta
Ekonomia e fuqishme shton shpresat turke
Analizė nga Jorn Madslien, gazetar ekonomik, BBC
Fuqia e ekonomisė turke, e cila ka njė rimėkėmbje mbresėlėnėse qysh nga kriza financiare e viteve 2000-2001,u ballafaqua kėtė vit me provėn mė tė vėshtirė.
Si lira dhe tregu i aksioneve u ērregulluan kur investitorėt filluan tė vėnė nė dyshim angazhimin e qeverisė ndaj sekularizmit dhe reformave financiare.
Sipas njė raporti tė fundit tė Fondit Monetar Ndėrkombėtar Ekonomia turke ka treguar aftėsi tė konsiderueshme ripėrtėritėse nė valėn e turbullirės sė tregjeve financiare gjatė kėtij viti. Kėrkesa e brendshme ėshtė ngadalėsuar, por mė ngadalė se pritej, dhe ka shenja tė njė ngritjeje nė eksporte qė po ndihmojnė pėr tė mbėshtetur prodhimin.
Inflacion nė rėnie
Rritja ekonomike shihet si jetėsore me qėllim qė Turqia tė mund tė kalojė nė njė nivel mė tė lartė ku mund ti bashkohet Bashkimit Europian nė barazi (on a par) me anėtarėt ekzistues. E vėrtetė, rritja ekonomike ka rėnė kėtė vit nė 6% nga 7% qė ishte vitin e kaluar dhe prodhimi pėr frymė ka mbetur mė pak se 1/3 e mesatares sė BE-sė. Por Prodhimi i Brendshėm Bruto pėr frymė nė Turqi nuk ėshtė shumė mė i ulėt se sa nė Rumani, e cila ėshtė kandidate pėr tu bėrė anėtare e BE-sė. Pėrveē kėsaj, si norma e papunėsisė dhe ajo e inflacionit nė Turqi kanė rėnė nga nivele tė larta por tė paktėn me njė shifėr, gjė qė pėrbėn njė arritje tė dukshme duke ditur qė pesė vjet mė parė Turqia kishte njė normė inflacioni 70%. Dhe nuk ka mungesė optimizmi pėr tė ardhmen. Nė filim tė javės presidenti i
bankės qendrore Durmus Jilmaz tha se norma e inflacionit nė Turqi duhet tė bjerė poshtė 5.2%, dhe ndoshta 1.7% nė vitin 2008.
Shpenzime tė tepėrta?
FMN thekson se akoma mbeten shqetėsime pėr inflacionin nė periudhė afatshkurtėr. Gjatė kėtij viti banka qendrore parashikoi rėnie tė inflacionit nė 5% nė fund tė vitit. Tani paralajmėron se norma mund tė ngjitet pėrsėri nė njė nivel dyshifror.
Si i tillė, inflacioni mbetet mbi objektivin, paralajmėron FMN dhe e nxit qeverinė tė mbajė nėn fre shpenzimet dhe bankan qendrore qė ti rezistojė ēdo shtyse pėr tė reduktuar normat e interesit. Dhe ndėrsa banka duket se ėshtė bėrė gjithė veshė, me z. Jilmaz qė tashmė i ka rritur ndjeshėm normat e interesit pėr tė stabilizuar lirėn dheėshtė betuar tė shtrėngojė politikėn monetare akoma mė tej nėse inflacioni del jashtė kontrollit, qeveria duket mė pak e disiplinuar.
Dy javė mė parė qeveria shpalli planet e saj pėr njė rritje 17% nė buxhetin e saj tė vitit 2007, duke shėrbyer si shkėndijė pėr akuza pėr shpenzime populiste tė papėrgjegjshme nė vitin tjetėr kur do tė mbahen zgjedhjet e pėrgjithshme dhe ato presidenciale.
Xhon Lipski, zėvendės drejtori i parė i FMN vėren: Tregjet financiare po tregojnė njė ndjeshmėri mė tė madhe ndaj vendeve si Turqia qė kanė nivele tė larta borxhi, njė deficit korent nė rritje dhe ndodhen nėn presione inflacioniste. Nė kėtė kontekst, jo vetėm qė ėshtė e natyrshme qė tregjet financiare ti kushtojnė vėmendje tė veēantė nėse do tė mbahet disiplina fiskale nė vitin e ardhshėm me zgjedhje. FMN qė aktualisht po shqyrton lėvrimin e pjesės tjetėr tė huasė prej 10 miliard dollarėsh amerikanė, thekson se Turqia duhet tė luftojė pėr tė mbajtur inflacion tė ulėt. Turqia duhet tė forcojė administrimin e taksave, reformėn e regjimit taksor, tė pėrgatitet pėr tė prezantuar sisteme tė reja tė pensionit dhe sigurimit shėndetėsor, dhe reforma nė sektorin financiar. Por Turqia gjithashtu
ka bėrė shumė rrugė nė shumė fusha. Borxhi qeveritar nė raport me PBB ka rėnė ndjeshėm prej vitit 2001 dhe ėshtė parashikuar tė bjerė mė tej, sepse po ecėn mirė njė program i gjerė privatizimi. Investitorėt e huaj po hyjnė nė njė sėrė sektorėsh, nga telekomet tek ēeliku apo bankat, pasi reforma e tokės pritet tė zhvillohet shumė shpejt.
E gjitha kjo pėrfundon nė njė pikė tė vetme: po bėhet gjithnjė e mė e vėshtirė pėr ata qė i kundėrvihen ammbicjeve tė Turqisė pėr anėtarėsim nė BE qė tė mbėshteten nė argumentet ekonomike nė pėrpjekje pėr tė bllokuar hyrjen.
Shtetet po nxitojnė tė pėrfshijnė Kosovėn nė kushtetutat e tyre, pasi kėtė e bėri Serbia
Pasi Serbia pėrfshiu Kosovėn nė kushtetutėn e vet, edhe vende tė tjera nė rajon kanė shpallur se synojnė tė veprojnė njėsoj. Kėto shtete vėnė nė dukje se po veprojnė kėshtu qė tė jenė nė pėrputhje me politikat e tyre tė marrėdhėnieve tė mira tė fqinjėsisė. Qeveritė e Shqipėrisė, Bosnjes, Kroacisė dhe Hungarisė e kanė bėrė tė qartė se po planifikojnė tė kenė kushtetuta tė reja tė cilat do ta pėrmendin Kosovėn nė preambulat e tyre. Ato thonė se do tė qėndrojnė nė krah tė Serbisė njėsoj siē bėnė nė Betejėn e Kosovėn nė vitin 1389. Njė zyrtar i qeverisė kroate tha Ne luftuam nė atė betejė sė bashku me serbėt, ne e humbėm atė betejė sė bashku me serbėt dhe duhet ta kujtojmė sė bashku me serbėt atė betejė." NJė pėrfaqėsues hungarez i mbajti ison
atij duke thėnė "Ushtarėt hungarezė luftuan dhe humbėn krah pėr krah me ushtarėt serbė." Njė zėdhėnės i qeverisė sė Bosnjes tha, "Nėse mbreti Tvrtko do tė ishte sot gjallė, ai do tė ishtė shumė krenar pėr ne." Pėrfaqėsuesit e Shqipėrisė theksuan, "Teodor Muzaka II nuk e dha jetėn e tij kot nė Kosovė, ne shqiptarėt e kuptojmė, ashtu si fqinjėt tanė ballkanikė, se ajo betejė ishte njė humbje e rėndėsishme." Duke komentuar kėto reagime, njė zyrtar serb tha, "Edhe koka edhe trupi i Princ Llazarit do tė ktheheshin nė varrin e tij nėse ai do ta dinte qė sakrificat e bashkėluftatėrve tė tij nė Ballkan nuk do tė respektoheshin. Duke pėrfshirė Kosovėn nė kushtetutat e tyre ato tregojnė se kjo betejė e humbur e Mesjetės ėshtė po aq e rėndėsishme pėr ata sa ēėshtė edhe pėr ne." Kur u pyetėn nėse "fakti qė serbėt ishin edhe nė krahun e fituesve (turqit), a ngatėrrohet situata?" zyrtari u pėrgjigj, "Nuk ka
rėndėsi nėse Vuk Brankovic luftoi me fituesit, ajo qė ka rėndėsi ėshtė qė njė princ serb (Llazari) udhėhoqi humbėsit!" Qeveria e Kosovės ka plan tė pėrfshijė Kosovėn nė kushtetutė, gjithashtz. Kur u pyet nga SEE Online nėse njė gjė e tillė ishte e nevojshme, njė zėdhėnės u pėrgjigj, "Uf! Edhe ne e humbėm atė betejė! Ne jo vetėm qė humbėm, por beteje u zhvillua tek ne. Ne jemi kaq krenarė qė gjakderdhja ndodhi tek ne, sa qė do e pėrmendim nė kushtetutėn tonė mė shumė se njė herė." Ai na kujtoi edhe njė betejė tjetėr tė humbur nė Kosovė nga Janosh Hunyadi (nė 1448), dhe qė kjo e dyfishon pėrgjegjėsinė e Hungarisė pėr tė pėrfshirė Kosovėn nė kushtetutėn e vet. Pėrgjegjėsia e Shqipėrisė gjithashtu do tė kishte qenė e dyfishtė nėse forcat serbe nuk do ta kishin penguar Gjergj Kastriotin - Skenderbeun, nė rrugėtimin e tij pėr tė ndihmuar Hunyadin qė tė humbte betejėn me turqit.
Njė zyrtar
i qeverisė turke tha, "Nuk mund tė shprehim keqardhjen qė ndjejmė qė i fituam ato beteja. Kjo na e bėn tė pamundur tė pėrfshijmė Kosovėn nė kushtetutėn tonė. Nė fakt, kjo po na bėn qė tė rishqyrtojmė motivet qė qėndrojnė pas vendimeve tė Serbisė pėr tė na ndihmuar qė tė fitojmė kėto beteja." Ai shtoi, megjithatė, se Turqia ka plan tė pėrfshijė fushėbeteja tė tjera nė kushtetutėn e vet. "Shqiptarėt na pėrzunė pėr bythe pėr jo mė pak se 27 beteja mesjetare! Ne thjesht na duhet tė pėrfshijmė ato fushėbeteja nė kushtetėn tonė, dhe Kruja do tė jetė e para nė listė." aitha, se ata planifikojnė tė pėrfshijnė Austrinė nė preambul sepse "njė nga humbjet tona mė tė lavdishme ishte Vjena."
Franca ka deklaruar se ata duan tė pėrkujtojnė betejėn e Vaterloo-s nė kushtetutėn e tyre tė re, megjithėse nuk ishte
betejė mesjetare. Njė zyrtar francez theksoi, "ēdokush pėrkujton Vaterloo-tė e tyre, dhe ne duhet tė kujtojmė Vaterloo-nė tonė, gjithashtu. Dhe, Vaterloo-ja jonė ėshtė Vaterloo, Belgjikė."
Njė anėtare e Shoqatės Mesjetare Europiane tha se ata janė tė tronditur me vendimet e kėtyre vendeve pėr tė pėrfshirė fushėbetejat mesjetare nė kushtetutat e tyre. Sipas saj, "Nė asnjė mėnyrė nuk duhet qė Serbia apo ndonjė vend tjetėr tė shihen si me mentalitet mesjetar nėse pėrfshijnė vendet ku janė zhvilluar betejat mesjetare ė kushtetutat e tyre." Ajo shtoi, "Duhet tė dini se ku i keni humbur betejat tuaja mesjetare! Dhe cila ėshtė mėnyra mė e mirė pėr kėtė se sa pėrmendja nė kushtezutėn tuaj?!"
Nė tė njėjtėn kohė, njė sipėrmarrės vendor nė Prishtinė, Kosovė, ka filluar tė shesė kushtetuta tė gatshme tė cilat e pėrfshijnė Kosovėn, dhe e vetmja gjė qė duhet bėrė ėshtė tė plotėsohet nė to emri i
vendit tuaj. "Me valėn e madhe tė kėrkesės pėr kushtetuta tė reja qė pėrfshijnė Kosovėn, e kuptova se duhet tė punoj me ofertėn." Qeveria kosovare, nga ana tjetėr, ka ofruar njė post nė faqen e saj tė internetit nėpėrmjet sė cilės mund qė automatikisht tė shtosh Kosovėn nė kushtetutėn tuaj vetėm duke klikuar njė herė me miun e kompjuterit dhe duke paguar 25 dollarė amerikanė.
SEE Online pyeti qytetarėt Kosovarė pėr kėtė. Njė punonjės biblioteke u shpreh krejtėsisht e shokuar qė dikush po kėrkonte mendimin e saj pėr kėtė ēėshtje. Ajo tha "Nuk gjej ndonjė arsye tė shėndoshė se pėrse dikush duhet tė na pyesė ne kosovarėve nėse duhet ta pėrfshijnė Kosovėn nė kushtetutat e tyre apo jo! Seriozisht. A mund tė gjeni ju ndonjė?!" Njė dyqanxhi shfaq tė njėjtėn habi: "Kur na ka pyetur ndokush neve nėse e duam Kosovėn nė kushtetutat e tyre?! Gjithsesi, si do tė ndikojė kjo punėn time kėtu nė Kosovė?"
FORUMI MUSLIMAN I KOSOVĖS DENONCON MOHIMIN E LIRISĖ DHE TĖ DREJTAVE THEMELORE TĖ STUDENTĖVE DURRSAKĖ
Forumi Musliman i Kosovės duke pėrcjellė zhvillimet e fundit rreth problemeve tė dy studentėve muslimanė tė Universitetit tė Durrėsit tė shkaktuara nga mohimi i tė drejtave tė tyre themelore nga rektori i tyre, ndjehet i shqetėsuar me valėn mė tė re antiislame tė disa institucioneve dhe mediave tė Shqipėrisė dhe ndėrlidhjen e disa segmenteve tė kėsaj fushate me ēėshtjen e Kosovės.
Shkrimi Mjekrra dhe Shamia nga Skėnder Shkupi i botuar nė gazetėn Shekulli tė datės 2 Nėntor 2006 ėshtė vetėm vazhdim i fushatės sė mėhershme e cila i sjell dėme tė rrezikshme proceseve nėpėr tė cilat po kalojnė shqiptarėt nė pėrgjithėsi dhe ata tė Kosovės nė veēanti.
Forumi Musliman i Kosovės rikujton shkrime tė mėhershme tė botuara nė kėtė gazetė,si bie fjala atė tė Maks Velos, tė cilėt indinjojnė skajshėm shqiptarėt kosovarė dhe veēanėrisht ata tė besimit islam duke i kontribuar prishjes sė harmonisė fetare dhe krahinore midis shqiptarėve.
Muslimanėt kosovarė dhe ata shqiptarė nė pėrgjithėsi kanė marrė nė vazhdimėsi mirėnjohje nga institucionet kombėtare dhe ndėrkombėtare pėr kontributin e tyre tė pandėrprerė nė mbarėvajtjen e harmonisė etnike dhe fetare nė Kosovė sikur edhe nė mbėshtetjen pėr avancimin e ēėshtjes sė Kosovės, kėshtu qė pėrdorimi e cenimi i tė drejtave tė tyre tė garantuara me kushtetutė si alibi kundėr kauzės kombėtare ėshtė i pabazė dhe me pasoja afatgjata e tė paparashikueshme.
Forumi Musliman i Kosovės duke qėndruar pranė dy studentėve durrsakė dhe tė tjerėve qė mund tė bien pre e shkeljeve tė tė drejtave tė garantuara tė njeriut, i bėn thirrje mediave tė shkruara dhe elektronike nė Shqipėri dhe mė gjerė qė tė jenė mė tė kujdesshme pėrballė lirisė sė tė drejtave themelore dhe bindjeve tė shumicės sė qytetarėve qė i ndjek ato.
5Nėntor 2006
FORUMI MUSLIMAN I KOSOVĖS
Rruga Nėna Tereze p.n. Prishtinė
Tel: +37744666234
Shėnim: Forumi Musliman i Kosovės ėshtė organizim jo qeveritar i shoqėrisė civile tė myslimanėve shqiptarė dhe tė tjerė tė Kosovės.
TENSIONOHET SITUATA FETARE NE SHQIPERI
Pa u shuar shija e hidhur qe la pas fyerja e rende qe papa u beri muslimaneve ne te gjithe boten, ne mediat shqiptare shpertheu nje provokim I rradhes kunder muslimaneve ne Shqiperi duke bere publike punimet e nje te ashtuquajtur MILENIUM CLUB CENTER,nga ku ish presidenti Meidanicitoi shifra te reja per raportet fetare ne Shqiperi duke theksuar se numuri I muslimaneve eshte reduktuar ne 38%, nje shifer e papranueshme dhe shume provokuese,si do ta quaj ne reagimin e tij KMSH.Meidani perdori te njejten metode qe perdori papa duke deklaruar se keto shifra jane te deklaruara nga universiteti I Oksfordit duke u perpjekur te laj duart nga ky deklarim qe e penalizon rende figuren e tij ne syte e besimtarve muslimane ne Shqiperi.Shifrat qe u dhen ne kumtesen e Meidanit ishin publikuar per here te pare nga Encillopodoa Boterore Kristiane dhe kjo loje me shifra te kujton
perpjekjet e panderprera qe behen mrenda vendit dhe pertej kufijve shqiptare qe se paku me shifra te zvoglojne numurin e muslimaneve ne hapsirat e Shqiperise londineze, per te krijuar idene se muslimanet kane tendence te zbresin nga kreu I tabeles dhe te tjere po ngjiten ne maje te saj.Duke ufshehur pas nje perdeje, e cila perfatin e keq te atyre eshte e tejdukshme dhe I nxerr ato te zbuluar duke mos u mbrojtur as nga emery I madh I NATOS e cila sipas tyre mbeshteste kete simoizium,Per te rritur saktesine dhe rendesine e ketij informacioni mediat then se te dhenat e ENCIKLOPEDISEKristiane Boterore jane serjoze dhe se Meidani eshte nje akademik I njohur. Por duke harruar te prezantohet tashme si nje opozitar tashme publik I muslimaneve shqiptare.Mediat dhane informacion se kishte 80% te ftoar nga jashte dhe per ekuiliber ishin ftuar disa
teologe muslimane te cilet u lakuan sipersona meaftesi te spikatura teologjike hjohes te dialogut nderfetar, portrete qe vetem miku mund te ia beje mikut.Mbetet pak enigme perse emrat e tyre mbeten ne hije dhe nuk iu bene te njohur publikut. Dhe ajo qe ka rendesi te theksohet eshte se ne nuk na u dha mundesia te njohim reagimin e tyre ndaj atyre shifrave poshteruesedhe qe per mendimin tone zgjidhja me e mire do te ishte braktisja e salles ne shenje protese ndaj ketij provokimi te rrezikshem.Por ajo qe na beri te dyshojme ne serjozitetin dhe qellimin e ketij sipoziumi ishtese drejtor I kesaj qendre ishte gazetari Mentor Nazarko, nje figure e njohur ne mediat shqiptare per qendrimin e ashper dhe denigrues ndaj fese islame. Ne mje debat televiziv ve TopChenelle patem quajtur Nazarkoja I vogel qe sherrin e ben te madh. Duket se kishim te drejte ta quanim keshtu sepse nuk ka sherr me te madh se sa te tensionosh situaten fetare ne Shqiperi perms organizimeve te simpoziumeve te tilla .Publikimi I shifrave te tilla provokuse e tensionojne edhe me teper situaten fetare neShqiperi, sepse mijra muslimane e pane vehten te perjashtuar nga feja e ture sepse keshtu do Mejdani dhe Mejdane te tjere qe fshihen pas tij. Qellimi I atyre qe organizuan simpoziumin dhe I atyre qe folen aty eshte qe te oenalizojne fene islame si relighon me velera te kufizuara duke I detyruar besimtaret muslimane ta braktisin ate dhe t,u bashkangjiten feve te tjera qe jane solide dhe te kompletuara aq sa ato , jo vetem qe nuk kane firo per edhe po lulezoje perms shtimit te tyre me muslimane qe jane te zhgrnjyer nga feja e tyre. Fe e cila po vazhdoi te firoje me kete ritem ajo do te mbetet nje
relikene kujtesen e shqiptarve.Por keto tullombace I hedh ne ere e verteta qe eshte kokforte ne paraqitjen e nje realiteti krej tjeter duke u kujtuar ketyre zoterinjve qe lexojneleksione te rrekshme dhe padronve te tyre se kjo mund te ndodhe vetem po te sjellin kontighente te krishtera nga jashte dhe te zhendosin muslimane nga shqipria ne hapsira jo shqiptare. Me shume te drejte reagoi forumi Musliman shqiptar qedeklaroi se statistika te tillancisintensionimin e mardhanjeve fetare , sepse keto te dhena jane marre nga qendra fondamentaliste kristiane.E nje rendesie te vecante ishte deklarata e KMSH qe I quajti keto shifra provokuese per ndjenjat e muslimaneve shqiptare dhe pa baze realedhe cenojne
tolerancen nderfetare ne Shqiperi.Pas kesaj deklarate te KMSH ato qe organizuan simpoziumin pretenduan se deklarata eshte bere duke anashkaluar kryetarin e KMSH dhe se jane disa te rinj ne KMSH qe bejne deklarata te tilla. E verteta eshte se qendra te tilla qe po shtohen pa pushim ne Shqiperi dhe qe nuk oushojne duke penalizuar muslimanet shqiptare dhe fene e tyre, ku me doreza dhe ku ballperballe, jane kercenare qe zbatojne urdherat e misionarve qe jane nje kategori me lar se keto hiena te rrezikshme qe nuk ngurrujne te vendosin minane themelet e bashkejeteses fetare ne Shqiperi te cilat me telekomande mund te shperthehen nga distanca qetashme jane te lexueshme sepse jane dhen prova per shperthime te tilla. Ne deshrojme qe keto veprime duhet te denohen edhe nga segmente te politikes dhe te vete shtetit shqiptar sepse heshtja e tyre te ben te dyshosh ne paanesine e tyre dhe ajo qe eshte edhe me shqetesuese edhe ne pjesen qe ato
kane ne kete tymnaje qe po u krijon terren atyre per te cilet me rendesi kanje premtim I sheqerisur se fati I kmbit dhe I atdheut te tyre.
SELIMGOKAJ
LĖMSHI DIPLOMATIK PĖR KOSOVĖNNGATĖRROHET EDHE MĖ
Pėrmendet shpesh nė shkrime si fjalė e urtė se pikėrisht para agimit tė mėngjezit, errėsira bėhet mė e madhe. Nuk jemi tė sigurtė nėse ka shumė urti nė kėtė thėnie, qė si duket njerėzit e kanė qejf se ngushėllojnė veten me tė kur errėsira i bezdis shumė. Po kur ėshtė fjala pėr ngjarje si ajo e pėrcaktimit tė statusit tė Kosovės, qė shqiptarėt e kanė pritur me durim tė madh pėr njė kohė tė tejzgjatur, errėsira diplomatike qė bėhet mė e dendur nuk mund tė merret si shenjė se agimi i kthjellėt ėshtė fare afėr.
Dendėsimin e errėsirės e tregojnė dy zhvillime tė kohėve tė fundit. Serbia e ka shėnuar nė kushtetutėn e saj tė re se Kosova ėshtė pjesė e pandashme e territorit tė saj. Diplomacia ruse, mbrojtėsja tradicionale e politikės ekspansioniste agresive tė Serbisė nė Ballkan, ka ripohuar qėndrimet e saj se nuk pranon pėr Kosovėn zgjidhje qė nuk do ta pranojė Serbia. Kėtė mesazh kanė dhėnė me deklaratat e tyre diplomatėt rusė nė Prishtinė. Kėtė mesazh kanė dhėnė udhėheqėsit e Kremlinit. Pavarėsisht si i rrotullon fjalėt ministri i jashtėm i Shqipėrisė, Besnik Mustafaj, kėtė mesazh i ka dhėnė dhe homologu rus gjatė takimit tė fundit tė tyre nė Moskė. Madje nga shpjegimet qė ka dhėnė Besnik Mustafaj pas kthimit nga Moska del se edhe ky sikur ėshtė pajtuar nė njėfarė mase me qėndrimin rus (gjegjėsisht atė serb).
Mustafaj pėrmend se: Rusia kėmbėngul tė mos saktėsohet njė datė pėr mbylljen e negociatave, tė mos ushtrohet presion mbi negociatorėt pėr arsye kohe, tė mos imponohet asnjė zgjidhje paraprakisht ndaj njėrės palė, ku ata kanė parasysh serbėt, pra tė synohet pėr njė kompromis. Dhe fill pas kėtyre sqarimeve tė pozitės sė Rusisė Mustafaj shton :Ne jemi dakord qė tė synohet njė kompromis, por pėr hir tė sė vėrtetės duhet thėnė se deri tani nuk shohim asnjė gatishmėri nga pala serbe pėr arritjen e njė kompromisi. Pėr ēfarė kompromisi e ka fjalėn diplomacia e Tiranės e drejtuar nga Mustafaj nuk e kemi tė qartė. Vetėm dimė se bisedime janė bėrė,nė tryezė e nėn tryezė; se bisedimet janė zgjatur e stėrzgjatur. Tashmė e dimė dhe duhet ta themi pa ngurim se koha u dha tė drejtė atyre qė
kėmbėngulnin se nuk e vlente qė shqiptarėt tė shkonin nė bisedime me serbėt, pasi ato ishin tė kota dhe do ti shėrbenin lojės serbe, se tė quajturat bisedime teknike ishin pėr tė vėnė ēėshtjen e pavarėsisė sė Kosovės nė bisedim me serbėt.
Gjatė shumė vitesh edhe mė shumė se serbėt e shqiptarėt kanė biseduar ndėrkombėtarėt nė gjithfarė nivelesh e mekanizmash dhe pėrsėri asgjė nuk ėshtė qartėsuar e saktėsuar, por gjithēka ėshtė mjegulluar e errėsuar sa mė shumė afron fundi i vitit 2006, kur sipas gjithė premtimeve (por jo gjasave) ėshtė caku i fundit kohor pėr shpalljen e statusit tė Kosovės.
Nėse fundin e vitit 2006 e marrim si agimin e premtuar pėr statusin pėrfundimtar tė Kosovės atėherė zhvillimet mė tė fundit politike diplomatike duhet ti quajmė si errėsimin e madh para agimit. Por kur zhytemi nė gjithė kėtė errėsirė politike e diplomatike qė po krijohet duhet tė pyesim me shumė shqetėsim: a mund tė jetė ky agim? Mos vallė ai agim do tė jetė gati aq i zymtė, me re e mjegull sa errėsira qė po krijohet tani? Nė kėto kushte ēdo kompromis pėr ēėshtjen e Kosovės, si ai qė po kėrkojnė Rusia e Serbia, sjell pėr Kosovėn njė agim tė zymtė me shumė pak ndryshim nga nata. Po nuk janė vetėm Rusia e Serbia qė kėrkojnė zgjatjen e natės pėr ta bėrė tė pranueshėm pėr shqiptarėt njė agim tė zymtė. Janė dhe ata qė kompromisin e kėrkojnė fillimisht nga zgjatja e procesit tė shpalljes sė
statusit dhe pastaj nga plotėsimi i njė sėrė kushtesh tė tjera serbo-ruse.
Deri tani diplomacia ndėrkombėtare ka kėmbėngulur qė shqiptarėt e serbėt tė arrinin vetė nė njė zgjidhje tė pranueshme pėr ta. Kur loja e kėrkimit tė zgjidhjes sė pranueshme mbaroi se i doli boja, atėherė erdhi paralajmėrimi nėse nuk ka zgjidhje tė pranueshme do tė ketė zgjidhje tė imponuar. Propagandohej se zgjidhja e pranueshmeishte mė e mirė se do tė kėnaqte tė dy palėt. Pas dėshtimit tė kėtyre shpresave (iluzioneve) vijoi kėrcėnimi zgjidhje e imponuar, pavarėsisht se do tė mbeten tė pakėnaqura tė dy palėt. Pra, pėr zgjidhje tė drejtė e reale nuk ėshtė bėrė fjalė dhe nuk ėshtė menduar asnjėherė. Synimi ka qenė gjithnjė qė tė gjendej njė zgjidhje nė dėm tė kėrkesave e tė drejtave tė shqiptarėve. Pra, ka vazhduar diplomacia e Rambujesė.
Procesin e zgjidhjes sė pranueshme nga dy palėt, si siē ka qenė e qartė nga fillimi deri nė fund, e ka pasur nė dorė ta sabotonte dhe e ka sabotuar Serbia, einkurajuar sė tepėrmi nga gatishmėria e diplomacisė ndėrkombėtare pėr tė ngatėrruar sa mė shumė lėmshin e zgjidhjes, e cila ishte fare e thjeshtė : njohje pavarėsisė sė Kosovės. Serbia e vulosi pėrfundimisht sabotimin e zgjidhjes sė pranueshme pėr tė dy palėt me miratimin e kushtetutės qė Kosovėn e shpall pjesė tė pandashme tė Serbisė. Pavarėsisht se ky vendim nė analizė tė fundit do tė pėrfundojė me dėshtim tė plotė pasi ėshtė njė idiotėsi politiko-diplomatike Serbia pėrfundimisht ka mbyllur ēdo shteg pėr tė vazhduar mė tej njė proces qesharak takimesh e bisedimesh shqiptaro-serbe. Tani tė
shkosh nė takime e bisedime me serbėt, qoftė dhe pėr tė ashtuquajtura ēėshtje teknike, do tė thotė tė bėsh njė kapitullim tė turpshėm, tė heqėsh dorė nga aspirata kombėtare shqiptare, tė tallesh me sakrificat qė kanė bėrė deri tani shqiptarėt e ndėrkombėtarėt; do tė thotė tė bėsh njė tradhti kombėtare shqiptare. Tė ulesh nė tryezė pėr tė kėrkuar zgjidhje kompromisi me serbėt tani do tė thotė tė pranosh tė zbatosh kushtetutėn e Serbisė.
Serbėt e kanė ditur fare mirė se shqiptarėt nuk mund tė bėjnė njė vetėvrasje tė tillė tė turpshme kombėtare sa tė bėjnė kompromis me serbėt nė kuadėr tė kushtetutės serbe qė shpall Kosovėn pjesė tė Serbisė. Por pushtetarėt serbėt duke krijuar kėtė situatė kanė synuar tė mundėsojnė miratimin e kėsaj kushtetute dhe njėkohėsisht bllokojnė pėr njėfarė kohe aksionin diplomatik ndėrkombėtar pėr shpalljen e njė statutsi pėr Kosovėn. Serbėt praktikisht janė tallur me pėrpjekjet qė ka bėrė njė pjesė e diplomacisė ndėrkombėtare deri tani pėr ta ēuar kėtė proces nė njė pėrfundim serioz.
Megjithatė sado qė pėrfaqėsues tė diplomacisė ndėrkombėtare deklarojnė se pėrfshirja e Kosovės nė kushtetutėn serbe nuk ndikon mbi procesin e pėrcaktimit tė statusit tė Kosovės, kjo kushtetutėtashmė ka ndikuar mbi kėtė proces. Kushtetuta e Serbisė i ka dhėnė ēėshtjes sė Kosovės zgjidhjen mė absurde, mė tė papranueshme, duke i trajtuar me mospėrfillje pėrpjekjet e deritanishme ndėrkombėtare pėr tė gjetur njė zgjidhje. Drejtuesit serbė tani e tutje do tė tregohen edhe mė tė padėgjueshėm ndaj kėrkesave dhe kėshillave tė diplomacisė ndėrkombėtare. Kurse diplomacia ruse duke mbajtur ato qėndrime qė ka pėrmendur Besnik Mustafaj po i thotė krahut tjetėr tė diplomacisė ndėrkombėtare se asgjė nuk mund tė bėhet jashtė atij kuadri kushtetues qė ka pėrcaktuar
Serbia. Pra, diplomacia ruse nė njėfarė mėnyre pohon se ėshtė sjellė gjithė kėto vite me hipokrizi e pabesi ndaj diplomacisė ndėrkombėtare nė gjithė veprimtaritė diplomatike kushtuar kėrkimit tė zgjidhjes pėr Kosovėn.
Po diplomacia shqiptare e Besnik Mustafajt pėr ēfarė kompromisi shpreson ende? Ēfarė pret se do tė bėjė Serbia pėr tė arritur nė kėtė kompromis? Mos vallė Besnik Mustafaj shpreson se Serbia, po ti bėhen disa lėshime, e heq atė dispozitėn pėr Kosovėn nga kushtetuta? Mos vallė Besnik Mustafaj e ka ende mendjen tek formula e tij e pavarėsisė me kushte qė tė bindė Serbinė tė ndryshojė kushtetutėn? Drejtuesit e politikės e tė diplomacisė shqiptare nė Prishtinė apo Tiranė duhet ta trajtojnė dispozitėn e kushtetutės serbe pėr Kosovėn si njė marrėzi serbe tė radhės, por asnjėherė nuk duhet tė mendojnė se serbėt e bėnė kėtė vetėm se janė tė marrė. Ata e kanė bėrė me djallėzi, edhe pse ėshtė marrėzi po ta gjykosh sipas logjikės sė gjėrave, qė ata as e kanė ndjekur, as do ta ndjekin.
Koshtunica e Tadiēi po mburren me kryeveprėn e tyre politiko-diplomatike, pėr ripushtimin kushtetues tė Kosovės njėsoj siē kapardisej Slobodan Milosheviēi me nėnshtrimin serb tė Kosovės kur mbante fjalime nė fushė Kosovė dhe i hiqte Kosovės autonominė. Koshtunica e Tadiēi me ripushtimin kushtetues tė Kosovės, nė njė kohė qė kjo ėshtė krejtėisht jashtė kontrollit tė Serbisė dhe nė sundim ndėrkombėtar, llogarisin tė dalin para serbėve edhe mė tė zotė e triumfalistė se Milosheviēi nė marshimin drejt pushtetit nė mesin e viteve 1980, shpresojnė tė magjepsin serbėt qė ti mbėshtesin nė luftėn pėr pushtet, vetėm me njė pėrfshirje iluzore tė Kosovės nė hyrjen e kushtetutės serbe.
Kushtetuta e Serbisė qė gllabėron Kosvėn do tė ketė ndikime tė fuqishme nė Serbi, do tė sjellė edhe rrjedhoja tė dėmshme pėr Kosovėn dhe pėr gjithė Bllkanin. Serbia po pėrgatitet pėr tė shpėrthyer njė cikėl tė ri sherresh, dhune, mbase dhe luftrash tė reja nė Ballkan. Rusia me diplomacinė e saj po inkurajon kėtė kurs rreziqesh tė reja tė politikės sė Serbisė, sepse vetė Rusia ka nisur njė kurs tė ri tė acarimit tė marrėdhėnieve ndėrkombėtare nė Europė e veēanėrisht nė Ballkan e nė Kaukaz. Nė Rusi po shpėrthen nacional-shovinizmi. Nė Rusi ringjallen nostalgjitė pėr pozitat e dikurshme imperialiste. Kushtetuta e re e Serbisė dhe angazhimi i ri i Rusisė nė mbėshtetje tė politikės sė Serbisė sipas kėsaj kushtetute provojnė mė sė miri sa kanė gabuar politikanėt e analistėt shqiptarė qė
kanė trumbetuar pėr vite me radhė sepolitika ruse ndaj ēėshtjes sė Kosovės po ndryshonte nė kahje pozitive, se Rusia pak nga pak po e pakėsonte interesimin pėr Ballkanin dhe angazhimin nė Ballkan, se marrėdhėniet e posaēme ruso-serbe i pėrkisnin historisė. Kurse tani vetė ministri i jashtėm shqiptar Mustafaj detyrohet tė pohojė se: Nuk ka ndryshim nė qėndrimin e Moskės ndaj Kosovės (intervista nė gazetėn Albania 3 nėntor 2006).
Mustafaj pohon se Shqipėria sheh destabilitet, po u shty statusi i Kosvės ( Gazeta Shqiptare 3 nėntor 2006). Serbia kėtė kėrkon. Prandaj edhenė kushtetutėn serbe (qė mendohet se u miratua me referendum tė falsifikuar ) vuri atė dipozitėn pėr Kosovėn qė tė nxisė tension e shkaktojė destabilitet nė Ballkan. Edhe Rusia pėr kėtė po e inkurajon dhe mbėshtet Serbinė. Mė mirė se tė gjithė kėtė duhet ta shpjegojė pėr shqiptarėt Besnik Mustafaj pas kthimit nga Moska. Rrezikun e destabilizimit nuk mund tė mos e shohin dhe diplomacitė e tjera qė merren me Ballkanin dhe me ēėshtjen e Kosovės.
Por edhe nga kėto diplomaci nuk po vijnė veprime aktive e tė vendosura pėr tė parandaluar me kohė, pėr tė bėrė tė dėshtojnė qysh nė vezė planet serbo-ruse pėr destabilizime tė reja nė Ballkan. Ėshtė shumė shqetėsuese pėr shqiptarėt kur lexojnė fjalėt Kosova bėhet peng i rivalitetit tė fuqive tė mėdha qė i ka shkruar gazeta me shumė emėr Fajneshėnell Tajms (Albania 29 tetor 2006). Kėto fjalė tė gazetės amerikane sot janė njėsoj nė thelb me ato qė shkruante nė fillim tė shekullit XX, udhėtarja e shquar angleze Edit Durham: Nė Ballkan mund tė ndryshosh mendje sa herė tė duash, por vetėm njė gjė nuk e ndryshon dot: qiellin e mbuluar nga retė e fuqive. Shqiptarėt po presin ende njė agim tė ndritur nėn qiellin e Kosovės tė mbuluar nga retė e fuqive.
Ballkani ende nuk ka ndryshuar aq sa duhet pėr tė shpresuar se po kthehet nė Europė moderne. Retė e fuqive ende po zymtėsojnė qiellin e Ballkanit. Nė shekullin XIX pėr gjithė popujt ballkanikė zbatohej parimi i kombėsisė nė zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare. Pėr shiqptarėt ky parim flakej tutje. Nė shekullin XX pėr popujt e Ballkanit quhej i vlefshėm parimi i vetėvendosjes. Pėr shqiptarėt, jo. Tani nė fillim tė shekullit XXI pėr shqiptarėt rekomandohet kompromis nė vend tė drejtėsisė pėr zgjidhjen e ēėshtjes sė Kosovės dhe diplomacia ndėrkombėtare ende mendon tė imponojė zgjidhje konjukturale nė vend tė zgjidhjes sė drejtė.
U bėn 10 vite qė sajohen, pėrdoren, flaken, rinovohen, pėrsėriten formula nga mė tė ēuditėshmet gjoja pėr tė gjetur njė zhgjidhje dhe pėr tė pėrcaktuar njė status pėrfundimtar pėr Kosovėn dhe nuk bėhet ajo qė duhet si pėr gjithė njėsitė e ish federatės jugosllave tė shpėrbėrė, njohja ndėrkombėtare e pavarėsisė sė Kosovės. Tani qė Serbia e shpalli me kushtetutė se nuk pranon e nuk toleron asnjė zgjidhje tjetėr pėr Kosovėn veē asaj qė ka vendosur ajo Kosova pjesė e pandashme e Serbisė dhe kurrė nuk do tė njohė e tė lejojė pavarėsimin e Kosovės, diplomacia ndėrkombėtare nė vend qė tė bėnte hapin e duhur tė hapte rrugėn pėr njohje normale individuale tė pavarėsisė sė Kosoėvs ende pranon tė bjerė
nė lojėn e Serbisė pėr tė kėrkuar zgjidhje nėpėrmjet konsensusit tė mekanizmave diplomatike shumėpalėsh edhe pse Serbia e ka thėnė haptazi dhe Rusia e le tė kuptohet qartė se kėto pėrpjekje do tė dėshtojnė pėr shkak tė qėndrimit tė Rusisė.
Serbia po shkėput hap pas hapi lėshime nga diplomacia ndėrkombėtare. Ėshtė vėnė tashmė nė dyshim deri nga kryediplomati i BE, Solana e sekretari i pėrgjithėshėm i OKB-sė , Anan, vendimi i diplomacisė ndėrkombėtare pėr ta mbyllur ēėshtjen e statusit tė Kosovės brenda vitit 2006. Dėgjohen zėra mjaft shqetėsues pėr shqiptarėt se Kosova mund tė ketė njėfarė pavarėsie, pa anėtarsim nė OKB. Kjo nuk ėshtė gjė tjetėr veēeplotėsim i njėrės nga kėrkesat e Serbisė qė Kosova tė gėzojė pavarėsi tė brendshme qė do tė thotė autonomi brenda nė Serbi. Formula e pavarėsisė sė mbikqyrur, ose Kosova shtet i varur nga OKB ėshtė njė gjė qė lė shteg pėr ēfarėdo interpretimi dhe gjithsesi nuk e bėn
Kosovėn shtet normal, subjekt tė plotė tė sė drejtės ndėrkombėtare, ēka pėrsėri plotėson njė tekė tjetėr tė Serbisė pėr taquajtur Kosovėn pjesė tė shtetit serb. Rusia duke kundėrshtuar zgjidhjen e njėanshme tė imponuar dhe duke kėrkuar vazhdimin pa pushim tė bisedimeve pėr arritjen e njė kompromisi,qė nuk mund tė arrihet kurrė, shpreson tė plotėsojė edhe kėrkesėn tjetėr serbe qė pėrcaktimi i statusit tė Kosovės tė shtyhet pėr nė kalendar grekedhetėmbetet si zgjidhje pėr Kosovėn ajo qė shkruhet nė kushtetutėn e Serbisė.
Lėmshi po ngatėrrohet shumė nė kohėn kur shpresohej se mė nė fund diplomacia ndėrkombėtare e kishte kapur mirė fillin pėr zgjidhjen e tij.
5 nėntor 2006Abdi Baleta
NDARJE E PUSHTETEVE NUK DO TĖ THOTĖ NDARJEE SHTETIT
Kryeministri i Shqipėrisė Sali Berisha u ankua se pėrveē qeverisė sė tij nė Shqipėri ushtron pushtet edhe njė qeveri e dytė me emėrtimin Kėshilli i Lartė i Drejtėsisė, nė krye tė sė cilės ėshtė vetė kryetari i shtetit, presidenti Alfred Moisiu. Madje kjo qeveria e drejtėsisė qenka nė pozitė shumė mė tė rehatshme e mė tė kėndshme se qeveria e dalė nga parlamenti, sepse kjo nuk ka mbi supe tėrė ata telashe qė krijon qeverisja e vendit, por merret vetem me shitje e blerje postesh nė organet e drejtėsisė. Ankesa e kryeministrit, pavarėsisht se ai mund ta ketė bėrė nė kuadėr tė retorikave tė zakonshme politike, duhet dėgjuar me shqetėsim se tregon qė nė Shqipėri paska dy qeverisje, dy shtete paralelė. Pra, ndarja e pushteteve, qė ėshtė njė parim bazė i ndėrtimit e funksionimit demokratik tė shtetit,
qenka katandisur nė krijim faktik tė dy shteteve funksionalė brenda njė shteti unitar. Shqipėria na del kėshtu si njė federatė shtetėrore funksionale, pėrderisa nė tė veprojnė dy qeveri.
Kundėrshtimet midis qeverisė parlamentare me qeverinė e drejtėsisė nė luftėn kundėr korrupsionit e krimit tė organizuar, qė qeveria parlamentare e ka shpallur objektivin parėsor tė punės sė vet dhe qeveria e drejtėisė e ka funksionin kryesor tė punės, madje tė qenies sė vet, janė rrėnimi mė i madh qė mund ti bėhet funksionimit normal tė shtetit shqiptar dhe unitetit tė pushtetit shtetėror nė territorin e Shqipėrisė . Ėshtė bėrė e modės tė flitet pėr vullnetin e sovranit, d.m.th popullit, kėrkesat e sovranit, tė drejtat e taksapaguesve qė pėrsėri janė vetė sovrani, por kur pushtetet qė duhet tė zbatojnė vullnetin e kėtij sovrani nuk janė nė gjendje ta mbrojnė atė nga korrupsioni, krimi, paligjėshmėria, shpėrdorimet e aparateve shtetėrore atėherė lind
pyetja pėrse i duhen kėto pushtete sovvranit dhe pse nė emėr tė sovranit tė ketė aq shumė qeverisje sa tė mos e njohė qeni tė zotin nė Shqipėri?!
Pėr fat tė keq ka shumė fakte qė dėshmojnė se demokracinė nė Shqipėri po e shijojnė kryesisht njerėzit qė nuk duan rregullin, qė nuk duan rend normal, qė nuk duan ligjėshmėri tė zbatuar me rreptėsi, qė nuk duan punėn e ndershme si burim fitimi, qė shtetin, pushtetin i pranojnė vetėm kur kanė nevojė pėr ta dhe i urrejnė e i minojnė kur u venė kufizime nė paudhėsitė e tyre. Pėr fat tė keq po pėrhapet gjithnjė e mė shumė psikologjia pėr ta parė shtetin e pushtetin si forcė armiqėsore. Pėr pėrhapjen e kėsaj psikologjie po ndikojnė shumė dhe pushtetet e ndryshme, aparatet e e kėtyre pushteteve. Po kėrkojnė liri tė pakufizuar ata qė nuk dinė e nuk duan ti vėnė asnjė kufi vetes, arbitraritetit tė individit. Po kėrkojnė pavarėsi absolute edhe mekanizma qė pėr nga vetė natyra e tyre duhet tė jenė nė
varėtsi jo vetėm tė ligjit por edhe tė qeverisjes.
Kjo po ndodh edhe me pėrfaqėsuesit e pushteteve shtetėrore qė dinė tė pėrmendin vetėm parimin e ndarjes e tė kontrollit tė ndėrsjellė tė pushteteve, duke kuptuar me kėtė ndarje arbitraritetin e secilit pushtet dhe pėr kontroll obstruksionizmin qė njė pushtet i bėn njė pushteti tjetėr. Kėta harrojnė se nė organizimin e njė shteti normal, efikas e tė drejtė, tė atij qė quhet me pėrkėdheli e mburrje shtet ligjor parimi i ndarjes dhe i kontrollit tė ndėrsjellė tė pushteteve duhet tė perceptohet e tė respektohet nė kuadėr dhe nė funksion tė zbatimit tė parimit tė unitetit tė pushtetit, pėrndryshe rrėmujadhe ndeshja e kotė i marrin frymėn demokracisė.
Nė kohėn e diktaturės sė proletariatit qė e quajmė edhe tė partisė-shtet zbatimi ( lexo keqpėrdorimi) i parimit tė centralizmit demokratik krijonte njė gjendje tė rrezikshme, sepse ēonte nė diktaturė dhe ndarjen e pushteteve, ndonėse tė parashikuar e tė rregulluar me ligj e kthente nė njė gjė fiktive, duke i hapur rrugėn arbitraritetit tė pushtetit politik-partiak. Por nė vitet e demokracisė janė shfaqur gjithashtu prirje tė dėmshme qė prishin ekuilibrat normalė tė ndarjes sė pushtetit brenda unitetit tė pushtetit dhe ēojnė nė kundėrvėnie pushtetesh, me rrjedhoja tė rėnda pėr shoqėrinė, demokracinė, individėt, mekanizmatjo shtetėrorė nė gjithė fushat e jetės.
Kur puna mbėrrin sa vetė kryeministri i vendit tė flasė pėr ekzistencėn e dy qeverive, pra tė dy qeverisjeve nė Shqipėri, do tė thotė se punėt janė bėrė shumė keq. Pėr kėtė gjendje dikush duhet tė vejė dorė ta ndreqė, dikush duhet tė mbajė edhe pėrgjegjėsi, dikush duhet tė guxojė tė vejė fajtorėt para pėrgjegjėsisė. Nė rastin e trajtimit tėēėshtjes sė shkarkimit tė prokurorit tė pėrgjithėshėm pamė se akush nuk ka pėrgjegjėsinė e forcėn e duhur politike e ligjore tė kapė si duhet situatėn dhe tė ndreqė njė gjendje qė sa mė shumė tė zgjasė aq mė shumė dėm i bėn shtetit e vendit. Ose duhet tė japė llogari kryeministri dhe qeveria parlamentare qė pėr teka apo me papėrgjegjėsi krijuan tėrė atė histori, ose duhet tė japė llogari e tė
vihet para pėrgjegjėsisė qeveria e drejtėsisė dhe kryetari saj Presidenti i Republikės qė pėr tekat epapėrgjegjėshmėrinė e tyrebėnė thjesht obstruksionizėm politik e pushtetor dhe e lanė Shqipėrinė nė dilemė e nė sherr.
Vetė prokurori i pėrgjithėshėm nuk shpėton nga njė pėrgjegjėsi e rėndė qė ėshtė bėrė molla e sherrit nė kėtė luftėpushtetesh e qeverisjesh. Edhe sikur ai tė jetė plotėsisht i bindur nėpafajsinė qė pretendon nuk ka asnjė tė drejtė tė mbajė peng njė pjesė tė madhe tė jetės shtetėrore, tė paralizojė funksionimin normal tė pushtetit qė drejton, tė krijojė tension nė pushtetet qė nuk bashkėpunojnė dot me tė dhe tė kthejė njė mosfunksionim tė pushteteve nė Shqipėri nė njė problem ndėrkombėtar pėr Shqipėrinė. Prokurori i pėrgjithėshėm duhet ta kishte zgjidhur me kohė dhe mund ta zgjidhte mė lehtė kėtė lėmsh me dorėheqjen e tij dhe tė vinte nė provė sinqeritetin e qeverisjes qė kundėrshton
veprimet e tij.
Presidenti i Republikės, pavarėsisht se ēfarė bindje ka pėr bazueshmėrinė e akuzave tė qeverisjes parlamentare kundėr prokurorit tė pėrgjithėshėm nuk kishte asnjė arsye tė fortė qė tensionit tė krijuar tishtonte tension tė ri. Nė rastin konkret Alfred Moisiu nuk ishte nė rolin e gjykatėsit qė duhej tė jepte fajsi apo pafajsi pėr njė ēėshtje konkrete dhe bindja e tij e brendshme ia justifikonte vendimin qė mori. Alfred Moisiu ishte i detyruar nė radhė tė parė tė gjykonte jo sipas bindjes sė tij tė brendshme, apo tekave tė tij tė fshehura, por sipas arsyes shtetėrore. Dhe nė kėtė rast arsyeja shtetėrore i diktonte atij vetėm njė gjė, duhej tė dekretonte largimin e prokurorit tė pėrgjithėshėm, tė hiqte njė pengesė nė mosfunksionimin normal tė pushteteve nė Shqipėri. Moisiu nuk veproi
me pėrgjegjėsinė e kryetarit tė shtetit, por tė kryetarit tė njė qeverisje shemėr me atė tė qeverisjes parlamentare.
Nė kohėn qė Berisha ankohet pėr dyqeverisje, pra pėr dypushtetin shtetėor, nė Shqipėri vetė kryetari i qeverisjes sė drejtėsisė pranon publikisht se qeverisja e drejtėsisė ėshtė me tė meta tė mėdha, nė fakt ėshtė me tė meta skandaloze. Kjo nuk ėshtė gjė qė merret vesh pėr herė tė parė. Vetė Presidenti Moisiu nė vitet e shkuara ka bubullirė nėpėr tubime tė ndryshme, sidomos kur ka qenė i pranishėn dhe ndonjė pėrfaqėsues diplomatik europian e amerikan, se gjyqsori nė Shqipėri duhet reformuar pa vonesė, duhen zhdukur korrupsioni e marifetet nė gjyqsor, duhen marrė masa tė forta pėr tė rikthyer besimin e qytetarėve tek gjyqsori. Por nuk ka bėrė asgjė pėr tė vėnė nė jetė kėto porosi qė i lėshonte po vetė nė publik, pasi i kishin thėnė mė parė tė huajt. Pėrkundrazi ka pasur dhe
raste qė Moisiu ka pėrkėdhelur pa vend njerėzit e gjyqsorit, duke i marrė publikisht nė mbrojtje si viktima thashethemesh, duke minimizuar shkallėn e kalbėzimit nė gjyqsor. Moisiu ka sulmuar kalbėzimin e gjyqsorit atėherė kur pėr kėtė kanė ardhur sinjale nga diplomacitė e huaja dhe kur ka psur nė krah diplomatė tė huaj. Ka pėrkėdhelur gjyqsorin sa herė qė ka qenė jashtė kėsaj trysnie.
Tani sė fundi, pas lėmshit qė krijoi me qėndrimin ndaj prokurorit tė pėrgjithėshėm, Moisiu hiqet se po vė si duhet gishtin mbi plagėn e pushtetit tė drejtėsisė, pasi kėtyre plagėve ua hoqi edhe njė herė dregėzėn dhe ua nxorri qelbin nė shesh OSBE-ja. Por edhe kėsaj radhe Moisiu ka folur si tė ishte ndonjė inspektor i OSBE-sė, jo si kreu i pushtetit gjyqsor qė mban pėrgjegjėsinė kryesore pėr gjendjen e krijuar. Moisiu foli si tė ishte nė rolin e priftit nė pushtetin gjyqsor, jo si komanduesi politik i kėtij pushteti. Kryeministri natyrisht nuk kishte si tė humbte njė rast tė tillė pėr tė stigmatizuar kryetarin e qeverisjes sė drejtėsisė, kur kjo qeverisje merr nota kaq negative nga OSBE-ja.
Kjo rrumpallė pushtetore qė ėshtė krijuar nė Shqipėri kėrkon ndėrhyrje tė fuqishme, pėr disa edhe tė dhimbshme, sepsekėshtu siē veprohet tani as qeverisja parlametare nuk mund tė realizojė programin qė ka bėrė pėr shėndoshjen e gjendjes nė Shqipėri, as qeverisja e drejtėsisė nuk mund tė rikthejė besimin e qytetarėve. Shėrimi i gjendjes duhet tė fillojė nga rregullimet ligjore dhe njėkohėsisht me rinovim radikal tė pushtetit gjyqsor, tė ndjekjes penale dhe tė mbrojtes ligjore pėr qytetarėt. Nuk mjafton tė hidhen fjalė thumbuese pėr avokatėt e kthyer nė sekserė dhe noterėt e shndėrruar nė falsifikatorė. Kjo ndodh sepse korrupsioni ka bėrė fole nėpėr gjykata, se ndjekja ligjore ėshtė kthyer nė punė fakultative tė prokurorėve, sepse pushteti politik
nuk ka as vullnet, as mjete ligjore pėr tė ndryshuar kėtė gjendje.
HUNVEIBINĖT ISLAMOFOBĖ NĖ UNIVERSITETIN E DURRĖSIT
RIKTHEHET REVOLUCIONARIZMI ATEIST I GJIMNAZIT NAIM FRASHĖRI
Nė mesin e viteve 1960 Kina u trondit dhe bota u ēudit nga shpėrthimi i revolucionit kulturor. Nė shėnjestėr tė sulmeve tė egra tė hunveibinėve ( gardistėve tė kuq) u vunė e shkuara dhe gjithēka tradicionale, madje edhe shumė aspekte te jetės nė Kinėn komuniste. U vunė nė shėnjestėr arti e muzika. U vunė nė shėjesstėr feja e besimi. U vu nė shėnjestėr edhe veshja e njerėzve. Ēdo gjė duhej tė ishte e thjeshtė dhe revolucionare deri nė shėmti. Sipėr fustaneve tė mėndafshta apo trikove te leshta me ngjyra gratė e vajzat kineze duhej tė vishnin kostume doku tė tė njėjtės ngjyrė. Burrat kinezė mund tė visheshin vetėm me uniformėn Mao, me xhaketa tė mbėthyera me kopsa deri nė grykė.
Shqipėria komuniste nė atė kohė ishte aleati mė i ngushtė dhe miku mė i afėrt nė politikė e ideologj i Kinės komuniste. Ishte e pashmangshme qė revolucioni kulturor kinez tė kishte ndikimet e tij edhe nė Shqipėri. Por Shqipėriae vockėl komuniste europiane ndryshonte shumė nga gjigandikomunist aziatik. Edhe pse udhėheqja komuniste shqiptare ishte e detyruar tė bėnte diēka pėr tė ndjekur Kinėn ishte e pamundur qė revolucioni kulturor kinez tė pėrsėritej natyrshėm si kopje e modelit kinez nė Shqipėri. Kjo u pa qysh nė emėrtimin qė zgjodhi udhėheqja komuniste e Shqipėris pėr imitimin e dukurisė kineze nė vendin tonė. Nė Shqipėri u sajuan dhe u pėrdorėn termat revolucionarizim i mėtejshėm i jetės sė
vendit. Imitimi i revolucionit kulturor kinez mė shumė u pasqyrua nė sulmet kundėr mbeturinave tė shoqėrisė sė vjetėr, bestytnive e zakoneve prapanike, nė sulmet kundėr veshjes tradicionale tė shqiptarėve dhe veēanėrisht nė sulmet kundėr besimit e feve, kundėr institucioneve epraktikave fetare, kundėr simboleve fetare. U shembėn kisha e xhamia. U detyruan priftėrinjt, hoxhallarėt, dervishėt e baballarėt tė hiqnin kamillafėt, ēallmat, xhybet, rasot; tė rruanin mjerat, tė flaknin tespihet, tė fshinin librat fetarė.
Por revolucionarizimi nuk kurseu as laikėt e kthyer me urdhėr nė ateistė. Vajzat e gratė e fshatit u veshėn me tuta tė shėmtuara pėr tė luftuar kostumet e bukura popullore. Vajzave tė qytetit u rekomadohej uniforma ushtarake e zboristėve. Fustanet e shkurtra, pantallonat e gjėra, flokėt e gjata tė djemve e flokėt e shkurtėr tė vajzave, u shpallėn kundėrrevolucionarė ( si herezitė fetare nė kohėn e inkuizicionit kishtar mesjetar). Nė aeroportin e Rinasit e portet e Shqipėrisė u vendosėn xherahėt e revolucionarizimit, berberė e rrobaqepės qė vringėllinin gėrshėrėt kundėr ēdo personi qė kishte mjekėr ose pantallona tė gjėra, qė kthenin mbrapsht nė avion ose anije vajzat e huaja me minifunde, burrat me mjekra e mustaqe kur kėta nuk ndėrronin rrobat, ose nuk pranonin tu qethej koka, tu rruhej
mjekra e priteshin mustaqet.
Merita pėr nismėn e kėtyre masave iu njoh gjimnazit shtetėror Naim Frashėri nė Durrės. Nė kėtė shkollė tė mesme ishte ndjerė gjoja mė shpejt e mė fort jehona e revolucionit (anti)kulturor hunveibin tė Kinės. Edhe tani nė vitet e demokracisė shefi i asaj kohe i propagandės sė PPSH, Ramiz Alia, nė shpjegimet e tij ngulmon se nuk ishte Partia e Punės qė nxiti gjimnazin Naim Frashėri nė Durrėstė ndizte fitilat e bombės sė revolucionarizimit tė mėtejshėm tė jetės nė Shqipėri, por ishin vetė nxėnėsit e kėtij gjimnazi.
Ky debat ėshtė pa kurrfarė interesi tani. Me interes ėshtė tė kujtojmė nismėn revolucionare tė gjimnazit tė Durrėsit qė u pėrdor si sebep pėr ndalimin e besimit e tė feve nė Shqipėri, nė njė kohė kur sėrish nė Durrės pėrsėriten tė tilla nisma revolucionarizuese. Kėsaj radhe nuk ėshtė mė njė shkollė e mesme, por Universiteti i sapo hapur nė Durrės ku ngrihet lart i njėjti flamur i njė ideologjizmi tė verbėr. Kėsaj here ky flamur inkuizicionist kundėr herezisė fetare nuk ngrihet kundėr besimit nė pėrgjithėsi e gjithė feve, por vetėm kundėr fesė islame. Kėsaj here ky flamur i mendėsive inkuizicioniste nuk ngrihet pėr tė mbrojtur ateizmin, por pėr tė mbrojtur laicizmin. Kėsaj here ėshtė njė rektor universiteti dhe kolegėt e tij qė tregohen shumė mė kryeneēė nė
revolucionarizimin e tyre antimysliman, sepse po i kundėrvihen atij mendimi tė shėndoshė qė shprehin shumė intelektualė, madje nė emėr institucionesh tė larta arsimore tė vendit, politikanė e mekanizma shtetėrorė se nuk ėshtė veprim i arsyeshėm tė ndėshkosh studentėt pse nė veshjen e paraqitjen e tyre shprehin edhe pėrkatėsitė e tyre fetare.
Rektori i Universitetit tė Durrėsit tregohet shumė mė antimysliman se mėsuesit e nxėnėsit e gjimnazit Naim Frashėri para 40 vitesh kur vepronin me porosi e me urdhėr tė partisė-shtet. Mendimet ēapraz tė kėtij rektori Universiteti i kemi lexuar e dėgjuar nė gazeta e media disa herė. Ėshtė pėr tu habitur qė 40 vjet pas nismės sė gjimnazit Naim Frashėri nė Durrės, nismė qė ka lėnė njė shije tė hidhur nė tėrė Shqipėrinė, nė Durrė shfaqet njė rektor Universiteti qė bėn veprime shumė mė tė shėmtuara dhe mė sfiduese kundėr tė drejtave themelore tė njeriut, kundėr arsyes njerėzore dhe sepse me kokėfortėsi nuk ia vė veshin asnjė argumenti qė i japin tė tjerėt pėr tė ndrequr gjykimet e tij tė shpėrfytyruara pėr kohėn nė tė cilėn jetojmė.
Ėshtė qesharake kur e sheh dhe e dėgjon kėtė rektor universiteti tė pėrdorė njė gjuhė shumė tė papėrpunuar, qė nuk do ti falesh as njė analfabeti, qė tė mbrojė qėndrimet e tij. Ėshtė qesharake kur rektori fshihet pas ferexhesė sėlaicizmit sa herė shfaqet nė debat. Edhe nė njė emision krejt tė kotė nė Top Shou tė Top Channel-it (po shumohen topet mė mediat shqiptare se tani ka dalė dhe njė top story) ngrefosej me poza tė mbrojtėsit tė laicizmit nė Universitetin e Durrėsit, por duke lėnė tė kuptohej fare qartė pėr teleshikuesit se nuk e kishte tė qartė se ēfarė ėshtė laicizmi dhe ēfarė do tė thotė laicizim i shkollės dhe i arsimit. Pėr njė rektor universiteti nuk ėshtė punė aq e vėshtirėtė mėsojė kėto gjėra. Kėtij rektori do ti mjaftonte ta hapte vetė ndonjė fjalor gjuhėsor, ose nėse nuk di gjuhė tė huaja, tė vinte ndonjė koleg tė tij ti pėrkthente shpjegimet nga ndonjė fjalor gjuhėsor pėr tė kuptuar se laicizim i shkollės dhe i arsimit do tė thotė tė kesh programe mėsimore laike, jo fetare. Me kaq puna ėshtė e mbyllur. Besimi fetar i nxėnėsve e studentėve, shfaqja e bindjeve dhe besimit tė tyre fetar nė veshje, apo nė mėnyra tė tjera, nuk ndikon aspak negativisht nė laicizmin e arsimit e tė shkollės.
Sipas fjalorit Peti Robert tė gjuhės frėngepėr fjalėn laik shpjegimet fillojnė kėshtu qė nuk bėn pjesė nė kler, ose nė urdhėrat klerikal, kur flitet pėr tė krishterė tė pagėzuar. Pra, mund tė jesh i pagėzuar si i krishterė dhe tė jesh laik. Pastaj flitet pėr shoqėri laike, pėr ta dalluar nga ajo klerikaliste. Mė tej bėhet fjalė pėr arsimin laik si e kundėrta e arsimit fetar. Kėshtu as shamia nė kokėn e njė studenteje tė besimit mysliman, as mjekra nė fytyrėn e njė studenti mysliman, nuk ia cenon karakterin laik Universitetit tė Durrėsit, pėrderisa programi mėsimor nuk ėshtė fetar dhe vajza me shami e djali me mjekėr mėsojnė nė kėtė universitet lėndė si gjithė tė tjerėt, lėndė jo fetare. Sipas Petit Robert fjala
laikat do tė thotė tėrėsia e tė krishterėve qė nuk kryejnė funksione kishtare, pavarėsisht se dhe kėta mund tė mbajnė kryqin. Kurse laicizėm do tė thotė doktrinė qė priret tu japė institucioneve karakter jofetar, pra nuk ka tė bėjė me prirjen e njerėzve pėr tė shfaqur nė publik pėrkatėsinė fetare nėpėrmjet veshjes ose me mėnyra tė tjera. Fjala laicitet shpjegohet si karakter laik, ose parim sipas tė cilit ndahet shoqėria civile nga ajo fetare. Sipas kėtij parimi shteti nuk ushtron ndonjė pushtet fetar dhe kisha nuk ushtron ndonjė pushtet politik. Prania nė auditoret e universitetit tė Durrėsit e njė studenteje me shami nė kokė dhe e njė djali me mjekėr nuk e cenon laicitetin (karakterin jofetar) tė universitetit, sepse nuk do tė thotė se po ushtrohet kėtu ndonjė autoritet fetar.
Edhe nė fjalorin e gjuhės angleze Uebster fjala lay (laik) shpjegohet: jo klerikal, jo kishtar, njerėzit e zakonshėm pėr dallim nga kleri; qė nuk ka tė bėjė me priftėrinė. Fjalori i gjuhės angleze ka dhe njė shpjegim pėr pėrdorimin specifik nė kėtė gjuhė tė termit laik, qė do tė thotė se nuk ka tė bėjė me njė profesion, qė nuk ėshtė profesionist. Me sa duket rektori i Universitetit tė Durrėsit qenka laik vetėm nė kėtė kuptimin specifik qė ka marrė kjo fjalė nė gjuhėn angleze, sepse gjykon pėr laicizmin jo si profesionist, por thjesht si njė fanatik islamofob.
Po pse ndodh vallė qė 40 vjet pas nismės revolucionarizuese hunveibine nė gjimnazin Naim Frashėri nė Durrės, ku u ndez zjarri pėr tė pėrvėluar tė vjetrėn, tė prapambeturėn, gjithėēka tė lidhur me fetė, del njė rektor universiteti qė pėrtėrin, madje imiton mė shėmtueshėm, atė nismė, duke e drejtuar kundėr fesė islame?! Ėshtė e vėrtetė se fryma antifetare e revolucionit kulturor kinez nė Shqipėri qėndroi mė gjatė dhe ishte mė e ashpėr se nė Kinė. Por pėrsėri duket e ēuditshme qė njė frymė e tillė tė ketė gjetur kaq gjatė vend nė mendėsitė e njė rektori universiteti tė vitit 2006 dhe tė shpėrthejė me njė fanatizėm islamofob qė tė kujton inkuizicionin kishtar tė krishterė nė Spanjėn e shekullin XV. Nuk dimė nėse rektori i Universitetit tė Durrėsit ka qenė nxėnės nė
gjimnazin Naim Frashėri nė vitet 1960-70 qė nga nostalgjia pėr atė kohė tė humbasė arsyen tani. Por edhe kjo do tė ishte pak pėr tė shpjeguar qėndrimet, e sidomos arsyetimin qė bėn.
Mė e besueshme ėshtė se ky rektor po ndjek disa intelektualė tė tjerė shqiptarė qė kanė rėnė nėn psikozėn antimyslimane tė njė hunveibinizmi perėndimor, tė asaj islamofobie qė po importohet nė Shqipėri prej disa vitesh. Kjo islamofobi ėshtė shfaqur shpesh nėpėrmjet fushatave kundėr shamisė sė kokės tė besimtareve myslimane. Veprimi i rektorit tė Universitetit tė Durrėsit ka pėrkuar nė kohė me sherrin qė plasi nė Angli kur kryetari Dhomės sė komuneve, ish-ministri i jashtėm Xhek Strou, deklaroi se nuk dėshiron tė shohė para tij gra myslimane qė mbajnė ferexhe. Menjėherė islamofobėt shqiptarė u kėrleshėn kundėr shamisė sė kokės, me klishetė e zakonshme kundėr ferexhesė. Kryetari i Bashkėsisė Islame, Selim Muēa, ua bėri edhe njė herė tė paditurve atė shpjegim qė u
kanė bėrė shpesh tė tjerė se shahmia nė kokė dhe ferexheja qė mbulon fytyrėn e grave janė tė dy gjėra tė ndryshme. Selim Muēa bėri mirė qė deklaroi nė emėr tė Bashkėsisė Islame se nuk pėlqen mbajtjen e ferexhesė nga gratė myslimane, por ėshtė e drejta e tyre njerėzore dhe fetare tė mbajnė shaminė nė kokė. Mirėpo islamofobėve pėrsėri nuk u mbushet mendja, edhe tani qė flet kryetari islam i moderuar dhe jo ndonjė ekstremist islamik laik. Pėrkundrazi islamofobėt e dalldisur si Mustafa Nano edhe nė kėtė rast deshi tė vendoste njė vijė tė tij tė demarkacionit midis tė drejtės sė vajzave myslimane pėr tė mbajtur shami nė kuadėr tė tė drejtave tė njeriut dhe mbajtjes sė shamisė prej tyre si simbol i fesė myslimane. Islamofobėt janė dakord qė vajzat tė mbajnė sa tė duan shami nė kokė, por jo si simbol tė fesė islame. Ata janė dakord qė gjithė shqiptarėt tė mbajnė mjekra si
tė Janullatosit, si tė Andrea Stefanit, tė dalin me kėto mjekra nė ceremonitė publike, tė mbulojnė me to ekranet e televizioneve, por nuk durojnė dot mjekra pėr tė shprehur pėrkatėsinė e njerėzve nė fenė islame. Gazetari i Mapo-s sė re qė ėshtė hapur nė tregun e matrapazllėkut publicistik kur bisedon me besimtaren myslimane qė mban shami pėrpiqet qė edhe kėtė ta paraqesė mė shumė si imitim dhe si admirim pėr Nėnė Terezėn se si pėrkushtim ndaj fesė islame. Ja deri ku shkon spekulimi!
Ajo qė bėn rektori i Universitetit tė Durrėsit pėr hir tė laicizmit ėshtė njė gjė mė e shėmtuar se ajo qė bėnin aparatēikėt fanatikė tė komunizmit pėr hir tė ateizmit. Ajo qė bėn rektori i Universitetit tė Durrėsit ėshtė njė gjė shumė mė pa vend dhe mė e shėmtuar se ajo qė bėnė para 40 vitesh komisarėt e PPSH-sė nė gjimnazin e Durrėsit. Ajo qė bėn rektori i Universitetit tė Durrėsit ėshtė njė islamofobi vulgare. Rektori i Universitetit tė Durrėsit mund tė gjejė shoqėri vetėm tek islamofobė tė ēakėrdisur e tė pėshtirė si Kastriot Myftaraj, qė duke marrė shkas nga trimėritė e rektorit e shtron ēėshtjen ose tė lejohet shamia e kokės e myslimaneve, ose tė nxirret myslimanizmi jashtė ligjit. Ja dhe njė provė tjetėr se si ringjallen jehonat e nismės sė
gjimnazit tė Durrėsit pas 40 vitesh.
Pas asaj nisme fetė nė Shqipėri u nxorrėn jashtė ligjit. Kjo u sanksionua dhe nė kushtetutėn e vitit 1976. Tani nė vitin 2006, 30 vjet pas miratimit tė kėsaj kushtetute, qė u abrogua nga zhvillimet demokratike nė vitin1991, nė shtypin shqiptar (gazeta Sot) shfaqen sėrish fjalėt tė nxirret Islami jashtė ligjit nė Shqipėri. Nuk mund tė ketė gomarllėk mė tė madh se tė ripėrtėrish idenė komuniste tė nxjerrjes sė fesė jashtė ligjit. Kėtė e dėshmoi pėrvoja shqiptare nga viti1967 nė vitin 1991. Dhe kėtė gomarllėk e bėjnė ata qė fanatizmi islamofob ua ka kthyer trutė nė baltė. E pėr fat tė keq pranė sharlatanėve tė njohur prej vitesh shohim tė radhisė veten dhe njė rektor universiteti!
Na vjen keq pėr qytetarėt durrsakė qė pasi u ka mbetur nė derė ajo hija e keqe e nismės antifetare tė gjimnazit Naim Frashėri, tani po e pėrurojnė universitetin me njė hije tė zezė qė hedh ofensiva ilsamofobe kundėr shamisė e mjekrės myslimane ne Durrės, pikėrisht nė Durrės ku drejtuesit e shoqatės lokale dhe tė xhamisė u munduan qė iftaret e Ramazanit dhe Bajramin e Madh ti kthenin mė shumė se nė ēdo qytet tė Shquipėrisė nga veprimtari tė mirėfillta fetare nė veprimtari propagandistike pėr harmoninė e tolerancėn fetare. Rektori i universitetit ua shpėrbleu me islamofobi kėtė pėrpjekje.
29 tetor 2006AbdiBaleta
TUNIZIA I VĖRSULET SHAMISĖ SĖ KOKĖS
Nga Heba Saleh nė Kajro
Botuar nė tė pėrditshmen Financial Times mė 16 tetor 2006
Autoritetet tuniziane kanė nisur njė fushatė kundėr shamisė sė kokės sė myslimaneve me anė tė zyrtarėve tė lartė e kritikojnė atė si njė formė sektare tė tė veshurit dhe me anė tė policisė qė i ndalon gratė nė rrugė dhe u kėrkon atyre tė zbulojnė flokėt.
Mė ndaluan nė treg dhe mė dėrguan nė njė zyrė policie pėr tė nėnshkruar njė premtim qė nuk do ta vesh kurrė mė shaminė, thotė Faiza Rahem, e cila punon nė njė studio ligjore private. Raporti i policisė thotė se u arrestova nė flagrancė (u kapa me presh nė dorė), Nuk pranova tė nėnshkruaj dhe pėr fat oficeri ishte aq i shėndetshėm nga mendtė sa tė mė linte tė largohesha.
Presidenti Zine Al-Abidine Ben Ali, i cili e shtypi opozitėn e moderuar islamiste tė vendit nė vitet 1990, tha javėn e kaluar se ishte e nevojshme tė bėhej dallimi midis veshjes sektare e importuar dhe e paftuar dhe veshjes tradicionale tuniziane, njė symbol i identitetit qė i ka rrėnjėt nė historinė tonė.
Zyrtarė tė tjerė ditėt e fundit janė cituar tė kenė akuzuar ata, tė cilėt kanė nxitur shaminė e kokės islamike si njerėz tė cilėt fshihen pas fesė pėr tė arritur qėllime politike.
Ndalimi alla-turk nė veshjen e shamisė sė kokės nė vende publike i ka fillesat nė vitin 1981 kur u paraqit nga ish presidenti Habib Burgiba, i cili u pėrpoq tė vuloste njė model sekular nė vend. Gratė tuniziane, tė cilat kėmbėngulin qė tė mbulojnė flokėt e tyre nė shkolla dhe zyra qeveritare rrezikojnė tė humbasin punėn. Znj. Rahem tha se ajo u nuk u lejua tė hynte nė shkollėn e djalit tė saj, sepse kishte vėnė nė kokė shami.
Por pavarėsisht ndalimit, numri i grave qė po pėrdorin veshjen islamike ėshtė rritur nė vitet e fundit. Analistėt tunizianė citojnė ndikimin e klerikėve nė kanalet satelitore tė pėrhapura nga vendet e tjera arabe si shkakun kryesor tė kėsaj tendence. Ata thonė se nė shumicėn e rasteve ato tė cilat veshin veshjen islamike e bėjnė mė shumė pėr arsye besimi se sa politike.
Tashmė zhvillohet njė fushatė e ashpėr kundėr shamisė sė kokės, thotė Suad Haxhi, njė veprimtar i tė drejtave tė njeriut. E dėnoj atė sepse kjo do tė thotė qė grave tuniziane u ėshtė hequr e drejta pėr tė zgjedhur se ēfarė duan tė veshin, gjė e cila ėshtė kundėr kushtetutės. Pėrveē kėsaj, qeveria po krijon njė atmosferė tensioni dhe armiqėsore, e cila mund tė ēojė pikėrisht nė njė lloj sektarizmi tė cilit ata pretendojnė se duan ta pengojnė.
Vėzhgues tė tjerė thonė se shumė njerėz ishin tė pakėnaqur nga pėrpjekjet pėr tė zbatuar ndalimin e veshjes sė shamisė sė kokės, por kjo pakėnaqėsi nė njė vend ku nuk tolerohet disidenca ata kishin frikė tė flisnin.
Z. Ben Ali ka shtypur pėrphapjen e ideve dhe shenjave fetare, tė cilat mund tė forcojnė opozitėn islamike tė nxjerrė jashtė ligjit. Ai veproi kundėr islamistėve nė vitet 1990 pas dhunės qė shpėrtheu nė Algjeri, ku ushtria veproi pėr tė penguar njė parti ligjore islamike tė merrte fuqinė pas fitores nė zgjedhjet e vitin 1991.
Europė
KONSERVATORĖT SPANJOLLĖ PROTESTOJNĖ PASI FESTIVALET QĖ FESTOJNĖ MUNDJEN E ISLAMIT PO ZBUTEN
Nga Viktoria Burnett nė Madrid
Botuar nė tė pėrditshmen Financial Times mė 16 tetor 2006
Njė vendim i qyteteve spanjolle pėr tė zbutur tonet e festivaleve qė evokojnė dėbimin e sunduesve muslimanė tė vendit kanė nxitur politikanėt konservatorė tė nxitojnė tė mbrojnė tranditėn dhe ka shėrbyer si shkėndijė pėr debatin mbi lirisė sė tė shprehurit dhe ndjeshmėrisė fetare. Kjo ēėshtje i bėn jehonė polemikės qė zhvillohet nė Europė mbi vetėcensurėn qė pasoi anulimin e operės sė Moxartit nė Gjermani, e cila u gjykua si offensive ndaj muslimanėve.
Partia Popullore e opozitės tė premten kėrkoi qė qeveria tė mbronte festivalet nėpėrmjet krahut kulturor tė Kombeve tė Bashkuara, Unesco. Eduardo Zaplana, zėdhėnėsi i grupit parlamentar tė Partisė Popullore tha: Nė asnjė rrethanė nuk mund ti pėrkulemi kėrkesave tė njerėzve tė cilėt na frikėsojnė, dhe jemi krenarė pėr kėto festivale.
Festivalet e organizuara tė tė krishterėve dhe maurėve, siē njiheshin sunduesit muslimanė, festohen kudo nė Spanjė nė kohė tė ndryshme tė vitit dhe pėrfshijnė mijėra njerėz tė veshur me kostumedhe qė marshojnė me muzikė dhe vėnė nė skenė me qesėndi beteja. Sunduesit muslimanė nga Afrika e Veriut u sunduan pjesėn mė tė madhe tė Spanjės, qė e quanin Al-Andalus, pėr shtatė shekuj pėrpara se tė dėboheshin nė vitin 1492.
Ne nuk ofendojnė ndonjė. Kėtė e bėjmė qysh nė shekullin e 18, tha Havier Morales, organizuesi i festivalit mė tė madh, nė Alcoi, Valencia.
Nė dekadat e fundit shumė qytete kanė hequr elementėt mė provokativė tė festimeve 300-vjeēare, pėrfshi edhe shkatėrrimin e shėmbėlltyrave tė Muhamedit. Ata tė cilėt i kanė ruajtur kėta elementė kanė filluar ti heqin kėtė vit.
Beneixama, nė Valencia, la jashtė festivalit tė vet nė shtator shkatėrrimin e njė Muhamedi papier-mache, koka e tė cilit tradicionalisht ishte e mbushur me fishekzjarre. Nė Bocairent, siē raportoi njė gazetė spanjolle, El Pais, festuesit hodhėn njė shėmbėlltyrė tė Muhametit jashtė ledheve tė kėshtjellės por nuk vijuan me shpėrthimin e kokės.
Kur anėtarėt e festivalit tė Alcoi u shfaqėn si pjesė e Ditės sė Hispanikėve nė Nju Jork nė 7 tetor ata portretizuan vetėm tė krishterėt dhe asnjė maur, njė vendim qė z. Morales kėmbėnguli se u bė pėr arsye logjistike dhe jo politike.
Feliks Herrero, kryetar i Federatės Spanjolle tė Organizatave Islamike, tha se elementėt agresivė tė festivaleve nuk kishin vend nė Spanjėn demokratike. Festimi i rikonkuistės ishte, sipas tij, e krahasueshme me fitoren e Gjeneralit Franko mbi ushtritė republikane tė majta gjatė luftės civile nė Spanjė.
Mansur Eskudero, kryetar i Bashkimit Islamik Spanjoll, tha se konservatorėt e kishės dhe politikės janė kapur me tensionin aktual mbi Islamin nė Europė pėr tė nxitur sherr.
Ata po e politizojnė ēėshtjen, duke u pėrpjekur tė provokojnė njė reagim muslimanėsh me qėllim qė ta tregojnė me gisht dhe tė thonė se ēbarbarė jemi ne, tha z. Eskudero, duke shtuar se pjesa mė e madhe e muslimanėve kurrė nuk kanė patur ndonjė problem me festivalet. Ėshtė ēėshtje e balancimit tė lirisė sė tė shprehurit me respektin pėr tė tjerėt, tha ai.
Shėnim i Rimėkėmbjes.
Nga ky shkrim del se nė Spanjė ka ndryshuar shumė mendėsia e njerėzve lidhur me vlerėsimin e betejave fitimtare tė kohės sė rikonkuistės katolike. Kėto beteja pas disa shekujsh mė shumė janė kthyer nė festivale zbavitėse jo nė kremtime revanshizmi. Por edhe nė Spanjė ka zėra qė nga fryma teatrore tė kalohet sėrish nė frymėn luftarake tė kėtyre pėrkujtimeve. Nė Shqipėri njerėzit nuk kanė pasur dijeni pėr tė tilla festivale. Por dikush me sa duket synon qė edhe shqiptarėve tu shtijė nė mendje kėtė, madje duke ndjekur frymėn e konservatorėve spanjollė. Para pak kohėsh nė Tiranė u pėrurua hapja e ambasadės sė Spanjės, ēka pėrbėn njė zhvillim shumė tė mirėpritur pėr Shqipėrinė e shqiptarėt. Nė reportazhet televizive pamė se kėtė ceremoni e nderuan me praninė e tyre pushtetarėt mė
tė lartė tė Shqipėrisė. Por njė komentuese televizive reportazhin e shoqėroi me fjalinė hapja e ambasadės u bė nė 514-vjetorin e themelimit tė shtetit spanjoll. Ky pėrvjetor pėrputhet me fitoren pėrfundimtare tė rikonkuistės katolike nė Spanjė, nė vitin 1492, kur ra dhe pikėmbėshtetja e fundit e mbretėrisė myslimane, Granada. Nuk ka asnjė ēudi qė diplomatėt spanjollė ceremonitė e tyre ti lidhin me kėtė ngjarje. Por nėse ajo qė dėgjuam nė ekranin televiziv nuk ka qenė sipas dėshirės sė diplomatėve spanjollė, ebazuar nė ndonjė thėnie tė tyre, por shtese e ndonjė komentuesi shqiptar, atėherė puna ndryshon: dikush ka shfrytėzuar rastin pėr propagandė sipas orekseve tė Lėvizjes pėr Rikonkuistėn Shqiptare.
U THEMELUAFORUMIMUSLIMANIKOSOVĖS
Me datė 06.10.2006(ditė e premte) nė Prishtinė u mbajt kuvendi themelues i Forumit Musliman tė Kosovės (FMK), datė e cila do tė mbetet e shėnuar nė historinė mė tė re tė Kosovės si njė ngjarje historike e njė rėndėsie tė veēantė pėr Kosovėn. Nė praninė e anėtarėve si dhe mysafirėve tė shumtė hapjen e kuvendit e bėrė Halil Ibrahimi i cili i pėrshėndeti tė gjithė tė pranishmit dhe iu shprehu falėnderim pėr kohėn e ndarė e tė ēmuar pėr pjesėmarrje nė kėtė ngjarje me rėndėsi historike. Pas saj propozoi kryesinė e punės nė pėrbėrje Halil Ibrahimi, Fuad Ramiqi dhe Qeram Telqiu dhe mė pastaj propozoi rendin e ditės i cili u pranua nga anėtarėt e pranishėm tė Forumit Musliman tė Kosovės.
Nė fjalėn e tij Halil Ibrahimi pėrveē tjerash ceku se tė vetėdijshėm pėr realitetin tonė kosovar, pėr zhvillimet e fundit nė bashkėsinė tonė nė tė gjitha fushat e jetės, duke e parė gjendjen dhe pozitėn e myslimanėve nė tėrėsi si dhe tendencat e faktorėve tė ndryshėm qė tė ndėrhyjnė nė kėto zhvillime e sidomos nė aspektin kulturor e fetar, pa i nėnvlerėsuar fushat tjera, tė vendosur qė tė marrim njė pėrgjegjėsi e cila na takon, por edhe si obligimi ynė si mysliman , pas shumė kėshillimeve me njė spektėr tė gjerė tė mendimeve tė individėve tė profileve tė ndryshme, grupi i pėrbėrė nga Fuad Ramiqi, Halil Ibrahimi, Faik Miftari, Adem Rama dhe Qeram Telqiu formuan kėshillin nismėtar pėr themelimin e Forumit Muslimantė Kosovės si organizatė joqeveritare. Tė ballafaquar me mendime dhe propozime tė ndryshme, si dhe duke elaboruar iniciativėn tonė, pas njė kohe tė kaluar dhe pėrgaditjeve tė bėra, kėshilli nismėtar mori vendimin qė sot mė kėtė ditė 6 tetor 2006, nė muajin e bekuar tė Ramazanit,tė thėrret kuvendin themelues tė Forumit Musliman tė Kosovės. Para vetit i keni tė paraqitura qėllimet dhe aktivitetet programore tė FMK,por mė lejoni qė para jush tė shpalosi qėllimet tona programore.
Forumi Musliman i Kosovės synon tė jetė njė organizatė joqeveritare me qėllim tė afirmimit dhe avancimit tė vlerave tė kulturės dhe traditės islame nė Kosovė. Organizata do tė veprojė kryesisht nė aktivitetet e poshtėshėnuara:
do tė promovojė si nė mjedisin kosovar ashtu edhe atė ndėrkombėtar kulturėn Islame dhe vlerat e saj si fe e paqes, tolerancės, mirėkuptimit, mirėbesimit dhe humanizmit tė ndėrsjellė civilizues njerėzor.
do tė mbrojė imazhin e qytetėrimit Islam nė Kosovė dhe nė botė, tė drejtat e besimit dhe demonstrimit tė lirė tė bindjeve fetare, sipas Kushtetutės sė Kosovės dhe Kartės Ndėrkombėtare tė Mbrojtjes sė tė Drejtave tė Njeriut.
do tė luftojė tė gjitha format e islamofobisė dhe diskriminimit pėr shkak tė besimit tė lirė islam dhe praktikimit tė tij qė mund tė shfaqen nė shoqėrinė tonė dhe mė tė gjerė.
do tė avancojė nėpėrmjet komunikimit me opinionin e gjerė kosovar dhe ndėrkombėtar imazhin historik, kulturor dhe fetar tė myslimanėve tė Kosovės.
do tė afrojė rreth veti me vetėdėshirė tė lirė qytetarėt e Kosovės tė proveniencės Islame, pa dallim etnie apo gjinie.
do tė posedojė organet e veta mediale elektronike dhe tė shkruara.
do tė shėrbejė si qendėr koordinimi pėr studime tė ndryshme qė kanė pėr qėllim hulumtimet shkencore lidhur me kulturėn Islame nė Kosovė dhe mė gjerė.
do tė kumtojė kumtesa mediale publike nė media elektronike dhe tė shkruara pėr tė pasqyruar nė mėnyrė tė drejtė kulturėn Islame dhe pėr tiu kundėrvėnė ēfarėdo tendence antiislame nė Kosovė.
do tė merr pjesė nė simpoziumet e ndryshme kombėtare dhe ndėrkombėtare qė organizohen lidhur me kulturėn islame.
do tė organizojė tribuna publike dhe simpoziume shkencore
do tė afirmoje dhe avancojė tė drejtat dhe liritė njerėzore duke konsideruar si tė drejtė themelore edhe stilin e veshjes, ushqimit, pijes, muzikės, folklorit etj.
Nė emėr tė Forumit Musliman tė Shqipėrisė kuvendin e FMK e pėrshėndeti z.Fisnik Kruja i cili pėrveē tjerash ceku se kjo ėshtė njė ditė e madhe historike qė ka pėrkrahjen dhe mbėshtetjen e vėllezėrve tė juaj nga Shqipėria. Feja jonė Islame ėshtė njė fe e lavdishme hyjnore e zbritur nga Allahu u madhėruar. Unė jam i sigurte se me kėtė pjesėmarrje ne si mysliman i pėrshtatemi kohės dhe jemi sfidė e re tė lėvizjeve tė ndryshme shoqėrore qė do tė sjell avancime tė reja. Ne do tė arrijmė qė tė krijojmė njė pozicion mė tė mirė dhe mė tė avancuar nė shoqėri. Forumi Musliman i Shqipėrisė me reagimet e tija tė guximshme arriti tė frenojė shumė nga sulmet agresive mediale kunder islamit. Ne duhet tė kemi guxim dhe vullnet tė mbrojmė interesat e fesė Islame.
Mexhid Yvejsi e pėrshėndeti kuvendin duke thėnė: kėtu nė kuvend erdha nga Gjakova e cila gjendet nė skaj tė Kosovės, por nė mes tė Shqipėrisė, jo kjo qė ėshtė sot por ajo qė duhet tė bėhet nesėr....Volteri nė kohėn e pleqėrisė ka thėnėmė tregoni njė njeri qė nuk beson nė Zotin do ta pyes pėr se? E pėrshėndes themelimin e Forumit Musliman tė Kosovės tė cilin e paramendojė do tė ketė pėrballje jo vetėm ma ata qe nuk besojnė por ndoshta ma tepėr ma ata qė besojnė..Sidoqoftė dalshim faqebardhė..
Nė letrėn pėrshėndetėse tė Olsi Jazexhiut dėrguar kuvendit themelues tė FMK-sė pėrveē te tjerash shkruhej: Ne e kuptojmė qė pėrpjekja jonė pėr tė luftuar islamofobinė dhe racizmin, ėshtė dėgjuar edhe nga ju, vėllezėrit tanė tė Shqipėrisė Lindore, dhe fakti qė ju sot nė Kosovė po themeloni Forumin Musliman tė Kosovės ne na gėzon pa masė. Ashtu si nė vitin 1878 kur viset tona u bėnė pre e agresionit tė fuqive ortodokse ballkanike dhe i intrigave tė Fuqive tė Mėdha tė cilėt kėrkonin tė shuajnė me ēdo mėnyrė kombin shqiptar dhe fenė e tij, edhe sot hasmit tanė janė nė tė njėjtin rrugė. Ata mėrziten nga ekzistenca e shqiptarėve nė Ballkan dhe pėr mė tepėr nga pėrkatėsia e tyre myslimane. Por si atėherė ashtu edhe sot, ne kemi nevojė qė tė formojmė Forumet dhe Mexhliset tona,
siē bėmė nė Prizren 128 vite mė parė, pėr tė kundėrshtuar agresionin, refuzuar diskriminimin qė i bėhet muslimanėve shqiptarė sot, dhe treguar botės se ne ngelemi krenarė qė jemi shqiptarė dhe myslimanė.
Themelimi i Forumit Musliman tė Kosovės ne na gėzon pa masė, pse kjo tregon qė pėrpjekja jonė nė Tiranė pėr tė kundėrshtuar aparteidin antimusliman tė regjimeve ka bėrė jehonė edhe nė Shqipėrinė Lindore. Ne nė Tiranė ju shohim ju nė Prishtinė me shpresė dhe mall, pasi lidhja e gjakut dhe e fesė ėshtė shumė e fortė mes nesh, dhe ajo nuk njeh as kufij, as parti e as superfuqi qė ta ndalojė.
Ne urojmė dhe lutemi qė Forumi Musliman i Kosovės tė ecė nė tė njėjtat gjurmė qė Forumi Musliman i Shqiperise ka shkuar nė Tiranė, dhe sė bashku tė mobilizojmė tė gjithė patriotėt mysliman shqiptarė, qė tė organizohen dhe bashkohen pėr tė mbrojtur fenė tonė pėrball shpifjeve, diskriminimit dhe aparteidit.
Prezenca e delegacionit nga Shqipėria sot mes jush, tregon entuziazmin qe shqiptarėt e Shqipėrisė kanė pėr kėtė hapin tuaj madhor. Edhe pse unė vetė nuk jam nė mesin tuaj sot, mė besoni qė qėndrojė pranė jush shpirtėrisht dhe me dua. Jam i mendimit dhe besoj se pas pėrpjekjes suaj pėr te themeluar njė organizatė e cila do tė luftojė racizmin, intolerancėn dhe islamofobinė nė Kosovė, sot qėndron e gjithė dėshira dhe gatishmėria e shqiptarisė myslimane dhe nė veēanti e Forumit Musliman tė Shqipėrisė.
Pas kėsaj kryesuesi i kuvendit nė emėr tė Kėshillit nismėtar tė FMK pėr kryetar tė FMK propozoi z.Fuad Ramiqi i cili nga anėtarėt e pranishėm unanimisht u zgjodh pėr kryetar tė Forumit Musliman tė Kosovės.
Nė fjalėn e tij pėrshėndetėse drejtuar kuvendit themelues tė FMK-sė, kryetari i porsazgjedhur Fuad Ramiqi pėrveē tjerash ceku se sot ne po ballafaqohemi me strategjinė e botės unipolare me tė gjitha mjetet e metodat e mundshme, njėra ndėr ta ėshtė tendenca e paraqitjes sė imazhit negativ tė islamit dhe myslimanėve nė botė, me qėllim krijimit tė njė bindjeje se myslimanėt janė edhe pengesa kryesore tė paqes nė botė duke i etiketuar me emėrtime mė tė ndryshme, nga ato individuale nė formė tė diktatorėve apo grupeve tė prapambetura deri te ato globale nė forma tė terrorizmit global si rrezik permanent pėr civilizimin njerėzor. Kjo ka ndikuar qė myslimanėt nė mesin tonė shqiptar si edhe nė mesin ndėrkombėtar tė jenė tė diskriminuar dhe tė rrezikuar. Nuk ka mjaftuar vetėm kjo, por kanė shkuar
edhe aty ku nuk tolerohet qė si burim i kėsaj gjendjeje ėshtė emėrtuar Islami si fajtor kryesor dhe shkaktar i kėtyre dukurive. Fatkeqėsisht edhe te ne ka tė tillė qė iu kanė bashkangjitur kėtyre tezave tė pa qėndrueshme. Mirėpo ne ia bėjmė me dije se ne jemi tė palėkundur nė besimin tonė, se ne nuk do tė turpėrohemi apo tė kėrkojmė falje pse jemi mysliman, kėtu ku jemi nė vatrat tona, nė Ballkan e nė Evropė, as nga Perėndimi e as nga Lindja. Ne e kemi identitetin tonė fetar islam dhe me mish e shpirt do ta mbrojmė atė. Ne kėtė identitet edhe duhet ta institucionalizojmė nė jetėn tonė tė pėrditshme tė shoqėrisė sonė kosovare, e jo ta kufizojmė nė individė apo grupe a subjekte tė ndryshme, duke e ndjerė pėr ditė e mė shumė invazionin aktiv tė faktorėve tė jashtėm e tė brendshėm nė njėrėn anė, por edhe tė habitur nga pasiviteti i faktorėve relevant vendor. Duke e vlerėsuar rėndėsinė e momenteve qė po
kalojmė, tė vendosur tė ndikojmė nė rrjedhat gjithėpėrfshirėse me njė nijet tė sinqertė e tė mbėshtetur nė Allahun e madhėruar ėshtė ndėrmarr hapi pėr themelimin e Forumit Musliman tė Kosovės, duke mos pretenduar nė njė mohim tė arriturave tė deritanishme, si dhe duke mos pretenduar pėr njė monopol tė paprekshėm, por pėr tė jetėsuar qėllimet dhe synimet tona programore. FMK nuk do tė garojė pėr njė gjė tė tillė, pėrkundrazi do tė jetė i hapur pėr tė gjithė faktorėt relevant pėr bashkėpunim nė shoqėrinė tonė kosovare edhe mbarėshqiptare, e sidomos rininė tonė tė ēmuar. Ne ofrojmė pėr njė bashkėpunim sa mė tė frytshėm pėr promovimin e kulturės islame dhe avancimin e pozitės sė myslimanėve nė Kosovė e mė gjerė.
Pas fjalės pėrshėndetėse tė kryetarit tė porsazgjedhur Fuad Ramiqi kuvendi zgjodhi edhe kryesinė shtatėanėtarėshe tė Forumit Musliman tė Kosovės me pėrbėrje: Halil Ibrahimi, Mexhid Yvejsi, Adem Rama, Qeram Telqiu, Faik Miftari si dhe njė vend tė rezervuar pėr njė kandidate femėr qė do tė plotėsohet mė vonė.
Pas pėrfundimit tė punimeve tė kuvendit, Forumi Musliman i Kosovės pėr nder tė muajit tė bekuar tė Ramazanit shtroi iftarin e pėrbashkėt pėr tė gjithė pjesėmarrės.
7.10.2006Faik Miftari
Shamia dhe diskriminimi
Tek shikon emisione dhe dokumentarė nė mediat shqiptare pėr historinė e Nėnė Terezės, parelelisht tė bie nė sy artikujt e shtypit tė shkruar nė lidhje me problemin e vajzės nga Durrėsi dhe heqjen e sė drejtės sė saj, duke i mohuar arsimimin pėr shkak tė veshjes fetare.Shenjtėrimi i Nėnė Terezės me njė shami nė kokė, bie ndesh me ēshenjtėrimin e shamisė sė muslimanes shqiptare.Kjo nga frika se ndoshta shamia e saj do tė sjelli mė shumė bamirėsi dhe njohje ndėrkombėtare pėr rritjen e numrit e tė shenjtave shqiptare. Shamia e muslimanes ėshtė bėrė problemi i rradhės nė shoqėrinė shqiptare.Ndoshta problemet dhe politikat pėr arsimimin janė zgjidhur dhe
tani nuk ka ngelur vetėm se njė ēėshtje qė padyshim bie nė kundėrshtim dhe me kushtetutėn shqiptare E drejta pėr besim dhe zbatimin e tij nė vende publike lejohet nė kushtetutė (Kreu i parė, Neni 24).Ndėrsa kodi penal saksionon se ndalimi i shprehjes sė lirisė sė besimit dėnohet dhe me burgim.Deklarimet e ndonje rektori paragjykues ndaj besimit tė njė vajze muslimane, se shkolla ėshtė laike nuk kanė kurrfarė argumentimi llogjik.Shkollat janė institucione arsimimi publike tė cilat janė ndėrtuar nga prindėrit tanė pėr tė mirėn e shoqėrisė.Ato rikonsturohen herė pas here me taksat qė shqiptarėt muslimanė apo jomuslimanė i paguajnė shtetin shqiptar.Fuksioni i shkollės ėshtė qė tė edukojė shoqėrinė dhe jo tė pėrjashtojė dhe tė pėrbuzė njė pjesė tė saj.Pikėrisht e drejta e ushtrimit tė besimit nė jetėn publike nuk e pėrjashton mundėsinė pėr tė drejtėn e praktimit tė bindjes fetare qoftė nė veshje ose
nė ide.Cdo njeri lind i lirė dhe e pėrdor vullnetin e tij pėr ti bėrė mirė shoqėrisė duke i bėrė mirė vetes sė tij.Ministria e arsimit dhe rektorėt e saj, duhet tė jetė me e kujdesshme nė politikat e arsimit tė cilat duhet tė pėrfshijnė tė gjithė shoqėrinė pa pėrjashtime.Shpesh herė ne muslimanėve na vjen keq pėr viktimizimin e fėmijvė tė cilat mbahen peng dhe pa arsim nga fenomeni i gjakmarrjes dhe dėshirojmė qė shteti tė gjejė mynyra pėr edukimin e tyre.Mirėpo mesa duket viktima kėtė herė jemi ne dhe jo pėr shkaqe subjektive.Dyshimi jonė pėr hipokrizinė e reklamave tė propagandės se femrat nė vendet muslimane janė tė shtypura, shtohet nga ngjarjet e fundit ku vajzave muslimane nuk i jepet drejta pėr tu arsimuar sė bashku me njė politikė ku eksportohet demokracia, mirėpo sumvencionohet drejtėsia.Jemi mėsuar ta shikojmė Shqipėrinė nė listat pranė vendeve tė korruptura, afėr Afganistanit mirėpo
mesa duket do na duhet ta shikojmė dhe nė listat e heqjes sė drejtave tė grave pėr arsimim.Ndėrkombė tarėt morėn insiativėn pėr ti rikthyer tė drejtat grave afgane ndoshta ndėrhyjnė ose do tė ndėrhyjnė dhe nė Shqipėri kjo sepse problemi i shamisė ėshtė i eksportuar nga vendet e iluminizmit. Mos mbajtja e shamisė nė shkolla me argumentimin se shteti ėshtė laik dhe ėshtė i ndarė nga feja ėshtė njė farsė.Imagjinoni sikur muslimanėt shqiptarė tė thonin se meqė shteti ėshtė laik ne sduhet ti paguajmė taksat qeverisė sepse taksat shkojnė pėr rektorėt pa futur kėtu ryshfetet dhe bakshishet nė fund tė sezoneve tė provimeve.E pra para se ideusit e politikės sė arsmimit tė merren me tė drejtat e muslimanėve dhe arsimimin e tyre, duhet ti edukojnė rininė pėr luftėn kundėr korrupsionit e cila ka kapur majat intelektit shqiptar duke filluar nga doktorėt, profesorėt, politikanėt etj.Tė merren me
prostuticionin dhe hallkat e tij qė po pėrhapen nė shoqėrinė shqiptare (striptizmi, homoseksualiteti etj). Ndoshta paragjykimet dhe ksenofobia e tyre lidhet patjetėr me mentalitetin e shoqėrisė shqiptare tė kohės sė diktaturės ku mbizotėrontė ideologjia e luftės sė klasave.Tani lufta e klasave ėshtė kthyer nė luftė kundėr besimit dhe veshjes sė flamurit tė krenarisė nė kokat e muslimaneve. Ky flamur sfidon lakuriqėsinė e cila si njė copė mishi ua nxjerr gjuhėn jashtė seksomaniakėve me grada shkencore.Tė cilėt maninė e tyre e pėrdorin dhe pėr tė intriguar vajzat e sinqerta nė sezon provimesh.Zemrat mohuese dhe veset e shoqėrisė duhet tė jenė sfida e mijėvjecarit.
Xhemis Stafa
MEXHID YVEJSI, GJAKOVĖ
ISLAMI NDĖR SHQIPTARĖ
DHE
INTEGRIMET EURO-ATLANTIKE
H y r j e
Ėshtė mrekulli e mrekullive se si, nėn kthetrat e disa perandorive, mbijetuan shqiptarėt nėpėr mijėvjeēarėt.
Mbijetuan shqiptarėt nėpėr mijėvjeēarėt, jo pse ishin tė parėt, apo fituesit, por mbijetuan nė saje tė Krijuesit.
Krijuesi ėshtė shkatėrruesi i perandorive. Krijuesi ėshtė ndėrtues i mrekullive.
Mrekulli e vėrtetė ėshtė mbijetesa e shqiptarėve nė kėtė jetė
Islami ndėr shqiptarė
Me pranimin e Fesė Islame nga shumica e shqiptarėve, shqiptarėt jo vetėm qė mbijetuan, por edhe shpėtuan. Shpėtuan sepse nuk u asimiluan, shpėtuan sepse nuk u shkombėtarizuan. Edhe pse u tkurrėn, u rrudhėn, u dėbuan, u masakruan, u bėnė shkrumb e hi por rilindėn pėrsėri. Shpėtuan shqiptarėt sepse nuk u shuan, nuk u faruan
Islami ndėr shqiptarėt, pėr besimtarėt, u pranua dje, pranohet edhe sot, si njė dhuratė e madhe nga i Madhi Zot. Pėr kėtė dhuratė ēdo besimtar ėshtė krenar. Ėshtė krenar dhe falėnderues ndaj All-llahut tė Madhnueshėm, i Cili ėshtė i vetmi Krijues.
Islami ndėr shqiptarėt, pėr besimtarėt, u pranua dje, pranohet edhe sot si njė bekim i madh nga i Madhi Zot.
Pėr kėtė bekim ēdo besimtar ėshtė krenar, ēdo mumin ėshtė gati pėr falėnderimin deri nė flijim. Dhuratat dhe bekimet janė rezultat i dėgjimit tė Zėrit tė Zotit. Zėri i Zotit, jehona e Tij, ende dėgjohet nė vazhdimėsi.
Dėgjohet nė vazhdimėsi, pothuajse, nė ēdo brezni. Nė ēdo brezni ka diēka tė veēantė nė kėtė histori
Ka diēka tė veēantė nė kėtė histori, por ato tė veēanta, kryesisht, ndahen nė dy kategori: tė dukshme dhe tė padukshme. Pėr aq kohė sa ne e kufizojmė vėmendjen tonė tek gjėrat e dukshme, materiale, ne kohė pas kohe do tė pėrballemi me ngjarje, telashe dhe situata tė ndryshme vazhdimisht, tė cilat ne nuk mund ti kuptojmė, as ti shpjegojmė plotėsisht
Gjėrat e dukshme janė tė pėrkohshme, kalimtare, tė pa qėndrueshme. Kurse gjėrat e padukshmet janė tė vėrteta, tė qėndrueshme, tė amshueshme
Tė vėrteta tė qėndrueshme, tė vėrteta tė amshueshme, janė fjalėt e Faik Bej Konicės i cili tha: Tė mos ishte Feja Islame, populli shqiptar do tė ishte shumė mė tepėr nė numėr, por jo shqiptar
Tė vėrteta tė qėndrueshme, tė vėrteta tė amshueshme, janė fjalėt e Stavro Skendit, i cili nė librin Historia e Rilindjes Kombėtare, botuar nė Universitetin Princtaun nė Neė Jersey, SH.B.A., shkruan: Shqiptarėt muslimanė e pėrbėnin shumicėn dhe pa ata nuk mund tė kishte Shqipėri.
Pra, pa Fenė Islame ndėr shqiptarė, ne, shqiptarėt, do tė ishim mė shumė nė numėr, por jo shqiptar. Pa shqiptarėt muslimanė qė pėrbėjnė shumicėn nuk mund tė kishte Shqipėri. Kėtė ēdokush duhet ta di .
Integrimet Euro-Atlantike
Nė jetėn publike shqiptare nuk ka fjalė qė pėrdoret mė shpesh se fjala Integrim. Nė jetėn publike shqiptare nuk ka fjalė qė shpėrdoret mė shumė se fjala Integrim. Ky pėrdorim, ky shpėrdorim qė po bėhet me fjalėn Integrim bėhet nė ēdo vend, thuhet nga ēdo kush, me ēdo kėnd, me vend e pa vend
Nga ēdo kush, me ēdo kėnd, me vend e pa vend, flitet e shkruhet, nė tė gjitha trojet entike pėr Integrimet Euro-Atlantike. Flitet e shkruhet nė tė gjitha trojet etnike pėr integrimet Euro-Atlantike, por pa e kuptuar thelbin, esencėn, pėr ēka janė duke kuvenduar, pėr ēka janė duke shkruar
Terma tė tilla si integrimi, procesi i integrimit, vlerat integruese, kushtet e integrimit, janė shndėrruar nė kryefjalė, qė dėgjohen edhe nėpėr mėhallė
Pėrse ndodh njė gjė e tillė? Mbi tė gjitha, Bashkimi Europian, Integrimet Euro-Atlantike, pėr shqiptarėt nė trojet etnike, janė shndėrruar nė idhull, nė tokė e premtuar, njė vend i ėndėrruar, pėr ēėshtje, kryesisht, ekonomike-politike
Por, sa pėr fillim, ēdo tė thotė fjala apo termi Integrim?
Fjalori i Shqipės sė Sotme, botuar nė Tiranė, 2002, hartuar nga Akademia e Shkencave tė Shqipėrisė, Instituti i Gjuhėsisė dhe Letėrsisė, nė faqėn 509, fjalėn Integrim, e shpjegon kėshtu:
Lidhje e ngushtė me tė tėrėn, bashkim a shkrirje nė njėsi tė vetme
Ky ishte shpjegimi. Por, si duhet kuptuar integrimi?
Kėtė e ka shpjeguar bukur Aleksandėr Bayer-i, shef i Zyrės Austriake nė Prishtinė, i cili ka deklaruar, nė Ditėn e Evropės, me 9 maj 2006 se: Integrimi duhet kuptuar si rezultat i menēurisė sė njerėzve, jo kokėfortėsisė.
Dėshirat e shumicės sė shqiptarėve nė trojet etnike pėr integrimet Euro-Atlanike a duhet kuptuar si rezultat i menēurisė apo i kokėfortėsisė? Kjo ėshtė pyetja. Pyetjet nuk vdesin, thoshte Neruda.
Nė proceset integruese nEuropė, kėtu me konceptin Europė pėrfshihet Perėndimi, Aleanca Atlantike dhe Shtetet e Bashkuara, ka parashikime qė pas pesėdhjetė vjetėsh tė shkrihen popujt e vegjėl dhe tė dalin prej pėrdorimit gjuhėt e tyre. Duket se ne, shqiptarėt, siē i kemi punėt, ndoshta do tė jemi tė parėt Zoti na ruejt!
E ardhmja e Kosovės ėshtė nė Bashkimin Europian, kėshtu ėshtė theksuar nė Samitin e Selanikut mė 2003. Kjo ėshtė konfirmuar vazhdimisht nga institucionet dhe pėrfaqėsuesit e lartė tė Bashkimit Europian.
Nė njė seancė plenare treditėshe nė Bruksel, nėntor 2005, Komisioni i Konferencave Ipeshkvore tė Shteteve tė BE-sė, qė thonė se pėrfaqėsojnė mbi 65% tė qytetarėve tė Bashkimit Evropian, krerėt e klerit katolik janė shprehur se:
Vendet si Shqipėria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi dhe Ballkani nė tėrėsi duhet tė lidhen me Europėn Perėndimore, sepse kanė vuajtur duke qenė 450-tė vjet nėn sundimin otoman e pastaj nė komunizėm.
Sepse, : Nė krizė ėshtė Evropa Politike jo Evropa qytetare. Bashkimi Evropian nuk ėshtė vetėm ēėshtje politike, janė shprehur krerėt e Kishės Katolike .
Tė alarmuar me rezultatet e referendumit nė Francė dhe Holandė rreth ratifikimit tė Kushtetutes sė Bashkimit Evropian, liderėt e BE-sė janė zbrapsur nė politikat, tė cilat, nė vend tė transformimit tė Ballkanit, propozojnė vetėm menaxhimin e status quo-sė.
Nė Takimin e Salzburg-ut, mars 2006, Bashkimi Evropian dėshtoi qė tė sigurojė njerėzit e Ballkanit Perėndimor se ėshtė pakthyeshėm e pėrkushtuar nė integrimin e tyre
Takimi i Salzburg-ut dėrgoi njė mesazh, porosi, se BE-ja as nuk ėshtė e gatshme e as e vullnetshme qė tė ofrojė prespektivė pėr antarėsim. Pse? Sepse, popullata e vendeve tė vogla tė Ballkanit ėshtė rreth 4 pėr qind e popullatės sė BE-sė sot. Kosova ka banorė sa ka Bruksel-i. Sfida nuk ėshtė tek kapaciteti absorbues, por te kapaciteti moral i Bashkimit Evropian
Cili ėshtė kapaciteti moral i Bashkimit Evropian? Cila ėshtė gjendja shpirtėrore e morale e Evropės? Mbi gjendjen shpirtėrore dhe morale tė Evropės, ka shkruar nė numrin e qershorit 2004 tė revistės gjermane Cicero Kardinali Ratzinger, i cili u zgjodh Papė, me 19 prill 2005, Papa Benedikti i XVI-tė, i cili, ndėr tė tjera, shkruan:
Perėndimi vuan nga njė vetėurrejtje e ēuditshme, e cila smund tė quhet ndryshe pėrpos patalogjike Pėr tė mbijetuar, Evropa duhet ta pranojė veten nė njė mėnyrė tė re, natyrisht kritike dhe modeste Njė botė pa Zot nuk ka ardhmėri Evropa ėshtė e sėmurė Nuk e dijmė se si do tė zhvillohen gjėrat nė Evropė nė tė ardhmėn .
Pėr derisa Papa shprehet kėshtu pėr Evropėn, duke thėnė se edhe e di se nuk e di se si do tė zhvillohen gjėrat nEuropė nė tė ardhmėn, atėherė duken qesharake ēfarėdo deklarate qė bėjnė shqiptarėt, nė tė gjitha trojet entike, pėr integrimet Euro-Atlantike !
Sa i pėrket integrimeve Euro-Atlanike, ne, shqiptarėt, nė trojet etnike, jetojmė nė dy jetė, njė jetė reale dhe njė virtuale. Shpresėn pėr njė jetė mė tė mirė shqiptarėt e mbajnė tek e ardhmja europiane. Por, shpresa ėshtė shpresė, ajo thonė se e fundit vdesė, por a ėshtė kjo shpresė reale apo virtuale?
Sipas hulumtimeve tė fundit tė Eurobarometrit tė Komisionit Europian (mars-maj, 2006,) mė shumė mbėshtetet, pėrkrahet, Maqedonia 49 %, Bosna e Hercegovina 48 % dhe Serbia 47 % nga evropianėt se Shqipėria me 33%, kurse kundėr janė 44%...
Qe dy shembuj, qė dėshmojnė se ēka mendojnė qytetarėt europianė pėr pranimin e Shqipėrisė nė Bashkimin Europian dhe qytetarėt e Kosovės pėr intergrimin nė Bashkimin Europian:
Agjencia e Komisionit Europian pėr Hulumtimin e Opinionit dėshmon
se vetėm 33% e qytetarėve europianė e pėrkrahin pranimin e Shqipėrisė nė Bashkimin Europian (Rexhep Mejdani, Eurobarometri dhe barometri shqiptar, Panorama, Tiranė, 11 janar 2005.) Pra, kaq e vogėl ėshtė pėrkrahja dhe kaq e madhe ėshtė mos pėrkrahja e pranimit tė Shqipėrisė nė Bashkimin Europian.
Sipas njė hulumtimi tė opinionit nė Kosovė, Mars 2006, tė zhvilluar nga grupi KOHA si partner implementues i SOFRECO-s, nė kuadėr tė Fushatės Informative Multimediale pėr ngritjen e Vetėdijes nė Kosovė rreth Integrimeve Europiane, nga aspekti i kombėsisė shqiptarėt zėnė vendin e parė pro antarėsimit nė BE-sė me 97.O7 pėr qind
Por, cilat janė mundėsit e integrimit tė Kosovės?
Lidhur me mundėsitė e integrimit tė Kosovės, i dėrguari i
sekretarit tė Bashkimit Europian pėr Politikė tė Jashtme dhe Siguri, Havier Solana, diplomati suedez pėr Kosovė, Torbjorn Sohistrom, nė njė intervistė pėr KosovaLive, me 20 maj 2006, tha se: Mungesa e statusit tė definuar politik e ka penguar Kosovėn qė ti gėzojė tė gjitha mundėsitė e integrimit, mirėpo, koha e saktė se kur Kosova do tė ecė drejt Bashkimit Europian do tė varet shumė nga pėrparimi reformave.
Asgjė nuk mund tė kuptohet pa tė kundėrtėn e saj Pa besim, fe, nuk mund tė ketė pėrparim nAtdhe Besimi, feja, ka qenė historikisht gjuha mė e dobishme pėr njerėzit, pėr tė folur pėr gjėrat mė tė rėndėsishme
Besimi pėrfshin nė vetvete identitetin e njerėzve, vendos rregull dhe parime vlerash morale nė ēdo shtėpi, pėr tė cilat ka shumė nevojė kjo shoqėri
Si nė kaluarėn, ashtu edhe sot, nė kohėn moderne, bashkohore, vetėm metoda shkencore kurrė nuk do tė jetė e mjaftueshme, sidomos kur jemi duke u pėrpjekur tė kuptojmė se kush jemi, tė kuptojmė se si duhet tė jetojmė kėtu dhe atje ku po synojmė tė shkojmė
Dekart-i thoshte: Nuk ėshtė e mjaftueshme tė kesh dije, ėshtė mė e rėndėsishme qė atė ta shfrytėzosh si duhet. A jemi duke e shfrytėzuar si duhet dijen? Duke qenė se ėshtė paragjykimi, mendje-ngushtėsia-, kokė-fortėsia, lakmia nga tė cilat ne vuajmė mė shpesh, mė shumė.
Dėshira kaq e madhe e shqiptarėve, kaq e pakufi, pėr integrim, pėr antarėsim, nga njėra anė dhe realitetet shoqėrore, shpirtėrore, arsimore, kulturore, ekonomike, politike ku jetojmė nė trojet etnike, janė shpesh shumė kundėrthėnėse, janė shumė marrėmendėse
Shqiptarėt po kalojnė njė njė periudhė tė vėshtirė. Ndryshku moral, gjuhėsor, kulturor, shpirtėror, fetar e kombėtar po pėrhapet me shpejtėsi ndėr shqiptarė. Me ēdo ēmim, me ēdo kusht dėshirojmė Integrimet Euro-Atlantike, duke mos menduar fare pėr interesa kombėtare, etnike. Me ēdo ēmim, me ēdo kusht dėshirojmė Integrimet Euro-Atlantike, pa menduar, pa vepruar aspak, sė pari, pėr Integrimet Shqiptare mbrenda trojeve tona etnike
Aspiratat e djeshme demokratike, po mbyten sot nga iluzionet e Integrimeve Euro-Atlantike. Aspiratat e djeshme kombėtare, po shkelen sot nga politikanėt tonė pėr interesa ndėrkombėtare
Nė Zagreb, nė Kuvendin Kroat, korrik, 2003, Kryetari i Komisionit Europian, Romano Prodi, mbajti njė Fjalim, ku, ndėr tė tjera, tha: Mbajini sytė tuaj fort tek interesi i vendit tuaj dhe aspiratat e tij pėt tju bashkėngjitur familjes sė madhe europiane tė kombeve.
Edhe ne, si komb, si shqiptarė, duhet ti mbajim sytė fort tek interesi kombėtar. Por, interesi kombėtar pa udhėzim fetar, pėr ne, nė veēanti si shqiptarė, ėshtė shkatėrrimtar Edhe nėse njė ditė do tė integrohemi nEuropė, sduhet harruar se pėrfundimi i tė gjithėve ėshtė nė gropė Nė gropė, ku do tė bėhemi pluhur, hi, tė gjithė do tė japin llogari Secili do tė japin llogari pėr shpirtin e tij, do tė japin llogari pėr jetėn e tij, ēka bėri pėr Kosovė, pėr Ēamėri, pėr Shqipėri
Mexhid YVEJSI, Gjakovė
SI U KALBDEMOKRACIA
Pas gati gjysmė shekulli diktature komuniste shqiptarėt ishin shumė tė etur pėr demokraci, pėr pakėz demokraci. Tregoheshin mjaft naivė nė gjykimin e mundėsive e tė gjasave pėr vendosjen e shpejtė tė njė demokracie tė vėrtetė vepruese nė vendin e tyre. Vetėm fjala magjepsėse demokraci i hidhte nėekstazė ėndėrrimtare.
Por kur u krijuan rrethanat dhe erdhi ēasti tė shpėtonin nga diktatura shqiptarėt u gjendėn nė pozitėn e fėmijės qė sapo ngrihet nė kėmbė dhe nuk ka kush ta drejtojė nė hapa e parė tė udhėtimit nė jetė e shkon dhe futet nė zjarr, bie nė ujė, thyen qafėn nė greminė, sepse ēdo gjė i duket shesh. Askush nga jashtė Shqipėrisė nuk ua dha dorėn sinqerisht shqiptarėve ti ndihmonte nė ecjen e parė nė rrugėn e demokracisė. Tani pas 16 vjet demokraci me shumė halle shumė shqiptarė po e shohin qartė kėtė.
Edhe shqiptarėt e menēur e tė zotė qė u paraqitėn para shqiptarėve nė fund tė viteve 1980 e fillim tė viteve 1990 si prijės tė aftė dhe enthuziastė nė rrugėn e demokracisė ndikuan mė shumė pėr ta bėrė kėtė rrugė plot zigzake, gropa tė thella e kthesa tė rrezikshme dhe i dhanė demokracisė imazhin mė tė keq qė mund tė bėhej.
Sot shqiptarėt janė tė zhgėnjyer dhe rrudhin turinjtė nga kalbėzimi i demokracisė sė tyre. Kėtė po e shohim shumė qartė kohėt e fundit kur lufta politike ėshtė egėrsuar si nė kohėrat mė tė kėqija tė viteve tė shkuara, kur rrumpalla institucionale ka marrė format mė tė shėmtuara gjatė 16 viteve, kur besimi i shqiptarėve nė institucionet dhe vlerat e demokracisė ėshtė mė i ulėt se kurrė. Demokracia nė Shqipėri vazhdon tė kalbėzohet, politika vazhdon tė qelbet, institucionet vazhdojnė tė degradojnė, politikanėt vazhdojnė tė zhyten nė batak.
Kalbėzimi i demokracisė nisi qysh nė hapat e saj tė parė. Pushtetarėt komunistė qė ruajtėn pushtetin edhe pas vendosjes sė pluralizmit politik e kompromentuan menjėherė krahun demokratik duke e tėrhequr atė nė bashkėqeverisje hileqare, duke e bėrė bashkėfajtor e bashkpėrgjegjės mesundimin e tyre gjatė diktaturės komuniste. Qysh nė kėtė kohė tė bashkėqeverisjes kompromentuese socialistėt arritėn ta tėrheqin krahun demokratik tė pėrfaqėsuar nga PD-ja nė projektin e parė ligjor rrėnues pėr demokracinė, nė miratimin e ligjit 7501 Pėr tokėn Pasojat e kėtij ligji kanė rrėnuar e vazhdojnė tė rrėnojnė demokracinė nė Shqipėri. Ky ligj ėshtė njėri nga shkaqet kryesore qė edhe sot pas 16 vjetėsh bėn qė pushteti i PD-sė tė mos jetė nė gjendje
tė pengojė e ndalė kalbėzimin e demokracisė nė Shqipėri.
Pas ardhjes sė PD-sė nė pushtet nė fillim tė vitit 1992, pushteti i saj, ose mė saktė pushteti Berisha-Meksi-Arbnori bėnė gafėn tjetėr tė rėndė e tė pafalshme qė luftėn kundėr komunizmit e zėvendėsuan menjėherė me strategjinė e kompromisit politik, sipas parrullavejemi opozitarė, por vėllezėr dhe jemi tė gjithė bashkėfajtorė e bashkėvuajtės. Me kėtė u pajtuan dhe mekanizmat pėrfaqėsues tė tė pėrdjekurve politikė. Kjo ishte njė strategji politike rrėnimtare pėr ecurinė e mėtejshme tė zhvillimeve demokratike. Kjo u mundėsoi ish-pushtetarėve komuniste tė siguronin njė periudhė tė qetė tranzicioni pėr tė konvertuar sundimim e dikurshėm politik nė sundim ekonomik dhe pėr tė pėrgatitur revanshizmin e dhunshėm politik pėr rimarrjen e
pushtetit qė e realizuan nė vitin 1997 nė mėnyrėn mė shkatėrrimtare pėr Shipėrinė. Gjatė 8 viteve tė sundimit tė tė majtės revanshiste demokracia pėsoi humbje tė rėnda. Pushtetarėt socialistė e shpėrdoruan aq shumė pushtetin sa po tė vazhdonin edhe mė tej nė atė rrugė do tė pėsonin njė dėshtim mė tė rėndė se PPSH, para tyre. Prandaj me ngurim tė madh hynė nė rrugėn e tėrheqjes nga pushteti pėr tė pėrgatitur njė revansh tė ri tė ēfardoshėm qė tė sundojnė pėr njė tjetėr periudhė tė gjatė. Kėtė ambicie po e shpalosin hapur fare tani kur me njė agresivitet tė shtuar pėrpiqen ta bėjnė Shqipėrinė vend tė paqeverisshėm.
Pushtetarėt e tanishėm nuk kanė ndrequr ndonjė gjė tė madhe nė stategjinė e tyre politike, madje janė nė pozita mė tė dobėta se nė pushtetin e tyre tė parė.
Pėr kėtė arsye jeta politike nė Shqipėri nė vend qė tė bėjė pėrpara drejt shėndoshjes sė saj po bėn hapa mbrapa drejt amullisė e pėrkeqėsimit. Pėrleshjet politike me fjalė e mėnyra tė tjera veprimi krijojnė pėrshtypjen se jemi pėrsėri si nė vitin 1996, kur lufta politike ishte aq e paskrupullt dhe e egėr sa qė ēoi nė zhvillimet tragjike tė pranverės sė vitit 1997. Pusheti i PD ėshtėmbėrthyer sėrish nė luftėn politike me formula e parrulla tė vjetėruara, qė nuk i dhanė rezultate pozitive as nė pushtetin e parė. Retorika e luftės kundėr komunizmit ėshtė rikthyer si atėherė, nė njė kohė kur ata qė kanė pėrfituar nga komunizmi tani hiqen si akuzatorė nė vend qė tė ndjehen tė akuzuar. Kėtė po e shohim nė katrahurėn llafologjike qė ka shpėrthyer
pėrsėri rreth problemit tė hapjes sė dosjeve tė Sigurimit tė Shtetit. PD dhe Berisha mbajnė pėrgjegjėsinė kryesore qė kėto dosje nuk u hapėn si duhej dhe atėherė kur duhej , qė kjo hapje ti shėrbente vėrtetė demokracisė, kot bėjnė tani zhurmė, sepse kjo ka pėr tė mbetur ulėrimė nė shkretėtirė dhe mund tu kthehet si bumerang.
Pėr hapjen e dosjeve secila palė e ka tė lehtė ti bjerė sipas qejfit daulles sė vet tani pas 16 vjet manipulimesh tė kėtyre dosjeve dhe tė kepėrdorimit tė tyre pėr shantazhe politike ndaj kundėrshtarit , apo brenda tė njėjtit kamp. Akuzat e kundėrakuzat e pėrditėshme shurdhuese asgjė nuk lėvizin nga vendi, nuk saktėsojnė e nuk qartėsojnė asgjė dhe nuk kanė pėr tė vėnė para pėrgjegjėsisė politike, morale apo ligjore ata qė duhen vėnė. Ky ėshtė dėmi mė i madh qė i ka bėrė Berisha demokracisė nė Shqipėri me refuzimin e tij kokėfortė pėr tėhapur dosjet, siē kėrkonin demokratėt radikalė kur Berisha u bė president. Ky ėshtė dėmi mė i madh qė i ka bėrė demokracisė ish-kryeministri Aleksandėr Meksi qė monopolizoi spekulimin me dosjet pėr shantazh
politik mė shumė brenda PD-sė se jashtė saj. Meksi tani del nė shtyp me poza prej sigurimsologu, por ende ai nuk ka sqaruar si duhet akuzat qė ka bėrė publikisht ish-shefi i policisė gjeneral Agim Shehu, se Meksi ka qenė sigurims. Po Berisha a do tė shprehet tani pėr kėtė, pasi ka heshtur disa vjet, megjithėse i kėrkohej tė fliste? Ish-shefi i SHIK-ut nė kohėn e qeverisjes Berisha- Meksi, Gazidede nė paraqitjen e fundit televizive rrėfeu se nė vitin 1976 Sigurimi i Shtetit kishte krijuar drejtorinė e posaēme tė agjentėve tė konservuar( tė fjetur ) qė do tė pėrdoreshin vetėm nė rastin kur PPSH tė humbiste pushtetin dhe duhej ta rimerrte. Ėshtė e logjikėshme qė agjentėt e konservuar, pra mė tė zgjedhurit e mė tė ēmuarit, Sigurimi i Shetit i PPSH-sė ti ketė futur atje ku u duheshin mė shumė, nė kampin e demokratėve e aleatėve tė tyre qė do tė merrnin pushtetin, pėr ta bėrė mė tė lehtė revanshizmin e
mėvonshėm punisto-socialist. Gazidede tha se nė vitin 1997 mund tė shmangej tragjedia qė goditi Shqipėrinė po tė goditeshin me dhunė udhėheqėsit socialistė qė kurdisėn e drejtonin rebelimin e armatosur, por pushteti iPD-sė nuk e deshi kėtė zgjidhje. Janė vallė tė gatshėm Berisha dhe njerėzit e tij tė zbulojnė tani tė vėrtetat e plota pėr kėto zhvillime?! Meksi mė mirė tė flasė pėr kėto gjėra se tė bėjė nė gazeta leksione mbi organizimin e funksionimin e ish-Sigurimit tė Shtetit, sikur tė ishte pedagog i teknikave tė spiunazhit nė shkollėn e Ministrisė sėBrendshme.
Dėmet e bėra nuk ndreqen mė plotėsisht. Shqipėria edhe njė herė ėshtė bėrė vend ahengu rrugaēėror i njerėzve tė shėrbimeve sekrete qė akuzojnė njėri tjetrin sa neverisin gjithkend. Paraqitja nė ekran e ish-shefitmisterioz tė SHIK-ut , Bashkim Gazidede dhe pėrleshjet me fjalė midis tij dhe pasuesit tė tij ish-shefit tjetėr tė shkarkuar, Fatos Klosi, e kanė banalizuar edhe mė tej politikėn shqiptare dhe u kanė dhėnė edhe mė shumė mundėsi pėr veprimtari antishqiptare spiunazheve tė huaja e klaneve tė djallėzuara politike nė Shqipėri.
Demokracia shqiptare vazhdon tė kalbet nė tė gjitha indet e saj.
29 tetor 2006Abdi Baleta
Nė vėmendjen e lexuesve
Shumė lexues nėpėrmjet telefonit dhe mesazheve tė shkruara na kanė shprehur merakun tyre pėr pėr mungesat e gazetės Rimėkėmbja nė shitoret e shtypit dhe kanė dashur tė dinė arsyet e disa ndėrprerjeve jo tė zakonshme nė botimin gazetės. I falėnderojmė pėr kujdesin e treguar dhe sigurimet qė na kanė dėrguar se Rimėkėmbjen e vlerėsojnė si njė ushqim tė pazėvendėsueshėm intelektual e shpirtėror. Na vjen keq qė nuk kemi mundur tė plotėsojmė dėshirat e tyre pėr njė vazhdimėsi mė tė mirė nė botimin e gazetės. Arsyet kanė qenė tė lidhura me ngarkesėn mė tė madhe nė punėn e bashkėpunėtorėve tė gazetės, sidomos gjatė pėrgatitjes pėr botimin e librit Pėrballjet me islamofobinė. Shpresojmė tė kėnaqim mė mirė lexuesit tanė. Por kėrkojmė mirėkuptimin e tyre pėr rastet kur
nuk do tė jemi nė gjendje tė ruajmė tė njėjtin ritėm qėe kemi mbajtur pėr 12 vjet. Ftojmė lexuesit tanė qė tė japin edhe ata njė ndihmesė mė tė madhe me shkrime qė kėshtu ta ketė mė tė lehtė punėn grupi i bashkėpunėtorėve qė pėrgatisin gazetėn prej vitesh.
Ka rrjedhur shumė ujė qė asokohe kur filloi tė flitej pėr statusin e Kosovės. Nga sa ėshtė shkruar dhe nga sa ėshtė deklaruar deri tani, tė krijohet pėrshtypja sikur statusi i Kosovės, domethėnė pavarėsia e saj, ėshtė nė prag tė zgjidhjes. Por nė tė vėrtetė puna qėndron pak mė ndryshe. Realpolitika, apo, thėnė mė shkoqur, politika e vėrtetė qė luhet poshtė tryezave tė diplomacisė evropiane, fsheh nė vetvete edhe zhgėnjime pėr popullin shqiptar tė Kosovės. Nuk e di nėse klasa politike kosovare ėshtė nė dijeni ose jo tė kėsaj realpolitike. Nėse ėshtė nė dijeni, atėherė pse nuk ia thotė troē tė vėrtetėn popullit shqiptar tė Kosovės? Klasa politike kosovare duhet tė jetė e ndėrgjegjshme pėr traditėn e tradhtisė kombėtare qė kanė kryer nė kurriz tė popullit shqiptar tė Kosovės
pararendėsit e saj, fill pas pėrfundimit tė Luftės sė Dytė Botėrore dhe nė vitin 1989 kur, pėrkatėsisht, votuan pėr bashkimin e Kosovės me Serbinė dhepėr heqjen e autonomisė sė saj. Kėto janė dy akte tė rėnda tradhtie, tė cilat, asokohe ajo klasė politike kosovare, nė dy periudha tė ndryshme historike, i ka kryer pas shpinės sė popullit shqiptar tė Kosovės dhe nė kundėrshtim flagrant me interesat e tij kombėtare. Ish-pėrfaqėsuesit e popullit shqiptar tė Kosovės nė vitin 1946 dhe nė vitin 1989 ndokush edhe mund ti shfajėsojė se ato vendime tė rėnda tradhtare ata qenė tė detyruar ti merrnin nėn kėrcėnimin e bajonetave tė Titos dhe tė Millosheviēit. Po atėherė pėr ēfarė e pėrfaqėsonin ata popullin shqiptar tė Kosovės? Vetėm pėr ta rregulluar mė mirė zgjedhėn e sundimit tė shovinizmit serbomadh nė qafėn e popullit shqiptar tė Kosovės? Pėrfaqėsuesit e
klasės politike tė Kosovės, nė tė dy rastet, duhej tė qėndronin, deri nė vetėmohim, nė mbrojtje tė interesave kombėtare tė popullit tė vet se vetėm kėsisoj ata do ti kishin dhėnė njė tjetėr dimension zgjidhjes perspektive tė ēėshtjes kombėtare shqiptare. Sot ata ish-pėrfaqėsues tė klasės politike tė Kosovės i kundrojmė nga largėsia e viteve qė na ndajnė me ta dhe vėrejmė se populli shqiptar i Kosovės ata i ka fshirė pėrfundimisht nga faqet e historisė sė vet pėr dy aktet e tradhtisė kombėtare qė kryen ndaj tij. Prandaj klasa e sotme politike e Kosovės ndodhet para dy rrugėve: ose tė hyjė nė historinė e popullit shqiptar tė Kosovės si mbrojtėse, deri nė vetėmohim, e interesave tė tij kombėtare, duke ēuar nė vend amanetin e dr. Ibrahim Rugovės qė shkriu jetėn e tij, duke mos lėvizur pėr asnjė ēast nga qėllimi qė i kishte vėnė vetes pėr shpalljen e pavarėsisė sė Kosovės, ose tė fshihet nga faqet e
asaj historie nėse do ti lejojė vetes njė akt tė tretė tradhtie nė kurriz tė tij.
Nėse klasa politike kosovare nuk ėshtė nė dijeni tė kėsaj realpolitike, atėherė u dashka pranuar me dhembje se ajo, pėrveē qė ėshtė njė kukull juridike nė duart e UNMIK-ut, na qenka edhe njė kukull faktike nė krye tė popullit shqiptar tė Kosovės.
Njė gjė e tillė duhet pranuar me plot gojėn, sepse, sipas disa burimeve tė mirinformuara, kundėr shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės ėshtė jo vetėm diplomacia evropianoperėndimore, nė shumicėn dėrrmuese tė saj, por edhe diplomacia e vendeve tė Evropės Juglindore. Nuk e kam fjalėn pėr diplomacinė greke se kjo, bashkė me kishėn shoviniste greke dhe simotrėn e saj serbe, ka qenė, ėshtė dhe do tė vazhdojė tė mbetet realisht armike e betuar e kombit shqiptar. Kėtu e kam fjalėn pėr qarqet diplomatike bullgare, rumune, maqedonase dhe malazeze. Madje shumė mė tepėr befasues ėshtė fakti se kundėr shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės na qenka edhe Bosnja dhe Hercegovina. Edhe diplomacia e kėsaj tė fundit, duke iu trembur ndonjė
reaksioni zinxhir (se mos pas shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės mund tė kėrkokan pavarėsi edhe serbėt e Srbska Respublika brenda territorit tė saj), nuk e shikoka tė arsyeshme shpalljen e pavarėsisė sė Kosovės.
Klasa politike kosovare, jo pak herė, kryesisht nga pėrfaqėsues tė shquar tė nacionalizmit shqiptar, si zoti Abdi Baleta, si profesor i kėtij nacionalizmi, profesori i filozofisė nė Universitetin e Tiranės, zoti Hysamedin Feraj, profesor Bajram Xhafa, profesor Mehdi Hyseni etj. ėshtė pėrmendur pėr druajtje tė pajustifikueshme nė ndėrmarrjen e aksioneve politike nė ēaste shumė tė rėndėsishme pėr ēėshtjen kombėtare tė popullit shqiptar tė Kosovės. Tani sė fundi, kur shovinizmi serbomadh ndėrmori njė hap absurd, duke e vlerėsuar Kosovėn nė paēavurekushtetutėn e vet si pjesė tė territorit tė Serbisė, klasa politike e Kosovės bėri sikur nuk shikoi dhe nuk dėgjoi. Klasa politike kosovare vazhdon ta
ngushėllojė veten me nanurisjet e diplomacisė evropiane pėr gjoja zgjidhjen sa mė tė shpejtė tė statusit tė Kosovės. Nuk e di se si i ka komentuar kjo klasė politike deklaratat e pėrfaqėsuesve tė diplomacisė evropiane, sipas tė cilėve tė dyja palėt, pra, edhe pala kosovare, edhe pala serbe, duhet tė pėrgatiten pėr sakrifica. Po a e kanė pyetur veten ndonjėherė Kuvendi i Kosovės, Presidenti i Kosovės, Kryeministri i Kosovės dhe mbarė pėrfaqėsuesit e tjerė tė klasės politike kosovare se cilat na qenkan kėto sakrifica, pėr tė cilat u dashka tė pėrgatitet pala kosovare? A e ka pyetur veten kjo klasė politike se mos vallė kjo e ashtuquajtur pėrgatitje pėr sakrifica na paska tė bėjė me cėnimin e tėrėsisė territoriale tė Kosovės? Pala kosovare vazhdimisht ka deklaruar se pavarėsia ėshtė minimumi qė ajo kėrkon nga diplomacia ndėrkombėtare. Por pas vendimit tė parlamentit serb pėr pėrfshirjen nė paēavurekushtetutėn e
vet tė Kosovės brenda territorit tė Serbisė, a nuk ishte bash momenti qė Kuvendi i Kosovės tė mblidhej me urgjencė dhe tė shpallte kėrkesėn e vet maksimale, bashkimin me Republikėn e Shqipėrisė, siē rekomandon me shumė tė drejtė zoti Baleta nė gazetėn Rimėkėmbja tė datės 3 tetor 2006?
A ėshtė e vetėdijshme klasa politikekosovare qė vendimi i parlamentit serb pėr pėrfshirjen e Kosovės brenda territorit tė Serbisė nuk ėshtė marrė rastėsisht, se ai vendim nuk ka qenė thjesht mishėrim i ndonjė trilli tė krahut mė shovinist nė qarqet shoviniste tė Beogradit dhe tė kishės shoviniste serbe? Ai vendim ėshtė marrė me nxitjen e drejtpėrdrejtė tė qarqeve diplomatike ruse, tė cilat vazhdimisht kanė qenė, janė dhe do tė vazhdojnė tė mbeten armike tė egra tė kombit shqiptar. Nuk do tė kalojė shumė kohė, kur mbarė publikut tonė do ti bėhen tė njohura dokumente konkrete pėr armiqėsinė e polikės zyrtare ruse ndaj kombit shqiptar, pikėrisht nė momente shumė tė
rėndėsishme kthesash historike pėr fatet e tij.
Nė tė njėjtėn kohė, vendimi shovinist i parlamentit serb nuk ėshtė marrė pa miratimin e heshtur tė qarqeve diplomatike evropiane, tė cilat, sa herė qė ka dalė nė skenė zgjidhja e ēėshtjes kombėtare shqiptare, gjithmonė kanė organizuar turravrap kongrese dhe konferenca ndėrkombėtare pėr copėtimin ca nga ca tė trojeve etnike shqiptare, duke kėnaqur lakmitė e shovinizmit serbogrek dhe tė kishės shoviniste serbogreke. Miratimi nė fjalė ėshtė kaq i vėrtetė, saqė nuk ka nevojė tė rrėmosh pėr gjetjen e argumenteve. Vetė fakti qė qarqet diplomatike evropiane as qė reaguan fare ndaj vendimit tė parlamentit serb, dėshmon mė sė miri se ato janė nė tė njėjtėn gjatėsi vale me qarqet shoviniste tė
Beogradit.
A e ka tė qartė klasa politike kosovare qė diplomacia evropiane deri tani ka qenė dhe do tė vazhdojė tė jetė e shqetėsuar vetėm pėr statusin e serbėve tė Kosovės, e kėtyre bashkėpunėtorėve tė ngushtė tė forcave paramilitare serbe dhe tė ushtrisė agresive serbe nė krimet e tyre pėr masakrimin e popullit shqiptar tė Kosovės dhe nė spastrimet etnike tė kėsaj tė fundit gjatė vitit 1998 dhe gjysmės sė parė tė vitit 1999? Fakti qė UNMIK-u vazhdon tė qėndrojė kaq gjatė nė Kosovė, dėshmon fare shkoqur se veēanėrisht diplomacia evropiane nuk e ka vėnė shumė ujin nė zjarr pėr statusin e popullit shqiptar tė Kosovės.
Tė mos harrojmė faktin qė nuk ėshtė faji i pasardhėsit shovinist tė Millosheviēit, Koshtunicės, qė Karaxhiēi dhe Mlladiēi edhe tani, njėmbėdhjetė vjet pas krimeve qė kryen nė Srebrenicė, ende nuk kanė dalė para Tribunalit tė Hagės. Faji kryesor pėr mosarrestimin dhe mosdėnimin e kėtyre dy kriminelėve ėshtė i qarqeve politike evropiane. Qarqet politike evropiane, po tė mos kishte qenė ndėrhyrja e vendosur e Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, Bosnjė-Hercegovinėn dhe Kosovėn do ti kishin lėnė nė mėshirėn e fatit. Madje edhe ekzistenca e Republikės sė Shqipėrisė do tė vihej nė pikėpyetje nė pazaret e diplomacisė evropiane me shovinizmin serbogrek.
Prandaj Karaxhiēi dhe Mlladiēi enden tė qetė nėpėr Serbi, se gėzojnė pėrkrahjen e heshtur tė qarqeve politike evropiane. Dhe kėtė pėrkrahje ata vazhdojnė ta gėzojnė edhe sot e gjithė ditėn pikėrisht pėr faktin se nė Srebrenicė ata vranė tetė mijė myslimanė, jo tetė mijė tė krishterė. Madje qarqeve politike evropiane dhe mbarė diplomacisė evropiane, para skenave tė vrasjeve masive tė myslimanėve boshnjakė, nuk u bėri fare pėrshtypje as fakti skandaloz qė oficerėt evropianė, qėpaskeshin shkuar nė Bosnjė dhe Hercegovinė gjoja pėr mbrojtjen e popullsisė sė pafajshme myslimane, ushtria agresive serbe, nė piskun e vapės sė korrikut tė vitit 1995, i lidhi me zinxhir pas
shtyllash betoni, sikur tė ishin gomarėt e Nastradinit. Evropa heshti para skenave tė tilla tė turpshme qė shovinizmi serbomadh organizonte me oficerėt e saj. Pra, Evropa pranonte ta hante turpin me bukė, mjafton qė nė Srebrenicė tė vriteshin sa mė shumė myslimanė, ashtu edhe siē u vranė faktikisht.
Fill pas vendimit tė parlamentit serb, klasa politike kosovare duhej tė ngrinte popullin mė kėmbė, i cili duhej tė pushtonte sheshet anė e kėnd qyteteve tė Kosovės me thirrjen e fuqishme paqėsore: Duam pavarėsi! Duam pavarėsi!.. Por klasa politike kosovare heshti. Dhe heshtja e saj u pasua me deklarata tė rrezikshme personalitetesh tė diplomacisė evropiane, sipas tė cilave, vendimi i parlamentit tė Serbisė, demek, nuk ndikoka mbi zgjidhjen e statusit tė Kosovės, por ama e vonoka marrjen e njė vendimi tė afėrt pėr statusin nė fjalė. Pėr vonimin e marrjes sė vendimit pėr statusin e Kosovė u shpreh pikėrisht shefi i politikės sė Jashtme tė Komunitetit Evropian, Havier Solana, nė deklaratėn e tij tė 6 tetorit 2006. Deklarata
tė tilla qė vijnė nga Evropa dėshmojnė pa mėdyshje se diplomacia evropiane ėshtė frymėzuese e vendimit tė parlamentit serb pėr pėrfshirjen nė kushtetutėn serbe tė Kosovės brenda juridiksionit tė Serbisė. Sepse deri para marrjes sė vendimit tė parlamentit serb askush nga diplomacia evropiane nuk kishte deklaruar se mund tė shtyhet zgjidhja e statusit tė Kosovės pėrtej fundit tė vitit 2006.
Heshtja e klasės politike kosovare para faktit tė marrjes sė vendimit tė lartpėrmendur tė parlamentit serb, mund tė shoqėrohet me rrezikun e pėrsėritjes sė ngjarjeve tė 24 marsit tė vitit 2004. Pra, kjo heshtje mund ti kushtojė rėndė popullit shqiptar tė Kosovės. Ka dyshime se deri mė 31 dhjetor 2006 nuk do tė merret kurrfarė vendimi pėr shpalljen e pavarėsisė sė Kosovės. Paskėtaj ka shumė mundėsi qė Kosova tė pėrfshihet nga vala e protestave tė fuqishme mbarėpopullore. Kėto protesta, ashtu si edhe nė marsin e vitit 2004, me siguri qė do tė shoqėrohen me akte dhune dhe me shkatėrrime, tė cilat do ta rėndojnė edhe mė shumė situatėn politike dhe ekonomike tė Kosovės. Kėsisoj, heshtja e klasės politike kosovare nė
kėtė rast mbart me vete rrezikun e konfrontimit tė popullit shqiptar tė Kosovės me UNMIK-un dhe, rrjedhimisht, me forcat e NATO-s qė janė tė instaluara aty, ēka do tė thotė konfrontim me ēliruesin e vet. Pikėrisht njė gjė tė tillė e dėshiron me tė madhe shovinizmi serb dhe diplomacia ruse. Njė gjė tė tillė, po nė tė njėjtėn masė, e dėshirojnė edhe qarqet politike evropiane, nė mėnyrė qė tė kenė ku tė kapen, pėr ti mbushur mendjen Vashingtonit se populli shqiptar i Kosovės, demek, na qenka i dhunshėm, se guxoka tė ngrihet edhe kundėr NATO-s, prandaj nuk e meritoka pavarėsinė, se diplomacia tradicionale evropiane ka marrė vendime tė drejta pėr copėtimin e trojeve etnike shqiptare, qoftė mė 1878, qoftė mė 1913 (!). Nė analizė tė fundit, qoftė Beogradi, qoftė Moska, qoftė diplomacia evropiane, dėshirojnė tė njėjtėn gjė: armiqėsimin e popullit shqiptar tė Kosovės me Shtetet e Bashkuara tė Amerikės.
Fatkeqėsisht, populli shqiptar i Kosovės dhe mbarė kombi shqiptar nė Evropėn Juglindore, nuk gėzojnė as pėrkrahjen e diplomacisė kineze. Pekini, inatin qė ka pasur me Enver Hoxhėn pėr qėndrimin e pabesė qė ky mbajti ndaj Kinės nė fund tė viteve shtatėdhjetė tė shekullit tė kaluar, kėrkon ta shkarkojė jo vetėm mbi popullin shqiptar tė Kosovės, por edhe mbi mbarė kombin shqiptar.
Populli shqiptar i Kosovės ndodhet nė njė moment kthese historike me njė rėndėsi tė jashtėzakonshme pėr fatet e veta. Prandaj klasėn e vet politike ai jo vetėm qė duhet ta mbajė nėn njė vėzhgim tė pėrhershėm, por duhet qė nga radhėt e inteligjencies sė vet tė nxjerrė sa mė shumėnacionalistė tė kalibrit tė Baletės. Ēėshtjen e shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės, nė kuadrin e pėrpjekjeve pėr zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare shqiptare, mund ta mbronte me forcė Republika e Shqipėrisė, e cila nė kėtė rast mund tė shėrbente si njė shtyllė e fuqishme mbėshtetjeje tė gjithanshme. Por, pėr fat tė keq, sistemi komunist, siē thekson me shumė tė drejtė prof.Bajram Xhafa,
iu imponua Shqipėrisė pikėrisht pėr kėtė qėllim, pėr tė ngrirė zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare (Rimėkėmbja, 3 tetor 2006, f.6).
Tradita gati gjysmėshekullore qė krijoi komunizmi nė Shqipėrinė Londineze nė braktisjen e nacionalizmit dhe nė ngrirjen e zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare, pėr tė keqen e mbarė kombit shqiptar, vazhdon tė mbijetojė edhe sot e kėsaj dite nė mendėsinė e trashėguesve tė tij dhe tė formacioneve kryesore politike qė sot ata pėrfaqėsojnė nė spektrin e politikės shqiptare.
Eshref Ymeri
Tiranė, 8 tetor 2006
AI LIBĖR, ZOTI BALETA, DO TĖ JETĖ SHUMĖ I MIRĖPRITUR
Nė gazetėn Rimėkėmbja tė datės 3 tetor 2006, zoti Abdi Baleta njoftonte lexuesit se nė SHBA kėtė vit qenka vėnė nė qarkullim libri me titull Qentė e Perėndisė (Dogs of God), shkruar nga dijetari amerikan Xhejms Reston, Jr. (James Reston, Jr.), nė tė cilin jepet njė pasqyrė e hollėsishme e krimeve tė llahtarshme tė kishės katolike nė Spanjėn mesjetare, nėn nxitjen e drejtpėrdrejtė tė Vatikanit, nė kuadrin e tė ashtuquajturit inkuizicion, kur myslimanėt spanjollė detyroheshin me dhunė tė ndėrronin fenė dhe kur mijėra kopje tė Kuranit digjeshin publikisht nėpėr sheshet e qyteteve. Ky inkuizicion, i pashembullt nė historinė paskristiane, qė filloi tė praktikohej edhe nė vende tė tjera tė Evropės, nė tė cilėn edhe ndonjė personalitet i shquar i shkencės pėrfundoi deri edhe mbi turrėn e druve pėr bindjet e veta shkencore,
qė binin nė kundėrshtim me dogmat e fesė katolike, pėrbėn faqen mė tė zezė dhe mė tė turpshme nė historinė e fesė katolike dhe tė kreut tė saj, Vatikanit. Me termin qentė e Perėndisė dijetari Reston ka parasysh inkuizitorėt e Urdhrit tė Dominikanėve nė Spanjė, tė cilėt u bėnė nismėtarėt e inkuizicionit tė tmerrshėm qė u mbėshtet fuqimisht nga Vatikani.
Pikėrisht kur pėrsiat pėr pėrmbajtjen e kėtij libri, zoti Baleta mendon se nuk do tė kishim tė bėnim aspak me ndonjė sfidė dashakeqe nėse nė Shqipėri do tė botohej paskėtaj ndonjė tjetėr libėr me titull Zagarėt e papizmit, nė tė cilin, besoj, do tė stigmatizohen pikėrisht ata individė dhe ato organizata joqeveritare kėtu, nė Shqipėri, qė, nė veprimtarinė e tyre antikombėtare, bėjnė thirrje pėr njė rikonkuistė shqiptare, pra, pėr braktisjen masive tė fesė islame nga ana e myslimanėve shqiptarė dhe pėr kthimin e tyre nė tė krishterė katolikė. Kėta tė ashtuquajtur intelektualė me bindje marrake kėrkojnė ti mbushin mendjen opinionit tė gjerė se vetėm pas kthimit tė krejt myslimanėve shqiptarė nė
tė krishterė katolikė, Evropa, demek, dashka tė na pranojė nė gjirin e saj, madje vetėm me kėtė kusht ajo,sipas pikėpamjeve tė zotit Kastriot Myftaraj (tė shpalosura nė librin e tij me titull Nacionalizmi Shqiptar. Baleta & Feraj, botuar nė dhjetor tė vitit 2001 nga Shtėpia Botuese Albin e zotit Spiro Dede, libėr ky qė mbahet si model i pėrkryer i shpifografisė dhe qė zoti Abdi Baleta i ka dhėnė njė kundėrpėrgjigje asgjėsuese nė faqet e librit tė mirėnjohur Kundėrshpifografi, qė u vu nė qarkullim nė vitin 2005), gjoja do tė pranoka qė shqiptarėt tu bashkokan nė njė shtet tė unifikuar kombėtar nė krejt trojet e tyre etnike!!!
Personalisht kam bindjen e plotė se libri me titull Zagarėt e papizmit me siguri qė do tė pritet shumė mirė nga tė gjithė shqiptarėt e ndershėm, nacionalistė, qė bindjet e veta fetare i shikojnė si njė ēėshtje tė brendshme tė do individi, nė tė cilat nuk ėshtė aspak e lejueshme ndėrhyrja e kujtdoqoftė. Ėshtė e vėrtetė qė shqiptarėt njė herė e njė kohė kanė qenė tė krishterė, por zhvillimi i ngjarjeve historike nė krejt trojet e tyre etnike e ka pas bindur plotėsisht shumicėn e tyre dėrrmuese se bota e krishterė rreth tyre, qoftė ajo ortodokse, qoftė ajo katolike, nuk u pati shėrbyer si mbėshtetje e fuqishme pėr mbijetesė kombėtare. Pėrkundrazi, bota e krishterė rreth
trojeve etnike shqiptare kėrkonte shuarjen e vetėdijes sė tyre kombėtare. Atyre qė nuk duan ta njohin historinė e kombit shqiptar dhe qė sot kėmbėngulinqė myslimanėt shqiptarė tė kthehen me domosdo nė tė krishterė katolikė, nuk ua ka kush fajin kurkėrkojnė tė pėrfundojnė nė tufėn e zagarėve tė papizmit. Sot lufta kundėr myslimanėve dhe, nė tėrėsi, kundėr fesė islame ka njohur pėrmasa tė reja. Kėtė luftė zoti Baleta e ka pasqyruar me vėrtetėsi shkencore nė librin e vet autoritar me titull Pėrballjet me islamofobinė qė u vu nė qarkullim nė muajin korrik tė kėtij viti. Urrejtja kundėr botės myslimane dhe fesė islame ėshtė bėrė e dukshme sidomos pas ngjarjeve tė 11 shtatorit. Pėrshtypja ėshtė se prapa gjithė kėsaj fushate kundėr fesė islame fshihet sionizmi, i cili, si gjithmonė, sidomos qė pas themelimit
tė shtetit izraelit, kėrkon tė krijojė njė pėrplasje, deri edhe tė armatosur, mes qytetėrimit perėndimor dhe qytetėrimit lindor, gjithmonė nė kuadrin e sundimit tė botės me duart e tė tjerėve. Me siguri qė harxhohen shuma tė mėdha parash pėr ndezjen e zjarrit tė luftės mes kėtyre dy qytetėrimeve. Karikaturat qė botohen nė Perėndim pėr fyerjen e Profetit Muhamet janė njė fyerje dhe sfidė e rėndė qė i bėhet mbarė botės islame. Sikur tė mos mjaftonte ky provokim i rėndė i Perėndimit kundėr simbolit tė shenjtė tė botės islame, papa i Vatikanit, Ratzingeri, ngrihet e shkon nė Gjermani dhe nė njė mjedis akademik tė Universitetit tė Regensburgut, sulmon fenė islame pėrmes njė citimi tė pavend qė i bėn perandorit bizantin, Paleologut.
Mendoj se Vatikani dhe kreu i tij, papa Rotzinger, duhet tė reflektojnė thellė pėr krimet e rėnda qė kisha katolike ka kryer kundėr njerėzimit nė shekujt e mesjetės. Pėr Vatikanin dhe kreun e tij duhet tė pėrbėjė njė shqetėsim nė rritje fakti qė pikėrisht nė disa vende tė zhvilluara kapitaliste me popuj tė krishterė katolikė, me gjithė nivelin e lartė tė zhvillimitekonomik dhe kulturor qė ata kanė arritur, ka kohė qė vazhdojnė tė lulėzojnė dukuri kaq negative, si droga, prostitucioni, homoseksualizmi dhe pedofilia, dukuri kėto po aq karakteristike edhe pėr pjesėn tjetėr tė botės sė krishterė. Pikėrisht nė botėn e krishterė perėndimore vihen re shfaqje tė
shkatėrrimit nė shkallė tė gjerė tė themeleve tė familjes. Sipas njė tė dhėne tė paradokohshme, vetėm nė Gjermani 36% e grave nuk duan tė lindin fėmijė, pra, nuk duan tė bėhen nėna, njė mision ky sa i shenjtė aq edhe fisnik i gruas mbi dhé. Pikėrisht bota e krishterė perėndimore ėshtė konsumatorja mė e madhe e prostitucionit. Lulėzimi i prostitucionit pa dyshim qė ėshtė shenjė e degjenerimit fiziologjik tė individit nė mjediset e krishtėrimit perėndimor. Pikėrisht kėto dukuri negative nė lulėzim nė mjediset e botės sė krishterė katolike duhet tė pėrbėnin shqetėsimin kryesor tė Vatikanit dhe tė papės Rotzinger dhe jo kėnaqėsia pėr citimin e fjalėve tė njė perandori bizantin, tė thėna kėtu e disa shekuj mė parė. Por me sa duket, papa dhe Vatikani nuk merren sa duhet me punėt e Zotit dhe me ruajtjen e grigjės sė tyre nga degjenerimi i gjithanshėm qė kėtė tė fundit e ka kapėrthyer tej e ndanė. Papės dhe
Vatikanit u pėlqen tė merren me politikė, derisa u ardhkan nė osh fjalėt e njė perandori tė dikurshėm bizantin, i cili, para sė gjithash, ishte njė politikan.
Mendoj se shqetėsim kryesor pėr papėn dhe Vatikanin duhej tė pėrbėnin pikėrisht shfaqjet e degjenerimit moral qė janė vėnė re nė radhėt earmatės sė priftėrinjve katolikė, tė cilėt janė akuzuar pėr pedofili. Nuk kanė qenė tė pakta rastet kur qė nga mesjeta e hershme jo pak priftėrinj katolikė kanė notuar nė detin e shthurjes morale, duke kryer marrėdhėnie seksuale me murgeshat e manastireve. Dukuri tė tilla tė shemtuara duhej ta vinin nė mendime tė thella Vatikanin dhe kreun e tij, papėn Rotzinger, tė cilėt duhej ta shkundnin nga myku mesjetar dogmėn e tyre fetare, sipas sė cilės priftėrinjtė katolikė nuk duhet tė martohen, pra, nuk duhet tė krijojnė familje, njė shkak ky
plotėsisht i kuptueshėm pėr degjenerimin moral tė tyre. I plotfuqishmi e solli mbi dhé njeriun qė ky tė lėrė pas trashėgimtarė dhe jo tė fosilizohet pėr sė gjalli, sipas dogmave tė mykura tė fesė katolike.
Papa Rotzinger duhej tė ndiqte gjurmėt e papa Vojtilės qė mbahet si model i shenjtėrisė dhe i humanizmit nė fenė katolike dhe si predikues i shkėlqyer i harmonisė mes feve tė ndryshme. Fakti qė papa Vojtila ka dalė nė njė fotografi duke puthur Kuranin, dėshmon fare shkoqur se papa Rotzinger i ėshtė larguar dukshėm traditės humaniste qė papa Vojtila la pas nė krye tė kishės katolike. Me sa duket, papa Rotzinger, sapo u ul nė fronin e papės sė Vatikanit, vendosi tė rreshtohej pėrkrah politikės neokonservatore qė filloi tė pėrvijohej nė Perėndim fill pas ngjarjeve tė 11 shtatorit, polikė kjo e drejtuar kundėr fesė islame dhe qė ka pėr pikėsynim tė ashtuquajturin eksportim tė demokracisė nė vendet myslimane tė
Lindjes sė Mesme. Pikėpamja e neokonservatorėve perėndimorė pėr eksportimin e kėsisojshėm tė demokracisė nė vendet e Lindjes sė Mesme, tė kujton pikėpamjen e bolshevikėve sovjetikė, tė cilėt, fill pas (kundėr)revolucionit tė tetorit tė vitit 1917,nė kuadrin e planit ēmendurak qė kishin thurur nė kokė pėr kryerjen e njė (kundėr)revolucioni socialist mbarėbotėror, i kishin vėnė vetes si qėllim pikėrisht eksportimin shkallė-shkallė tė kėtij farė (kundėr)revolucioni nė vendet e tjera, duke nisur pėrparėsisht nga Evropa. Siē dihet, planet e Moskės pėr tė vėnė nė jetė eksportimin e kėtij lloj (kundėr)revolucioni, dėshtuan me turp. Me siguri qė njė dėshtim po i tillė i pret edhe neokonservatorėt perėndimorė nė planet e tyre pėr eksportimin e tė ashtuquajturės demokraci nė vendet myslimane tė Lindjes sė Mesme. Kėtu nuk do tė bėjė
pėrjashtim as politika antiislame e papa Rotzingerit qė ėshtė rreshtuar nė anėn e neokonservatorėve tė larpėrmendur, kundėr vendeve myslimane dhe pergjithėsisht kundėr fesė islame.
Kėto dukuri negative tė botės sė krishterė katolike dhe tė botės sė krishterė nė tėrėsi, nuk u bėjnė pėrshtypje as katolikocentristėve shqiptarė apo tė ashtuquajturve papistė, siē i etiketon me shumė tė drejtė zoti Baleta. Tė zhveshur nga ēdo ndjenjė e dinjitetit kombėtar dhe tė zvarritur gjer nė pėshtirosje para ēdo gjėje perėndimore, kėta intelektualė tė rremė nuk janė nė gjendje ta kuptojnė qė bota katolike perėndimore dhe sidomos krishterimi evropianoperėndimor manifeston njė racizėm tė kulluar ndaj kombit shqiptar.
Nė kuadrin e luftės kundėr fesė islame dhe pėrpjekjeve donkishoteske pėr kthimin e myslimanėve shqiptarė nė fenė katolike, gazeta Koha Jonė, aty nga mesi i muajit gusht 2006, kishte ēelur njė rubrikė, nė tė cilėn kėrkonte tė dinte se cili ishte mendimi i lexuesve lidhur me anėtarėsimin e Shqipėrisė nė Konferencėn e Vendeve Islamike. Ndėr tė tjera, nė atė rubrikė ajo shtronte edhe pyetjen nėse vendi ynė duhet tė qėndrojė apo duhet tė dalė nga ajo Konferencė. Madje, pėr ti orientuar lexuesit e vet qė tė shpreheshin kundėr vazhdimit tė antarėsimit tė Shqipėrisė nė Vendet e Konferencės Islamike, gazeta nėnvizonte faktin se edhe shkrimtari ynė i madh, Ismail Kadare, ka bėrė thirrje pėr tu larguar nga ajo
Konferencė. Nga pėrgjigjet qė i dėrgoheshin gazetės, u njoha edhe me pikėpamjet e lexuesve tė ndryshėm, qoftė brenda, qoftė jashtė vendit. Asokohe ndodhesha pėr njė vizitė te fėmijėt e mi nė SHBA dhe shtypin e Tiranės e ndiqja pėrmes internetit. Mes pėrgjigjeve tė ndryshme, mė bėri shumė pėrshtypje ajo qė vinte nga gazetari i njohur, franko-shqiptari Ervin Baku, qė punon nė Bruksel. Ai, ndėr tė tjera, shkruante: Shqipėria me origjinė ėshtė e krishterė. Sot ajo ėshtė 70% myslimane Kjo e shqetėson shumė Evropėn Perėndimore ku aspirojmė tė integrohemi. Po e them troē dhe pa doreza: nuk ėshtė as korrupsioni, as krimi i organizuar, as trafiqet qė po na vonojnė kaq shumė hyrjen nė Evropė. Jo. Aderimi dhe vazhdimi nė Konferencėn e Vendeve Islamike pėrbėn njė handikap tejet tė konsiderueshėm drejt Evropės sė Bashkuar. Kjo nuk do tu thuhet kurrė zyrtarisht politikanėve shqiptarė nga interlokutorėt e tyre
evropianė. Por mua personalisht mė ėshtė thėnė mėse njė herė nė tavolinat e Brukselit dhe tė Strasburgut. Dhe mė ėshtė thėnė nga personalitete eminente tė Bashkimit Evropian. Ndaj dhe vendosa ti ndajė kėto radhė me lexuesin e mrekullueshėm tė Koha Jonė. (Koha Jonė, 15 gusht 2006).
Fjalėt bukur tė ēiltra tė zotit Ervin Baku na bindin pėrsėri e pėrsėri se cila ėshtė fytyra e vėrtetė e Evropės Perėndimore nė qėndrimin ndaj kombit shqiptar, se sa hipokrite dhe se sa e pabesė ėshtė ajo nė bisedat e ngrohta qė bėn me politikanėt tanė, se sa raciste dhe sa imorale tregohet ajo nė skutat e realpolitikės. Pra, sipas fjalėve tė zotit Baku, Evropa Perėndimore nė qėndrimin ndaj vendit tonė manifeston njė prostitucion tė kulluar politik. Nga fjalėt e zotit Baku del fare qartė urrejtja e neokonservatorizmit evropianoperėndimor kundėr botės islame, urrejtje kjo, tė cilėn ky i fundit e shkarkoka gati haptazi vetėm kundėr kombit shqiptar me shumicė myslimane, nė trojet e tė cilit nuk ka shtresa aq tė
pasura naftėmbajtėse qė edhe me ne marrėdhėniet ai ti kishte mjaltė e sheqer. Pikėrisht kjo natyrė e pabesė, pikėrisht ky moral prej prostitute i Evropės Perėndimore nė qėndrimin ndaj vendit tonė, tė cilin zoti Ervin Baku na e zbulon lakuriq nė pėrgjigjen qė i dėrgonte gazetės Koha Jonė, mė detyroi qė nė artikullin me titull Kujtesė klasės politike kosovare, tė shprehja shqetėsimet e mia lidhur me statusin e ardhshėm tė Kosovės.
Pasi u njoha me pėrgjigjen e zotit Baku, edhe unė, po atė ditė, mė 15 gusht,vendosa ti pėrgjigjesha pytjes qė shtrohej nė rubrikėn qė kishte hapur gazeta Koha jonė, duke ia nisur mendimin tim me e-mail. Por, duke dyshuar nė transparencėn e kėsaj gazete, vendosa qė tekstin e pėrgjigjes sime ta hidhja nė disketė dhe ta merrja me vete kur tė nisesha pėr nė Tiranė mė 3 shtator 2006. Dhe nuk u gabova nė dyshimet e mia. Tė nesėrmen, tė pasnesėrmen dhe mė pas prita mė kot botimin e pėrgjigjes sime. Me sa duket, gazetės Koha jonė, si katolikocentriste qė ėshtė, nuk i kishte ardhur nė osh pėrgjigjja ime, prandaj edhe nuk e botoi asnjėherė. Pėr kėtė arsye tekstin e
pėrgjigjes sime tani po e botoj nė tė vetmen gazetė nacionaliste, siē ėshtėRimėkėmbja, mungesėn e sė cilės nė internet gjatė muajve tė verės, kur ndodhesha nė SHBA, e kam ndier shumė. Ja teksti i plotė i asaj pėrgjigjeje:
Mendoj se tė kėrkosh qė Shqipėria tė dalė nga Konferenca e Vendeve Islamike, nė mėnyrė qė Evropa tė na pranojė nė gjirin e saj, do tė thotė sikur ne deri tani nuk paskemi qenė nė Evropė. Nė tė vėrtetė, Shqipėria nė Evropė ka qenė shumė e shumė mė herėt sesa Evropa tė bėhej Evropė. Nė qoftė se disa evropianistė shqiptarė e shikokan daljen nga Konferenca e Vendeve Islamike si tė vetmen mundėsi pėr tė na pranuar Evropa nė gjirin e vet, ata, tėrthorazi, na bėkan njė zbulim tė madh, sikur Evropa, nė strategjinė e saj pėr pranimin e vendeve tė tjera nė BE, tė udhėhiqej nga komplekse religjioze, gjė qė nuk ėshtė e vėrtetė. Kur vetė Evropa Perėndimore ka marrėdhėnie tė ngrohta me vendet e
Konferencės Islamike, atėherė a ėshtė e udhės qė Shqipėria tė kėrkojė tė ftohet me vendet e kėsaj Konference? Sipas evropianistėve shqiptarė, u dashka qė Turqia tė kėrkojė tė dalė nga Konferenca e Vendeve Islamike para se tė pranohet nė BE!
Thirrjes sė Ismail Kadaresė qė nga Parisi pėr tu larguar nga Konferenca e Vendeve Islamike nuk i duhet kushtuar shumė rėndėsi, meqenėse nė deklaratat e tij pėr ēėshtje tė politikės shqiptare, shpeshherė janė vėnė re lajthitje tė theksuara. Madje profesori i filozofisė nė Universitetin e Tiranės, dr.Hysamedin Feraj, e ka analizuar me hollėsi mendimin politik tė zotit Kadare nė studimin interesant me titull Kadarea, gabi i mendimit shqiptar, tė botuar nė gazetėn Rimėkėmbja tė datės 6 qershor 2006. Zoti Kadare, para se tė kėrkojė daljen e vendit tonė nga Konferenca e Vendeve Islamike, le ti kėrkojė Evropės se ēpati qė na i copėtoi trojet tona etnike dhe shqiptarėt i hallakati nėpėr pesė shtete tė
ndryshme tė Evropės Juglindore. Madje njė kontribut tė madh nė atė copėtim, krahas Rusisė cariste, dha pikėrisht Franca, e cila Kadaresė nė vitin 1990 i dha azil politik.
Por tėrė taborit tė papistėve shqiptarė, alias katolikocentristėve, kėtyre njerėzve pa kombėsi tė caktuar dhe pa atdhe, tė dashuruar marrėzisht pas racizmit evropianoperėndimor qė manifestohet haptazi nė qėndrimin ndaj kombit shqiptar, u kanė rėnė trutė nė qafė: nuk janė nė gjendje ta kuptojnė qė Evropės Perėndimore nuk i ka tepruar mė dashuri pėr tua bėrė dhuratė shqiptarėve. Dashurinė qė ka pasur pėr tė tjerėt, ajo ua ka dhuruar me kohė serbogrekėve dhe ortodoksisė serbogreke. Evropa Perėndimore kėrkon kthimin e myslimanėve shqiptarė nė tė krishterė vetėm e vetėm qė ta shuajė vetėdijen e tyre kombėtare, se edhe atėherė kur kanė qenė tė krishterė, ata nuk e kanė gėzuar fare
pėrkrahjen e saj. Skėnderbeu i krishterė, njė i vetėm, pėr njė ēerek shekulli, pėrballoi sulmet e Perandorisė Otomane, kurse Evropa e krishterė bėnte sehir. Madje Venediku katolik sillej me pabesi kundėr tij.
Prandaj, zoti Baleta, libri Zagarėt e papizmit do tė jetė shumė i mirėpritur pėr mbarė shqiptarėt muslimanė nė krejt trojet e tyre etnike nė Evropėn Juglindore. Jam i bindur qė ai libėr, krahas librit Pėrballja me islamofobinė, do tė shėrbejė si njė kontribut me vlerė nė sqarimin edhe mė me forcė tė ēėshtjes se feja islame, tė cilėn shqiptarėt e pėrqafuan nė kuadrin ePerandorisė Otomane, shėrbeu si njė mbėshtetje e fuqishme e mbijetesės sė tyre kombėtare dhe e forcimit tė mėtejshėm tė vetėdijes sė tyre kombėtare, nė pėrballjen me shovinizmin e egėr tė ortodoksisė serbogreke. Katolikocentristė tė tillė, si Ismail Kadarea, apo gabi i mendimit
shqiptar, siē e karakterizon me shumė tė drejtė profesori Hysamedin Feraj, si edhe tabori i tijtiranas (pėrfshirė kėtu edhe janullatistin Sabri Godo dhe profesorin ish-president, zotin Rexhep Meidani, qė nė simpoziumin e organizuar mė 29-30 shtator nė Tiranė me temė problemet e besimit fetar, i bėri jehonė me kėnaqėsi shpifjes qė bėhej nė njė studim tė Universitetit tė Oksfordit, ku thuhej se nė Shqipėri paska 39% myslimanė dhe 35% tė krishterė), kanė nevojė tu kthjellohet sadopak truri me ca tė vėrteta qė do tė shtjellohen nė librin Zagarėt e papizmit, nė mėnyrė qė tė gjykojnė me kėmbė nė tokė pėr fenė islame nė mbarė trojet etnike shqiptare, ku myslimanėt pėrbėjnė 85-90% tė krejt popullsisė sė tyre.
Eshref Ymeri
Tiranė, 15 tetor 2006
Eshte nder te jeshe mysliman, apo i krishter
Gjithcka qe sherben per mire eshte e mire. Por qe te jeshe i mire, nuk duhet te leshe shteg per tu bere diēka e keqe. Kete arsyetim do ta beja ne radhe te pare per njerėzit e politikes, forcat politike, pastaj per intelektualet qe ndikojne ne jeten e shoqerise e me pas per gjithe qytetaret. Nuk mund te besosh se mendojne per mire pushtetaret e opozitaret kur shoqerisepo i shkaktojne trauma te renda politike, ekonomike, psikologjike. Shoqeria qytetare nuk mund te kenaqet me premtimin se do te shperblehet nga nje jete me e gezuar pas vdekjes. Ajo kėrkon jete me te mire edhe ketu ne toke. Por deshira per pervetesim te pushtetit nga te pamoraleshmit eshte aq e skajshme sa ata neperkembin qeniet njerezore,traditat, kulturen, politikat, interesat
themelore te kombit tone. Realitetin politik shqipetar, te cilen e kane zaptuar dhe po e perdhosin perdite politikane, pushtetare, media e shkruar dhe elektronike qe eshte kthyer ne nje prone e tyre tashme, deri dhe njerėz qe veoprojne ne emer te fese e te besimit.
I del detyre intelektualeve te vertete nacionaliste, te mbrojne vendin nga anarkia e krijuar. Ne qofte se e deshirojme te verteten dhe ta mbrojme ate, duhet te respektojme me cdo kusht kulturen dhe zakonet tona kombetare te trasheguara. Atehere do te ndertojme nje shoqeri te kulturuar, me njerez te lire dhe te barabarte perpara se te drejtes. Pushteti duhet ti nenshtrohet ligjit dhe jo individit qe ka zaptuar pushtetin.Renia ekonomike ne Shqiperi ka cuar ne mungese stabiliteti politik dhe paligjeshmerie,qe do te thote, pasiguri, mungese e rendit, paqes, lirise dhe te drejtave te njeriut ne vend.
Rrugen qe nje individka ndermend te ndjek, nuk e percaktojne as perendite as ligjet; ai e zgjedh vete dhe filzofia e tij munde te jete per te nje mjet per te percaktuar dhe arritur qellimet e tija lirike psihike, morale, ekonomike.Brendesimi brenda vetes i moralit i jep individit lirine per te vendosur per nje veprim te sakte. As njeri nuk mund te jete i lumtur, ne se nuk vepron ne perputhje me traditat dhe me vlerat themelore te kultures qytetare te kombit te tij. Per te hetuar te verteten dhe te miren nuk do mund te arrihet kurre ndonjehere.Por njeriu rron e jeton me shprese.
Nderoje te verteten dhe te miren, shoqerimi jetes me to duhet te jete i pa ndashem qe ajo te mbetet e vlefsheme dhe ta ruajme qe te mos perdoren per interesa egoiste. Dinjiteti dhe vlera e nje njeriu nuk matet me poziten e tij shoqerore. Me gjithe ate ne nuk kemi pse ta pengojme vehten te mendojme thelle per problemet dhe pengesat qe na dalin gjete jetes ne vazhdim, nga politikane te pandergjegjeshem dhe te pa pergjegjeshem. Jeta jone ne shoqerine qe na rrethon, si brenda vendit ashtu dhe jashte saj nuk jane te varura plotesisht prej tyre. Pra, askush tjeter pervec nesh, nuk mund ta percaktoj kuptimin e ekzistences sone, qe eshte e sunduar nga ekonomia dhe korrupsioni galopant qe po pushton krejt shoqerine kudo.Gjithashtu i ka ardhur koha intelektualeve dhe shkencetareve tane te mos qendrojne indiferent, por te shqetesohen seriozisht per
te ardhmen e kombit te tyre sa seshte vone. Edhe ata qe thone se nuk jane marre me politiken e deritanishme duhet ti bejne pyetjen vetes: Dhe c'fare duhet te bejme per kombin e neperkembur?. Per fatin e mire te kombit shqipetar po i vijne ne ndihme dhe njerez si letrari i madh i gjuhes Shqipe akdemiku Rexhep Qosja. Debati Kadare Qosja beri mire qe u nis, ne kete debat duhet te kete dhe njerez te tjere serioze me vlere kombetare, pamvaresisht qe ky debat eshte nisur me pare nga te tjere.
Me dy shtator u mbajt ne Tirane konferenca nderkombetare" Muslimanet ne Ballkan realiteti dhe e ardhmja". Edhe pse nuk i perkas fesė Islame, ftesen e prita me shume kenaqesi. Nuk eshte dhe aq e lehte te marresh pjese ne nje aktivitet te ketille te rendesishem,dhe te japesh mendim kur nuk je i kesaj fushe.Njekohesisht as nuk e mendova se isha i tepert. Veprimtaria politike e perbashket shumevjeēare me koleget e mij te nderuar Abdi Baleta e Dr. Hysamedin Feraj, Bujar Shehu, Eshref Ymeri e te tjere ne Rimekembja me ka lidhur me mendimin se eshte domosdoshmeri te mbrosh te drejten dhe te verteten, tė kundėrshtosh "pabesite", te jesh me shume parimor se pragmatist ne politike.
Ne ate Konferencen njeditore me nivel te pelqyeshem mbi gjendjen e myslimaneve ne Ballkan (qe u mbajt ne mjediset e hotel Tirana nen organizimin e kujdesshem tė Z.Dr.Ramiz Zeka, drejtori i Institutit te qytetėrimit e mendimit islam nė Tirane) ra nė sy koha e pamjaftueshme per te diskutuar rreth kumtesave qe u paraqiten, sidomos atyre qe shtronin probleme te mprehta te kohes. Per kete do te duheshin te pakten dy dite. Miqte, per mendimin tim personal u larguan pa marre me vehte nje pamje plotėsisht te qartė mbi realitetin politiko-fetar dhe pėrpjekjet per te neperkembur fene myslimane ne Shqiperi.Qe me shembjen gjoja te komunizmit ne Shqiperi dhe me lejimin e feve, Islami mori dhe vazhdon te marre goditje te cilat jane krejtesisht te pa baza nga islamofobet e jashtem dhe te brendeshem. Ende nuk kishim arritur ta pėrfundonim
leximin e librit me titull "Perballjet me Islamofobine shkruar nga Z.Abdi Baleta, kur vume re nje varg tjeter veprimtarish me teh antimysliman ne propaganden shqiptare qe nisen menjehere pas sulemve qe beri kunder Profetit te myslimaneve, Papa Benedikti XVI ne viziten e tij ne Mynih, ku ne nje meshe te hapur, para mijera besimtareve gjermane leshoi si kushtrim frikėsues per "Perendimi pa Zot kercenimin ngabota Islame" e tronditur nga frika qe i ngjall Perendimi pa Zot. Deklarata e Papes Benedikti i XVI ne shtypin shqiptar u pasqyruan dhe komentuan shpesh me synime ngacmuese per fene islame dhe u keqperdoren per te ndezur islamofobine qe eshte demaskuar e kundershtuar shpesh ne faqet e gazetes Rimekembja.
Une nuk jam mysliman, i perkas fese ortodokse dhe nuk e nderroj fene. Por kete nuk e shoh si pengese te punoj ne lidhje shume ngushte me besimtare te fese islame ose me ateiste ne veprimtari politike e veprimtari te tjera per te miren e kombit e ne sherbim te te vertetes e te drejtes. Pra edhe une u them islamofobeve, kudo qofshin, se Islamit nuk kane se cfar ti bejne, as ortodoksofobet skan ēti bejne ortodoksise as katlikocentristet nuk mun d ti bejne si vetja gjithe besimtaret katolike. Katolikocentristet po luajne nje rol shume tekeq ne shoqerine shqiptare, po punojne ne drejtim te percarjes se kombit te tyre, edhe vet feja katolike nuk i shtyn per nje gje te tille. Vihet re se ka dhe politikane e pushtetare qe nuk mbajne qėndrime korrekte ne raportet midis politikes e fese.
Krahas atyre politikaneve qe pėrpiqen te bejne politike me frymezim fetar ka dhe akademike apo intelektuale qe ndikojne per prishjen e harmonise fetare, gjoja pėr te pėrqafuar prirjetmoderne qe kėrkon Europa..Ka qytetare jo fetare qe sherbejne e sakrifikojne per kombin e tij sic ka dhe fetare qe rrijne indiferent ndaj nevojave te domosdoshme qe i duhen kombit, por ka dhe qytetare servil te pushtetareve qe me sjelljet e tyre hedhin ca rromuze, gjoja se po mbrojne shtetin, corodisin shoqerine e qytetarine me veprimet e tyre.
U promovua nė Shkodėr libri PĖRBALLJET ME ISLAMOFOBINĖ
Mė 17 shtator 2006 Klubi Kulturor Drita organizoi bėri nė
qytetine Shkodrės promovimin e kėtij libri qė nė kohėn e
sotme merr vlera tė veēanta,pikėrisht sepse qarqe ta
caktuara antiislame kėrkojnė qė Islamit ti veshin njė
kostum tjetėr nė mėnyrė qė tė realizojnė me ēdo kusht
kristianizimin e shqiptarėve. Libra tė tillė si ky,
Pėrballjet me Islamofobinė i krijojnė mundėsi tė
jashtėzakonshme pėr tė njohur problemet qė ziejnė nė botė
sot dhe i japin nė dorė ēdo myslimani apo qytetari shqiptar
mjete qė tė orinetihet nė kuptimin e tyre. Nėpėrmjet
leximit tė tij mund tė mėsojmė se cili ėshtė identiteti i
myslimanit, si mbrohet dhe si mund tė bashkėjetojė me
besimet e tjera. Autori ka meritėn e madhe se pasi ka
shfletuar me qindra libra tė tjerė tė kėtij karakteri,
komunikon me lexuesin nėpėrmjet kėtyre autorėve qė nuk janė
myslimanė. Pikėrisht ky fakt e bėnė kėtė libėr tejet
interesant dhe te dobishėm.
Klubi kulturor Drita e mori nismėn promovuese pėr
konsideratėn ndaj autorit, i cili solli para nesh kėtė
libėr me vlera fetare e nacionale. Klubi Drita ka pasur
nderin qė ne vitet e stuhishme tė 1997- ės tė botojė edhe
librin e zotėri Baletės me titull:Dhimbjet dhe turpi i
Shqipėrisė ku pikėrisht nė kėto vite dhimbjet dhe turpi u
kthyen nė njė mani turpi dhe pa pėrgjegjshmėrie tė pa
dėgjuar ndonjėherė. Ky libėr qė u botua dy herė u pėrpi nga
lexuesit e shumtė.
Libri mė iri, voluminoz (700 faqe)Pėrballjet me
Islamofobinė ėshtė i teti nė serinė e botimeve tė zotėri
Abdi Baletės dhe paraqet njė realizim madhor nė tė gjitha
aspektet e problemit qė trajton dhe nė gjithė parametrat qė
kėrkohen pėr njė libėr tė tillė. Ėshtė njė libėr qė nga
faqja e parė deri nė atė tė fundit shoqėrohet me njė
avokaturė tė shkėlqyer nė dobi tė Islamit nė pėrgjithėsi.
Autori, megjithėse nuk e pretendon,ka realizuar njė studim
tė shkėlqyer akademik, i
vlefshėm pėr mė shumė se njė mbrojtje tė njė titulli
shkencor nga ato qė kanė rastin tė pėrlajnė profesorėtdhe
akadhemykėt shqiptarė. Gjuha e shkruar, njė shqipe e
pastėr, larg barbarizmave irrituese, thellėsia e mendimit,
kėrkimi sė vėrtetės nėpėrmjet dhjetra apo qindra autorėve
me ndikim botėror, cituar nė origjinal nga veprat e tyre me
ndikim botėror, falė sistemit pesė gjuhėsh qė zotėron
autori, guximi qytetar pėr tė thėnė tė vėrtetėn, e bėjnė
kėtė libėr tejet tė domosdoshėm pėr tu pajisur me dije
thelbėsore dhe tė kualifikuara nė lėmin teorik
politologjik, historik,nacionalist, madje dhe teologjik.
Libri i ngjan njė qyteti tė stėrmadh, duke patur parasysh
volumin e tij, banorėt e tė cilit vėrshojnė nėpėr rrugėt
dhe sheshet me ngarkesat positive dhe negative qė ata
mbartin. Dy apo tri momente janė ato qė thelbėsorė krijojnė
shtyllat mbi tė cilat ngrihet tėrėsia e librit:zbulimi i
dezinformimit tė opinionit ndėrkombėtar qė Presidenti
Alfred Moisiu e bėri nė fjalėn e tij tė cekėt nė
Universitetin e Oksfordit nė Angli nė lidhje me ēėshtjen
Islame nė Shqipėri;demaskimi i pseuodoanalizės politike dhe
qėndrimeve antikombėtare dhe antiislame tė shkrimtarit tė
madh e politikanit tė vogėl,atdhebraktisėsit ,
frankoshqiptarit Ismail Kadare dhe bashkėmendimsave tė
tij;pėrshkrimi dhe analiza e ballafaqimevet tė mėdha qė
vihen re sot nė arenėn ndėkombėtare nga pėrdorimi i feve
pėr qėllime politike.
Baleta ėshtė ndalur herė pas here pėr tė furnizuar me lėndė
tė dobishme kokėn e shogėt tė shpifografit Myftari dhe
atyre qė fshihen pas kėtij pseudonimi, qė Baleta i ka
renditur me korrektesė, do tė mbetet edhe pėr disa kohė nė
vėmendjen e autorit,deri sa ata tė konsumohen
tėrėsisht.Shumė shqiptarė nga Shqipėria, Kosova, Maqedonia,
Mali i Zi, Ēamėria e diaspora, autori i ka vlerėsuar nė
punėn e tyre pėr fe e atdhe, nė mėnyrėn mė objektive. Ky
libėr si i pari i kėtij llojit nė shqip ka pushtuar mendjet
e shqiptarėve qė ndjehen tė tillė. Shkodra, pėrveē Tiranės
ėshtė i vetmi qytet nė Shqipėri qė pėrmendet mė shumė se 20
apo 30 herė, e kjo jo pėr ndonjė preferencė meskine, por
pėr arritjet e saj universale pėr ēėshtjen kombėtare e
fetare. Kemi rasti ta falenderojmė autorin pėr kėtė
vlerėsim tė madh qė i ka kushtuar Shkodrės.Koncepti i
autorit pėr Islamin ėshtė tepėr objektiv.Me thjeshtėsine mė
tė madhe ai deklaron nė faqen 24 tė librit : Nė Shqipėri
ka disa shekuj qė Islami nuk pėrbėn kurrfarė enigme, vepron
si forcė kulturore, dinamike dhe madhore, qė jo vetėm nuk e
kėrcėnon mėnyrėn shqiptare tė jetesės, por edhe e
karakterizon dhe e mbron atė, sepse ėshtė mėnyrė jetese pėr
shumicėn e shqiptarėve. Prandaj nuk ka kuptim qėndrimi i
shqipatrėve ndaj Islamit tė jetė i njejtė me qėndrimin e
Perendimit. Kjo ėshtė arsyeja kryesore qė autori dhe
logjikėn e tij tė fortė ka marrė shkas pėr tė realizuar nje
avokaturė tė pa parė,qė ėshtė njėkohėsisht e shkėlqyer nė
mbrojtje tė fesė Islame qė, duam apo nuk duam ne, ėshtė
bėrė pjesė e identitetit kombetar tė shqiptarėve. Abdi
Baleta i pajisur me njė trimėri tė rrallė, me njė kulturė
atdhetare tė pa krahasueshme, me njė sistem dijesh tė
veēanta , me njė thellėsi oqean mendimi, me njė rendiment
tė pa pėrsėritshėm, nė shkrimet e tij, na bėn edhe ne tė
ndjehemi krenarė qė sė paku, jemi bashkėkohėsit e tij.
Urime zotėri Abdi Baleta!
Bujar Shehu
FJALA E Dr. Pr. BAJRAM XHAFA
Mirėse keni ardhur dhe pėrshėndetje tė gjithėve!
Klubi Kulturor Drita organizon promovimin e librit
Pėrballjet me Islamofobinė tė autorit tė mirėnjohur,
nacionalistit bashkėkohor Abdi Baleta. Mua mu ngarkua
pėrgjegjėsia dhe mu bė nderi i madh pėr drejtimin e kėsaj
veprimtarie e cila mė shumė se promovim i zakonshėm i njė
libri, i ngjet njė tubimi kombėtar tė njė niveli qė i kalon
caqet e njė promovimi libri sado i rėndėsishėm qoftė ai.
Kjo e rrit mė tepėr pėrgjegjėsinė time, njėkohėsisht edhe
nderin qė mė ėshtė rezervuar.
Eshtė hera e dytė qė nė Shkodėr bėhet promovim i librave
tė Baletės. Nė flakėn dhe tymin e zi tė vitit tė mbrapsht
1997 u promovua libri Dhimbjet dhe turpi i Shqipėrisė,
diku nė njė shtėpi tė vjetėr private shkodrane, nė praninė
e pak dashamirėve. Librat e Baletės duhen promovuar me
brohorimė e manifestime tė gjėra, se ato janė manifeste
shqiptarie por nė Shqipėri, pėr tė shurdhuar jehonėn pėr
veprat qė u duhen shqiptarėve, me pompė e me zhurmė flitet
e shkruhet pėr shkrimet e Oriana Falaēit, njė
antimyslimaneje tė fandaksur qė sapo vajti tek tė shumtėt e
qė mediat tona e qanė me lot.
Promovimi i kėtij libri nė Shkodėr i bėn nder kėtij
qyteti. Shkodra nga ana e saj ka dhėnė prova se din tė
vlerėsojė gjėrat e ēmuara, kontributin dhe veprat me nivel
tė lartė si dhe krijuesit e tyre.
Sot, pas kaq kohėsh kemi midis nesh Baletėn, dua tė them
fizikisht, sepse me mendje e kemi patur vazhdimisht pranė,
kemi jetuar e bashkėbiseduar me tė nėpėrmjet gazetės
Rimėkėmbja, qė ėshtė mėndja, fytyra dhe goja e Baletės. A
nuk zhytemi nė mendime, dialogje tė brendshme e debate
imagjinuare sa herė lexojmė shkrimet e tij. A nuk gjejmė
aty shpjegimin e plotė, konēiz e me qartėsi tė
jashtzakonshme pėr problemet e shumta shqiptare qė na
preokupojnė e na mundojnė tė gjithėve? A nuk ndjehemi mė tė
ēliruar e mė tė frymėzuar pas leximit tė Rimėkėmbjes? A
nuk ndjejmė boshllėk, mangėsi dhe konfuzion pėr zhvillimet
politike kur ajo bėn pushimet e verės? Kur dikush tė qan
hallin, tė kruan plagėt e ti mjekon ato, atė e ke pranė dhe
tė afėrm edhe kur fizikisht qėndron larg dhe nuk shihesh me
tė.
Pritej qė Baleta sot tė vinte me shokėt dhe
bashkėpunėtorėt mė tė afėrm tė punės, jo ashtu siē e
konceptojmė ne punėn, njė punė me rrogė, sepse nga puna
zyrtare atė e kanė shkėputur qysh para dhjetė vjetėsh.
Megjithatė ai vullnetarisht punon si njė i dėnuar me punė
korrektonjėse. Pritej tė vinte me idhtarėt e vet kombėtarė,
nacionalistė bashkėkohorė, qė pėrbėjnė ndoshta jo njė
parti, por mė e drejtė ishte ta quanim njė klub kombėtar.
Kaq janė. Fatkeqėsisht pak, shumė pak, por kaq janė. Dera
ėshtė e hapur pėr ato qė e duan dhe punojnė pėr kombin e
ēėshtjen kombėtare, pa kompromis.
Me problemet e shumta qė ka Shqipėria duhet tė ngriheshin
nė kėmbė e tė bashkoheshin turmat e pafundme tė shqiptarėve
sa tė mos i nxinin sheshe tė tėra e jo sa ēshohim sot mė
njė sallė si kjo. Arsyet nuk kemi pse ti themi tani. Ato
janė nė Veprėn e Baletės dhe e shokėve tė tij nacionalistė
qė tashmė kanė krijuar edhe njė kolanė librash tė
literatures sė mirėfilltė kombėtare, qė i ka munguar
shqiptarėve. Aty, nė atė kolanė janė edhe shpjegimet e
nevojshme. Vijnė nė shprehje kėtu studimet dhe analizat pėr
projektet mbi dy shekullore tė Evropės pėr ēėshtjen
shqiptare, politika, forca dhe dinakėria e fqinjėve tė
mbėshtetur e fuqizuar nga Evropa, trashėgimia komuniste dhe
plot e plot shkaqe tė tjera.
Prisnim tė vinte profesor Hysamedini (Feraj), por qė nuk
ka mundur pėr shkak tė provimeve me studentėt, ai qė
antikombėtarėt emrin e tij e shoqėrizojnė me maraz Baleta
& Feraj, kurse kombėtarėt kėtė e bėjnė me kėnaqėsi. Feraj
qė nė analizat e tij pėr zhvillimet politike shkruan me njė
logjikė si tė ishte lėnda e matematikės. E shumė kėrkuara
dhe katėr herė e botuar qė nga viti 1998 Skicė e mendimit
politik shqiptar ka kohė qė ėshtė bėrė libėr tavoline.
Prisnim tė vinte edhe profesor Eshref Ymeri, bashkpunėtori
i Rimėkėmbjes, nacionalisti i fortė vlonjat qė na kujton
brezin e nacionalistėve tė Luftės sė Vlorės tė 1920 - ės
ashtu siē i pėrshkruan nė librin e tij nacionalisti Ago
Agaj, por qėlloi qė tė ndodhej larg.
Pjesė e kėsaj skuadre kombėtare janė Fredi Ruēo qė e kemi
kėtu, punėtor i papėrtuar i Rimėkėmbjes, i devotshėm e
parimor, trupdrejtė e sportiv si dikur nė vitet 60 kur
Korabin e Peshkopisė e bėri njė skuadėr futbolli me emėr
nė tė gjithė vendin. Vijnė pastaj tė rinjtė premtues, plot
vrull kombėtar, energji dhe entuziazėm nacionalist (qė edhe
ata i prisnim) si Olsi Jazexhiu dhe Enis Sulstarova me
Arratisja nga Lindja- kontribut me shumė vlerė pėr
kolanėn e librave qė pėrmendėm mė lart.
Nė sofrėn e grave, kjo ėshtė edhe mė e vogėl, bėn pjesė
Flutura (Baleta). Kanė qenė dhe janė edhe dy vajzat, tani
mė pak aktive pėr shkak tė angazhimeve tė tjera. Puna e
tyre pėr Rimėkėmbjen ėshtė mė pak e dukshme dhe vetėm i
madhi Zot mund ta vlerėsojė me saktėsi. Thėnia pėr punėt e
shumta qė ėshtė e detyruar tė bėjė ēdo grua, shpinė
kėputme e punė padukme do tė shkonte mė sė miri pėr
Fluturėn.
Del tek tuk mė tė rrallė edhe ndonjė tjetėr emėr i gjinisė
femėrore si bashkėpunėtore tė Rimėkėmbjes, por kjo
analizė del jashtė kompetencave tė mija nė kėtė prezantim.
Edhe njėherė, mirėse kemi ardhur nė kėtė odė modeste
burrash tė muhabetit tė ėmbėl e tė shumėdėshiruar midis
vėllezėrish nacionalistė, sepse etimologjikisht fjala
nacionalist do tė thotė i lindur nga e njėjta gjini, nė
rastin tonė, nga gjinia e shqiptarėve.
Pėrballjet me islamofobinė ėshtė njė tjetėr vepėr
madhore e A. Baletės me vlera tė jashtėzakonshme
Rėnia e Perdes sė hekurt apo, e thėnė nė mėnyrė
metaforike e Murit tė Berlinit nė vitet 90 tė shekullit qė
pėrcollėm, ashtu si pėr vendet e Evropės Lindore edhe pėr
Shqipėrinė solli pėrmbysjen e komunizmit dhe fillimin e njė
revolucioni tė ri, tė thellė nė pėrmbajtje e nė formė, i
kundėrt mė atė komunist tė kryer gati pesėdhjetė vjetė para
tij. Edhe nė Shqipėri ai u konceptua vetėm si njė
revolucion demokratik e antikomunist. Nė fakt pėr
Shqipėrinė ky revolucion do tė kishte dhe duhej tė kishte
veēori tė tjera nga ai i vendeve tė Evropės Lindore. Detyra
e parė e tij ishte ajo kombėtare. Parasėgjithash ai do tė
kishte karakterin e njė revolucioni nacional detyrat e tė
cilit nuk ishin kryer, por kishin mbetur nė gjysėm tė
rrugės. Komunizmi si regjim antikombėtar iu imponua
Shqipėrisė pikėrisht pėr kėtė qėllim, pėr tė ngrirė
zgjidhjen e ēėshtjes kombėtare. Pėrmbysja e komunizmit,
detyra antikomuniste dhe ngritja e njė sistemi demokratik
duhej tė shėrbenin si mėnjanim i pengesave pėr ti hapur
rrugėn zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare shqiptare dhe
arritjen e bashkimit kombėtar.
Pėrmbysjen e komunizmit shqiptarėt e morėn me gėzim tė
madh dhe entuziazėm, por edhe me eufori. Kishin tė drejtė
pas asaj diktature qė zor tia gjeje shoqen. Armiqtė e
Shqipėrisė e ndjenė mė shumė frikėn se mos viheshin nė
rrezik planet e tyre. Fqinjėt u ngritėn nė bisht nga frika
se mos po bėhej Shqipėria apo mos po hynte nė rrugėn e
Rimėkėmbjes. Periudha e ashtuquajtur e Tranzicionit tregoi
se nė ēėshtjen shqiptare edhe Fuqitė e Mėdha (tė vjetra)
ende mbanin nė sirtarėt e tyre po ato projektet e
kaherėshme pėr Shqipėrinė. Socializmi enverist nga ana
tjetėr kishte bėrė qė pas afro 50 vjetėsh sundimi tė
komunizmit shqiptarėt tė kishin humbur shumė nga reflekset
kombėtare. Njė antikomunizėm dhe ca liri pa fre e pa
drejtim dukej sikur do tu mjaftonin nė njė transformim
demokratik tė vendit. Por kjo ishte krejt e pamjaftueshme,
e pa plotė, madje e dyshimtė. Shqiptarėt kishin nevojė tu
ndriēohej rruga pėr detyrėn e tyre tė vėrtetė, tu sqarohej
perspektiva pėr zhvillimet kombėtare, tė orientoheshin
saktė nė rrugėt qorre ku synonin ti fusnin, tė dallonin
mirė atė ēka duhej dhe ishte plotėsisht nė dobi tė tyre
nga ajo qė mund ti fuste nė qorrsokak.
Pėr partitė nacionaliste historike (tė traditės) ky
revolucion do tė kishte si detyrė kthimin tek e kaluara.
Pėr Legalitetin ai konceptohej si njė restaurim i monarkisė
dhe pastaj, nėn egidėn e saj do tė realizohej edhe
demokracia edhe edhe bashkimi kombėtar, kuptohet, nė kushte
ndėrkombėtare tė pėrshtatshme. Por partitė e traditės ishin
tė amortizuara tėrėsisht, fizikisht dhe intelektualisht.
Pėr hir programeve kombėtare, tė njė emri tė trashėguar nga
e kaluara dhe persekutimit tė tmerrshėm tė tyre gjatė
regjimit tė pėrmbysur, nė fillimet e demokracisė Baleta u
pėrpoq ti ndihmojė, tu japė forcė tė cilėn ato nuk kishin
as kapacitet dhe as fuqi ta absorbonin. Diktatura i kishte
shtypur e mbytur totalisht, me dorė tė hekurt, i kishte
kthyer nė kufoma. Klasa intelektuale u qep pas trashėgimisė
politike tė sistemit qė e kishte krijuar. Nė pėrgjithėsi
ajo i qendroi besnike sistemit qė e ngriti. Kėtė rrethanė e
shfrytėzuan armiqtė e Shqipėrisė. Duke shfrytėzuar
pėrmbysjen e sistemit, ata sulmuan nė mėnyrė djallėzore
pikėrisht ato vlera qė kishin mbetur ende nė konstitucionin
e shqiptarit, tipare e vlera qė mund e duhej tė
pėrtėriheshin, tė rimėkėmbeshin.
Njėri ndėr qėllimet e tyre ishte ai pėrmbysjes sė
raporteve fetare tė popullsisė shqiptare. Sulmin e drejtuan
kundėr besimit Islam dhe myslimanėve nė Shqipėri dhe nė
trojet shqiptare nė pėrgjithėsi me synim pėrēarjen,
konvertimin, shfytyrimin, tjetėrsimin e tyre. Taktikat qė
pėrdornin ishin shumė djallėzore sepse bėheshin nė
vrullin antikomunist dhe pėrziheshin me luftėn pėr
demokraci. Kjo e vėshtirėsonte luftėn politike nė mbrojtje
tė tij. Veē kėsaj kishte edhe paqartėsi, konfuzion, mungesė
njohjeje tė problemeve.
Nė fillimet e demokracisė, pėr shkak tė njė diversioni tė
gjithanshėm nga brenda e nga jashtė, mjeteve tė
propagandės, misioneve tė ndryshme, pėr myslimanėt
shqiptarė u krijua njė kompleks faji sikur ato tė ishte
fajtorė pėr gjithēka, pėr vendosjen e sundimin osman, pėr
ardhjen e komunizmit dhe tė ēdo gjė tė keqe qė trashėgonte
Shqipėria. Misione tė shumta tė huaja u dyndėn nė tė gjitha
anėt e vendit. Shtypi, media, propaganda u hodhėn nė sulm.
Duhej njohje e thellė dhe e gjithanshme e problemit,
qartėsi dhe guxim qytetar pėr tu pėrballur. Abdi Baleta i
doli nė ballė guxim shkencor e intelektual, me kulturė,
dije e kompetencė. Kėtė e bėri nė vazhdimėsi pa u ndalur
asnjė ēast. Me qartėsi qysh nė krye tė herės. Gazeta javore
Rimėkėmbja mbushte faqet e shumta tė saj nė pėrgjigje tė
sulmeve qė i bėheshin Islamit dhe myslimanizmit nė Shqipėri
e mė tej. Frut i kėsaj pune titanike ėshtė edhe vepra qė po
promovojmė sot: Pėrballje me islamofobinė.
Veēoritė e veprės janė tė shumta. Sė pari vepra rrok
probleme tė shumta qė preokupojnė gjithė shqiptarėt,
probleme jetike pėr ta, pėr fatin e tyre dhe tė kombit tė
tyre. Ato shtrohen nė masėn e duhur e nė mėnyrėn e duhur,
me force por pa i fryrė artificialisht, pa i nėnvleftėsuar
e zbehur ato. Ato shtrohen dhe analizohen qysh nė gjenezėn
e tyre, nė historinė e nė aktualitetin e tyre si dhe nė
dinamikėn e nė prognozėn e tyre. Jepen shkaqet dhe pasojat
me analiza tė thella, tė qarta, tė argumentuara e bindėse.
Vepra ka karakter polemist. Nė kėtė fushė autori ėshtė
mjeshtėr i paarritshėm. Polemikėn e bėn jetėsore, me nerv,
realiste qė tė mban tė tendosur gjatė gjithė leximit. Kėtė
e bėn me mjeshtri tė rrallė jo vetėm pėr shkak tė mėnyrės
intriguese dhe problematikės qė trajton, por edhe mėnyra se
si e shtjellon, nė stilin, fjalorin e nė frazeologjinė e
pasur. Ajo lexohet me kėnaqėsinė e veprės mė tėrheqėse
artistike.
Vepra Pėrballjet me islamofobinė ėshtė njė vepėr
shkencore e mirėfilltė. Subjekti i veprės, pėrmbajtja dhe
thellėsa e analizės, vėrtetėsia e saktėsia e fakteve,
koherenca dhe konseguenca e mendimeve e bėjnė atė njė vepėr
organike me integritet tė plotė. Nė gjithė veprėn e Baletės
shprehet qartė integritetiti dhe organiciteti i saj. Numėri
i madh i autorėve qė i referohet ėshtė sugjestionues. Ai
bazohet sidomos nė studiues perėndimorė. Kur analizon njė
problem Baleta thėrret nė kuvend gjithė tė menēurit e
botės, gjithė trashėgiminė e mendimit pėr problemin nė
shqyrtim, i vendos ata pėrballė njeri tjetrit dhe i pėrqas
nė realitetin tone; mbledh e shfrytėzon gjithė urtėsinė
botėrore (edhe qiellore sepse u referohet edhe librave tė
shenjtė) tė tė gjitha kohrave. Ai nuk bėn njė rreshtim
mekanik citatesh tė tė urtėve tė njerėzisė, por me shumė
art din ti vendosė ato nė funksion tė problemit e tė ideve
qė trajton. Kėtė e bėn me njė rrjedhshmėri e lehtėsi tė
jashtėzakonshme. Ai din tė pėrzgjedhė ajkėn e mendimit
botėror pėr problemet e shtruara. Natyrshmėria e trajtimit
tė problematikės i japin veprės edhe natyrėn e
pėrmbledhjeje leksionesh problemore, lehtėsisht tė
asimilueshme nga njė audiencė e gjėrė. Moria e madhe e
problemeve qė analizon, mėnyra se si i shtron ato, shterimi
i plotė gjatė arsyetimit e logjika e thellė nė zbėrthimin e
tyre, burimet e shfrytėzuara, koherenca, parimėsia,
konkluzionet nė ēdo hap tė saj e bėjnė atė vepėr shkencore
tė njė rėndėsie tė jashtzakonshme. E tillė ėshtė e gjithė
vepra e Baletės e marrė nė tėrėsi.
Vepra pėrshkohet nga principialiteti dhe fryma e sė
drejtės, nga egzigjencat politike, juridike e morale.
Thjeshtėsia dhe qartėsia ėshtė njė tjetėr veēori e veprės.
Nė veprėn e Baletės nuk ndeshesh me frazeologji tė rėndė e
tė ngarkuar. Ajo tė mbyt me informacion, fakte tė shumta,
shembuj nga historia, ngjarje paralele, etj.
Baleta servir faktin se botuesit e librit me titull Tė
pabesėt. Konflikti midis botės sė krishterė dhe Islamit 638
2002 tė autorit Uitkroft vlerėsojnė se autori
pėrqendrohet hollėsisht nė tri zonat ku myslimanėt, tė
krishterėt dhe ēifutėt kanė jetuar bashkė pėr periudha tė
gjata: Spanja, Levanti dhe Ballkani Nė Spanjė fillimisht
ēifutėt dhe mė vonė maurėt u dėbuan, sepse shiheshin me
frikė si infektues tė Spanjės sė shenjtė Nė Levant
ndėrhyrjet e kryqėzatave rizgjuan tek myslimanėt idetė e
pėrgjumura prej kohės sė Xhihadit. Nė Ballkan rikthimi i
kujtimeve tė largėta, tė shkruara e gojore, shėrbeu si
zjarrvėnie pėr mizoritė e shekullit XX. Konkluzioni i
qartė nė vepėr: Nga kėto tri zona kryesore tė ndeshjes sė
Krishtėrizmit me Islamin gjatė 1400 vitesh sot duket se
Ballkani ėshtė e vetmja zonė ku problemi shtrohet frikshėm
nėse Islami do tė vazhdojė tė mbijetojė, apo do tė zhduket.
Nė Spanjė problemi ėshtė i zgjidhur pėrfundimisht.
Shumica e myslimanėve spanjollė citohet njė autor
tjetėr - ishin dėbuar nga inkuizicioni bashkė me ēifutėt
spanjollė. Ata qė qėndruan dhe nuk ishin tė krishterė u
bėnė tė tillė qė tė shpėtonin jetėn e tyre (Pėrballje me
Islamofobinė, f. 53).
Autori na ofron konkluzionin e Uinkroftit se kur
ndesheshin fuqitė evropiane me Perandorinė Osmane: Lufta
me Islamin nė Ballkan, nė trupin e vetė Evropės, u bė mė e
dhunshme se nė secilėn nga pėrleshjet e mėparshme Kėshtu
Ballkani u bė mise en scene pėr aktin final tė pėrleshjes
sė Evropės me Islamin, njė kryqėzatė e fundit. Pėr fat
tė keq pasojat e tejzgjatura tė kėtij antagonizmi vazhduan
pas shkatėrrimit tė osmanėve. Historia e Shqipėrisė e
dėshmon kėtė. Lufta ruso turke dhe serbo e malazezo
turke e vitit 1877 1878 u bė nėn thirrjet e princit serb
Milan Obrenoviē tė pastrojmė tokėn nga ata qė nuk i
besojnė kryqit gjatė tė cilave u bėnė masakrat mė tė
tmerrshme mbi popullsitė myslimane tė Ballkanit nė
pėrgjithėsi e asaj shqiptare nė veēanti. Edhe Luftėrat
Ballkanike 1912 1913 patėn po kėtė karakter dhe u kryen
masakra qė nuk ishin parė ndonjėherė deri nė atė kohė.
Konkluzioni tjetėr qė nxjerr autori i librit ėshtė:
pikėsynimi pėr njė rikonkuistė tė re pėr ērrėnjosjen e
Islamit nga Evropa mbetet rajoni i Ballkanit, ku territoret
me popullsi myslimane, boshnjake dhe shqiptare, janė si
ishuj nė njė det popullsish tė krishtera, si eklava fetare
tė shkėputura nga pjesa tjetėr e botės islame (f. 54).
Peticionet rrėnqethėse drejtuar kancelarive tė Fuqive tė
Evropės nga popullsitė myslimane tė masakruara nė vitet e
krizės lindore 1877 1878 binin nė vesh tė shurdhėr, ashtu
sikurse nė Luftėrat Ballkanike Evropa u la dorė tė lirė
ushtrive tė krishtera sllavo greke tė realizonin atė qė
autorė tė huaj e quajnė Golgotha shqiptare. Shqiptarė
vuajnė nga harresa historike ndėrsa kujtohen pėr masakrat e
baballarėve, gjyshėrve e stėrgjyshėrve vetėm atėhere kur
ato u pėrsėritė dhe mynxyrat u bien mbi kokė. Libri nė
fjalė ėshtė njė apel qė shqiptarėt tė mos gjėnden nė
befasi.
Autori nėnvizon edhe njė dukuri tjetėr me pasoja tė
pallogaritshme: nė angazhimin kundėr Islamit dhe
myslimanėve nė pėrgjithėsi e atij shqiptar nė veēanti,
pėrveē figurave tė njohura si Kadareja dhe islamofobė tė
tjerė si Piro Misha, Remzi Lani etj ėshtė pėrfshirė edhe
politika shtetėrore e shtetit shqiptar. Islamofobia ėshtė
bėrė politikė shtetėrore. Nė krye tė kėsaj fushate u vu
netė kryetari i shtetit shqiptar, presidenti i Republikės
Alfred Moisiu me fjalimin e tij nė Oksford. Fjalimit tė
Moisiut i bėhet njė zbėrthim i thellė dhe i gjithanshėm.
Aty zbulohet natyra e udhėheqėsisė shqiptare e cila merr
pėrsipėr jo vetėm detyra e funksione qeverisjeje e drejtimi
tė vendit por edhe atė tė misionarit fetar me veshje laike.
Nė vepėr autori din tė pėrqasė e tė zbulojė mirė
ngjashmėrinė e kėsaj politike, tė politikės fetare qė
propagandohet nė Shqipėri me atė qė duan ti imponojnė
Shqipėrisė fqinjėt e saj dhe armiqt e tjerė tradicionalė tė
vendit tonė. Nė Evropėn e Bashkuar nuk duhet tė ketė
myslimanė. Pėrndryshe ato duhet tė jenė kasta e ulėt e
perandorisė evropiane.
Vepra Pėrballjet me islamofobinė pėrshkohet nga ideja
konstruktive kombėtare e pėrtėritjes sė besimeve nė
Shqipėri ashtu siē i ka sjellė historia. Mė e mira pėr
kushtet e Shqipėrisė ėshtė qė tė ruhet status-kuoja fetare
ekzistuese, ripėrtėritja dhe forcimi i besimeve ekzistuese.
Prishja nė mėnyrė tė dhunshme apo me ndėrhyrje e kėtij
raporti ėshtė me pasoja katastrofike pėr jetėn dhe fatin e
shqiptarėve. Autori nuk cėnon asnjė besim dhe nė lidhje me
besimet vepra pėrshkohet nga nevoja e zbatimit tė thėnies
sė Nėnė Terezės: respektoj tė gjitha fetė por adhuroj fenė
time. Dhe jo tė ndodhė ajo qė me tė drejtė autori e quan
kryqimi i Islamit i cili kėkohet tė bėhet nė Shqipėri dhe
gjetkė nė emėr tė reformimit tė tij, evropianizimit e
modernizimit tė tij.
Baleta pėrdor me saktėsi kuptimore dhe nė mėnyrė tė
diferencuar terma dhe nocione qė duken si tė pėrafėrta. Nė
vepėr pėrdoren nocionet kryqim, kryqėzim dhe
kryqėzatė tė cilat kanė kuptime e pėrdorime tė ndryshme,
apo nocionet krishtėrim, krishtėrizėmetj. etj.; Kėshtu
nocioni kryqim, mbase njė fjalė e re (neologjizėm), tė
cilat nė veprėn e Baletės janė shumė dhe pėrbėjnė njė
objekt studimi mė vete, thuhet pėr rastet kur bėhet fjalė
pėr njė islam tė pėrshkuar nga fryma e krishterė, islam i
reformuar, i evropianizuar apo pėr myslimanė qė pėrdorin
simbolika tė krishtera etj.
Fetė nė vetvete nuk sjellin shkatėrrim por pėrdorimi pėr
qėllime politike i tyre. Kur autorė tė traditės kanė dhėnė
shpjegimet e nevojshme nė lidhje me raportin midis
nacionalizmit dhe islamizmit, siē ėshtė rasti i Hafėz Ali
Korēės, autori mbėshtetet nė ato konkluzione duke vlerėsuar
mendimin e tij apo nė shumė raste tė tjera pėr autorė tė
ndryshėm nė lidhje me zgjidhjet qė kanė dhėnė. Nė referimet
pėr dhėnien e mendimeve Baleta ėshtė model.
Titulli i veprės dhe formulimi i titujve tė kapitujve e
nėnkapitujve kanė formulime sa tė thjeshta aq edhe tė
thella nga pėrmbajtja. Myslimanizmi i kryquar dhe
Sindromi islamik; Harmonia fetare e Moisiut dhe
pajtimi kombėtar i Ramiz Alisė, apo Ēoroditje ideore pėr
synime rikonkuistadore; kthimi nė fenė e tė parėve,
strategji rikonkuistadore etj. etj. Vepra zbulon lakuriq
gjithė dinakėrinė e armiqve tė Islamit e tė myslimanėve.
Ajo stigmatizon ashpėr planet, strategjinė dhe taktikat e
luftės sė tyre, ėshtė njė thirrje pėr vigjilencė dhe shtron
nevojėn e pėrballjes me tė nga tė gjithė shqiptarėt, edhe
tė besimeve tė tjera.
Kė strazon njė vaj i lehtė, bjen tėrmeti ai rri fjetė.
Kėshtu thotė njė fjalė e urtė. Ka mbi 150 vjet qė
shqiptarėt janė nėn goditje tė forta sizmike tė
ballafaqimeve politike e luftarake, por sidomos nga
Pavarėsia e kėndej. Mė parė ata ishin edhe nėn ēadrėn
osmane dhe ishin mėsuar tė mendonin tė tjerėt edhe pėr
ta. Pas 1912 - ės goditjet e tėrmeteve politike kanė qenė
tė vazhdueshme sa qė ata filluan tė humbasin ndjeshmėrinė.
Edhe tani ata janė nėn goditjet e kėtyre lėkundjeve. Vepra
Pėrballjet me islamofobinė ėshtė njė apel qė shqiptarėt
tė mos i gjejė fjetė, sepse kanosen me katastrofa tė cilat
kanė qenė tė zakonshme pėr ta. Ky ėshtė edhe mesazhi
kryesor i veprės.
Bajram XHAFA
Shkodėr, 17 shtator 2006
LUFTA QE SOLLI PUSHIMIN E LUFTĖS NE LINDJEN E MESME
Kur ne zgjedhjet e fundit parlamentare ne Izrael fitoi
partia Kadima,kryeministri I ri palestinez beri nje
deklarate duke i bere te njohur opinionit publik boteror se
Kadima do te thote lufte. Pikerisht kete lufte,bota do ta
shihte shume shpejt, kur ushtria izrailite do te fillonte
bombardimin e pameshirshem te civileve te pambrojtur ne
Liban.Por lufta e vertete ne Lindjen e Mesme kishte filluar
me vrasjen e Rafik Haririt duke akuzuar Sirine se ishte
dora e fshehur e kesaj vrasjeje.Atentati pasoi largimin e
trupave siriane nga Libani duke I hapur rruge agresionit
Izrailit ne kete hapesire.Ne momentet kur Libani po behej
germadhe nga bombardimet e pameshirshe te ushtrise
izrailite , OKB dhe ato libaneze qe bene demonstrata kunder
trupave siriane, duhet ta kene marre vesh se kush fshihej
pas vrasjes se Rafik Haririt. DUKE E NJOHUR VEHTEN SI FUQIA
USHTARAKE QE DOMINON NE Lindjen e MESME, Izraeli provokoi
luften ne Liban per tu dhen nje mesim vdekjeje muslimaneve
ne kete rajon.Per te bere realitet kete pikesynim, ushtria
izrailite beri nje bombardim te pameshirshem ndaj civileve
ne Liban duke perdorur arme te ndaluara nga konventat
nderkombetare. IZRAELI DEKLARONTE ATO DITE SE PO LUFTONTE
Hesbullahun, por ne Bejrutin e rrafshuar nga bombat , nuk
kishte luftetare te Hesbullahut. Bota do te shokohej nga
pamjet qe dhane mediat ku shikoheshin rruge dhe shkolla
te shkaterruara, spitale dhe ndertesa te
rrenuara.Shkaterrime qe po beheshin ne moton e njohur
izrailite qe armikut I duhen shkaktuar dhimbje te
paimagjinueshme , qe ai te jete kurdohere i tmerruar.Kulmi
I masakrave do te jete bombardimi i qellimshem i civileve
ne qytetin Cana ku nen rrenoja do te mbeten me dhjetra
femije te mitur.
Duke njohur bota nje egersi qe konkurronte mizorite me te
tmerrshe qe ishin pare ndonje here.Por ne kete inkursion
kriminal , Izraeli nuk ishte vetem ,sepse pas tij ishin
miqte e tij historike qe e krijuan e inkurajuan dhe e
mbeshteten ne inkursionet e tij ushtarake kunder popujve
muslimane ne Lindjen e Mesme, duke u bere keshtu shtetin
Izraelit koburen e ture ne kete rajon.Presidenti Bush
deklaronte se i duhet dhene Izraelit 10 dite kohe te
perfundoje luften me Hesbullahun.Pra 10 dite kohe per te
vrare civile.Ndersa ne kulmin e betejes, ne Angli do te
inskenohej loja me atentatet e mbetura ne tentative duke
synuar te largoje vemendjen nga ajo qe po ndodhte ne Liban.
Por njerezit e ndershem dhe paqesore do te mbanin qendrim
ndaj genocidit qe po bente ushtria izrailite ne Libanin e
pambrojtur duke demostruar ne te gjithe boten kunder ketij
agresioni te papare.Qendrimi pacifist dhe i qellimshem i
faktorit nderkombetar i dha mundesi ushtrise izrailite te
depertonte ne token e Libanit me 30 mije ushtare duke
synuar pushtimin e plote te Libanit.Por ne terren, kur
luftimet filluan ballperballe, ushtria e Izraelit u gozhdua
ne vend, sepse luftetaret e Hezbullahut nuk ishin
palestinezet qe luftojne me kallash dhe me gure kunder
tankeve izrailite.Ne fushe te betejes me dhjetra ushtare
izrailite filluan te vriten , duke bere te deshtonin
deklaratat per shkaterrimin e Hezullahut qe ne fakt eshte
jashte kufirit te Izraelit.Tanket e blinduara nuk ishin
problem per raketat e Hezbullahut te cilet i digjnin sikur
te ishin kartoni dhe jo celiku. Ne keto beteja ku njesi
guerrile po luftonin dhe po fitonin mbi ushtrine me te
fuqishme ne rajon ,ra miti se ushtria izrailite eshte e
pathyeshme.Numri I refugjateve ne Izrael e kaloi shifren 1
milion nga bombardimet e katjushave moderne me te cilat
goditej territori i Izraelit nga luftetaret e
Hesbullahut.Ne nje deklarate deshperuese ministri i
mbrojtjes Amir Perez do te deklaronte se asnje ushtri e
vetme ne bote nuk mund ta thyej Hesbullahun duke vulosur
keshtu humbjen ne menyre publike per ushtrine
izrailite.Bashkesia nderkombetare , kur e shikoi se
ballanca po anonte nga Hesbullahu ,shpejtoi te hartonte nje
rezulute per te ndaluar luftimet. Paqja qe u vendos per te
shpetuar Izraelin na kujton paqen e Dejtonit qe u be per
te shpetuar serbet nga disfata e plote ne betejat me
trupat muslimane ne Bosnje te cilat po pastronin krejt
territorin e Bosnjes nga serbet.Eshte per te ardhur shume
keq per menyren se si e percollen kete ngjarje te rende
mediat tona. Eshte fak i dhimbshem kur opinioni publik
shikoi si keto media mbajten dukur haptas diku me doreza
anen e agresorit, duke iu kundervene keshtu muslimaneve te
pambrojtur te Libanit.Gazeta Standart dhe Topi dhane
intervista me refugjate izrailite qe ishin ne nje linje me
qeverine Izrailite qe po masakronte njerez te
pafajshem.Per keto media ishte e parendesishme te
intervistoheshin refugjate libanaze qe kishin lene femije
dhe pasuri nen rrenojat qe linte pas,bombardimi i avioneve
izrailite.,sepse per keto media ne Liban po luftohej
terrorizmi dhe per keto media terroriste ishin civilet e
pafajshem dhe te pambrojtur te Libanit.Ndersa qendrimi i
qeverise shqiptare ndaj genocidit qe po behej ndaj
muslimaneve ne Liban u trajtua me nje heshtje te habitshme
,sikur keto masakra po beheshin ne nje planet tjeter.
Eshte kjo qeveri qe do te ngrihej ne bisht per te sulmuar
programin berthamor te Iranit si rrezik potencial ne rajon.
Se paku tashti qeveria e mori vesh se kush eshte rreziku
me i madh per popujt ne kete rajon.
Por vrasja e muslimaneve vazhdon perseri. Ne Palestine
eshte bere norme qe te vriten muslimane sipas nje kurbe qe
po njeh vetem rritje.Por goditja shkaterruese qe mori
Izraeli ne Liban nga luftetaret e Hezbullahut i ka bere
izrailitet te terhiqen nga planet e tyre butaforike duke
treuguar gatishmeri per te biseduar me udheheqjen
palestineze per te sjelle paqe ne rajon dhe nga ana tjeter
nuk flasin me per perdorimin e forces se tyre ndaj Iranit ,
por i bejne thirrje SHBA-se qe te pengojne programin
berthamor te Iranit, edhe pse vete Izraeli posedon me
qindra bomba berthamore te afta te kthejne te gjithe
Lindjen e Mesme ne nje shkreti atomike. E verteta eshte se
ne rajonin e Lindjes se Mesme priten zhvillime te reja.Por
roli i faktorit izraelit per te ndezur konflikte, pa patur
frike asnje kundershtim ne rajon, ka rene ne menyre te
dukshme, duke treguar keshtu se nje qendrim ballperballe me
agresorin ,pa tjeter e nxjerr ate nga kursi i provokimeve
dhe i konflikteve ku ai, .deri para humbjes katostrofike me
Hezbullahun, mbante flamurin e ketyre bemave.Ajo qe ka
rendesi per muslimanet eshte se ato mund te maten dhe mund
te fitojne edhe me ushtri si ajo e Izraelit ,qe vleresohet
si ushtria me e trajnuar dhe me e pergatitura e botes.
Fitorja e fundit e Hezbullahut ndaj Izraelit eshte nje
fakt qe per kete problem nuk ka nevoje per koment.
SELIM GOKAJ
SHQIPĖRIA ĖSHTĖ VENDI MĖ I KEQ NĖ EUROPĖ
(Kėshtu ėshtė titulluar kapitulli VII i librit: Europe 50
facts you need to knoė (Europa, 50 fakte qė duket ti
dini), mė autore Emma Hartley, i botuar nė Mbretėrinė e
Bashkuar nė vitin 2006. Mė poshtė vijon teksti i plotė i
kėtij kapitulli)
* * *
Gjithnjė ėshtė shkruar shumė pak pėr Shqipėrinė dhe ka disa
arsye tė forta pėr kėtė. Norman Ėisdom, aktori komik, deri
mė sot ėshtė njė person shumė i famshėm atje dhe kjo
thashetheme kafenesh pa rėndėsi mjafton pėr tu vėrtetuar
britanikėve kozmopolitanė se ky vend ėshtė disi i
pazakontė. Por tek shumė pak nga ata qė e kanė pėrtypur
mirė kėtė fakt tėrheqės, u lind mė pas kureshtja pėr ta
vizituar. Nė tė vėrtetė, rubrika udhėtime e faqes nė
internet tė Zyrės Britanike pėr ēėshtjet e jashtme dhe
komonuelthin tė kėshillon se ėshtė e rrezikshme tė udhėtosh
jashtė kryeqytetit, Tiranės.
Eksporti mė i mirėnjohur i kėtij vendi ėshtė gansterizmi.
Nė veēanti, Shqiptarėt kanė arritur tė kenė kontrollin e
njė pjese tė mirė tė trafikut tė heroinės nė krejt Europėn
perėndimore qysh prej vitit 1991. Trafikimi i njerėzve i
drejtuar po nga shqiptarėt, dhe vendi shėrben edhe si vend
i origjinės sė trafikut edhe si territor tranzit. Shoqata
Shpėtoni fėmijėt tani sė fundmi ka vlerėsuar se 60% e
atyre qė trafikohen nga Shqipėria janė fėmijė, tė shitur
kryesisht pėr prostitucion.
Kjo lloj tregtie ėshtė vetėshkatėrruese pėr krejt vendin,
sepse ėshtė njė vend europian ku 30% e popullsisė jeton nėn
nivelin zyrtar tė varfėrisė, dhe 15% luftojnė pėr mė pak se
1 dollar nė ditė. Dhe kjo ndodh nė njė vend i cili
kufizohet me kufi tokėsor me Greqinė dhe ndodhet vetėm pak
milje larg takės sė ēizmes sė Italisė pėrtej detit. Tė
ardhurat mesatare vjetore pėr frymė nė Shqipėri ishin 1,740
paund britanikė nė vitin 2003. Nė Europė, vetėm
Bosnia-Hercegovina ka tė ardhura mesatare mė tė ulėta - por
qysh kur Bosnia po rimėkėmbet me shpejtėsi nga lufta
civile, ka pak gjasa qė gjendja tė jetė e tillė pėr shumė
kohė.
Enver Hoxha ishte dikatori stalinist i Shqipėrisė pėr 40
vjet derisa vdiq nė vitin 1985, dhe e mbajti vendin nė
gjendjen e izolimit tė plotė nga bota pėrreth. Njė prej
ngjarjeve shqiptare mė tė preferuara pėr mua ėshtė se si,
me qėllim qė ta ruante kėtė izolim, Hoxha ndėrtoi pėrgjatė
kufijve tė vendit rreth gjysmė milioni bunkerė tė mėdhenj
sa pėr njė njeri. Ai i thoshte popullit tė tij se cilėsia e
jetės sė tyre ishte kaq mė e mirė se sa ajo e pjesės tjetėr
tė botės, sa qė bunkerėt nevojiteshin pėr tė penguar
hordhitė e perėndimorėve plaēkitės qė tė shpėrthenin
kufijtė e tyre. Pas rėnies pėrfundimtare tė regjimit nė
vitin 1991, disa shqiptarė tė guximshėm kapėrcyen kufijtė
nė male dhe panė se tė gjitha frėngjitė e bukerėve tė
armatosur kishin marrė shėnjestėr brenda vendit.
Njė izolim i tillė pati pasoja tejet fatkeqe pėr vendin, i
cili ėshtė edhe i pėrēarė nga njė kulturė gjakmarrjeje e
tillė sa qė Siēilia tė duket si model i rendit shtetėror.
Gjatė viteve 1920 vdekshmėria ndėr meshkujt e rinj
shqiptarė ishte 20% nė vit kjo i pėrkiste njė periudhe
kur nuk kishte luftė civile.
Nė vitin 1997, norma e zyrtare e vrasjeve vjetore nė
Shqipėri ishte 76.9 persona pėr 100,000 banorė. Duke e
krahasuar kėtė shifėr me shifrat mė tė fundit tė marra nga
Interpoli pėr tė njėjtin tregues: Nė Mbretėrinė e Bashkuar
nė vitin 2001 norma e vrasjeve ishte 1.63 pėr 100,000
banorė dhe nė Francė nė vitin 2000 ishte 3.7 pėr 100,000
banorė. Bazuar nė kėto shifra, mundėsitė qė tė vritesh nė
Shqipėri ishin rreth 50 herė mė tė larta se sa ishin nė
Britani, apo 20 herė mė tė larta se sa ishin nė Francė nė
kėto vite.
Dhe kjo ndodh nėse je shqiptar. Njė pasaportė e huaj nė
tregun e zi vlen rreth 3,500 paund britanikė. Kjo i bėn tė
huajt dhe sendet e tyre shumė tėrheqėse pėr popullsinė e
varfėruar, qė ka njė nga normat e emigrimit mė tė larta nė
botė. Nė vitet 1991 dhe 1992, 300,000 njerėz u larguan nga
vendi, dhe gati po kaq e lanė vendin nė katėr vitet
pasuese. Mė pas ndodhi njė tjetėr valė emigrimi nė vitet
1996-1997, kur disa skema piramidale tė drejtuara nga
qeveria u shembėn po, qeveria faktikisht i drejtoi ato
skema dhe 70,000 tė tjerė vendosėn ta kėrkojnė fatin e
tyre diku tjetėr. Nė total, 35% e popullsisė ka emigruar
prej vitit 1991, dhe janė vetėm rreth 3 milionė shqiptarė
nė vend.
Prandaj tė udhėtosh nė Shqipėri mund tė jetė njė punė paksa
e rrezikshme. Robert Carver, njė gazetar dhe prodhues
filmash, ėshtė njė prej tė paktėve njerėz qė e ka bėrė kėtė
dhe ka shkruar pėr kėtė fakt. Megjithėse ekzistojnė dhe ca
udhėrrėfyes udhėtimi, ai i pėrgatitur prej tij ėshtė i
vetmi botim pėrshkrues nė anglisht i shkruar prej Luftės sė
Dytė Botėrore qė disponohet nga Amazon.
Bjeshkėt e Namuna u publikua mė 1999 me njėfarė
brohoritje. Carver pėrshkruan harkun emocional tė udhėtimit
tė tij nėpėr Shqipėri. Ai fillon me optimizėm me pėrrallat
nga shoqėritė e miqėsisė shqiptaro-britanike nė Londėr mbi
cilėsinė e mikpritjes shqiptare, dhe nga njė shofer taksie
grek i cili rrugės drejt kufirit e pėrshkruan vendin si tė
ishte Greqia menjėherė pas luftės civile: Nuk ka
automobila, shumė varfėri, shtėpi tė prishura, gomerė dhe
mushka, nuk ka punė, por e kėndshme.
Megjithatė, pėr njė periudhė tė shkurtėr kohe ndjenjat e
optimizmit tė autorit shteruan, pasi ia terėn shqiptarėt qė
ai takoi. Pasi u grabit gjatė njė darke me peshq nga njerėz
tė cilėt mendoheshin se do ta ndihmonin, ai thotė: Mė kanė
treguar histori pėrrallash pėr ndershmėrinė dhe besėn
shqiptare, pėr kujdesin qė tregojnė pėr miqtė e largėt.
Kėta njerėz ishin hajdutė tė cilėt gėnjejnė dhe i lėpihen
tė huajit pėr tė pėrfituar, dhe mė pas e mashtrojnė pasi e
kanė kandisur qė tė besojė gėnjeshtrat e tyre .
Arrita tė kuptoj se shqiptarėt kurrė nuk i jepnin
informacion njėri-tjetrit, kurrė nuk ndihmonin
njėri-tjetrin, pėrveē se kur kėrkonin favore nė para.
Ēdokush orvatej tė merrte tė mirėn e tjetrit duke mashtruar
ose vjedhur. Dyfytyrėsia dhe dredhia ishin monedhat e tyre
nė jetėn e pėrditshme: dinaku, mashtruesi i suksesshėm ose
batakēiu admiroheshin sė tepėrmi. Ndershmėria, ēiltėrsia,
tregtia e ndershme tė gjitha nėnēmoheshin duke u
konsideruar naive. Cinizmi quhej inteligjencė, drejtėsia
quhej budallallėk.
Megjithėse ai takon njerėz ēuditėrisht miqėsorė dhe ka
mjaft gjėra tė mira pėr tė thėnė pėr natyrėn, pėrshtypja
mbizotėruese ėshtė ajo e njė vendi difektoz qė nė themel si
pasojė e besnikėrisė ndaj grupimeve tė familjeve fisnore tė
quajtura fis, dhe i ndėshkuar prej qėndrimeve qė rrjedhin
nga kėto grupime. Ai shkruan:
Ēmund tė thuhet pėr njė kulturė sipas sė cilės jashtė
fisit ēdokush mund tė vjedhė dhe tė jetė krenar pėr kėtė;
ku vajzat grabiten nė moshėn 15-vjeēare dhe shiten pėr
prostitucion; ku tė gėnjesh ėshtė normale dhe ku qeveria
vjedh mė shumė se kushdo tjetėr? Ku njerėzit merren me
kontabandė armėsh, droge dhe dokumenta identiteti tė
falsifikuara, dhe shkuan nė vende mė tė pasura me qėllimin
e grabitjes dhe plaēkitjes?
Ku ėshtė normale tė rrahėsh bashkėshorten, tė pėrdhunosh
dhe poshtėrosh kėdo qė pėr fat tė tij nuk mbrohet as nga
familja as nga armėt? Ku tortura sadiste nga policia
sekrete ėshtė njė rutinė dhe ēdo gjė nga njė dėftesė
shkolle deri nė njė diplomė doktori mund tė blihet me para?
Ku vrasjet pėr gjakmarrje dhe hakmarrje kanė paralizuar
gjithė vendin, duke ngujuar edhe fėmijėt e pafajshėm
7-8-vjeēarė.
Dhe ju lexoni variantin e rregulluar, mė tha Carver gjatė
njė telefonate. Botuesi hoqi shumė pjesė, sepse varianti
fillestar ishte shumė negativ! Ėshtė njė vend shumė i
ēuditshėm dhe tėrheq vetėm njerėzit e ēuditshėm. Ka tri
shoqata tė veēanta shqiptaro-britanike nė Britani dhe
asnjėra prej tyre nuk flet me tjetrėn.
Ai vijoi duke shpjeguar: njė prej vėshtirėsive qė has kur
pėrpiqesh tė rrokėsh kėtė, ėshtė se ėshtė shumė e
rrezikshme tė vėrdallosesh si njė udhėtar i pavarur,
prandaj duhet ta lidhėsh veten me njėrin fis apo me
tjetrin, thjesht pėr tė siguruar mbrojtje prej tė tjerėve.
Por mė pas tė huajt marrin njė lloj varianti turisti tė
sindromit tė Stokholmit, ku ata mbyten nė gjakderdhje.
Ēdokush qė merret me Shqipėrinė pėrfshihet edhe nė
gjakmarrje. Nuk kam patur ndonjė lidhje mė me kėtė vend
qysh kur u largova prej tij pikėrisht pėr kėtė arsye. Ėshtė
thjesht shumė i rrezikshėm.
Ai pėrmendi njė incident nė vitin 1997, nė tė cilin ndihma
ushqimore po shpėrndahej nga njė shoqėatė bamirėsie e
ortodoksisė greke nė jug tė vendit nėn mbrojtjen e ushtrisė
italiane. Kur ushqimi po shpėrndahej, snajperat shqiptarė
gjuajtėn mbi ushtarėt, punėtorėt e ndihmės dhe pėrfituesit
e ndihmės, sepse ndihma po i shėrndahej njė fisi
kundėrshtar. Nė Shqipėri, ēdokush qė ndihmon njė armik
ėshtė gjithashtu armik.
Por njerėzit nė Europė nuk e besojnė kur u thua gjėra tė
tilla. Ata nuk e besojnė dot. Dhe unė pėrgjigjem: shkoni
vetė atje nėse nuk mė besoni dhe shiheni vetė. Kurrė nuk
kam qenė nė ndonjė vend mė tė keq se Shqipėria dhe mezi
prisja tė ikja prej tij. Ishte i tmerrshėm.
Dhe meqė shumė shqiptarė duket se mendojnė njėsoj, ėshtė e
vėshtirė tė kundėrshtosh.
KA DHE TĖ TJERĖ A.A.GILL-ė
E gjithė media shqiptare dhe shumė shqiptarė u kapėrthyen
nė diskutime pasi Sunday Times botoi shkrimin e gazetarit
Gill Toka e harruar prej kohės, ku pėr hir tė sė vėrtetės
duhet pėermendur se thuheshin me gjuhė tepėr fyese dhe
raciste disa tė vėrteta shqiptare. Madje shkrimet, mesazhet
nė postat elektronike drejtuar Sunday Times, apo mesazhet
zinxhir shpėrndarė nė adresa shqiptarėsh dhe tė huajsh
kalonin edhe nė etiketime tė ngjashme me ato tė Gill, por
drejtuar kundėr anglezėve apo skocezėve. Nuk ishin tė pakta
rastet kur bėheshin krahasime se ētė mira ka populli
shqiptar, qė nuk i ka populli anglez apo skocez??!! Pėrse
gjithė ky zemėrim vetėm kundėr Gill-it?! Sepse siē duket
kaq arritėm ne shqiptarėt, qė ta themi pėrsėri pėr hir tė
sė vėrtetės, lexojmė pak dhe shkruajmė pak me analiza e
argumente, tė lexonim se ēthuhet pėr ne. Por atje, nė
pjesėn tjetėr tė botės ka tė tjerė Gill-ė. Dy prej tyre po
i sjellim nė njė shkrim tė vetėm, qė ėshtė botuar jo mė si
shkrim gazete apo reviste, por nė njė libėr ku renditen 50
faktet qė duhet tė dimė pėr Europėn. Dhe pėr Shqipėrinė nuk
janė kursyer faktet mė tė zeza. Kėto pra duhet tė dijė
lexuesi pėr Shqipėrinė. Mjaft tė tjerė, siē u shpreh z.
Fuga, shkruajnė nė Francė po njėsoj si Gill. Ndoshta dhe tė
tjerė nė vende tė tjera qė nuk kemi patur mundėsi ti
dėgjojmė apo lexojmė. Ēdo tė bėjmė tani? Pėrsėri do tė
sulemi kundėr Emma Hartley dhe Robert Carver, siē bėmė me
A.A.Gill?!
MĖ MIRĖ MIK I ABDI BALETĖS SE I VATIKANIT
E nderuar redaksi e faqes sė internetit shkoder.net. Do
tju lutesha ta botonit kėtė mesazh timin drejtuar dy
personave: A. Krasniqi dhe Z. Ahmeti. Kjo pėrgjigje ėshtė
nė lidhje me shkrimin e tyre nė vitin 2004 me titull
Baleta e mprehu shpatėn .... Ndonėse ėshtė vonė, por mė
mirė vonė se kurrė. Shkas tė lexoja artikullin nė fjalė u
bė libri i mikut tim A. Baleta botuar kėtė vit me titull
Pėrballjet me Islamofobinė. Kisha arritur pothuaj nė fund
tė leximit tė tėrė librit dhe nė indeksin e tij gjeta
informacion pėr kėtė shkrim tė tyre.
Me kėtė mesazh qė po ua dėrgoj me postė elektronike do tė
dėshiroja tė bėja njė sqarim tė sinqertė pėr tė gjithė
bashkėatdhetarėt tanė qė lexojnė dhe janė anėtarė tė
shkodėr.net.
Unė jam Artan Meha, djalė lushnjar me babė kosovar nga
Gilani, i cili (rahmet atje ku ka shkuar) nėnėn e tij e
kishte mbesė tek Idris Seferi. Qė i vogėl im atė mė edukoi
me frymė nacionaliste. Po ashtu rrjedh edhe nga familje
hoxhallarėsh, gjė qė akoma mė shumė ka ndikuar nė brumosjen
time si nacionalist.
Abdi Baletėn e simpatizova vetėm nga fjalimet e tij nė
parlament, intervistat dhe shkrimet e tij, tė cilat kanė
bėrė shumė efekt pozitiv nė ringjalljen e nacionalizmit
shqiptar nė kundėrshtim me dėmin fondamentalisto-katolik qė
sjellin mediat dhe intelektualėt tanė sot. Me z. Abdi po
bėj gati 5 vjet qė njihem. Kėrkova vetė tė takohem me tė.
Mė hapi derėn e shtėpisė e mė ftoi sė bashku me gruan e tij
me njė dashamirėsi tė paparė, sikur ti njihja prej kohėsh,
ndonėse ata nuk mė njihnin e nuk e dinin se kush isha unė;
mund tė isha kushdo spiun, kriminel, hajdut etj., etj., por
bujaria e tyre shqiptare mė besoi dhe ata mė hapėn derėn.
Unė banoj prej 11 vitesh nė Irlandė dhe jo nė Malajzi. Jam
nėnshtetas irlandez e jo indian. Punoj me orė tė zgjatura e
nuk mė financon asnjė grup fondamentalist. Unė jam personi
qė i kam dėrguar z. Abdi Baleta librin e Arup Caterxhi pėr
Nėn Terezėn dhe librin e Gore Vidal e shumė e shumė libra
tė tjerė. Nė rast se shumė shqiptarė kanė pare pėr tė
harxhuar nė klube nate dhe salla bingosh ose tė pijnė
duhan, unė nuk jam si kėta. Unė nė kohėn e lirė e harxhoj
nė librarinė e Dublinit me aq sa kam mundėsi tė blej ndonjė
libėr pėr z. Baleta dhe ia dėrgoj, pasi si publicist qė
ėshtė ai i shfrytėzon shumė librat e autorėve tė huaj,
sidomos ata seriozė. Z. Abdi nuk ėshtė njeri i kafeneve. Nė
shtėpinė e tij gjenden me qindra libra tė dėrguar jo vetėm
prej meje, por nga shumė shqiptarė tė tjerė. Librat qė i
dėrgoj unė janė qė tė gjithė tė botuar nė Angli dhe nė
SHBA. Unė do ta ndihmoj z. Baleta me libra deri sa tė kem
mundėsinė, pasi puna e tij ėshtė nė shėrbesėn time dhe tė
ēdo shqiptari tė ndershėm qė mendon pėr atdhe.
Njė fjalė e urtė popullore thotė mė mirė njė mik se sa njė
ēiflig. Pra, unė thm: mė mirė mik i Baletės xxxxxx. Unė
nuk i shėrbej askujt pėrveē interesave tė atdheut tim. Unė
nuk jam fondamentalist. As pjesėtar i Al Kaedės siē
pėrpiqen tė theksojnė tė dy autorėt e shkrimit tė vitit
2004.
Shpresoj se ky shkrim i imi, qė do ta quaja pėrgjigje ndaj
shkrimit tė tyre, do tė sqarojė gjithēka se kush ėshtė
financuesi me libra i z. Baleta dhe se ku gjendem. Unė nuk
jam nė Lindjen e Largėt e as nė atė tė Mesme e tė Afėrt.
Jam nė Perėndim. Nuk perėndimizohem siē ua ka qejfi shumė
shqiptarėve qė vijnė nė mėrgim, por mundohem ti shėrbej
nacionalizmit shqiptar tė Rimėkėmbjes sonė.
Nr. Tel tim 00353857058874
06.09.2006
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
FANTAZMA E RIKONKUISTĖS VĖRTITET NĖ BALLKAN
(Mė 2 shtator 2006 nė Tiranė u mbajt njė konferencė me
temėn Myslimanėt nė Ballkan: realiteti dhe e ardhmja.
Konferenca u organizua nga Instituti Shqiptar i Mendimit
dhe Qytetėrimit Islam dhe Qendra Ndėrkombėtare pėr
Bashkėpunim, nė bashkėpunim me pėrfaqėsues mekanizmash
islame nga Kuvajti e Katari. Ishin tė pranishėm dhe
mbajtėn pėrshėndetje e ligjėrata deputetė e personalitete
nga kėto dy shtete arabe, si dhe tė ftuar nga Bosnja,
Sanxhaku, Kosova, Maqedonia e diaspora shqiptare. Nė
punimet e dy seksioneve tė konferencės u mbajtėn njė numėr
i madh kumtesash. Ndėr kėto ishte dhe kumtesa e mėposhtėme
e mbajtur nga Abdi Baleta rreth temės sė veēantė E ardhmja
e myslimanėve ballkanas nė kuadėr tė ngjarjeve rajonale e
ndėrkombėtare, tekstin e tė cilės po e japim tė plotė pėr
lexuesit)
Tė nderuar pjesėmarrės,
Falenderoj organizuesit e kėsaj konference tė rėndėsishme
pėr ftesėn qė tė mbaj njė ligjėratė rreth temės Myslimanėt
nė Ballkan, realiteti dhe e ardhmja. Tė ardhmen e
myslimanėve nė Ballkan, sikurse tė ardhmen e ēdo gjėje
tjetėr nė gjithėsi e di vetėm Allahu. Ne njerėzve na mbetet
tė njohim sa mė saktė tė shkuarėn, tė vlerėsojmė sa mė
drejt zhvillimet e sotme, qė kėshtu tė mund tė bėjmė atė qė
na takon, ndonjė punė tė mirė e veprim tė dobishėm pėr tė
ardhmen.
Nė pėrputhje me profilin tim profesional, si specialist i
sė drejtės dhe marrėdhėnieve ndėrkombėtare, do tė
pėrqendrohem nė njė ēėshtje tė veēantė tė programit tė
kėsaj konference E ardhmja e myslimanėve ballkanas nė
kuadėr tė ngjarjeve rajonale dhe ndėrkombėtare. Pėrvoja e
punės pėr pėrpilimin e njė libri tė sapo botuar me titull:
Pėrballjet me islamofobinė mė bėn tė them se njė temė e
tillė vetėm sa mund tė gėrvishtet nė njė ligjėratė. Nga sa
kam mundur tė mėsoj pėr tė shkuarėn dhe tė vėzhgoj mbi
zhvillimet e tanishme e them pa ngurrim dhe me njėfarė
dėshpėrimi se gjendja e sotme e myslimanėve nė Ballkan
ėshtė tejet e vėshtirė, e pasigurt, e rrezikuar dhe me
shumė pikėpyetje. Pėr tė bėrė arsyetime tė tilla nuk mė
shtyn ndonjė prirje pėr pesimizėm, por janė analizat e
thelluara qė kam gjetur tek shumė studiues seriozė e tė
ndershėm perėndimorė qė mė shtyjnė tė shprehem kėshtu pėr
rrjedhojat e zhvillimeve botėrore, evropiane, ballkanike
dhe shqiptare mbi gjendjen e myslimanėve.
Trojet ballkanike ku shumica e popullsisė ėshtė myslimane
Bosnje Hercegovina, Kosova, Shqipėria, Shqipėria Lindore
janė quajtur nga studiuesit perėndimorė edhe si Evropa
myslimane, ku Islami ka qenė gjithnjė nė mbrojtje, e jo nė
sulm, nė fakt nė tėrheqje gjatė shekujsh dhe ku myslimanėt
nuk ka tė ngjarė tė japin ndonjė kontribut nė jetėn e
pėrgjithshme tė Islamit, por ku Islami mund tė bėhet aktiv
nėn ndikimet qė vijnė nga pjesė tė tjera tė Botės.
Ky shqetėsim pėrmendet nėpėr libra edhe si faktor kryesor
qė nxiti Vatikanin tė tregohej i interesuar tė bėhej aktiv
gjatė viteve tė luftės nė Bosnje dhe mė pas nė Kosovė. Me
spekulimin se vatrat myslimane nė Ballkan do tė pėrdoreshin
nga fondamentalizmi islamik kundėr Evropės sė krishterė,
serbėt janė pėrpjekur tė pėrligjnin agresionet e tyre nė
Bosnje dhe nė Kosovė e tė fitonin simpati e mbėshtetje nga
Perėndimi pėr gjenocidin e tyre.
Ballkani njihet e pėrmendet si njė nga tri zonat ku kanė
bashkėjetuar mė shumė nė paqe dhe nė harmoni myslimanėt, tė
krishterėt dhe hebrenjtė, por qė njėkohėsisht gjatė
historisė sė ballafaqimit 1400-vjeēar midis Islamit dhe
Krishterimit, janė bėrė edhe shesh kryesor betejash, shesh
kryqėzatash dhe objekt i rikonkuistės sė krishterė. Kėto
tri zona janė Levanti, Gadishulli Iberik dhe Ballkani.
Sot Ballkani ka mbetur e vetmja zonė ku problemi shtrohet
ende frikshėm pėr myslimanėt: nėse Islami do tė mbijetojė
edhe kėtu apo do tė zhduket, siē ka ndodhur nė gadishullin
iberik gjatė rikonkuistės spanjolle para 500 vjetėsh, ku
nuk ka mė Islam. Nė Levant kryqėzatat dėshtuan dhe nuk u bė
njė rikonkuistė e plotė e tipit spanjoll para 8-9 shekujsh.
Gjenerali francez Henri Guro nė vitin 1920, kur shkoi tek
varri i Saladinit, ngadhėnjimtarit mbi kryqėzatat dhe
ēliruesit tė Jerusalemit, shqiptoi fjalėt: Saladin ne u
rikthyem. Prania ime kėtu vulos fitoren e kryqit mbi
gjysmėhėnėn. Por tani, pas gati njė shekulli, edhe pse
Jerusalemi ėshtė sėrish i pushtuar, kėtė radhė nga shteti
hebre i Izraelit i krijuar mė 1948, fjalėt e gjeneralit
francez mbeten vetėm njė mburrje qė dėshmon se fryma e
kryqėzatave dhe rikonkuistės, edhe pse nuk ėshtė zhdukur
mund tė quhet pėrfundimisht e dėshtuar nė Levant.
Kurse nė Ballkan gjėrat duhen parė mė ndryshe, me mė shumė
shqetėsim dhe frikė pėr tė ardhmen e myslimanizmit.
Studiuesi britanik Endrju Uitkroft, nė njė libėr tė tij mbi
historinė e ballafaqimeve tė Krishterimit me Islamin nga
viti 638 deri nė vitin 2000 na kujton se lufta me Islamin
nė Ballkan, nė trupin e vet Evropės, u bė mė e dhunshme, se
nė secilin nga pėrleshjet e mėparshme ... Ballkani u bė
skena ku luhej akti final i pėrleshjes sė Evropės sė
krishterė me Islamin, pėr njė kryqėzatė tė fundit. Pėr fat
tė keq pasojat e tejzgjatura tė kėtij antagonizmi kanė
vazhduar edhe pas shkatėrrimit tė Perandorisė Osmane.
Sipas kėtij autori: nė Ballkan rizgjimi i ideve tė largėta
shėrbeu si zjarrvėnie pėr mizoritė e shekulli XX, ku
natyrisht mė shumė bien nė sy mizoritė gjatė gjenocidit
kundėr myslimanėve tė Bosnjės dhe tė Kosovės nė dekadėn e
fundit tė kėtij shekulli.
Pėrēuesit e rrymės islamofobe nė mendimin dhe propagandėn
shqiptare kanė njė prirje tė ēuditshme qė luftėn agresive
tė serbėve kundėr boshnjakėve myslimanė ta paraqesin si
luftė vetėm pėr motive fetare, duke mohuar kėshtu
padrejtėsisht se ajo ishte nė radhė tė parė rrjedhojė e
synimeve gjeopolitike tė Serbisė. Kurse lidhur me
agresionin e Serbisė nė Kosovė, po kėta pėrēues tė
islamofobisė shprehen se ishte veprim i diktuar vetėm nga
gjeopolitika dhe pėrpiqen ta mohojnė atė pėrmasė fetare qė
kishte ky agresion. Kjo bėhet pėr tė krijuar idenė e gabuar
dhe mashtruese se ballafaqimet historike dhe aktuale tė
shqiptarėve me fqinjėt armiqėsorė nuk kanė fare pėrmasė
fetare, por janė vetėm rrjedhojė e pėrplasjeve
gjeopolitike. Me kėtė duan tė mohojnė faktin qė islamizimi
i shqiptarėve u ka sjellė dobi nė pėrballjet e tyre me
fqinjėt e krishterė. Ndėrsa zonja e nderuar Medlin
Ollbrajt, qė drejtonte diplomacinė amerikane nė kulmin e
ndėrhyrjes perėndimore kundėr gjenocidit serb nė Kosovė,
vėren shumė saktė se: Farėrat e konfliktit nė Kosovė,
ashtu si nė luftėrat qė shpėrthyen pas shpėrbėrjes sė
Jugosllavisė, ishin mbjellė nė historinė fetare tė
rajonit. Rrjedhimisht, pa ditur, pa mbajtur parasysh edhe
historinė dhe trashėgiminė fetare nė Ballkan, nuk mund tė
bėhet politikė e dobishme kombėtare pėr shqiptarėt, as pėr
myslimanėt nė tėrėsi.
Myslimanėt ballkanas, qė do tė thotė kryesisht boshnjakėt
dhe shqiptarėt, vazhdojnė tė mbeten nė pozita mbrojtjeje,
sepse janė tė sulmuar dhe tė kėrcėnuar nga tė tjerėt nė
Ballkan dhe nga jashtė tij. Kėta myslimanė kanė mbetur si
ishuj nė njė det tė krishterė, janė pjesa mė e izoluar e
Ummetit mysliman, ose po tė themi me terma mė laikė, pjesa
mė e shkėputur nga bota myslimane, pra njė objektiv mė i
zbuluar dhe mė i lehtė pėr tu goditur nga ēdo strategji
sulmuese kryqėzatare e rikonkuistadore antimyslimane.
Po a ekziston nė kohėn tonė ndonjė strategji e tillė,
viktimė e sė cilės mund tė bien nė radhė tė parė myslimanėt
e Ballkanit qė janė nė pjesėn mė periferike tė Islamit, nė
vijėn e ballafaqimit e tė pėrplasjes mė tė drejtpėrdrejtė,
qė janė mė tė dobėtit dhe mė tė pambrojturit midis Ummetit
mysliman? Njė strategji e tillė ka ekzistuar gjithnjė,
ekziston dhe tani, madje po merr karakter mė tė acaruar pėr
shkak tė ballafaqimeve globale nė marrėdhėniet
ndėrkombėtare. Kėtė na e vėrteton edhe fakti qė edhe pas
ndėrhyrjes ushtarake tė NATO-s nė Kosovė nė vitin 1999,
ēėshtja e realizimit tė tė drejtave tė shqiptarėve tė
Kosovės dhe tė kombit shqiptar nė tėrėsi trajtohet ende nė
mėnyrė tė ēuditshme, shumė mė ndryshe nga sa pėrcaktojnė
parimet dhe normat e sė drejtės ndėrkombėtare, praktikat
dhe precedentėt e realizimit tė vetėvendosjes sė popujve
dhe tė zgjidhjeve sė ēėshtjeve kombėtare nė marrėdhėniet
ndėrkombėtare. Ende ka vend pėr shumė dyshime se shqiptarėt
mund tė diskriminohen edhe nė kėtė rast. Edhe ēėshtja e
Bosnjės pėrmban ende dilema tė hapura. Mund tė shtohen
fakte tė tjera qė e bėjnė tė besueshme se pėrkatėsia fetare
e shqiptarėve nė Islam herė pas here keqpėrdoret nė dėm tė
shqiptarėve, ndonėse janė tejet tė ekzagjeruara alarmet qė
japin politikanė e propagandistė shqiptarė se shqiptarėt do
tė jenė gjithnjė tė nėpėrkėmbur, nuk do tė pranohen nė
Evropė, nuk do tė mirėkuptohen nga Perėndimi deri ditėn qė
ata tė vendosin tė braktisin plotėsisht Islamin dhe tė
konvertohen nė tė krishterė.
Studiuesi Fred Hollidej kur ėshtė pėrpjekur tė gjejė
pėrgjigjen mė tė saktė rreth dilemės: Islami dhe
Perėndimi: kėrcėnim Islam apo kėrcėnim ndaj Islamit? ka
theksuar: Janė tė pakta, nėse ka, ato ēėshtje nė
marrėdhėniet ndėrkombėtare qė kanė prodhuar kaq shumė mite
sa ēėshtjet e tė ashtuquajturit kėrcėnim islamik. Pėr
arsyet qė u pėrmendėn mė lart nuk duhet tė ketė vend pėr
dilema tė tilla nė rastin e Ballkanit, sepse kėtu ėshtė
fare e qartė qė nuk ekziston asnjė premisė pėr krijimin e
ndonjė rreziku islamik. Njė rrezik tė tillė nuk kanė
mundėsi ta krijojnė as boshnjakėt dhe as shqiptarėt. Por
janė tė shumtė faktorėt qė krijojnė rrezik real pėr Islamin
dhe qė i bėjnė shqiptarėt dhe boshnjakėt myslimanė tė
mbeten tė nėpėrkėmbur dhe tė kėrcėnuar nga tė gjitha anėt.
Nėse flasim pėr Islamin si besim dhe pėr myslimanėt si
bashkėsi fetare, atėherė duhet tė themi se kėta mė tė
rrezikuar se kudo janė nė Shqipėri, madje janė mė tė
keqtrajtuar dhe mė tė fyer kėtu se sa myslimanėt nė Bosnje,
Kosovė, Maqedoni. Myslimanėt nė Shqipėri janė edhe mė tė
ligėshtuarit nė qėndresėn e tyre. Kjo vjen nga qė ata
gjenden nėn trysni tė veēantė, krahas faktorėve tė
pėrgjithshėm qė veprojnė negativisht kundėr Islamit nė
Ballkan, nė Shqipėri veprojnė edhe disa faktorė negativė
specifikė. Nė Shqipėri nuk ka pasur dhe nuk ka pėrse tė
ketė islamofobi, por pikėrisht kėto dy dekadat e fundit
vihet re njė pėrhapje e shfrenuar e njė islamofobie tė
importuar nga vende fqinje dhe nga Perėndimi. Gjatė 15
viteve qė ndajnė shqiptarėt nga shembja e diktaturės
komuniste ēka shėnoi rikthimin e lirisė sė besimit dhe tė
fesė shtypur dhunshėm nga ateizmi komunist, myslimanėt
shqiptarė nuk i kanė gėzuar njėsoj dhe nė tė njėjtėn masė,
sikurse besimtarėt e krishterė, mirėsitė qė solli ndryshimi
i bėrė. Ka 15 vjet qė besimtarėt myslimanė shqiptarė
terrorizohen nga boritė e alarmit se Shqipėria dhe
shqiptarėt po pėrpihen nga fondamentalizmi islamik, po bien
nė rrjetat e terrorizmit islamik; se Shqipėria qenka vatėr
e veprimtarive tė Al-Kaedės dhe tė Bin Ladenit; se nė
Shqipėri po e marrka frerin nėpėr kėmbė njė nacionalizėm
islamik, qė paska nė plan tė shkatėrrojė krishterimin e
fqinjėve dhe tė Evropės, madje tė rrethoka Serbinė me njė
hark islamik nė bashkėpunim me myslimanėt e Bosnjės dhe nėn
tutelėn e vahabizmit saudit e tė Ajatollahėve tė Iranit.
Mjedise tė fuqishme politike deri nė majat mė tė larta tė
pushtetit, pothuajse gjithė gazetat dhe mediat kryesore i
kanė fryrė pa pushim njė histerie tė papėrmbajtur pėr tė
tromaksur myslimanėt shqiptarė dhe pėr tė mpirė Islamin nė
Shqipėri, duke krijuar artificialisht njė psikozė frike se
mos shqiptarėt akuzohen pėr fondamentalistė e terroristė
islamikė. Nė Shqipėrinė e sotme ka forca dhe mjete tė
fuqishme qė pėrpiqen tė krijojnė pėr myslimanėt njė tmerr
akuzash siē krijonte inkuizicioni spanjoll pėr hebrenjtė,
myslimanėt dhe katolikėt e dyshimtė, qė akuzoheshin pėr
herezi dhe heretikė.
Myslimanėt shqiptarė po i trullosin me gjithfarė
teorizimesh absurde se feja islame qenka e huaj pėr ta,
qenka fe e pushtuesve, fe joburimore e shqiptarėve, se nuk
qenka e vėrtetė qė shumica e shqiptarėve janė bėrė
ndonjėherė myslimanė, se edhe ata qė e ndjejnė veten
myslimanė nė fakt qenkan kriptomuslimanė, pasi nė thelb, pa
e ditur as ata vetė qenkan tė krishterė. Pa pikė turpi
myslimanėve shqiptarė u kėrkohet si myslimanėve dhe
hebrenjve nė Spanjėn e inkuizicionit ta braktisin fenė e
tyre qė tė kthehen nė fenė e vėrtetė tė tė parėve,
pėrndryshe do ta kenė punėn pisk, do tė izolohen, nuk do tė
modernizohen, do tė braktisen nga qytetėrimi dhe pėrparimi
europian. Tellallėt e islamofobisė me sharlatanizėm e kanė
shpallur Islamin deri fe tė poshtėrimit njerėzor, kanė
hedhur nė qarkullim libra e shkrime fyes e shpifės se nė
Shqipėri kultivohet islamofashizmi, antisemitizmi islamik
me bazė kuranore, se komunizmi nė Shqipėri ka qenė mė i
egri, pasi ishte komunizėm i kultivuar nė terren islamik.
Pa pikė turpi myslimanėve shqiptarė u kėrkohet me kėrcėnim
tė konvertohen nė tė krishterė. Puna ka shkuar deri atje sa
kėtė konvertim ta shpallin si fait accompli drejtuesit mė
tė lartė shtetėror qė kanė shpallur se do tė pėrmbysin 555
vjet histori tė shqiptarėve, i quajnė myslimanėt shqiptarė
myslimanė europianė, dmth myslimanė tė kryqit, dhe madje po
pėrgatisin qė kėtė ta sanksionojnė duke i detyruar
myslimanėt shqiptarė qė edhe letrėn e njoftimit ta marrin
me figura shenjtorėsh katolikė tė stampuar. Ka 15 vjet qė
zbatohet njė program pune qė zėri mė i autorizuar i
inteligjencės shqiptare ia kėrkoi kryetarit tė fundit
komunist tė Shqipėrisė, pėr ta shpallur si tė mirėqenė
ndalimin e fesė islame nė Shqipėri, edhe pasi tė rivendosej
liria e besimit pėr katolikėt dhe ortodoksėt. Nė Shqipėri
vihen nė qarkullim deri libra provokues me tituj provokues
antiislamė dhe shpallet krijimi i Lėvizjes pėr Rikonkuistėn
Shqiptare. Lista e fakteve tė tilla mund tė zgjatet shumė
mė tepėr. Kėtė zell islamofob krejt tė veēantė nuk mundi ta
ftohte as qėndrimi i urtė qė mbajti diplomacia perėndimore
nė fillim tė vitit 2006 kur nėpėrmjet ministrit tė jashtėm
tė Spanjės, kryetarit tė Komisionit tė Bashkimit Evropian
dhe vėllait tė presidentit amerikan deklaruan publikisht se
e njohin Shqipėrinė si vend ku 80% e popullsisė ėshtė e
besimit islam dhe bėnė deklarata qė Islami nė Shqipėri dhe
praninė e Shqipėrisė nė Konferencėn e Vendeve Islamike e
trajtonin si vlera evropiane. E megjithatė, edhe pas kėsaj
nuk ėshtė ndėrprerė histeria e islamofobisė shqiptare pėr
tė kėrkuar daljen e Shqipėrisė nga Konferenca e Vendeve
Islamike.
Pushtetarėt mė tė lartė tė Shqipėrisė edhe kur hiqen se po
nxjerrin nė pah para Botės vlerat e harmonisė dhe tė
tolerancės ndėrfetare qė ekziston midis shqiptarėve e bėjnė
kėtė nė njė sfond idesh dhe veprimesh tė tyre islamofobe,
shtrembėrojnė tė vėrtetat dhe i lėnė punėt e organizimit tė
veprimtarive pėr harmoninė fetare nė duar politikanėsh dhe
intelektualėsh qė njihen botėrisht pėr islamofobinė e tyre
tė theksuar. Kohėt e fundit pikėrisht intelektualė tė tillė
kanė hedhur edhe tezėn e marrė se harmonia fetare nė
Shqipėri qenka si njė ndėrtesė e vjetruar qė paska nevojė
pėr njė riparim tė madh, ēka nėnkupton se ata synojnė tė
prishin edhe ato vlera tė mėdha qė janė krijuar nė Shqipėri
nė fushėn e harmonisė fetare vetėm qė tė krijojnė raste tė
reja pėr sulme kundėr myslimanėve dhe myslimanizmit.
Tė gjithė kėta faktorė negativė bėhen edhe mė veprues pėr
shkak tė zhvillimeve ndėrkombėtare. Islami sot mė shumė se
kurrė ėshtė vendosur nė qendėr tė jetės dhe tė
marrėdhėnieve ndėrkombėtare dhe po trajtohet si poli tjetėr
nė ballafaqimet gjeopolitike e fetare nė botė. Pėr shumė
forca politike, fetare e shoqėrore, pėr shtete dhe qeveri
Islami sot ėshtė armiku, edhe pse kėtė nuk e pohojnė
gjithnjė hapur protagonistėt e antimyslimanizmit tė
krishterė nė Perėndim. Por shenjat janė tė qarta se
islamofobia nė ditėt tona ka marrė pėrmasa dhe ngjyrime
shumė mė tė theksuara si dukuri politike dhe ideologjike,
edhe pse ballafaqimet fetare nė realitet nuk krijojnė
acarime dhe dogmat e ritualet fetare nuk ēojnė nė pėrplasje
sa ēon politika dhe teologjia. Kjo pasqyrohet sidomos nė
zinxhirin e zėvendėsimeve tė armikut kryesor qė ka bėrė
liberal demokracia perėndimore duke kaluar nga fashizmi tek
komunizmi dhe tani tek fondamentalizmi islamik dhe pas 11
shtatorit 2001 tek terrorizmi islamik dhe xhihadizmi.
Pas fitores mbi fashizmin si armik i demokracisė u
pėrcaktua komunizmi dhe konflikti botėror mori karakter
ideologjik. Me pėrfundimin e Luftės sė Ftohtė (qė e disa e
quajnė Lufta e Tretė Botėrore) qė shėnoi njė disfatė pėr
komunizmin, menjėherė filluan kėrkimet pėr tė gjetur
armikun e ri. Dhe ky armik u gjet tek Islami dhe
myslimanizmi, ēka u pasqyrua menjėherė nė teorinė e
pėrplasjeve tė qytetėrimeve. Fondamentalizmi islamik u bė
armiku i ri. Ngjarjet tragjike tė 11 shtatorit 2001 sollėn
tezat mbi islamofashizmin dhe parullat pėr njė koalicion tė
ri botėror si ai kundėr fashizmit gjatė Luftės sė Dytė
Botėrore. Tani vonė njėri nga propaganduesit mė tė zellshėm
tė tezės sė islamofashizmit, politologu amerikan Frensis
Fukujama, po pėrpiqet ta ngushtojė edhe mė portretin e
armikut kryesor duke shpallur si tė tillė vetėm
xhihadizmin.
Spekulimet me fjalėn dhe konceptin e Xhihadit janė tė
shumta nė botė dhe janė tepėr bajate edhe kėtu nė Shqipėri.
Megjithatė, pėrpunuesit e mendimit politik nė shėrbim tė
forcave islamofobe nuk e fshehin se shqetėsimi i tyre mė i
madh tashmė nuk ėshtė pėr tė pėrballuar Xhihadin Islamik,
por pėr tė kaluar nė njė sulm tė ri kundėr Islamit, pėr tė
nxitur luftėn nė zemėr tė botės islamike.
Nga Xhihadi nė Fitna e ka titulluar njė leksion tė tij
islamologu francez Zhil Kepel, qė shpjegon se si pėrpjekjet
e Perėndimit tė krishterė sot synojnė qė ta luftojnė
Islamin duke i vėnė myslimanėt tė pėrleshen me
njėri-tjetrin. Pėr kontradiktat dhe luftėrat e brendshme nė
botėn myslimane ka shkruar mjaft edhe politologu amerikan
Samuel Hantington. Shembuj konkretė tė njė strategjie tė
tillė i shohim qartė nė Afganistan, Irak madje edhe nė
rastin e luftės sė fundit tė Izraelit kundėr Hesbollahut qė
synonte tė shkaktonte nė Liban tė njėjtėn gjė. Por shenja
tė qarta tė pėrpjekjeve pėr ta shkatėrruar Islamin nė
Ballkan nėpėrmjet kėsaj qė Kepel e quan Fitna kemi edhe
ne nė Shqipėri. Islamofobia shqiptare ka vite me radhė qė
pėrpiqet tė mpijė vullnetin e myslimanėve pėr tė mbrojtur
politikisht Islamin dhe nxit kontradikta artificiale midis
vetė myslimanėve shqiptarė pėr tė dobėsuar kompaktėsinė e
tyre.
Janė pra shumė rrethana ndėrkombėtare, ballkanike dhe
shqiptare qė na shtyjnė tė mendojmė se pėrpjekjet pėr
mbrojtjen e Islamit tek shqiptarėt do tė ndeshen nė tė
ardhmen nė shumė pengesa.
EDHE AHTISARI VIKTIMĖ E MARRĖZISĖ SERBE
Marrėzitė politike dhe diplomatike tė Beogradit nuk kanė tė
ndalur. Viktimė e marrėzive u bė edhe i dėrguari i posaēėm
i OKB-sė pėr trajtimin e statusit tė Kosovės, Mati
Ahtisari, njė figurė shumė e njohur politike e diplomatike
nė arenėn ndėrkombėtare, qė ka pėrmbushur shumė misione tė
vėshtira diplomatike nė botė, duke pėrfshirė edhe misionin
e vitit 1999 pėr tė shmangur njė kapitullim tė Serbisė pas
ndėrhyrjes sė NATO-s.
Nė tė vėrtetė Serbia meritonte ti nėnshtrohej njė
kapitullimi si Gjermania pas goditjeve tė koalicionit
botėror antifashist nė mbarim tė Luftės sė Dytė Botėrore.
Serbia e Milosheviēit gjatė dekadės sė fundit tė shekullit
XX bėri nė Ballkan politikė luftėnxitėse, agresion
kriminal, krime kundėr njerėzimit e genocid kundėr popujve
tė tė njėjtės natyrė me ata qė bėri Gjermania hitleriane nė
vitet 1939-1945.
Bota demokratike, nėpėrmjet NATO-s u detyrua tė pėrdorte
forcėn ushtarake pėr ti dhėnė fund kėsaj politike
agresioni e lufte tė Serbisė sė Milosheviēit, njėsoj siē
ishte detyruar bota demokratike nė vitet 1939-45 tė
mposhtėte me forcėn e armėve Gjermaninė e Hitlerit. Por pėr
rrethana e konjuktura tė tjera ndėrkombėtare Serbia e
Milosheviēit nuk e mori deri nė fund e si duhej ndėshkimin,
sikurse e mori Gjermania e Hitlerit. Serbia e populli i saj
nuk shpaguan si duhet pėr krimet qė bėnė kundėr popujve tė
tjerė tė Ballkanit. Qė Serbia tė shpėtonte shumė lehtė nė
krahasim me Gjermaninė ndikuan shumė forca e faktorė
ndėrkombėtarė. Nė lojėrat diplomatike qė u bėnė njė rol me
shumė rėndėsi luajti pikėrisht Mati Ahtisari. Politikanėt e
populli i Serbisė nuk ia shpėrblejnė dot tė mirėn qė kanė
parė nga Ahtisari kur ai mundėsoi sukesin e misioni
Ahtisari-Ēėrnomėrdin dhe i mundėsoi Serbisė qė humbjen e
betejės me NATO-n tė mos e mbyllte me njė akt kapitullimi
tė mirėfilltė pa kushte si Gjermania hitleriane, por me njė
marrėveshje ēadrash nė Kumanovė midis gjeneralėve tė
NATO-s e gjeneralėve serbė.
Mirėpo pikėrisht ndaj Maati Ahtisarit serbėt po tregohen
ditėt e fundit mosmirėnjohės nė kulm, shpifės e fyes, sepse
nuk mund tė pajtohen me diplomacinė e tij tė arsyeshme e tė
ekuilibruar nė trajtimin e problemit tė statusit tė
Kosovės. Serbėt duhej tė ishin mė tė kėnaqur se shqiptarėt
qė misionin e pėrfaqėsuesit tė posaēėm tė OKB-sė pėr
Kosovėn e mori pėrsipėr Ahtisari, njeriu qė ndihmoi mjaft
qė tė kufizohej ndėshkimi dhe poshtėrimi i Serbisė nė vitin
1999. Por serbėt dėshmuan se nuk dinė tė jenė mirėnjohės. I
nderuari Ahtisari pati rastin tė njohė mė mirė se me cilin
ka tė bėjė, mbase dhe tė ndjejė nė vetėvete njėfarė
zhgėnjimi qė u pėrkushtua aq shumė nė vitin 1999 ta bėnte
mė tė pakapėrdishme pėr serbėt disfatėn nė ballafaqimin me
NATO-n pėr Kosovėn.
Politikanėt e diplomatėt serbė, qė vazhdojnė rrugėn e
Milosheviēit me mjete tė tjera, e kanė shumė tė vėshtirė
tė kapėrdijnė disfatat, tė ulin zjarminė megalomane nė
trajtimin e problemit tė Kosovės. Pėr tė treguar se po
bėjnė politikė tė fortė qėndrestare kanė zgjedhur rrugėn e
bllofeve tė njėpasnjėshme dhe tė marrėzive pa fund. Por
bllofi dhe marrėzia qė bėnė me sulmet kundėr Mati
Ahtisarit dėshmon se kanė rėnė nė njė gjendje dėshpėrimi mė
tė rėndė se kurrė. Akuzat qė i bėnė Ahtisarit janė shumė tė
trasha. Kėtė e tregon dhe fakti qė OKB e mbrojti me
vendosmėri tė dėrguarin e saj, ēka do tė thotė se serbėt
morėn njė shuplakė tė rėndė diplomatike.
Serbėt akuzuan Ahtisarin se paska fyer popullin serb duke i
kujtuar Beogradit pėrgjegjėsinė e Serbisė sė Milosheviēit.
Ahtisari ka dhėnė shpjegimet e duhura se serbėt kanė
spekuluar me bisedat e bėra me tė, duke keqinterpretuar
jashtė kontekstit mendimet dhe fjalėt e tij. Por edhe sikur
Ahtisari apo cilido personalitet ndėrkombėtar tė vejė nė
dukje pėrgjegjėsinė kolektive qė ka populli serb pėr krimet
e Serbisė gjatė agresioneve tė drejtuar nga MiIlosheviēi
nuk bėn as padrejtėsi, as fyerje kundėr popullit serb, por
vetėm thotė njė tė vėrtetė qė duhet mbajtur parasysh nė ēdo
rast.
Pėrgjegjėsia kolektive e njė populli apo kombi pėr krimet
qė bėn shteti i tij kundėr popujve e shteteve tė tjerė
nėpėrmjet luftės e agresionit ėshtė gjė e njohur nė
marrėdhėniet ndėrkombėtare. Shtetet e mundura kur
kapitullojnė, kur nėnshkruajnė traktate paqeje pas njė
lufte agresive qė kanė shpėrthyer ndėshkohen nė mėnyra tė
ndryshme. Kėto ndėshkime nuk janė vetėm individuale, pėr
udhėheqėsit politikė, apo komandantė ushtarakė. Ata
rėndojnė mbi tėrė popullin, madje zakonisht kanė rėnduar
kryesisht mbi popullin, si pėr shėmbull nė atė tė vendosjes
sė shtetit tė mundur nėn pushtim tė huaj, tė cedimit tė
territorit, tė pagimit tė dėmshpėrblimeve etj.
Rasti mė i qartė i ngarkimit me pėrgjegjėsi kolektive tė
popullit ėshtė rasti i Gjermanisė pas kapitullimit nė
mbarim tė LDB. Nė rastin e Gjermanisė pėrgjegjėsia e
popullit ėshtė theksuar shprehimisht nė dokumentet politike
diplomatike tė kohės. Nė njė leksion tė mbajtur mė 30
janar 1947 nė sallonin e leksioneve publike nė Moskė, D.D.
Monin theksonte: sikurse nėnvizohet nė vendimet e
Konferencės sė Berlinit populli gjerman nuk mundet ti ikė
pėrgjegjėsisė. Vendimet e Konferencės sė Berlinit (17
qershor-2 gusht 1945) ku morėn pjesė burrat kryesorė tė
shtetit nė atė kohė, Presidenti i SHBA, Truman, udhėheqėsi
sovjetik, Josif Stalin, udhėheqėsit britanikė Uinston
Ēėrēill e pastaj Kliment Etli, janė edhe mė tė qarta pėr
pėrgjegjėsinė kolektive tė popullit, shteti e qeveria e tė
cilit kanė bėrė agresione krime kundėr paqes e njerėzimit.
Nė pjesėn e tretė tė Komunikatės mbi Konferencėn e Tri
Fuqive nė Berlin, qė mban titullin Mbi Gjermaninė
theksohej shprehimisht: Ushtritė aleate kanė pushtuar tėrė
Gjermaninė dhe populli gjerman ka filluar tė paguajė pėr
krimet e tmerrshme qė janė kryer nėn drejtimin atyre ndaj
tė cilėve ai (populli) shprehte hapur miratim nė kohėn kur
ata kishin suksese dhe u nėnshtrohej verbėrisht.
(Vnjeshnjaja politika Sovjetsokovo Sojuza, v.III, OGIZ,
1947, fq.339). Ishte plotėsisht e drejtė dhe e saktė mė
1999 tė thuhet e njėjta gjė nė drejtim tė popullit serb pėr
krimet qė bėri ghatė 10 viteve Serbia e drejtuar nga
Milosheviēi. Jo vetėm politikanėt e ushtarakėt serbė, apo
paramilitarėt i shkonin pas verbėrisht MiIlosheviēit dhe
miratonin haptas krimet qė bėheshin, por i gjithė populli
serb. Kryeministri i sotėm serb, Koshtunica, fotografohej
me automatik nė dorė si paraushtarak. Ministri i sotėm i
jashtėm, Drashkoviē, i kundėrvihej nganjėherė Milosheviēit,
sepse kėrkonte krime nė shkallė edhe mė tė madhe kundėr
shqiptarėve.
Nė Komunikatė thuhet: Aleatėt nuk kanė ndėrmend ta
asgjėsojnė, ose ta skllavėrojnė popullin gjerman. Aleatėt
kanė ndėrmend ti japin popullit gjerman mundėsinė qė nė tė
ardhmen tė rindėrtojė jetėn e tij nė themele paqėsore e
demokratike. Nė qoftė se pėrpjekjet e vetė popullit gjerman
do tė drejtohen pa ndėrprerje drejt kėtij qėllimi, atėherė
pėr atė do tė jetė e mundur me kalimin e kohės tė zejė vend
midis popujve tė lirė e paqsorė tė botės. Kėshtu u duhet
thėnė dhe serbėve. Por kėta deri tani nuk kanė bėrė asgjė
nė kėtė drejtim, pėrkundrazi janė tė pakėnaqur pse u
kujtohet nganjėherė lufta qė bėri Milosheviēi. Nuk durojnė
qė njė personalitet si Ahtisari tė pėrmendė kalimthi nėse
duhet mbajtur parasysh pėrgjegjėsia e Serbisė pėr ato qė u
bėnė nė kohėn e Milosheviēit. Populli serb jo vetėm ndoqi
verbėrisht politikėn milosheviēiane, jo vetėm u deh pėr
vite me radhė nga sukseset kriminale tė kėsaj politike
dhe mbėshteti Milosheviēin, por nė fakt po e mbėshtet
gjėrėsisht dhe tani pas kaq vitesh. Ppopulli serb nuk ka
kėrkuar tė falur pėr asgjė, por vazhdon tė akuzojė viktimat
e agresioneve tė shtetit tė tij. Populli serb ende nuk bėn
pėrpjekje tė hyjė nė rrugėn e demokracisė e tė paqes siē
kėrkonte Konferenca e Berlinit pėr popullin gjerman, por
kėrkon shpėrblime pėr agresionin. Politika e shtetit serb
nuk i prin popullit tė vendit drejt pėrpjekjeve pėr tė
shlyer fajet pėr krimet, por e nxit tė veprojė nėn psikozėn
milosheviēiane. Drashkoviēi e kthen nė shaka tė pėshtirė
pėrgjegjėsinė e Serbisė e tė popullit tė saj kur pretendon
se mjafton bombardimi i NATO-s nė vitin 1999 pėr ta quajtur
se Serbia i ka larė mėkatet dhe pėr kėtė duhet tė
shpėrblehet duke e kthyer Kosoėvs sėrish nėn hyqmin serb.
Pushteti serb mbron kriminelėt mė tė rrezikshėm tė luftės
nė Bosnje e Kosovė. Serbia e populli serb jo vetėm nuk kanė
shlyer asgjė nga krimet qė kanė bėrė, por as e mendojnė se
ėshtė detyrim i tyre tė japin shpagim nė atė rrugė qė po i
kėshillon bashkėsia ndėrkombėtare. Kėtė e tregoi fare mirė
sulmi i marrė serb kundėr Ahtisarit.
Ministri i jashtėm sovjetik Vjaēesllav Molotov thoshte mė
10 qershor 1946: Nuk ėshtė e drejtė tė njejtėsosh
Gjermaninė hitleriane me popullin gjerman, ndonėse populli
gjerman nuk mund tė heqė nga vetja pėrgjegjėsinė pėr
agresionin e Gjermannisė dhe pėr pasojat e tij tepėr tė
rėnda ( D.D. Monin, leksioni i pėrmendur). Politikanėve e
diplomatėve serbė duket u pėlqen vetėm pjesa e parė e
mendimit tė Molotovit pėr tė thėnė se populli serb nuk
duhet njėsuar me Milosheviēin. Por me kaq nuk mbyllet dot
hesapi. Populli serb si ai gjeman nuk mund tė heqė nga
vetja pėrgjegjėsinė pėr agresionin e Serbisė sė
Milosheviēit. Populli serb u njejtėsua vetė me politikėn
milosheviēiane. Shteti i sotėm serb dhe populli serb
vazhdojnė nė fakt ta njejtėsojnė veten me thelbin e
politikės milosheviēiane. Prandaj sulmojnė Ahtisarin kur ua
kujton nė mėnyrėn mė njerėzore kėtė pėrgjegjėsi.
Mė 5 qershor 1945 nė Berlin komandantėt ushtarakė tė
aleatėve Ajzenhauer (SHBA), Zhukov(BRSS), Montgomeri
(Britania e Madhe ) dhe Delatr de Tasinji (Francė)
nėnshkruan Deklaratėn mbi disfatėn e Gjermanisė..... E
natyrshme do tė ishte qė edhe nė Kumanovė tė ishte
nėnshkruar njė dokument i tillė dhe gjeneralėt serbė ta
merrnin atė si rezultat i luftės. Pėr tė shmangur njė fat
tė tillė u lodh shumė atėherė Ahtisari tė cilin e fyejnė
serbėt sot. Nė hyrje tė asaj Deklarate ndėr tė tjera
theksohej se qeveritė aleate : ...vendosin kufijtė e
Gjermanisė, ose tė ēdo pjese tė saj, si dhe pėrcaktojnė
statusin e Gjermanisė, ose tė ēdo rajoni tė saj qė nė
ēastin e tanishėm ėshtė pjesė e territorit gjerman. Kėshtu
mund tė bėhet fare mirė ndaj Serbisė, madje rasti i Kosovės
ka dhe veēorinė se ėshtė territor i pushtuar me dhunė e
agresion nga Serbia nė vitin 1912 . Kot ēirren pushtetarėt
bllofistė tė Beogradit se nuk pranojnė qė administratori i
Kosovės Ryker tu japė shqiptarėve 15% tė territorit tė
Serbisė. Kosova nuk ėshtė territor qė i merret Serbisė, por
truall i ēliruar pas pushtimit e robėrimit serb.
Kryekomandantėt ushtarakė tė aleatėve mė 1945 nėnshkruanin
nė Berlin edhe kėtė vendim: Tė gjitha autoritetet gjermane
dhe populli gjerman duhet tė plotėsojnė pa kushte tė gjitha
kėrkesat e aleatėve dhe tu nėnshtrohen plotėsisht tė
gjitha shpalljeve, urdhėresave, udhėzimeve tė tyre... Nė
rastet kur autoritetet apo populli gjerman nuk do tė
pėrmbushė shpejt e plotėsisht detyrimet qė u ngarkon kjo
deklaratė, pėrfaqėsuesit e aleatėve do tė ndėrmarrin tė
gjitha hapat qė do ti gjykojnė tė pėrshtatshėm nė tė tilla
rrethana. Serbia nuk ka pėrmbushur shumė detyrime qė
duhet ti pėrmbushte pas marrėveshjes me NATO-n nė vitin
1999. Shkelje flagrante ėshtė mosdorėzimi i kriminelit
Mlladiē e shumė shkelje tė tjera. Autoritete serbe mund tė
pretendojnė se Serbia nuk u vu nė pozitėn e shtetit tė
mundur qė kapitullon pa kushte nė vitin 1999. Ashtu ndodhi
pėr rrethanat qė dihen.
Ahtisari, siē e pėrmendėn, dha ndihmesėn e tij tė madhe nė
kėtė drejtim. Ndėrsa tani ėshtė nė shėnjestėr tė fyerjeve
tė Beogradit. Kėtė shpėrblim Ahtisari po e merr pėr shkak
tė paralizės qė ka pėrfshirė prej kohėsh diplomacinė
ndėrkombėtare nė ndėshkimin e agresionit tė Serbisė dhe tė
ngėrēit qė ka zėnė kėtė diplomaci nė lėvizjet pėr zgjidhjen
e ēėshtjes sė Kosovės.
Rrethanat nė tė cilat kanė ndodhur paraliza nė dėshkimin e
Serbisė dhe ngėrēi nė trajtimin e ēėshtjes sė Kosovės i ka
shpjeguar shumė qartė Zonja e nderuar Medlin Ollbrajt kur
ka shkruar : Meqenėse Kosova ishte pjesė e Serbisė krimet
e Milosheviēit nuk mund tė cilėsoheshin si agresion ( I
Fuqishmi dhe i Gjithėfuqishmi 2006 fq. 59). Ajo shkruan
nuk mund tė cilėsoheshin, jo se nuk ishin agresion, sepse
nė fakt diplomacia amerikane e udhėhequr nga Bill Klinton
dhe Ollbrajt reaguan ndaj Serbisė si ndaj agresorit. Por
pėr fat tė keq diplomacia ndėrkombėtare e paralizoi veten
kur pėr realpolitikė pėrkėdheli shumė vite Serbinė e
Milosheviēit. Diplomacia ndėrkombėtare ka pėrkėdhelur edhe
Serbinė pasmilosheviēiane qė nuk ka ndryshuar aspak nga ajo
milosheviēiane , duke mbetur e gozhduar pas formulės boshe
tė kėrkojmė njė status pėr Kosovėn nė vend qė tė ishte
shpallur qysh nė vitin 1999 se Kosova do tė bėhet shtet i
pavarur sovran. Kėto lėkundje, paqartėsi ose prapamendime
nė segmente tė ndryshme tė diplomacisė ndėrkombėtare kanė
inkurajuar sė tepėrmi politikėn milosheviēiane pa
Milosheviēin qė ka ndjekur Serbia. Pushtetarėt serbė
prandaj tėrbohen kaq shumė tani qė ndjejnė qė diplomacia
ndėrkombėtare nuk ka rrugė tjetėr veēse tė dalė nga
paraliza nė qėndrimet ndaj Serbisė dhe ti japė fund
ngėrēit nė qėndrimin ndaj Kosovės.
Ahtisari si diplomat i shquar e ka mė tė qartė se shumė tė
tjerė kėtė domosdoshmėri dhe me taktin e tij tė njohur
pėrpiqet ta pėrēojė nė veprimtaritė pėr Kosovėn. Pranda
serbėt janė vėrsulur si tė ēmendur kundėr tij duke harruar
tė mirat qė kanė parė prej tij.
Shkruar pėr Bota Sot, 5 shtator 2006
Abdi Baleta
PSIKOZA E TERRORIZMIT ISLAMIK NĖ SHQIPĖRI
Ky titull duket si njė sajim i sforcuar gazetaresk, por
ėshtė njė konstatim fakti. Nė Shqipėri ka vite qė bėhet njė
propagandė e madhe pėr rrezikun e terrorizmit islamik,
sikur ky rrezik tė ishte kėtu mė i veēantė se kudo gjetkė
nė Europė e nė botė, sikur bota myslimane tė ishte
pėrqėndruar krejtėsisht tek Shqipėria dhe sikur vetė ajri
qė thithin shqiptarėt ta kishte pėrqėndrimin e viruseve tė
terrorizmit islamik mė tė lartin nė botė.
Mė 2 shtator 2006 Instituti i Mendimit e Qytetėrimit Islam
nė Tiranė, me bashkėpunimin e disa organizatave nga
Kuvajti, organizoi njė Konferencė akademike me temėn
Myslimanėt nė Ballkan: realiteti dhe e ardhmja. U mbajtėn
njė sėrė ligjėratash nga shqiptarė e tė huaj. Nė sallat e
Konferencės ishin rreshtuar kamerat e stacioneve televizive
dhe vėrdalliseshin gazetarė. Por nė mediat e gazetat e
Tiranės u mbajt pothuajse heshtje e plotė. Vetėm kanali
televiziv Vizion plus dha njė reportazh e lajm tė
shkurtėr. Duket sikur kameramanėt nė raste tė tilla
filmojnė jo pėr tė pasqyruar ngjarjet nė ekran por pėr tė
marrė materiale pėr arkivat e agjensive tė specializuara,
duke pėrfshirė ndoshta dhe ato shqiptare e tė huaja qė
mbikqyrin terrorizmin islamik nė Shqipėri.
Bojkoti ishte i plotė, si nė raste tė tjera veprimtarish qė
kanė tė bėjnė me Islamin. Kjo mė dha njė kėnaqėsi cinike,
sepse mė doli fjala qė thashė nė fund tė ligjėratės sime nė
kėtė konferencė kur i paralajmėrova pjesėmarrėsit se
punimet e saj do tė bojkotoheshin nga mediat dhe shtypi,
pasi shumicėn e mediave dhe tė gazetave tė pėrditėshme nė
Tiranė i ka zėnė pėr gryke kuēedra e islamofobisė.
Disa gazeta shkuan dhe mė larg se njė bojkotim i kėsaj
Konference. Gazeta integriste katolikocentriste 55 e
Fahri Balliut mė 4 shtator 2006 reagoi duke ribotuar njė
shkrim tė gjatė, tė botuar mė parė nuk dihet se kur dhe tė
shkruar nuk dihet se nga kush, nė njė fletushkė italiane me
emrin Foglio nėn titullin Islamo-fashizmi apo
islamo-komunizmi. Gazeta e shijeve policeske Sot mė 5
shtator botoi njė shkrim me titullin Paratė e terrorizmit,
sekuestrohen 10 milionė dollarė nė Shqipėri dhe me fjalitė
enigmatike Lista e plotė e aseteve tė bllokuara. Kush janė
tetė financuesit VIP. Kush e di pėr tė satėn herė
rrotullohej pllaka e stėrkonsumuar e gramafonit pėr dy
arabėt Jasin Kadi dhe Abdyl Latif Saleh qė janė dėbuar nga
Shqipėria dhe tė cilėve u janė bllokuar llogaritė bankare
dhe sekuestruar pasuritė e vėna me investimet e tyre, sepse
janė shpallur tė dyshuar pėr lidhje me terrorizmin nga
amerikanėt. Por gazetat e Tiranės sa herė duhet tė fryjnė
rrezikun islamik pėrsėrisin tė njėjtin avaz pėr kėta tė dy.
Nė ditėn e hapjes sė Konferencės pėr pozitėn e myslimanėnve
nė Ballkan zotėri Mevlud Dudiē, dekan fakulteti nė
Sanxhak, pėrshėndetjen e tij e nisi duke rrėfyer njė episod
nga kontakti i tij i parė me Shqipėrinė kur kaloi kufirin
malazezo-shqiptar. Ky episod i pakėndshėm atij i kishte
lėnė pėrshtypje shumė tė fortė. Zotėri Dudiē theksoi se nė
Shqipėri shkilte pėr herė tė parė. Sapo kishte kaluar
kufirin, nė zyrėn e doganės shqiptare, njė ushtarak e
kishte pyetur pse po shkonte nė Tiranė. Mevludi i kishte
thėnė se ishte i ftuar nė njė konferencė pėr problemet e
Islamit nė Ballkan. Ushtaraku shqiptar kishte vazhduar: A
jeni ju ata terroristėt islamikė qė po mblidheni nė
Tiranė. Pastaj Dudiē u rrėfeu pjesėmarrėsve tė Konferencės
se ēfarė leksioni kishte qenė i detyruar ti bėnte
punonjėsit shqiptar tė kufirit se Islami nuk ka asgjė tė
pėrbashkėt me terrorizmin, se myslimanėt nuk janė
terroristė, se terrorizmi nuk bėhet vetėm nga besimtarė
myslimanė etj, etj. Pas kėtyre shpjegimeve ushtaraku
shqiptar e kishte kapėrcyer situatėn si me tė qeshur duke i
thėė se kishte bėrė thjesht njė shaka.
Mirėpo dihet se shakaja ka gjithmonė njė tė vėrtetė brenda,
sidomos kur ėshtė fjala pėr njė shaka kur je nė krye tė
detyrės dhe nuk e ke fare pėr detyrė tė bėsh shaka me ata
qė hyjnė nė Shqipėri. Veēanėrisht kur ėshtė fjala pėr njė
shaka si ajo qė ka bėrė njė ushtarak shqiptar nė kufi me
njė mysliman nga Sanxhaku, qė kalon kufirin pėr tė shkuar
nė punėn e tij dhe kuptohet se nuk kishte nge tė dėgjonte
shakara tė kėsaj natyre qė i dėgjon shpesh nė Serbi. Edhe
sikur tė ketė qenė shaka ajo ėshtė bėrė nė stil tė
mirėfilltė tė shovinistėve serbė. Kėshtu myslimani qė po
vinte nga Serbia shakanė nė stilin serb e gjeti nga njė
ushtarak shqiptar nė kufirin e Shqipėrisė, shaka qė ka doza
tė forta islamofobie.
Nė pushimin e parė tė seancės e pyeta zotėri Mevlud Dudiēin
tė mė thoshte sinqerisht nėse e kishte besuar ushtarakun
shqiptar se po bėnte shaka, kur i tha fjalėt pėr Islamin
si terorizėm dhe e quajti terrorist islamik qė po shkonte
nė Tiranė. Dudiē qė nuk dėshironte ta zgjaste kėtė muhabet
mu pėrgjigj: Ndoshta ai ka shprehur dhe njė ndjesi tė tij
tė brendshme. Pas kėsaj nuk mund tė rrija pa i thėnė se mė
shumė se ndjesi tė brendshme ushtaraku shqiptar atje nė
kufi kishte pėrēuar spontanisht njė psikozė shumė tė rėndė
qė tashmė ėshtė krijuar nga gjithfarė propagandash
islamofobe nė Shqipėri pėr Islamin si fe e terrorizmit tė
sotėm ndėrkombėtar.
Meqenėse Dudiē kupton dhe flet shqip i lashė nė dorė njė
kopje tė librit tim tė fundit Parballjet me
islamofobinė.Rrėfimi i rastit tė shpėrthimit tė
islamofobisė nė kufirin e Shqipėrisė mė ka bindur edhe mė
shumė se libri pėr islamofobinė duhej shkruar dhe se pėr
kėtė subjekt duhet tė shkruajnė sa mė shumė njerėz, sepse
psikoza e islamofobisė qė ėshtė krijuar artificialisht e
arbitrarisht nė Shqipėri do tua zėrė frymėn shqiptarėve.
Puna ka arritur deri atje sa tė huajt myslimanė qysh nė
kufirin shqiptar priten me kėrcėnimin se do tė trajtohen si
terroristė islamikė.
Sikur gazetarėt shqiptarė, qė ishin tė pranishėm dhe
dėgjuan rrėfimin e Dudiēit, tė kishin njė minimum
serioziteti profesional e dėshire tė mirė pėr tė pasqyruar
punimet e konferenės atė rrėfimin e Dudiēit duhej ta bėnin
lajm tė ditės dhe tu binin borive tė alarmit pėr psikozėn
islamofobe qė paska pėrfshirė edhe punonjėsit nė kufijt e
Shqipėrisė, njerėzit tė cilėt u krijojnė tė huajve
pėrshtypjen e parė pėr Shqipėrinė. Por gazetat dhe
televizionet heshtėn pėr kėtė. Ata u mobilizuan vetėm pėr
tė fyer e shpifur ndaj Islamit, pėr tu rėnė pėrsėri
teneqeve tė alarmit pėr paratė e terrorizmit islamik nė
Shqipėri.
Sikur tė kisha kohė tė bisedoja mė shtruar me zotėri
Dudiēin nuk do tė rrija pa i treguar shumė tituj gazetash
shqiptare qė alarmohen pėr terrorizmin islamik nė
Shqipėri, qė fyejnė Islamin nė pėrgjithėsi. Nuk do tė rrija
pa i thėnė se njė muaj para se tė kishte ai atė pėrvojėn e
hidhur nė kufirin shqiptar mė 2 gusht 2006 nė njė gazetė tė
Shqipėrisė, Telegraf. botohej shkrimi me titull
Antiterrori nė gatishmėri, mbėrritėn studentėt nga vendet
arabe.
Pra, njė gazetė shqiptare njoftonte se njėsitė antiterror
nė Shqipėri ishin vėnė nė gjendje gatishmėrie vetėm se po
ktheheshin me pushime tė rinj shqiptarė qė studiojnė nė
vendet arabe. Tė studiosh nė vendet arabe, sipas kėtyre
mendėsive, bėhesh automatikisht terrorist. Ėshtė njė fyerje
e rėndė dhe njė marrėzi tė konsiderosh gjithė tė rinjt
terroristė kur vijnė nga vendet arabe. Por sipas
Telegrafit edhe kjo ndodh nė Shqipėri. Gazeta Telegraf
pėr tė ilustruar alarmin e saj i referohej me emėr njė
studenti tė akuzuar disa herė se ėshtė i dyshuar pėr
vrasjen e kryer para 3 vitesh nė zyrat e Bashkėsisė Islame
nė Tiranė, por pėr tė cilin policia kriminale dhe
prokuroria shqiptare nuk kanė dhėnė asnjėherė prova. Ama
zhurma pėr tė vazhdon dhe kėshtu ēėshtja Tivari
mjegullohet gjithnjė e mė shumė. Krimi mbetet i pazbuluar
ndėrsa psikoza e islamofobisė fryhet.
Duhet tė pyesim cilėt janė bartėsit e mendėsive
terroriste nė Shqipėri: ata qė gazetat e gazetarėt i
shpallin pa kurrfarė pėrgjegjėsie profesionale e qytetare
si terroristė islamikė, apo ata qė i fryjnė psikozės sė
islamofobisė?!
Shkruar pėr Bota Sot, 6 shtator 2006
Abdi Baleta
QENTĖ E PERĖNDISĖ DHE ZAGARĖT E PAPIZMIT
Fjalėt nė thonjėzat e para Qentė e Perėndisė janė titulli
i njė libri tė mrekullueshėm shkruar nga historiani
amerikan Xhejms Reston Jr. dhe botuar nė SHBA nė vitin
2006. Ky titull mė shtiu nė mendje dhe mė dha guxim tė them
se ndoshta nė njė tė ardhme tė afėrt duhet dhe ėshtė
plotėsisht e pėrligjur tė shkruhet e tė botohet nė Shqipėri
njė libėr me titull Zagarėt e papizmit.
Xhejms Restoni pėr titull tė librit tij paska pėrdorur
emėrtimin qė u qenka bėrė me kohė pjesėtarėve tė Urdhėrit
klerikal katolik Domenikan qentė (nė kuptimin rojet
besnike) e Perėndisė. Kur njė terminologji e tillė ėshtė
pėrdorur nė shekuj pėr njerėzit mė tė pėrkushtuar ndaj
Zotit dhe ndaj Kishės katolike e Vatikanit dhe gjen
pėrdorim si titull i njė libri tė njė dijetari amerikan,
nuk ka si tė merret pėr sfidė dashakeqe nėse nė Shqipėri
njė ditė botohet njė libėr me titull Zagarėt e papizmit
pėr tė pėrshkruar njė sėrė veprimtarish qė bėjnė
islamofobėt nė Shqipėri duke treguar zell tė tepruar
rikonkuistador, kryqzatar, inkuizicionist me frymėzim
vatikanas.
Nė fakt kėtė libėr unė kam filluar nė njėfarė mėnyre ta
shkruaj qysh nė polemikat me katolikocentristėt vulgarė,
sidomos nė shkrimin e gjatė Para gjyqit kishtar tė Dom
Ndocit, botuar nė Rimėkėmbja nė 6-mujorin e parė tė
vitit 2000. Pėr mungesė vendi ky shkrim mbeti jashtė librit
voluminoz Pėrballjet me islamofobinė. Por mė mirė qė mė
ndodhi kėshtu. Pak ditė pasi ishte vėnė nė qarkullim libri
Pėrballjet me islamofobinė, miku im Artan Meha mė dėrgoi
nga Dublini librin e Restonit Qentė e Perėndisė, qė mė
hapi vizion e horizont tė ri se si mund tė pėrfshihet nė
njė libėr shkrimi polemizues Para gjyqit kishtar tė Dom
Ndocit.
Ėshtė shumė mė e pranueshme dhe mė e nevojshme tė botohet
nė Shqipėri njė libėr me titullin Zagarėt e papizmit, kur
vėrejmė se edhe nė Perėndim u ndjeka nevoja pėr njė libėr
me titull Qentė e Perėndisė. Kolombi, inkuizicioni dhe
disfata e maurėve, nė tė cilin janė pėrshkruar e trajtuar
zhvillimet e tmerrshme nė Spanjėn e gjysmės sė dytė tė
shekullit XV nė kohėn e mbretėrimit tė Ferdinandit dhe
Izabelės, qė njihet si kulmi i egėrsisė sė rikonkuistės dhe
inkuizicionit kishtar katolik. Restoni ka paraqitur njė
realitet tė llahtarshėm pėr atė kohė dhe llahtarisės pėr
sot tė krimeve qė janė bėrė nė emėr tė fesė e kishės
katolike, me nxitjen, bekimin e nėn mbikėqyrjen e Vatikanit
e tė papėve, krime qė u shtrinė pėrtej detrave dhe oqeaneve
nė sajė tė zbulimeve tė mėdha gjeografike qė bėnin
Kristofor Kolombi pėr llogari tė Ferdinandit e Izabelės dhe
lundruesit portugezė pėr llogari tė mbretit tė tyre.
Xhejms Reston thekson se inkuizitorėt e parė mė tė
tmerrshėm nė Spanjė dolėn nga Urdhėri i Dominikanėve (qentė
e Perėndisė), trashėgimia e tė cilit edhe nė kohėn tonė
ndjehet nė organizmin e veprimtarinė e Opus Dei. Restoni
thekson: Kur Inkuizicioni arriti orgazmėn e tij tė dhunės
nė Spanjė filloi tė pėrhapej nė vendet e tjera tė Europės
(fq. 318). Myslimanėt shqiptarė tani nė fillim tė shekullit
XXI kėrcėnohen nga Lėvizja pėr rikonkuistėn shqiptare dhe
nuk janė tė pakėt zagarėt e papizmit qė lehin pėr ti
dhėnė vetes kėnaqėsinė imagjinare tė njė orgazme fiktive
tė dhunės inkuizicioniste. Reston ka shkruar: Mė 18
dhjetor 1499 mė se 3000 myslimanė i pagėzuan nė fenė pėr tė
cilėn nuk kishin fare haber, duke u thėnė se zjarri i
xhehenemit po qėndronte mbi kokat e tyre. Disa muaj mė vonė
nė sheshin Rambla tė Granadės tė shponte hundėt era e
Kuraneve qė digjeshin. Nė njė rast pėr shfaqje publike u
dogjėn njėherėsh 5000 kopje tė Kuranit, shumė prej tė
cilave kishin zbukurime e bukurshkrime tė kėndėshme me
vlera tė paēmueshme (fq. 322). Edhe nė Shqipėri nė vitin
1992 u gris parathėnia e botimit nė shqip tė Kuranit para
se ky tė shpėrndahej vetėm se tėrhiqte vėmendjen pėr
rrezikun e pagėzimit tė myslimanėve nė krishterizėm.
Zagarėt e papizmit kanė lehur shpesh se Kurani duhet
djegur. Madje myslimanėt shqiptarė janė kėrcėnuar dhe nė
rrugė shtetėrore se duhet tė bėhen myslimanė tė kryqit.
Muaji shtator 2006 nė Tiranė nisi dhe u mbyll me dy
veprimtari kushtuar problemeve tė besimit. Mė 2 shtator u
organizua njė simpozium me temėn Myslimanėt nė Ballkan dhe
e ardhmja e tyre. Megjithė kujdesin e organizuesve pėr ti
dhėnė seriozitetin dhe rėndėsinė e duhur kėsaj veprimtarie
ku merrnin pjesė dhe tė ftuar nga vende tė tjera, ajo
pėrfundoi nė njė ngjarje tė bojkotuar nga autoritet
politike, intelektuale e pushtetore shqiptare. As kryetari
i Bashkėsisė Islame tė Shqipėrisė, Selim Muēa, nuk kishte
begenisur tė ishte i pranishėm nė hapjen e kėsaj
veprimtarie. Themi se nuk kishte begenisur, sepse ai
ndodhej nė Tiranė dhe priti nė zyrėn e tij nė takim sa pėr
tė kaluar radhėn njė deputet kuvajtian dhe shoqėruesit e
tij, tė cilėt faktikisht duhej tė ishin dhe financuesit e
veprimtarisė. Personaliteti mė i shquar qė nderoi atė tubim
ishte kryetari i Akademisė sė Shkencave, janullatisti i
njohur Ylli Popa, qė mbajti njė fjalė pėrshėndetėse mė
shumė pėr tu tallur se pėr tė nderuar.
Kurse shtypi dhe mediat shqiptare heshtėn. Kėto media e
gazeta i bėnė jehonė njė tjetėr veprimtarie me tematikė
politiko-fetare, qė u organizua mė 29-30 shtator 2006 dhe u
paraqit si pėrkujdesje e NATO-s pėr Shqipėrinė. Organizator
shqiptar i kėsaj Konference mbi harmoninė fetare nuk
ishin mė Ismail Kadareja, Pirro Misha e Remzi Lani, si mė
2003 e 2004, por njė sozi i tyre nė islamofobi, Mentor
Nazarko, qė del nė skenė si pėrfaqėsues i Qendrės
Milenium. Ishte njė kopje mė e zbehtė e atyre konferencave
qė u organizuan nė vitet 2003 e 2004 nėn kujdesin e Alfred
Moisiut me bashkėpunimin e UNESCO-s. Ndryshimi ishte se
kėsaj radhe nė vend tė UNESCO-s ishte bėrė ortake NATO,
sipas lajmeve tė shtypit. Nė vend tė ish-presidentit Moisiu
kėsaj here nė krye tė Presidiumit ishte paraardhėsi i tij
nė tė njėtin post, ish-presidenti Rexhep Meidani, pranė tė
cilit Mentor Nazarko ka pas shėrbyer si kėshilltar
diplomatik. Vendin e referuesit kryesor nuk e kishte mė
Ismail Kadareja, por Sabri Godo (Ali Hoxha, hoxhė Alija) qė
nga adhurimi pėr intelektualizmin e Janullatosit ka zėra
se ėshtė kthyer nga mysliman bektashi nė kriptoortodoks.
Figurė qendrore politike fetare ishte greku Anastas
Janullatos, i cili kishte marrė rolin e zėdhėnėsit e tė
predikuesit kryesor pėr gjendjen e feve e tė besimeve nė
Shqipėri, tė kėshilluesit mė autoritar pėr shqiptarėt se si
duhet tė bėjnė harmoninė fetare. Dhe predikime tė tilla e
porositė kryesore shqiptarėt i dėgjuan nė greqisht nga
Janullatosi, sepse fjalėt e mekura tė Godos ishin pa kokė e
pa kėmbė.
Nė kėtė konferencė ishte dhe njė pėrfaqėsues i
myslimanėve, njeriu me emrin Ermir Gjinishi, tė cilin kanė
filluar ta paraqesin pėrsėri nė ekrane e tubime si njeriun
qė di ta luajė mirė rolin myslimanit mėkatar qė betohet e
pėrgjėrohet se myslimanėt nuk janė fajtorė. Nė kundėrshtim
me emrin e pagėzimit Ermir ky hierarki i lartė nė nė
zyrat e strukturat burokratike tė Bashkėsisė Islame po
bėhet bartės e pėrhapės i njė ere tė keqe nė gjirin e
kėsaj bashkėsie. Edhe nė kėtė rast Gjinishi fjalėn e tij e
kishte ndėrtuar si tė ishte njė i pandehur qė do tė
shfajėsohej nė gjyq dhe gjithė kohėn me zė tė frikėsuar
recitonte pjesėn e tij se nuk ka ekstremizėm mysliman nė
Shqipėri, se myslimanėt shqiptarė janė europianė. Gjinishi,
qė herė ikėn e herė kthehet nė zyrat e Bashkėsisė Islame,
duket se po e ndjen gjithnjė mė shumė vrasjen nga kulari qė
i kanė vėnė rreth qafės politika dhe islamofobia me akuzat
pėr implikimin e tij nė vrasjen e Sali Tivarit, brenda nė
selinė e Bashkėsisė Islame nė fillin tė vitit tė
antimyslimanizmit, 2003, nė Shqipėri.
Por kėsaj radhe Gjinishi mund ta ketė njollosur veten mė
shumė se kurrė ndonjėherė mė parė. Nga lajmet e gazetave tė
datės 1 tetor 2006 mėsuam, atė qė nuk e dėgjuam nė
emisionet televizive tė datės 30 shtator, se tubimi, ku
Gjinishi mori pjesė e foli si gjynahqar qė kėrkon mėshirė
pėr vete dhe ummetin e tij, ka qenė kurdisur si njė
makinacion djallėzor komplotist pėr tė shpallur publikisht
para gjithė botės dhe nėn hijen e zezė tė Anastas
Janullatosit se pėrpjestimet midis ndjekėsve tė besimeve
fetare tradicionale nė Shqipėri paskan ndėrruar
rrėnjėsisht, se qenka realizuar ajo qė kishin shpallur vite
mė parė Ismail Kadareja, ish-Nunci i parė i Papės nė
Tiranė, indiani Ivan Dias dhe vetė Anastas Janullatosi, se
Shqipėria nuk qenka mė vend me shumicė dėrrmuese tė
popullsisė myslimane. Deri tani nuk kemi ndonjė tė dhėnė se
Ermir Gjnishi ka tentuar tė kryejė detyrimin e tij si
qytetar shqiptar e si besimtar mysliman pėr tiu
kundėrvėnė kėtij provokimi tė shėmtuar e makinacioni
komplotist antimysliman nė Shqipėri.
Kėtė lajm ogurzi e provokues pėr besimtarėt myslimanė nė
Shqipėri e paska shpallur nė kėtė tubim ish-Presidenti i
Republikės sonė, Rexhep Meidani, duke marrė shkas nga njė
botim i Oksford Juniversiti Pres, ndonėse edhe vetė
Meidani ka pohuar se kėto shifra janė tė debatueshme.E
megjithėse e dinte kėtė Meidani ka pranuar tė bėjė rolin e
atij budallait qė hedh njė gur nė lumė pėr tė vėnė nė punė
100 tė menēur qė nuk e nxjerrin dot. Kėsaj here pėr tė tė
dekretuar likuidimin e shumicės fetare myslimane nė
Shqipėri kanė ngarkuar jo mė njė kryetar shteti tė besimit
ortodoks, siē vepruan me Alfred Moisun, kur mbajti
ligjėratėn nė Universitetin Oksford nė fund tė vitit 2005,
por njė ish-kryetar shteti tė besimit mysliman, Rexhep
Meidanin, i cili gjatė presidencės sė tij u shqua shumė pėr
zell tė madh nė katocizimin e atmosferės e frymės
politike, deri tė simbolikės e tė ceremonialeve nė
Shqipėri.
Edhe aktivizimi antimysliman i Meidanit, ashtu si i
Moisiut nė fund tė vitit 2005, ėshtė i lidhur me
veprimtaritė qė i kurdis Universiteti i Oksfordit. Gazeta
Panorama e datės 1 tetor 2006 ka njoftuar:
Ish-Presidenti Meidani publikon studimin e Universitetit
nė vitin 2001. Oksfordi: Shqipėria 39% myslimanė dhe 35% tė
krishterė. Kurse gazeta tjetėr me mė shumė faqe Shqip nė
krye tė faqes sė parė e jep si lajmin mė tė rėndėsishėm
Publikohet raporti i Universitetit tė Oksfordit. Jo
besimtarėt dhe ateistėt ndryshojnė strukturėn e besimeve.
Shqiptarėt 38% myslimanė, 35% kristianė. Njėra gazetė
njofton se Oksfordi ka vendosur qė myslimanė nė Shqipėri tė
jenė vetėm 39% e popullsisė, tjetra thotė 38%.
Qysh kėtu duket sa qesharake ėshtė e gjithė kjo kurdisje e
shėmtuar e Oksfordit, qė nė fakt ėshtė njė shpallje qė e ka
pas bėrė Anastas Janullatosi para disa vitesh, kur klithte
se nė Shqipėri nuk po bėhej njė proces i ringjalljes sė
feve, por procesi i lindjes sė feve, si tek fiset e egra
dikur, dhe njė fetarizim njerėzish nga e para, meqenėse
ateizmi, sipas tij, nė kohėn e komunizmit i kishte dhėnė
fund besimit nė shpirtrat e shqiptarėve, e pėr rrjedhojė
Islami si fe e shumicės nė Shqipėri kishte marrė fund. Me
kėto sofizma Janullatosi dha argumentin mė tė qartė se
fushata komuniste (1967-1990) nė Shqipėri pėr zhdukjen feve
ka qenė komplot djallėzor i Kishės ortodokse greke pėr tė
krijuar zbraztinė fetare nė Shqipėri qė pastaj kėtu tė
vėrshonte ortodoksizmi i zi greko-bizantin.
Studimi gėnjeshtar i Oksfordit dhe pėrdorimi nė mėnyrė ka
mjerane e kėsaj gėnjeshtre nga ish-Presidenti Meidani, si
zbulim pas 5 vitesh, nuk janė gjė tjetėr veēse njė
pėrsėritje e atyre marrėrzive qė kemi pas dėgjuar mė herėt
nga Anastas Janullatosi, Ivan Diasi dhe Ismail Kadareja.
Disa vite mė parė ia kemi pas bėrė nė gazetė pyetjen
Anastas Janullatosit: si mud ta shpjegoni qė ateistė e
jo-besimtarė qenkan bėrė vetėm besimtarėt myslimanė nė
Shqipėri, kurse ortodoksėt e katolikėt nuk e paskan kaluar
kėtė proces? Dihet mirė se komunizmi mė fanatik ėshtė
pėrhapur sėpari e mė shumė nė pjesėn e popullsisė sė
besimit ortodoks nė Shqipėri, e pėr rrjedhojė edhe ateizmi
komunist kėtu duhet tė ketė dhėnė pasojat mė tė dukshme.
Kohėt e fundit ėshtė botuar nė shtypin e Tiranės njė raport
i vjetėr i CIA-s se komunizmin nė Shqipėri e sollėn sėpari
dhe u pėrhap mė shumė nė radhėt e tė rinjėve shqiptarė
grekofonė, pra tek ortodoksėt. Ky raport i CIA-s i bėn
qesharakė dhe ata katolikocentristėt e Shkodrės dhe
demokristianėt e Zef Bushatit qė nė vitin 2001 pėrrallisni
nė gazetat Shqipėria Etnike e Ora e Shqipėrisė se nė
Shqipėri komunizmi ishte islamik. Kėtė marrėzi e kanė
vėnė nė librat e tyre edhe disa francezė qė e quanin
mysliman komunizmin nė Shqipėri, ngaqė nė listėn emrore tė
udhėheqėsve kryesorė tė shtetit pati mbiemra Hoxha, Shehu e
Myftiu.
Ėshtė qesharake tė thuhet se laicizmi, ose edhe kalimi i
njerėzve nė ateizėm nė Shqipėri paskan prekur si sėmundje e
pashėrueshme vetėm ata qė kanė qenė besimtarė myslimanė.
Mjafton kaq pėr tė kuptuar sa provokues, i rremė dhe
primitiv ėshtė studimi qė paska bėrė Universiteti i
Oksfordit pėr pėrpjestimet e ndjekėsve tė besimeve nė
Shqipėri. Sado qė janė munduar me falsifikime ata
oksfordsat e menēur numrin e tė krishterėve nė Shqipėri
nuk e kanė ngritur mė shumė sesa ka qenė gjithnjė 30-35%.
Meqenėse nuk bėnin dot kėtė, atėherė kanė ndėrruar sipas
qejfit shifrat e myslimanėve, duke krijuar dhe absurditetin
se vetėm nga radhėt e myslimanėve paskan dalė jo-besimtarė,
ateistė, apo fetarisht tė papėrcaktua midis shqiptarėve.
Tani del edhe mė qartė pse Alfred Moisiun e thirrėn
pikėrisht nė Oksford qė tė mbante atė ligjėratėn e tij
mashtruese pėr opinionin publik e sfiduese pėr myslimanėt e
Shqipėrisė. Del edhe mė e qartė se pėr tu bėrė president
ose kyeministėr nė Shqipėri duhet tė japėsh dikund garanci
se do tė pėrpiqesh pėr demyslimanizmin e Shqipėrisė, pėr
kthimin me hir e pa hir tė shqiptarėve myslimanė nė fenė e
krishterė. Kur Fatos Nano ishte kryeministėr shpalli
objektivin pėr tė zhbėrė 555 vjet tė historisė sė
Shqipėrisė, pra pėr kthimin e kombit shqiptar nė gjendjen e
tij parakombėtare e paramyslimane. Ish-Presidenti Meidani u
bė ndėrtues kambanoresh kishtare e misionar politik i
katolicizmit nė Shqipėri. Alfred Moisiu pranoi me qejf e
zell rolin e faraonit tė firaunėve tė islamofobisė nė
Shquipėri dhe shkoi deri nė Oksford tė dekretonte fundin e
myslimanizmit tek shqiptarėt. Meidani pėrsėri merr rolin e
tellallit oksfordian, papist e janullatist pėr tė njoftuar
se myslimanėt nuk janė mė shunmicė nė Shqipėri.
Ish-presidenti Sali Berisha u mundua tė mbante njėfarė
baraspeshe nė punėt e fesė, por megjithatė qysh nė fillim
ra nė kthetrat politike tė Anastas Janullatosit, u bė lypės
mėshire nė Vatikan dhe pas rrėzimit tė tij mjerues nga
pushteti nė vitin 1997 vendosi tė marrė mė hapur rrugėn e
Krishterizmit pėr tė siguruar tė ardhme politike. Berisha
i shpalli shqiptarėt komb katolik nė Perandorinė Osmane,
flamurin kombėtar e quajti flamur i Krishterimit dhe tani
mban varur nė zyrė portretin e njė murgeshe katolike.
Si pėr tė plotėsuar skemėn oksfordiane qė e shpallin
Moisiu e Meidani edhe kryeministri Berisha e qeveria e tij
po planifikojnė qė tėrė shqiptarėt ti paraqesin si tė
krishterė nė sytė e botės, duke u dhėnė me forcėn e
pushtetit administrativ nga njė letėr-njoftimi me portretin
e murgeshės katolike me origjinė shqiptare, Gonxhe
Bojaxhiu, tė njohur mė shumė me emrin kishtar si Nėnė
Tereza e Kalkutės. Ky projekt i mbrapshtė pėr identifikim
tė rremė fetar tė shtetasit shqiptar jep rastin mė tė
pėrshtatshėm qė qytetarėt tė zbatojnė parimin e tė drejtėn
pėr rezistencė civile, duke refuzuar tė identifikohen
fetarisht nė kėtė mėnyrė nė kuadėr tė njė fushate
rikonkuiste shqiptare, tė ndėrmarrė nga pushteti shtetėror.
Ka plot pushtetarė e politikanė tė tjerė qė kanė bėrė
karrierė dhe sigurojnė kėtė karrierė dhe shumė privilegje
duke u bėrė misionarė fetarė, apo mercenarė politikė tė
Vatikanit e tė mekanizmave katolike, tė ortodoksizmit grek
e tė Jnaullatosit dhe gjithnjė mė shumė tė fondamentalizmit
tė krishterė evangjelist amerikan. Ėshtė bėrė, pra, mjaft i
gjėrė fronti islamofob midis pushetarėve tė djeshėm e tė
sotėm dhe politikanėve shqiptarė qė pėrpiqen ta pėrmbysin
realitetin fetar shqiptar, duke krijuar pėrpjestime tė reja
voluntariste arbitrare tė besimtarėve fetarė nė Shqipėri.
Prandaj del qartė qė tubimi i fundit nė Tiranė pėr
problemet e besimeve fetare nuk kishte ato qėllime qė
shpalli, por qėllime krejt tė tjera. Edhe zhurma se kėtė
tubim shqiptarėt e kishin dhuratė nga NATO duhet tė jetė
njė djallėzi mė vete e organizatorėve pėr tė ulur zemėrimin
e shqiptarėve. Ky tubim u bė njė njė kohė kur diplomacia
perėndimore dhe vetė Vatikani e kishin pohuar pa mėdyshje
se nė Shqipėri dy tė tretat e popullsisė janė besimtarė
myslimanė. Mirėpo ata qė e kanė ndėrtuar karrierėn e tyre
politike dhe rehatinė e tyre intelektuale e materiale mbi
strategjinė e krishterizimit tė shqiptarėve nuk pajtohen
dot me pėrfundimet dhe pohimet serioze tė diplomacisė
perėndimore e tė vetė Papės, por paskan gjetur mbėshtetje
nė studimet e Universitetit tė Oksfordit pėr tė falsifikuar
realitetin fetar shqiptar, qė ėshtė konfirmuar edhe nga
anketimet e bėra deri tani, qė nė fakt kanė pasur tendencė
tė ulin pėrqindjen e myslimanėve.
Nuk kemi si tė mos mendojmė se zagarė tė papizmit e tė
janullatizmit po pėrpiqen tė bėjnė nė shekullin XXI nė
Shqipėri atė punė tė keqe qė bėnin qentė e Perėndisė nė
Spanjėn e shekullit XV, pėr tė cilėt ka shkruar aq
kuptueshėn Xhejms Restoni.
Prandaj pėr hir tė myslimanizmit Gjinishi dhe tė tjerė
funksionarė tė Bashkėsisė Islame qė veprojnė si ai, bėjnė
mirė tė mbledhin mendjen e tė ruhen nga mėkati, tė largohen
nga kėto role tė turpshme tė myslimanit qė i nėnshtrohet
gjykimit tė padrejtė tė islamofobisė, duke pranuar tė bėjnė
kohė e pa kohė, vend e pa vend, apologji bajate e tė
pėshtira pėr myslimanizmin nė Shqipėri dhe nė pėrgjithėsi.
Nuk ėshtė ky roli qė duhet tė luajė dhe pozicioni qė duhet
tė zėnė burokratėt e njė hierarkie klerikaliste myslimane
qė po krijohet nė Shqipėri nė kundėrshtim me parimet e
Islamit.
Gjinishi dhe cilido qė merr pėrsipėr tė dalė e tė flasė nė
emėr tė mbrojtjes sė Islamit sė pari duhet tė ketė tė qartė
pėr vete se si po sulmohet Islami. Nė librin e tij
Ataturku (Londėr 1999) studiuesi britanik Endrju Mango, i
lindur nė Turqi, qė njeh mirė problemet e Islamit e tė
botės myslimane tėrheq vėmendjen nė kėto fakte: Parimi
organizues i shoqėrisė para Iluminizmit europian ishte
feja; pas Iluminizmit dhe Revolucionit francez, parim
organizues u bė racionalizmi. Por edhe ndjekja e politikave
racionale krijoi ndryshime e tensione tė reja brenda
bashkėsive dhe midis bashkėsive. Ndarjet e vjetra vazhduan
nėn emra tė rinj. Atje ku besimtarėt e krishterė tė
traditės luftonin tė pabesėt, racionalistėt e ndriēuar tė
krishterė si nė rastet e mėparshme besonin se po ndesheshin
me fanatikė tė paditur. Kėshtu myslimanėt ishin tė pabesėt
(pafetė), sepse ishin nė kundėrshtim me krishterimin. Tani
ishin fanatikė, sepse po i rezistonin iluminizmit
racional. Kėshtu tė krishterėt qortojnė e sulmojnė
myslimanėt nė Mesjetė si tė pabesė (pafe), i qortojnė e
sulmojnė nė kohėn e iluminizmit si fanatikė tė paditur.
Tani nė kohėn moderne po i qortojnė si myslimanė
ekstremistė. Gjinishi dhe ata qė marrin pėrsipėr rolin e
zėdhėnėsit tė myslimanėve duhet ti mėsojnė gjėra tė
tilla dhe tė mos e kapėrdijnė aq lehtė si tė mirėqenė
parrullėn e luftės kundėr ekstremizmit politik dhe tė
pranojė gjithnjė pozitėn e tė pandehurit nė gjyqin e
islamofobisė pėr tu shkarkuar nga akuza spekuluese pėr
ekstremizėm mysliman. Nėse nuk kanė takat intelektual,
sedėr fetare e qytetare dhe guxim politik ta bėjnė kėtė gjė
le tė shkojė mė mirė tė mbajnė vaz nėpėr xhami, tua lėnė
spekulime tė tilla gazetarėve si Pirro Prifti (shih
shkrimin Ekstremizmi islamik nuk ka asgjė tė pėrbashkėt me
fenė e vėrtetė, nė gazetėn Ballkan tė datės 22 shtator
2006), por tė mos e rėndojnė politikisht pozitėn e
myslimanėve me apologjitė e tyre bajate nė ekrane
televizive e tubime, si ato qė u duhen Moisiut, Godos,
Kadaresė, Xhaferrit e sidomos Janullatosit, i cili po del
si tutori i fesė myslimane nė Shqipėri dhe dhe si ati
shpirtėrore kujdestari politik i drejtuesve tė
Komunitetit Islam tė Shqipėrisė.
Nė tubimin e fundit tė shtatorit vetėm Arbėn Xhaferri nuk e
kishte lėshuar pozicionin qė kishte marrė qysh nė
Konferencat e Moisiut tė vitit 2003-2004. Siē qėndroi nė
krye tė tryezės sė harmonisė fetare nėn hijen e Moisiut,
Kadaresė e tė UNESCO-s ashtu ishte dhe nė Konferencėn e
fundit nėn hijen e Meidanit, Godos, Janullatosit e NATO-s.
Surpriza e pjesėmarrjes nė takimin fundit nuk ishte me
prania e serbit Simiē si nė Konferencėn e vitit 2004, por
prania e njė diplomati izraelit qė kishte ardhur tė bėnte
vlerėsime tė larta pėr harmoninė fetare tė shqiptarėve,
sikurse njoftuan me shumė kėnaqėsi dhe entuziazėm disa
gazeta tė Tiranės, qė nuk shkruan asnjė fjalė njė muaj mė
parė kur kishin ardhur mysafirė nga Kuvajti.
Sidoqoftė fondet e caktuara nga mekanizma e individė tė
huaj pėr tė ndihmuar nė reklamimin e harmonisė fetare
tek shqiptarėt dhe pėr tė ruajtur Shqipėrinė nga
ekstremizmi islamik, nuk u dogjėn me afrimin e fundit tė
vitit. Dhe ata qė mblidhen pėr ēdo rast kur duhen
shpenzuar pa u djegur fondet e tilla ishin edhe njė herė
bashkė. Tė tjerat kanė pak rėndėsi.
Tė gjitha kėto na shtyjnė tė besojmė edhe mė shumė se njė
libėr mė titull Zagarėt e papizmit do tė ishte vėrtetė i
dobishėm, sidomos tani qė kemi edhe materiale tė bollshme
lidhur me krizėn botėrore qė shkaktoi nė marrėdhėniet
ndėrmjet besimeve veprimi provokues i Papės sė Romės me
komentet pėr Profetin Muhamed dhe hipokrizia qė ka pėrdorur
Vatikani dhe ndjekėsit e tij pėr tua lanė fajin
myslimanėve qė fyhen, jo tė krishterėve qė i fyejnė nė
mėnyrė provokuese.
Historia e fundit me komentet e Papės pėr Profetin Muhamed
i ka vėnė sigurisht nė telashe shumė tė mėdha fetare,
teologjike dhe politike Vatikanin dhe apologjetėt e tij.
Por kėto telashe nuk kapėrcehen duke shtuar dozat e
hipokrizisė nė pėrballimin e tyre. Tashmė Papa pa dashje ka
dhėnė njė argument tė fundit tė pakundėrshtueshėm pėr tė
zgjidhur njė dilemė tė madhe qė ka vėnė nė siklet
teologjinė katolike prej kohėsh: nėse Papa duhet
konsideruar apo jo njeri i pagabueshėm. Papa Rajciger
dėshmoi se Papa ėshtė njeri qė gabon. Ai ka gabuar edhe
sikur tė pranojmė shpjegimet tij se nuk ka pasur pėr qėllim
tė fyejė Islamin, Profetin e myslimanėt, sepse ėshtė gabim
qė njė Papė tė bėjė deklarata apo citime qė shkaktojnė
ngatėrresa tė tilla. Ai gabon edhe kur pėrpiqet tė fajėsojė
myslimanėt se e paskan keqkuptuar. Ai gabon edhe nė qoftė
se fsheh qėllimin qė ka pasur pasi pa se pėsoi fiasko. Pas
atyre qė ndodhėn nė botė kur disa gazeta botuan karikaturat
pėr Profetin Muhamed, jo Papa, po asnjė besimtar i rėndomtė
katolik nuk duhej ti lejonte vetes tė bėnte komente qė
fyejnė myslimanėt. Sido qė tė ketė ndodhur nuk mund tė
fshihet mė se edhe Papa gabon, me ose pa dashje.
Edhe mė shumė gabojnė papistėt fanatikė nė Shqipėri. Njė
publicist e pėrkthyes shqiptar qė disa e radhisin nė
kategorinė e intelektualėve tė shquar shqiptarė ėshtė
revoltuar shumė qė midis pėrfaqėsuesve tė vendeve myslimane
qė priti Papa pėr tu shpjeguar ishte dhe ambasadori i
Shqipėrisė nė Vatikan. Ky intelektual i shquar iu vėrsul
keq ministrit tė jashtėm, Besnik Mustafaj, pse ky ministėr
nuk e paska ndaluar ambasadorin tė shkonte nė kėtė takim,
sepse prani e ambasadorit tė takimin kolektiv tek Papa
paska dhėnė dėshminė se Shqipėria ėshtė vend islamik. Sė
pari tek Papa u ftuan ambasadorėt e vendeve ku ka shumicė
popullsie islamike, jo thjesht tė vendeve me popullsi
tėrėsisht islame. Shqipėria ėshtė vend me shumicė tė
popullsisė sė besimit mysliman, edhe pse nuk duan ta
pohojnė Alfred Moisiu, Pirro Misha, Virgjil Muēi, Rexhep
Meidani, Arbėn Xhaferri, Sabri Godo etj. Papa e di kėtė
fakt dhe nuk mund tė gabonte qė tė pėrjashtonte Shqipėrinė
nga vendet ku shumica e popullsisė ėshtė myslimane.
Fanatikėve tė fondamentalizmit tė krishterė nė Shqipėri u
bie si bombė sa herė dalin fakte qė pranohet nė botė se
Shqipėria ėshtė vend me shumicė tė banorėve myslimanė. Por
nuk ka mė ngushėllim pėr ta. Edhe tė gjitha anketimet nė
Shqipėri e pohojnė kėtė fakt. Edhe pas pyetjes qė bėri Top
Channel disa ditė me radhė nėse gaboi ose jo Papa qė bėri
komente fyese pėr Profetin Muhamed 75% e pjesėmarrėsve iu
pėrgjigjėn se Papa gaboi, ēka do tė thotė se shumica
dėrrmuese e shqiptarėve njohin veten si tė pėrkatėsisė
fetare myslimane.
Pra, publicisti e pėrkthyesi shqiptar nė vend qė tė
qortonte Besnik Mustafajn se nuk e pengoi ambasadorin
shqiptar tė shkonte ne takim me Papėn le tė qortojė po
deshi Papėn e Vatikanin qė pohuan se Shqipėria ėshtė vend
me shumicė myslimane dhe qė thirrėn ambasadorin shqiptar.
Mustafaj do tė bėnte njė gabim trashanik, mė trashanik se
ai qė bėri nė kohėn e vizitės sė ministrit spanjoll nė
fillim tė vitit 2006 nė Tiranė, nėse do tė pengonte
ambasadorin tė shkonte tek Papa. Papa ėshtė dhe kryetar
shteti dhe prandaj pranė tij janė akredituar ambasadorė.
Kur kryetari i shtetit thėrret njė ambasador nė takim dhe
ky refuzon tė shkojė ėshtė gafa mė e rėndė politike e
diplomatike. Prandaj intelektualėt islamofobė shqiptarė nuk
duhet tė bėjnė marrėzira tė tilla sa tė kėshillojnė
ministrin e jashtėm tė Shqipėrisė ta ndalojė ambasadorin nė
Vatikan pėr tė shkuar nė takim me Papėn, kur Papa e thėrret
nė takim bashkė me ambasadorė vendesh myslimane. Nė kohėn e
komunizmit ambasadorėt e Shqipėrisė kishin urdhėr tė mos
shkonin nė takime zyrtare po tė thirreshin bashkė me
ambasadorėt e vendeve tė ish-kampit socialist. Por kjo
bėhej pasi Shqipėria kishte dalė zyrtarisht e hapur nga ky
kamp dhe nuk donte tė linte mė pėrshtypje nė botė se kishte
lidhej me tė. Kurse tani Shqipėria ėshtė zyrtarisht nė
Konferencėn e Vendeve Islamike. Prandaj qortuesi i
Mustafajt pėrdor gjykime tė kohės sė shkuar, madje nė njė
formė tejet tė shėmtuar.
Ėshtė e vėrtetė se fanatikėt e papizmit nė Shqipėri ēirren
e ngjiren se Shqipėria duhet tė dalė nga Konferenca e
Vendeve Islamike. Por ama deri tani nuk kanė pasur sukses
nė kėtė kėrkesė dhe zor se do tė kenė pėrderisa kėtė gjė
nuk e bėnė dot as Fatos Nano, Ilir Meta, Rexhep Meidani,
Paskal Milo, Sabri Godo e tė tjerė kur drejtonin
diplomacinė dhe janė ithtarė tė papizmit e tė
janullatizmit. Shqipėria sapo u pranua anėtare me tė drejta
tė plota nė Organizatėn e Vendeve Frankofone, ku bėn pjesė
vetėm se ka njė numėr shqiptarėsh qė flasin frėngjisht, jo
se gjuha franceze ėshtė gjuhė paralele me shqipen.
Organizata e frankofonisė si bosht ka gjuhėn dhe kulturėn
franceze. Por nė fakt ėshtė mė shumė njė trashėgimi e kohės
sė sundimit kolonial. Megjithatė nuk ka asnjė tė keqe qė
Shqipėria tė pranohet e tė bėjė pjesė nė tė. Por ėshtė njė
absurditet tė kėrkosh daljen nga Konferenca e Vendeve
Islamike dhe tė fyesh 75% tė shqiptarėve tė besimit islam
vetėm se fanatikėt e fondamentalistėt e krishterė nė
Shqipėri duan tė bėhen mė papistė se vetė Papa.
Ka shumė e shumė arsye qė do ta pėrligjnin njė titull libri
Zagarėt e papizmit. Por kemi kohė. Arsyet do tė shumohen
e nuk do tė pakėsohen, sepse tėrbimi i katolikocentristėve,
papistėve dhe i janullatistėve po rritet pėr shkak tė
dėshtimeve tė islamofobisė sė tyre. Pėr ata qė mund tė
mėrziten nga terminologjia zagarėt e papizmit po citoj
mendimin e tė ndjerit Miftar Spahija: Feja islame u ba
protestantizmi i shqiptarnisė; nuk qe mohuesja e zotit
Krisht, qe mohuesja e popit serb, ashtu si protestantizmi i
Lutherit nuk qe mohuesja e zotit Krisht, por e zotit Papė.
Ėshtė provokim i rėndė tu kėrkosh myslimanėve shqiptarė tė
mohojnė Islamin pėr hir tė zotit Papė, siē bėjnė njė takėm
papistėsh nė Shqipėri.
1 tetor 2006
Abdi Baleta
SERBIA E MLLADIĒIT BĖN RIPUSHTIMIN KUSHTETUES TĖ KOSOVĖS
Tani qė po afron ēasti kur duhet shpallur mė nė fund njė
status pėrfundimtar pėr Kosovėn pushtetarėt e Serbisė
tregohen mė tė papėrmbajtur, mė sfidues e mė arrogantė se
kurrė nė shpalljen gjithfarė tezash absurde e vendimesh
provokuese pėr ta ngatėrruar sa mė shumė lėmshin e
veprimeve politike dhe diplomatike.
Ishte qesharake kur para disa kohėsh ministri i jashtėm
serb, Vuk Drashkoviē, propozoi ta fshinte tėrė procesin
politiko-diplomatik ndėrkombėtar tė deritanisėhm pėr
pėrcaktimin e statusit tė Kosovės pėr ta lėnė marrjen e
njė vendimi nė dorė tė njė komisioni historianėsh
ndėrkombėtare qė me paanėsi sipas oreksit serb tė
pėrcaktonin se kush paska mė shumė historikisht tė drejtė
mbi Kosoėvn, shqiptarėt apo serbėt. Askush nuk u mor me
kėtė marrėzi serbe. Por Drashkoviēi e kishte hak tė pyetej
a do tė pranonte qė serbėt tė iknin nga Ballkani e tė
shkonin diku pėrtej Karpateve, nėse ky komision
ndėrkomvbėtar do tė pohonte tė vėrtetėn se serbo-sllavėt
janė ardhacakėt mė tė vonė nė Ballkan, kurse paraardhėsite
shqiptarėve kanė qenė kėtu nga kohėra shumė mė tė hershme,
qė nuk mbahen mend.
Tani serbėt po pėrpiqen ta zhvleftėsojnė procesin ku janė
angazhuar pėr shumė kohė ndėrkombėtarėt me metodėn e tyre
fare tė thjeshtė e tejet absurde duke shpallur se nuk do
tė njohin kurrė pavarėsi tė Kosovės nga Serbia dhe duke e
shėnuar nė kushtetutėn e re tė Serbisė se Kosova ėshtė
pjesė e shtetit serb. Kėshtu patėn bėrė edhe nė
kushtetutėn e Unionit Serbi-Mal i Zi qė nuk ėshtė mė, sepse
u shkėput dhe Mali i Zi. Pushtetarėt e politikanėt serbė
japin pa pushim dėshmi se janė tė paaftė tė kuptojnė
proceset historike, se janė kryeneēė deri nė absurditet nė
refuzimin pėr tė filluar tė arsyetojnė normalisht.
Politika dhe diplomacia serbe e drejtuar nga Tadiēi,
Koshtunica, Drashkoviēi ka mbetur nė nivelet mė primitive
tė tė shkuarės. Politika e diplomacia serbe nė fakt shkojnė
sipas mendėsive tė kriminelit tė luftės Mlladiē, tė cilin
jo rastėsisht serbėt ka vite qė e ruajnė si vlerėn e tyre
mė tė madhe kombėtare. Janė mendėsitė e Mlladiēit qė
mbisundojnė sot nė Serbi dhe prodhojnė deri absurditetin e
pushtimit tė ri kushtetues tė Kosovės.
Shpallja nga Serbia e pushtimit tė ri kushtetues tė
Kosovės vėrteton mė sė miri se kanė qenė krejt tė kota
pėrpjekjet e shumta tė diplomacisė ndėrkombėtare gjatė
viteve pėr tė mundėsuar njė zgjidhje me marrėveshje, midis
serbėve e shqiptarėve. Tani nė fund serbėt po i thonė
diplomacisė ndėrkombėtare se atė qė ajo nuk e bėri dot duke
mashtruar ose detyruar shqiptarėt tė pranojnė sėrish
sundimin e Serbisė do ta bėjė vetė Serbia nė mėnyrėn mė tė
habitshme, duke vendosur nė Kushtetutėn e saj se Kosova
ėshtė pjesė e Serbisė. Mė kėtė veprim Serbia vėrtetoi se
kanė qenė krejt tė kota bisedimet shqiptaro-serbe, se kėto
bisedime Serbia i ka pranur vetėm me qėllimin qė tė
detyroheshin shqiptarėt tė kėrkonin vetė tė ishin pjesė e
Serbisė. Pėrderisa shqiptarėt nuk e bėnė kėtė dhe nuk mud
tė bėnin kėtė, Serbia shpall se do tė shėnojė nė kushtetutė
se Kosova ėshtė pjesė e Serbisė. Kjo do tė thotė se
shqiptarėt dhe bota duhet ta marrė vesh se problemet e
Ballkanit nuk po shkojnė drejt sheshimit, por drejt njė
acarimi tė ri.
Nė kohėn kur ende ndėrkombėtarėt kujtojnė se mund tė bėjnė
presion mbi Serbinė me kėrkesėn pėr dorėzimin e Ratko
Mlladiēit, Beogradi u pėrgjigjet me paralajmėrime arrogante
nė frymėn e veprimtarisė pėr tė cilėn akuzohet Mlladiēi.
Serbia me sjelljet mlladiēiane do tė jetė njė kėrcėnim i
vazhdueshėm pėr shqiptarėt, njė vatėr ngatėrresash pėr
Ballkanin dhe Europėn. Nėse Serbisė i lejohet tė vazhdojė
mė tej lojėrat e pista politiko-diplomatike qė ka bėrė deri
tani, tė kėrkojė shtyrje tė shpalljes sė statusit tė
Kosovės, sipas intrigave politike qė bėhen nė Beograd pėr
pushtembajtje e pushtetmarrje, tė lėrė vend pėr shpikje tė
ēuditshme beogradase si ajo e pavarėsisė sė Kosovės brenda
Serbisė, faji nuk duhet tė jetė mė i serbėve, por i
diplomacisė ndėrkombėtare. Serbia i ka dalė plotėsisht
borxhit kėsaj diplomacie duke i bėrė pėrfundimsisht tė
qartė se pėr Kosovėn nuk do zgjidhje me arsye, nė
pėrputhje me realitetin, tė drejtėn e tė vėrtetėn, por
vetėm zgjidhje serbe. Kėshtu qė tingėllojnė vėrtetė
jashtė realitetit politik e logjikės sė shėndoshė
diplomatike thirrjet e disa diplomatėve europianė se pėr
Kosovėn duhet njė zgjidhje qė tė mos poshtėrojė askend.
Zgjidhje qė tė kėnaqė gjthkend nuk mund tė ketė pėr
Kosovėn. Zgjidhja e tillė do tė dėmtonte palėn qė ka tė
drejtė. Zgjidhja pėr tė cilėn tė mos ankohet askush nuk
mund tė ketė. Serbėt kanė treguar se do tė ankohen pėr
ēfardo zgjidhje qė nuk plotėson orekset e tekat e tyre qė
Kosova tė mbetet nėn Serbi, apo qė tė quhet formalisht se
nuk ka dalė jashtė Serbisė. Kjo ėshtė e papranueshme pėr
shqiptarėt. Prandaj diplomacia ndėrkombėtare qė po merret
me gjetjen e statusit pėr Kosovėn tashmė duhet ta ndjejė
veten tė vėnė me shpatulla pas murit nga qėndrimet mė tė
fundit tė Serbisė. Kėsaj diplomacie i mbetet ose tė njohė e
tė plotėsojė si duhet tė drejtat e shqiptarėve, ose tė
kėnaqė lakmitė grabitqare tė Serbisė dhe tė bėjė edhe njė
herė njė padrejtėsi tė madhe historike kundėr kombit
shqiptar qė do ta lejė pėrsėri Ballkanin zonė tė trazuar..
Shqiptarėt janė mė afėr se kurrė ēastit tė shtrimit hapur
tė ēėshtjes sė tyre jashtė formulave tė mjegulluara qė janė
pėrdorur deri tani. Shqiptarėt kanė ende shpresa tė mėdha
pėr drejtėsi, por nuk duhet tė harrojnė se mund ti presin
zhgėnjime tė forta. Ėshtė e qartė se shqiptarėt do tė
provojnė njėfarė zhgėnjimi nė shpresat e tyre. Por puna
ėshtė se deri ku mund tė cenohet zgjidhja e drejtė e
ēėshtjes sė Kosovės dhe a do tė jenė nė gjendje
ndėrkombėtarėt tė mbajnė kėto zhgėnjime nė atė nivel sa
shqiptarėt tė mos e shohin dhe njė herė veten tė
nėpėrkėmbur e tė tradhėtuar nė atė masė sa tė fillojnė tė
mendojnė se do tu duhet tė rinisin proceset nga e para.
Nėse diplomacia ndėrkombėtare nuk merr masat pėr ta
shmangur nė kushtetutėn e Serbisė dispozitėn se Kosova
ėshtė pjesė e Serbisė, atėherė Kuvendit tė Kosovės, si
shprehės i vullnetit tė popullit shqiptar nė Kosovė, nuk i
mbetet gjė tjetėr veēse tė miratojė menjėherė deklaratėn
pėr bashkim tė Kosovės me Shqipėrinė, nė pėrputhje me
deklaratat qė kanė bėrė gjithnjė drejtuesit e Kosovės se
pavarėsia ėshtė minimumi qė shqiptarėt kėrkojnė.
1 tetor 2006 Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
Deklaratė pėr Shtyp
18-korrik-06
Forumi Musliman i Shqipėrisė dėnon krimet e Izraelit
Forumi Musliman i Shqipėrisė, po ndjek me shqetėsim
ditėve tė fundit, agresionin ēnjerėzor qė regjimi zionist
i Izraelit ka ndėrmarrė kundėr shtetit sovran tė Libanit
dhe popullit palestinez.
Sulmet qė Izraeli ka ndėrmarrė kundėr civilėve
palestinezė dhe libanezė, ku po bombardohen rrugė, ura,
spitale, ujėsjellėsa, stacione elektrikė dhe naftėmbajtės,
dėshmojnė qė regjimi i Izraelit nuk ėshtė i interesuar pėr
paqe nė Lindjen e Mesme, por dėshiron luftė.
Vrasja e civilėve tė pafajshėm, shkatėrrimi i
infrastrukturės dhe terrorizimi i banorėve pa dallim,
pėrbėjnė krime lufte, qė nė historinė moderne tė Mesdheut,
ne i kemi parė tė ndodhin gjatė vrasjes sė muslimanėve nė
Bosnje, Kosovė apo nė Libanin e viteve 80.
Forumi Musliman i Shqipėrisė, ndėrsa ndan me shqetėsim
dhimbjen me viktimat e agresionit izraelit, nuk pajtohet
me pasivitetin e fuqive tė mėdha, tė cilat nė Libanin dhe
Palestinėn e sotme po tregojnė tė njėjtėn neglizhencė qė
treguan edhe nė masakrimin e muslimanėve nė Ballkan gjatė
viteve 90 nga regjimi kriminal i Milosheviēit, i cili kreu
masakra tė ngjashme me ato qė ndodhin sot nė Lindjen e
Mesme.
Forumi Musliman i Shqipėrisė, mendon se preteksti me tė
cilin Izraeli, nisi agresionin e tij ndaj palestinezėve dhe
libanezėve, nuk mund tė justifikojė nė asnjė mėnyrė krimet,
shkatėrrimet dhe terrorin shtetėror qė regjimi arrogant i
Tel-Avivit, tregon ndaj arabėve muslimanė nė Lindjen e
Mesme si sot, ashtu edhe nė tė kaluarėn.
Siē ka dėnuar edhe nė tė kaluarėn aktet terroriste
nėpėr botė, Forumi Musliman i Shqipėrisė denoncon fuqishėm
agresionin mė tė fundit dhe dhunėn qė shteti i Izraelit po
pėrdor nė mėnyrė tė pėrsėritur, si mjet pėr tė vendosur
hegjemoninė dhe diktatin e tij nė Lindjen e Mesme.
Forumi Musliman i Shqipėrisė, i bėn apel faktorit
ndėrkombėtar qė tė ndėrhyjė energjikisht nė konfliktin
izraelito-libanez pėr tė rivendosur paqen, drejtėsinė dhe
dinjitetin, nga tė cilat popujt libanez dhe palestinez janė
privuar me dekada me radhė.
PĖRGJIGJE E VONUAR PĖR PROBLEMIN E
ARKIVUAR
Ne muajt prill-maj te ketij viti, mediat perkujtuan
pervjetorin e ngjarjeve te ( dhimbeshme, pergjakshme,
pakuptimta, marrezishme. qellimshme, . qe mund tu
veshe secilin nga keto percaktore e te tjere, ne varesi
te shkalles se njohjes ) te vitit 1997.
Nje cikel te tille bisedash perkujtimore zhvilloi cdo
jave ne TV Klan gazetari-analist z. Blendi Fevziu, i cili
kerkonte qe degjuesit ti dergonin mesazhe ku te
percaktonin se cili nga faktoret, me sa mbaj mend, te
brendshem ( keqqeversisja e PD apo veprimtaria e PS ) apo
te jashtem ( fqinjet, zbulimet e huaja ) sollen ngjarjet e
vitit 1997. Nje pergjigje te vonuar po i jap edhe une
z.B.Fevziu, nepermjet gazetes Rimekembja .
Nuk jam ne dijeni per rezultatet e kesaj ankete qe
organizoi ai . Cdo njeri mund te shfaq mendimet e keto
varen nga shkalle e njohjes e nga shkalla e interesit per
te thane apo per te maskuar te verteten.
Mendimet e mija jane keto :
--Ne kete drame shoqerore tronditese apo me sakte ne kete
tragjedi, aktoret ishin te dukshem, konkrete, ndersa
regjisoret , sic u duken punet , drejtonin nga mbrapaskena
dhe disa nga keto dilnin ne dukje, shfaqeshin ne momente te
caktuara.
--A ishte kjo rezultat i veprimtarise se PS ?
A priori mendoj se nje nga faktoret kryesore , po.
PS i din mire mesimet e Leninit mbi revolucionin. Qe
revolucioni te kete sukses duhet te jete krijuar me se
pari situata e nje krize te pergjithshme ( ndjenja e
pakenaqesise te perfshije shtresa te gjera te masave, te
bie autoriteti e forca e shtetit) dhe kjo shnderrohet ne
situate revolucionare. Kriza e shkaktuar nga humbja e
parave ne firmat piramidale, tulati shtetin dhe solli
trimerimin edhe te lumpenit !
Pavaresisht ne se kjo situate ishte ishte spontane apo e
mirerganizuar dhe e planifikuar me kujdes, do te ishte
miopi politike ne se PS nuk e shfytezonte situaten per
te kryer revolucionin e vonuar demokratik dhe te merrte
pushtetin nga malo-ket . Dhe kete e menaxhoi me shume
sukses duke injektuar me serum revolucio- onar edhe
qytetin tim p.sh. , megjithese fenomeni fajde nuk ishte
aq masiv si ne Vlore apo Lushnje. Filloi me aktin e pare
ne menyre komike . Nje grumbull njerezish, te ardhur
kryesisht nga fshatrat perreth, qellonin me gure here ne
xhamat e nderteses te Prefektures e Bashkise dhe here
vraponin per te qelluar Degen e Rendit. Akti i fundit u
mbyll ne menyre tragjike, ku u kryen veprime te
neveritshme: u tentua te digjen zyrat e Prefektures e
Bashkise, u dogj Dega e Rendit e institucione te tjera dhe
pastaj filloi rrenimi e plackitja, rrembenin cdo gje qe u
dilte perpara. U plackit plotesisht nje kopesht-cerdhe
femijesh ne qender, i sapo perfunduar, dhuruar nga nje
shoqate e huaj, nje tjeter ne lagjen Dobrove. Mezi shpetoi
vetura ndermarrjes ku punoja une, se ia kishin vene syrin
dy grupe rivale ( dhe drejtoheshin serbes : donin te
kompesonin humbjen ne firmat piramidale ! ) Kur situata
degjeneronte e po dilte nga kontrolli ( nuk futej shejtani
ne shishe ) dolen ne skene komitetet e shpetimit
publik, si organe te perkohshme drejtimi,( bicim
sovjetesh leniniste)
--A kishin dore ne keto trazira fqinjet ?
Perseri a priori po . Historikisht na jene gjetur
gjithmone prane ne momentet me kritike, per te na futur
thiken me thelle ! Po ashtu historia tregon se shqiptaret
edhe se vete vazhdonin te ishin te pushtuar, ndihmuan
fqinjet qe ato te fitojne lirine, sidomos Greqine. Dhe
shperblimi i tyre ? Kur shqiptaret , pa ndihma e pa miq,
me perpjekje vigane u hodhen ne kryengritje te
pergjithshme, ne fillim ne Kosoven martire e qe e pasoi
Shkodra, Dibra, Vlora , Skrapari e gjithe Shqiperia,
fqinjet lidhen aleance te fshehte dhe filluan luften
ballkanike qe pushtuesi turk te zavendesohej me pushtuesit
e rinj, fqinjet tane ballkanike, qe ishin pushtues me te
eger , me gjaksore dhe shkombetarizues se i pari.Tashti
kur shqiptaret filluan luften midis vedit e u erdhi e
mira tek dera (edhe sikur mos te kishin kontribuar
drejtpersedrejti), pse te mos perfitonin per te zhvatur
territore te tjera (pse u ngrit flamuri grek ne Himaren e
te madhit Petro Marko? ) dhe per te shtuar hallka te tjera
varesie e privilegje te tjera te njeaneshme
--Mendoj se ndikuan ne keto ngjarje edhe gabimet e
qeverisjes te PD. Nuk iu dre-
jtua popullsise asnje thirrje qe te mos depozitonte
parate tek firmat e ndyshme. Jo vetem kaq. Disa persona qe
punonin ne fuksione te ndryshme ose paraqiteshin si
simpatizues te PD shfrytezuan situaten per te mbuluar
pervetesimrt eventuale apo per te siguruar perfitime te pa
ligjshme.
--Ne rebelimin e ndodhur kane peshen e vet edhe
aktivizimi i reminishencave te kaluara Jug Veri dhe
shfaqja e ndjenjave primitive te nje krenarie po aq
primitive teepersisete Jugut ndaj Veriu ( Keto mund te
jene objekt i nje artikulli te vecante ).
Eshte per tu habitur qe keto ndjenja kishin ekzistuar
edhe ne subkoshiencen e shkrimtarit e poetit te shquar
Dritero Agolli !
Agolli me ka terhequr vemendjen para disa dekadash per
informacionet e shumta qe permbanin reportazhet e tij te
botuara ne ZP (per Mirediten , psh )dhe per nje tregim te
botuar ne revisten YLLI, ku me sa mbaj mend, shtron per
zgjidhje nje problem delikat per kohen ( qe deshmon per
kurajo qytetare) : Stafeta e revolucionit a ka ra ne duar
te sigurta ? Brezi i ri a do ta coje perpara ? Besnikeria
varet nga menyra e veshjes ? Keto shqetesime mundontn nje
portier institucioni , ish punonjes sigurimi, dhe i
shkruan udheheqjes, pa permendur veprat e shumta letrare qe
ka krijuar .
Kur lexova vjershen e botuar tek ZP, me lindi dilema : Ky
eshte Driteroi qe kam perfytyruar apo nje Dritero tjeter qe
ne subkoshience i eshte gjalleruar sindroma e verioreve
.Detyra e intelektualit patriot eshte te shohi me larg,
aresyeja te munde pasionin, te percoje urtesi, te ndikoje
ne qetesimin e tensioneve cdhe jo ti hedhe
zjarrit benzine Ne vjershen e botuar, qytetari Dritero
Agoll Devolliu, nepermjet figures te Ismail Qemalit , i
dergon ultimatum malokut Sali Berishe Tropojanit qe te
mos i trazoje djemte e tij vlonjate ! ( Nuk e besoj se
do ti behej qejfi I. Qemalit kur patriotet e mikut te
tij besnik, Isa Boletinit , te etiketoheshin me epitete
percmuese!)
--Jo vetem keto por edhe faktore te tjere mund te kene
inflencuar ne revoltat ( apo me sakte ne revolucionin
demokratik te vonuar ). Por matja e peshes se secilit dhe
rradhitje e tyre sipas rendesise eshte veshtire te
behet . Kjo mund te ralizohet ne te ardhmen nga
sociologet, pasi te kene bere rrefimin, qe praktikon
feja e krishtere, protoganistet qe i sollen keto
mgjarje. Tashti per tashti mendoj si ish ministri
dibrano-labovit , i ndjeri Safet Zhulali, se ky eshte nje
problem qe sdo te ndricohet
ndonje here, sado komisione a grupe hetimore tip Ngjela
qe mund te ngrihem. Pra eshte nje problem i arkivuar.
Hajri H. Shehu - Peshkopi
Letėr e hapur drejtuar Fortlumturisė sė Tij Anastasious
Janulatous
Kryepeshkop i Kishės Autoqefale Ortodokse Shqiptare
I nderuar z. Anastasious Janulatos,
Hirėsia Juaj,
Nė emėr tė Partisė pėr Drejtėsi dhe Integrim (PDI), parti
qė synon tė bėhet promotore e respketimit pa dallim tė tė
Drejtave Themelore te Njeriut dhe integrimit fillimisht
midis nesh dhe mė tej tė Rajonit tonė ne familjen e madhe
Europiane, pas tentativash tė tjera publike, po Ju
shkruajmė kėtė letėr tė hapur me qėllimin kryesor tė njė
dialogu tė pėrbashkėt pėr mundėsinė e dhėnies sė
kontributit Tuaj tė vlefshėm nė respektimin e tė Drejtave
Themelore tė Njeriut pėr popullsinė Ēame, qytetarėt e sė
cilės nė njė farė mėnyre gjenden tė harruar midis dy
shtetesh ku autoriteti Juaj ėshtė domethėnės.
Nė si drejtues tė kėtij organizmi politik Shqiptar nė
dijeni tė autoritetit Tuaj shumė planėsh, dėshirojmė tė
vėmė nė dukje, se nė dritė vėshtrimin integrues Europian qė
Partia jonė e ka themelor nė Programin e saj, Juve me
popullsinė Ēame ju lidhin disa elemente, interesa
domethėnėse historike, filozofike dhe fetare.
Fortlumturia Juaj ,
Ndėrsa Ju kėrkoni prej 14 vitesh tė fitoni tė Drejtėn e
Shtetėsisė Shqiptare qė tė plotėsoni njė detyrim statutor,
por edhe moral tė Kishės qė drejtoni nė Shqipėri, atyre,
Ēamėve, por edhe ne personalisht, nė vitin 1953 na u hoq nė
mėnyrė kolektive tė paprecedent Shtetėsia Greke dhe askush
nuk reflekton akoma qė kjo padrejtėsi tė drejtėsohet;
Nė anėn tjetėr ndėrsa Fortlumturia Juaj, si Hieark i Lartė
i njė Istitucioni Fetar nė Shqipėri, gėzon Shtetėsinė
Greke, popullsia Ēame pėr shkak tė besimit tė tyre Musliman
u persekutua, vra dhe pėrzu me dhunė tė paparė pėr vite me
rradhė nga shtėpitė dhe tokat e tyre nė vendin e tyre tė
origjinės dhe nga Ju personalisht vini dhe gėzoni tė drejta
tė plota dhe sigurisht autoritet tė pamasė;
Hirėsia Juaj,
Kur Ju si zėdhėnės I Zotit tė tė gjthė vdekatarėve nė tokė,
duke lėnė mėnjanė pozicionin Tuaj tė Hiearkut Kishtar nė
Shqipėri, u shfaqet nė krye tė inisiativės sė shtetit Grek,
tė cilin ne duam ta pėrcaktojmė parimisht tė pėrbashkėt si
pėr Ju edhe pėr Ēamėt, nė reskpekt tė tė rėnėve Grek tė
luftės Italo - Greke tė zhvilluar nė territore Shqiptare
dhe drejtuat ceremoninė e mbajtur pėr kėtė rast nė Kėlcyrė,
ne si Parti Politike Shqiptare, jo pa debate tė brendėshme
tė forta, e mbėshtetėm publikisht kėtė inisiativė, por me
kusht qė emancipimi I shfaqur prej nesh, tė ndiqej dhe nė
anėn tjetėr tė kufirit, mundėsisht edhe nga Juve
personalisht.
Ndėrkohė, Shoqata Politike Atdhetare Ēamėria e mbėshtetur
nga ne si Parti Politike Shqiptare organizuam mė 25 Qershor
2006 njė marshim tė madh demokratik dhe emancipues, nė
kufirin Shqiptaro Grek me Ēamėrinė, pėr tė sensibilizuar
nevojėn edhe tė respektimit tė tė parėve tanė nė varrezat e
tyre nė Greqi, por ndonėse nė mijra, pjesėmarrėsit ishin
shumė shtetas Shqiptarė jo Ēam, Ju personalisht dhe
institucioni Juaj Kishtar mungoi!
Nė fakt, aty erdhi vetėm opozitari i Juaj Kishtar i
Elbasanit, tė cilin gjejmė rastin ta falenderojmė
publikisht, por njėkohėsisht tė themi se jemi pėrsėri nė
pritje tė reagimit Tuaj personal dhe domethėnės.
Ne besojmė se njė Zėdhėnės i Zotit nė tokė nuk duhet tė
bėjė diferencime tė tilla midis njerėzve tė sė Njėjtės
Perėndi, qofshin ata Shqiptarė apo Grekė, pėr mė tepėr qė
nė rastin nė fjalė, ēdo veprim publik ėshtė kryer nė
Shqipėri ku edhe Ju pėrfaqėsoni dhe drejtoni njė istitucion
Kishtar fetar.
Fortlumturia Juaj,
Nė njė pronuncim publik Tuajin tė ditėve tė fundit, Ju
deklaronit se motoja Juaj nė tė gjitha veprimtaritė Tuaja
publike ėshtė filozofia Kristiane dhe ne, ndonėse nė
shumicėn tonė i pėrkasim njė besimi tjetėr, por duke qėnė
tė kombėsisė Shqiptare e cila besojmė se ėshtė domethėnėse
pėr rastin, duam tė theksojmė se po tė mbėshteteni te kjo
filozofi, Ju duhet domosdoshmėrisht tė mbėshtesni
respektimin e tė Drejtave Themelore tė popullsisė Ēame.
Vetė Ēamėt, sipas tė gjitha pronuncimeve publike, kanė
ditur ta falin shtetin e tyre tė origjinės (Greqinė) pėr
mėkatin e pafalshėm tė vrasjeve mė tė padrejtė ndaj tyre qė
duke pėrdorur pretekse absurde tė bashkėpunimit me
pushtuesit tė vetėm disa personave, ndėshkoi njė popullsi
tė tėrė koletivisht!
Ata, pra Ēamėt dhe ne personalisht si qytetar Ēamė,
kėrkojmė vetėm tė na rikthehen tė gjitha mundėsitė si tė
gjithė shtetasve tė tjerė Grek, nė Standarte Europiane dhe
pa dallim feje, krahine dhe ideje.
Sigurisht, pėr tė kontribuar sė bashku pėr ekuilibrin
politik, ekonomik, kulturor dhe ndėrfetar rajonal, Ne
pėrfitojmė nga rasti tė kėrkojmė publikisht dhėnien e
shtetėsisė Shqiptare pėr Ju, Fortlumturia Juaj, por po
publikisht kėrkojmė nga Ju personalisht tė bėni tė njėjtėn
gjė pėr ne, nė shtetin tonė tė pėrbashkėt Greqinė.
Ne personalisht, por edhe tė gjithė Ēamėt e Shqipėrisė nuk
kėrkojmė mė shumė tė drejta nė Greqi, seē gėzon pakica
Greke nė Shqipėri, Shtetėsinė, tė Drejtėn e Pronės dhe
Gjuhės.
Ne besojmė se Ju duke folur me gjuhėn shumė planėshe tė
Njeriut tė Zotit do tė dini tė mos bėni diferencime midis
nesh dhe atyre, pra Ēamėve si pakicė nė Greqi dhe Grekėrve
si pakicė nė Shqipėri.
Nė pritje tė pėrgjigjes Tuaj tė shumėpritur,
Sinqerisht,
Tahir Muhedini, Kryetar I Partise Per Drejtesi dhe Integrim
(PDI)
Amos Dojaka, Sekretar I Pergjthshem I PDI
Galip Taho, Kryetar I Deges se PDI-se, Tiranė
Shėnim i redaksisė sė Rimėkėmbjes: Kėtė tekst po e
botojmė duke u nisur nga mendimi se ėshtė shkruar pėr tė
bėrė ironi me Janullatosin. Pėrndryshe do tė mėkatonim duke
shkelur mbi kėshillėn qė ka lėnė Sami Frashėri mė i
poshtri njeri ėshtė ai qė kėrkon mirėsi nga njė i poshtėr.
RRUGA PĖR PAVARSINĖ E KOSOVĖS
Shkruan: Sabri Selmani
Bashkėsia ndėrkombėtare, sė pari ėshtė dashur tė organizojė
njė konferencė ndėrkombėtare pėr zgjidhjen e statusit
pėrfundimtar tė Kosovės, e jo tė legjitimojė «dialog
provincial» serbo-shqiptar kinse pėr «zgjidhje tė ēėshtjeve
teknike». Kjo «metodikė» e zgjidhjes sė konfliktit
ndėrkombėtar serbo-malazez, pėrjashton ēdo
mundėsi reale, qė Kosova tė mėvetėsohet definitivisht nga
sundimi i egėr
kolonialserbomalazez.
Politika strategjike e politikės shqiptare, e Shteteve tė
Bashkuaratė Amerikės, e OKB-sė, e Bashkimit Evropian(BE-sė)
dhe e NATO-s, nė kėto ēaste, duhet tė jetė kompelementare,
e bashkėrenduar dhe e orientuar nė pėrshpejtimin e
transferimit tė tė gjitha atributeve shtetėrore Kosovės,
sepse kjo ėshtė e vetmja alternativė reale, e cila
do tė garantonte tė drejtėn legjitime dhe legale tė njohjes
sė subjektivitetit juridik ndėrkombėtar tė Kosovės. Vetė
kėrkesa pėr dialog edhe pse disi po mundohen ta
kamuflojnė si bisedimet teknike, siē faktikisht dikur i
quante vetė
Millosheviqi edhe bisedimet shqiptaro-serbe, vetėvetiu ky
hap do tė
thotė restaurim i politikės serbe dhe situatės politike nė
kėtė pjesė tė
Ballkanit. Kjo jep tė kuptojmė se nuk ekzistojnė parametra
tė qarta
diplomatike nė qėllime apo mė mirė tė themi artikulim tė
koncepcioneve
dhe prioriteteve diplomatike. Ndėrsa mungesa e kėtyre
kritereve
aq mė tepėr kur interesat e palėve shtrohen nė tavolinė tė
bisedimeve sy me sy dhe pala serbe ėshtė profesionalisht aq
e ngritur nė
krahasim me palėn shqiptare, vetėvetiu krijohet bindja se
do tė jemi
dėshmitarėt njė hendikepi me pasoja afatgjata.
E imponimet po qė se iu nėnshtrohesh vullnetarisht peshojnė
shumė. Sė paku, kėtė duhet ta dijė Qeveria e Kosovės. Apo
duhet pėrkujtuar me njė shembull ndoshta vullgar: luftėrat
gjatė tėrė historisė nuk janė bėrė, tek e fundit pėr
likuidim fizik tė njerėzve, por pėr pasurin e tyre. Andaj
dhe Aleksandri i Madh, posa e pa shkretėtirėn
Gob nė Indi u kthye prapa. Por, ajo qė mbetet zvarrė ėshtė
gjithnjė statusi
problematik i tyre. Po e marrim vetėm rastin e dikur
Formozės e tani Tajvanit.
Edhe pse gati thuajse dhjetė vjet ishte anėtar i KS tė
OKB-sė nė vend tė Kinės, siē dihet ajo tani nuk ėshtė as
anėtare e Asamblesė sė OKB-sė. Apo rasti i Qipros. Dikush,
po mendon nė analogjinė e njohjes sė Sllovenisė, Kroacisė,
BeH, Maqedonisė e raste tė tjera si nė Estoni, Mauritani,
etj. Mirėpo, nuk duhet harruar faktin se asnjėra prej
kėtyre shteteve nuk ka mundur tė anėtarėsohet si shtet i
pavarure sovran para se tė vendoset me referendum lidhur me
statusin politiktė tyre. Vetėm kur ėshtė shpallur vullneti
i tyre pėr status politik, janė njohur si shtetet dhe janė
bėrė anėtar tė pėrhershem
tėAsamblesė sė Kombeve tė Bashkuara. Edhe neve dikur na
ėshtė njohur
statusii shtetit tė pavarur nga ana e Shqiperisė, por dihen
efektet
dhe rezultatet e kėsaj njohje. Duhet kuptuar edhe
diplomacia e jonė njėherė e pėrgjithmonė se pėr t'u krijuar
shteti i pavarur dhe sovran, patjetėr duhet qė nė
kuptim tė akteve ndėrkombėtare tė shpallė vullnetin e lirė
tė popullit pėr njė shtet tė tillė.
Andaj, edhe diplomacia e shtetit amė nuk guxon dhe as qė ka
tė drejtė morale e as kombėtare qė tė heshtė pėr tokat e
veta, tė cilat i janė shkėputur me anėn e forcės e jo
vullnetit. Andaj, angazhimi saj nė kėtė drejtim, pa marrė
parasysh, relacionet e shteteve
fqinje apotė farė pėrfaqėsuesi tė "principatave" shqiptare,
nuk mund e
as qė guxon tė flasė nė emėr tė popullit pa e pasur tė
drejtėn sovrane
tė shpalljes sė vullnetit tė tij.
Kjo lojė e pėrbashkėt e solidarėve dhe UNMIK-stanit ėshtė
loja mė e turpėshme, e cila ka eksperimentuar nė vetėvete,
se deri ku mund tė bėhen manovrat,me manit politike pėr
zgjidhje politike. Steineri na i la Standardet tu pragu e
ky i fundit Petersen, po na e le njėllosjen e luftės
ēlirimtare me formulimin konflikt i armatosur. Pak janė ata
shqiptarė qė nuk besojnė se pavarsia nuk do tė arrihet, por
janė te shumtė ata qė kėtė pavarsi nuk do ta pėrjetojnė
realisht edhe pėr ni kohė tė gjatė. Kjo mė shumė domėthėnė
se nė horizont; po duket hija e pavarėsisė, por mungon vet
Pavarėsia.
JANULLATOSI, KREU I SHOVINIZMIT GREKOMADH NE SHQIPERI
U bėnė shumė vjet qė Janullatosi, nėn maskėn e njeriut tė
Zotit nė Shqipėri, vazhdon tė kryejė me shume zell detyrėn
e vėrtetė qė i ka ngarkuar shovinizmi grekomadh atė tė
mėkėmbėsit tė kėtij tė fundit, alias tė guvernatorit pėr
qeverisjen e vendit tonė. U bėnė po kaq vjet qė gazeta
Rimėkėmbja dhe sidomos zoti Abdi Baleta, bashkė me atė
Nikolla Markun e Kishės Ortodokse Autoqefale tė Elbasanit,
nuk e kanė reshur pėr asnjė ēast luftėn pėr shporrjen e
Janullatosit nga kreu i filialit te Kishės Ortodokse Greke
nė Tiranė, tė ashtuquajtur Kisha Ortodokse Shqiptare. Dhe
kėtė luftė se kanė reshtur se kanė qenė tė bindur qė
Janullatosi, me kalimin e kohės, do tė shndėrrohej nė njė
faktor me shumė peshė pėr varfėrimin dhe poshtėrimin e
shqiptarėve nė sytė e botės. Koha i ka vėrtetuar plotėsisht
paralajmėrimet e Rimėkėmbjes, tė zotit Baleta dhe tė atė
Nikolla Markut pėr pasojat ogurzeza tė qeverisjes faktike
tė vendit tonė nga ana e mėkėmbėsit tė shovinizmit
grekomadh nė Tiranė, Anastas Janullatosit. Grabitja
skandaloze qė u bėhet qytetarėve shqiptarė nga ana e
kompanive greke tė telefonisė celulare AMC e VODAFONE dhe
zhvarrimet nė Pėrmet vėrtetojnė pa asnjė mėdyshje se
Janullatosi deri tani e ka kryer mė sė miri rolin e
mėkėmbėsit tė shovinizmit grekomadh pėr varfėrimin e
shqiptarėve dhe pėr poshtėrimin e tyre.
Lidhur me zhvarrimet nė Pėrmet pėr ngritjen e varrezave tė
stisura tė ushtarėve grekė mėsojmė se qeveria greke, sipas
gazetės Ta Nea, tė cituar nga gazeta Korrieri, po i
kujton asaj shqiptare se kanė rėnė dakord me marrėveshje tė
nėnshkruar pėr ndėrtimin e pesė varrezave nė Shqipėri, pėr
tė rėnėt e ushtrisė greke gjatė Luftės sė Dytė Botėrore
(Korrieri, 10 qershor 2006, f.15).
Deri tani publiku shqiptar nuk ka pasur kurrfarė dijenie
pėr njė marrėveshje tė tillė qė qeveria kukull e Tiranės,
socialiste apo demokratikase qoftė ajo, paska nėnshkruar me
qeverinė shoviniste grekomadhe pėr ndėrtimin e tė
ashtuquajturave varreza pėr tė rėnėt e ushtrisė agresore
greke nė trojet shqiptare. Pra, qeveria shqiptare, si
qeveri kukull, paska nėnshkruar njė marrėveshje tė fshehtė
me qeverinė greke, e cila, duke kėmbėngulur nėpėrmjet
mėkėmbėsit tė saj Janullatos qė tė mbetej e tillė, pra, e
fshehtė, ka parashikuar qė kur ti hiqen petėt lakrorit dhe
publiku shqiptar ta mėsojė tė vėrtetėn, ta pėrdorė atė si
mjet presioni ndaj Tiranės zyrtare pėr ti vėnė kapak
skandalit dhe pėr tė mos bėrė naze para autoriteteve
shoviniste greke. Pra, me kėtė marrėveshje qeveria greke ia
ka zėnė kokėn me derė qeverisė kukull tė Tiranės, e cila
su bė e gjallė kur plasi skandali i zhvarrimeve nė Pėrmet.
Nuk ka rėndėsi se kush e ka nėnshkruar marrėveshjen e
fshehtė, socialistėt apo demokratikasit, rėndėsi ka qė tė
dyja palėt e kanė mbajtur tė fshehtė, si ajo qė ka
qeverisur si kukull, ashtu edhe ajo qė ka qenė nė opozitė.
Tė dyja palėt kanė heshtur para opinionit publik shqiptar
sepse qė tė dyja janė udhėhequr nga i njėjti pikėsynim, nga
tradhtia e interesave kombėtare pėr ruajtjen e pushtetit
personal. Pra, tė dashur lexues tė Rimėkėmbjes, ne,
qytetarėt shqiptarė, u dashka qė tė vihemi nė dijeni nga
shtypi grek pėr marrėveshjen tradhtare tė qeverisė kukull
tė Tiranės me qeverinė shoviniste greke pėr ndėrtime
varrezash pėr eshtra tė paqena ushtarėsh grekė nga radhėt e
ushtrisė agresore greke nė trojet tona gjatė Luftės sė Dytė
Botėrore. Shikoni, pra, se deri nė ēderexhe e ka
katandisur shovinizmi grekomadh dhe mėkėmbėsi i tij
Janullatos klasėn politike shqiptare, tė cilėn e detyrojnė
tė heshtė para faktesh tė tilla skandaloze. Hesht qeveria,
hesht opozita! Madje mė 8 qershor pamė se si opozita
shqiptare u mundua ta zhvendosė vėmendjen nga problemi i
zhvarrimeve dhe ta pėrqendrojė atė nė parlament, ku Skėnder
Gjinushi, sipas tė gjitha gjasave, me urdhėr tė shovinizmit
grekomadh dhe tė mėkėmbėsit tė tij Janullatos, merr
pėrsipėr rolin e njė ngrehaluci tė rėndomė dhe, pėr ta
tėrhequr ministrin e brendshėm nė njė skandal parlamentar,
shpėrthen kundėr tij tėrė arsenalin e leksikut tė vet
rrugaēėror. Dhe Skėnder Gjinushi nuk mund tė mos i zbatojė
urdhrat e mėkėmbėsit tė shovinizmit grekomadh Janullatos,
sepse pėr hir tė njė kolltuku, me sponsorizimin e Athinės,
nė vitin 1997 ai u rreshtua pranė Zani Ēaushit dhe i vuri
zjarrin Vlorės. Ato urdhra ai ėshtė i detyruar ti zbatojė
sepse paēavurja greke me emrin Kushtetutė e Shqipėrisė e ka
tė sanksionuar pragun e pėrfaqėsimit nė parlament 2,5 %
pikėrisht pėr partinė e Gjinushit, sepse shovinizmi
grekomadh dhe mėkėmbėsi i tij Janullatos nuk mund tia
harrojnė atij kontributin e shquar qė ai dha nė vitin
1997 pėr shndėrrimin e Shqipėrisė nė njė koloni tė Greqisė.
Pikėrisht pėr kėto arsye shovinizmi grekomadh dhe mėkėmbėsi
i tij Janullatos Gjinushin duan ta mbajnė me domosdo nė
politikėn shqiptare, qoftė edhe me patericat e partisė
socialiste.
Ėshtė pikėrisht ai kontribut i drejtpėrdrejtė i Skėnder
Gjinushit dhe i mbarė klasės sė krahut tė majtė tė
politikės shqiptare, tė komanduar nga mėkėmbėsi i
shovinizmit grekomadh, Janullatosi, qė krijoi kushte tė
tilla qė ekonomia shqiptare tė pėrfundojė nė kthetrat e
monopoleve greke. Tani sė fundi mėsojmė se Enti
Rregullator i Telekomunikacioneve ka arritur nė pėrfundimin
se tė ardhurat qė marrin kompanitė e telefonisė celulare
AMC dhe VODAFONE nga paketat e tarifimit me kontratė nė
Shqipėri, janė mė tė lartat qė ato mund tė marrin nga
gjithė Evropa. Nė njė raport, dorėzuar komisionit hetimor
pėr telefoninė, ERT-ja thekson se nga njė abonent i vetėm
me kontratė kompanitė celulare arrijnė tė marrin afėrsisht
2500 euro nė vit (Gazeta Shqiptare, 22 qershor 2006,
f.7). Po kjo gazetė e sė njėjtės datė njofton se celularėt
nė Shqipėri janė 1000 herė mė tė shtrenjtė se nė Irak,
kurse nė numrin e saj tė datės 23 qershor, lexojmė se
milionerėt e Luksemburgut i paskan celularėt 600% mė tė
lirė se ne!!!
Po nga Gazeta Shqiptare e datės 4 qershor, f.2, mėsojmė
se kompania celulare greke AMC nė vitin 2005 paska
deklaruar nė bilancin e saj se ka dhėnė kredi pėr njė
shifėr marramendėse prej 6 miliardė e 115 milionė lekė te
reja, e barabartė me mbi 50 milionė euro, sikur tė ishte
njė bankė dhe jo njė kompani telefonie celulare. Dhe kėtė
shumė kolosale kompania AMC ia paska lėshuar kompanisė mėmė
COSMOTE nė Greqi, paēka se nė bazė tė ligjeve tona kėto
para kjo kompani duhet ti investojė pėr zhvillimin e
ekonomisė shqiptare. Ndėrkohė qė kompania nė fjalė kėtė mal
me para ia dorėzon nė formė kredie kompanisė mėmė COSMOTE,
ajo, siē bėhet e ditur nga Gazeta Shqiptare (23 qershor
2996), duke filluar nga viti 2001, nuk u ka paguar
institucioneve tatimore tė shtetit shqiptar njė detyrim tė
majmė qė arrin nė shumėn deri nė 7 milionė dollarė. Po pse
paska heshtur shteti shqiptar para njė skandali tė tillė
financiar te kompanisė greke AMC? Ka heshtur, sepse kjo
kompani, me kapitalin gjigant financiar qė zotėron, ka
arritur tė fusė nė thes jo vetėm krejt institucionet
financiare tė Tiranės, jo vetėm strukturat pėrkatėse tė
shtetit shqiptar, por edhe krejt klasėn politike shqiptare.
Pra, paratė e shqiptarėve tė thjeshtė qė nxirren me aq
djersė dhe gjak, shkojnė pėr pasurimin e shtetit shovinist
grek. Dhe kjo nė saje tė politikės tradhtare tė klasės
politike shqiptare, tė cilėn e kanė blerė monopolet greke
dhe mėkėmbėsi i shovinizmit grekomadh nė Tiranė,
Janullatosi.
Kėto kohėt e fundit kanė filluar tė dėgjohen edhe ca
reagime tė shkėputura nga radhėt e opozitės se pas
skandalit tė zhvarrimeve, Janullatosi duhet tė largohet nga
Shqipėria. Mes kėtyre reagimeve mė ka bėrė pėrshtypje njė
intervistė e zotit Zabit Brokaj, dhėnė gazetarit Denion
Ndrenika dhe botuar nė gazetėn Shekulli, 31 maj 2006,
f.2.
Nė ata intervistė zoti Brokaj e pranon se veprimet e
pėrfaqėsuesve tė shtetit grek nė Shqipėri synojnė tė vėnė
nė jetė njė doktrinė njėqindvjeēare qė quhet Vorio Epir. E
ēuditshme! Pse, tani u kujtua zoti Brokaj ta thotė njė gjė
tė tillė? Gazeta Rimėkėmbja dhe zoti Baleta, qė ditėn qė
Janullatosi shkeli kėtu, e kanė ngritur zėrin me forcė pėr
tė zezat qė e presin Shqipėrinė pas ardhjes nė Tiranė tė
kėtij misionari tė shovinizmit grekomadh, qė fshihet prapa
veladonit tė kryepeshkopit tė Kishės Ortodokse Shqiptare me
autoqefali tashmė tė grabitur. Edhe kjo, - deklaron zoti
Brokaj, - ėshtė aq e ulėt, aq e padenjė pėr popullin grek,
pėr dinjitetin e tij. Habitesh! Por zoti Brokaj nuk duhet
tė habitet. Ai le tė lexojė veprėn shkencore tė prof.dr.
Beqir Metės me titull Tensioni greko-shqiptar (1939-1949)
dhe vazhdimin e saj, veprėn tjetėr shkencore, tė titulluar
Shqipėria dhe Greqia, paqja e vėshtirė (1949-1989) qė tė
bindet pėrfundimisht qė populli dhe kombi grek, nė
qėndrimin ndaj kombit shqiptar, ka qenė, ėshtė dhe vazhdon
tė mbetet njė komb dhe njė popull shovinist. Nė tė dyja
veprat shkencore tė lartpėrmendura flitet me fakte tė
pakundėrshtueshme pėr njė gjė tė tillė. Shovinizmi i kombit
dhe i popullit grek nė qėndrimin ndaj kombit shqiptar ėshtė
trajtuar gjerėsisht edhe nė faqet e gazetės Rimėkėmbja,
tė cilėn zoti Brokaj me siguri qė nuk e lexon. Na vjen keq
qė zoti Brokaj ėshtė kaq i vonuar nė deklaratėn e tij.
Megjithatė, na vjen mirė qė ai, qoftė edhe me vonesė, arrin
ta bėjė njė deklaratė tė tillė. Mė mirė vonė se kurrė.
Nė intervistėn e tij zoti Brokaj nxjerr nė pah
papėrgjegjshmėrinė e shtetit shqiptar lidhur me zhvarrimet
e Pėrmetit, mungesėn e ndjenjės sė sovranitetit tė vendit
tonė qė manifestohet me heshtjen e tėrė vertikales sė
institucioneve shqiptare. Po ku ka qene zoti Brokaj kur
gazeta Rimėkėmbja dhe zoti Baleta u kanė rėnė me kohė
kambanave tė alarmit pėr faktin qė klasa politike shqiptare
ėshtė zhveshur nga dinjiteti kombėtar dhe nė ndėrtimin e
marrėdhėnieve me Greqinė vėndin tonė e ka ēuar drejt
humbjes sė sovranitetit? Se vetė zoti Brokaj ka qene pjesė
e kupolės politike tė partisė socialiste, madje ka qenė
ministėr nė qeverinė Nano pas zgjedhjeve tė 29 qershorit
1997, apo jo? Mos vallė atėherė shteti ynė paska qenė
sovran nė marrėdhėniet me shovinizmin grekomadh? Asokohe,
pra, kur zoti Brokaj ka qene ministėr, a ka qenė i bindur
qė sovraniteti i vendit tonė ka qenė i cėnuar nė
marrėdhėniet me Greqinė? Nėse po, atėherė pse ka heshtur?
Apo mos vallė heshtja e tij ishte e kushtėzuar me ruajtjen
e postit ministror? Se shefi i kuadrit qė vendos pėr
poste ministrore mos ndoshta e ka selinė nė Athinė? E, pra,
zoti Brokaj, gazeta Rimėkėmbja dhe zoti Baleta kanė mbi
dhjetė vjet qė deklarojnė qė shefi i kuadrit qė vendos
pėr dhėnien ose marrjen e posteve tė pushtetarėve tanė nė
kupolėn qeverisėse, e ka selinė nė Athinė dhe nė Paris.
Nė intervistėn e vet, aty diku mė poshtė, zoti Brokaj
thotė: Po kėtu ka edhe njė ngjarje tjetėr qė flet pėr
mungesėn e prestigjit tė shtetit shqiptar. Na del njė
konsull, i cili, me sa duket, ėshtė mes regjisorėve, qė
ndien pėrgjegjėsinė, qė futet nė kėtė lojė tė fėlliqur mes
priftėrinjve, pėrfaqėsues tė njė politike antishqiptare, e
thotė qė tė mbyllet kisha, qė tė mos bėhet hetimi, e, pėr
ēudi, autoritetet shqiptare, me servilizėm, janė nėn
komandėn e kėtij konsulli, e ndėrpresin hetimin pėr tė mos
hyrė nė kishė, qė tė mos shkohet tek e vėrteta.
Me kėto qė deklaron, zoti Brokaj sigurisht qė kėrkon tė
shpėrthejė njė derė tė hapur. Mos vallė vetėm tani zoti
Brokaj na e paska pikasur mungesėn e prestigjit tė shtetit
shqiptar? Pse, kur zoti Brokaj ishte nė pushtet, madje kur
mbante edhe postin e ministrit tė mbrojtjes, mos vallė
shteti shqiptar kishte manifestuar ndofarė prestigji, qoftė
edhe njė herė tė vetme, nė marrėdhėniet me shtetin
shovinist grek? Mungesėn e prestigjit tė shtetit shqiptar
nė marrėdhėniet me shovinizmin grekomadh gazeta
Rimėkėmbja dhe zoti Baleta e kanė theksuar sa e sa herė,
por zoti Brokaj ose nuk e ka lexuar kurrė kėtė gazetė
nacionaliste, ose ka bėrė sikur nuk e ka ditur njė gjė tė
tillė. Pėr fatkeqėsinė e kombit shqiptar, mbarė politikanėt
tanė, kur janė nė opozitė, ēoku kujtohen rrallė e pėr mall
tė marrin edhe poza nacionalistėsh tė akshamit. Bėn mirė
zoti Brokaj kur thotė qė konsulli grek ėshtė futur nė njė
lojė tė fėlliqur me rastin e zhvarrimeve nė Pėrmet. Por mos
vallė ai nuk e paska ditur qė tashmė ėshtė krijuar njė
traditė pesėmbėdhjetėvjeēare lidhur me mungesėn e
prestigjit tė shtetit shqiptar? Dhe mungesėn mė skandaloze
tė prestigjit tė shtetit shqiptar e ka manifestuar
pikėrisht ai formacion politik qė pėrfaqėson zoti Brokaj
gjatė kėtyre pesėmbėdhjetė vjetėve, pra, krahu i majtė i
politikės shqiptare, i cili, pas aktit tė tradhtisė sė
rėndė kombėtare qė kreu nė vitin 1997, nė sytė e
nacionalistėve shqiptarė u shfaq haptas si njė filial i
PASOK-ut grek.
Pra, zoti Brokaj nuk ka pse tė bėjė tė habiturin kur njė
konsull grek sillet nė Shqipėri si nė njė vend pa zot. Nė
vend pa zot Shqipėrinė e shndėrroi pikėrisht formacioni
politik qė pėrfaqėson zoti Brokaj, pra, e majta tradhtare
shqiptare, e cila lejoi qėndrimin nė vėndin tonė pėr njė
kohė tė gjatė tė trupave pushtuese greke pas ngjarjeve tė
vitit 1997, paēka se forcat e tjera ushtarake tė vendeve tė
huaja u larguan brenda afatit tė caktuar. Vetė zoti Brokaj
erdhi nė pushtet pas dhunės sė krahut tė majtė tė politikės
shqiptare qė shpėrtheu aq dhunshėm nė Vlorė nė vitin 1997
pikėrisht me sponsorizimin e shovinizmit grekomadh dhe tė
mėkėmbėsit tė tij tė drejtpėrdrejtė Janullatos. Kėto gjėra
zoti Brokaj i di fort mirė, se asokohe, pra, nė ngjarjet e
vitit 1997, nė Vlorė, celulari i tij ka punuar me ngarkesė
tė plotė.
Lexuesit e respektuar tė Rimėkėmbjes, zotin Baleta dhe
atė Nikolla Markun zoti Brokaj nuk i ēudit aspak kur
deklaron se priftėrinjtė me tė cilėt konsultohet njė
konsull grek pėr zhvarrimet e Pėrmetit janė pėrfaqėsues tė
politikės antishqiptare. Gazeta Rimėkėmbja, zoti Baleta
dhe atė Nikolla Marku i kanė paralajmėruar me kohe tė
gjithė ata qė i thonė vetes shqiptarė se priftėrinjtė grekė
nė Shqipėri dhe tė gjithė priftėrinjtė shqiptarė qė
Janullatosi i ka vėnė nė shėrbim tė veladonit tė tij
ogurzi, janė pararojė e shovinizmit grekomadh. Prandaj edhe
Vasil Thomollari, njė prift injorant dhe paradoksal, si njė
sahanlėpirės i Janullatosit, nuk mund tė sillej ndryshe nga
ēu soll nė rastin e zhvarrimeve nė fshatrat Kosinė dhe
Kutal tė Pėrmetit.
Nė intervistėn e vet zoti Brokaj kėrkon ndėrhyrjen e
autoriteteve tė Kishės Ortodokse Autoqefale pėr ēėshjen e
zhvarrimeve nė Pėrmet. Sigurisht qė zoti Brokaj bėn shaka
kur flet kėsisoj, se unė nuk di qė ne tė paskemi kishė
ortodokse autoqefale. Unė, nė mbėshtetje tė atė Nikolla
Markut, jam i bindur qė nė Shqipėri, domethėnė nė Tiranė,
kemi njė filial tė Kishės Ortodokse Greke qė ka nė krye njė
peshkop grek, kurse pėr Kishė Ortodokse Autoqefale
Shqiptare unė njohė vetėm Kishėn e Shėnmėrisė sė atė
Nikolla Markut nė Elbasan. Vallė nuk e ditka zoti Brokaj qė
zhvarrimet nė Pėrmet janė njė vepėr sa e pistė aq edhe e
poshtėr e filialit tė Kishės Ortodokse Greke nė Tiranė dhe
personalisht e mėkėmbėsit tė shovinizmit grekomadh nė
Shqipėri, Anastas Janullatosit? Prifti sahanlėpirės i
Janullatosit, Vasil Thomollari, ėshtė veē ēakalli qė merret
me zhvarrimet e Pėrmetit, kuse ujku i eshtrave tė
zhvarrosura ėshtė mėkėmbėsi Janullatos. Plani pėr nisjen e
aksionit tė zhvarrimeve nė Pėrmet me siguri qė ėshtė
hartuar nė kabinetin e kryeministrit Karamanlis dhe i ėshtė
ngarkuar pėr zbatim mėkėmbėsit tė shovinizmit grekomadh nė
Tiranė, Janullatosit. Prandaj edhe mėkėmbėsi Janullatos ia
hipi helikopterit dhe zbriti nė Pėrmet pėr tė dhėnė porosi
tė drejtpėrdrejta nė terren se si duhej tė niste procesi i
zhvarrimeve. A thua tė mos i dijė gjėra tė tilla zoti
Brokaj? Nuk mė besohet. Kur ujkun Janullatos tė eshtrave tė
zhvarrosura e kemi nė Tiranė, a ka tė drejtė zoti Brokaj tė
kėrkojė ndėrhyrjen e tij pėr tė sqaruar gjėsend? Kėsaj i
thonė tė vėsh ujkun bari.
Ēuditem tej mase kur nė intervistėn e zotit Brokaj lexoj
pyetjen e mėposhtme: Si ėshtė e mundur qė edhe nė ngjarje
tė tilla.., kur bėhet fjalė pėr cėnime tė rėnda tė
dinjitetit tė shqiptarėve (Janullatosin E.Y.) nuk e
dėgjon tė flasė e tė veprojė?
Vallė nuk e ditka zoti Brokaj qė mėkėmbėsi i shovinizmit
grekomadh Janullatos, nė Tiranė ka pėr mision kryesor
poshtrimin e dinjitetit kombėtar tė shqiptarėve, zhveshjen
e tyre nga vetėsia kombėtare dhe grabitjen e djersės sė
tyre nė interest tė pasurimit tė Greqisė? Ai me siguri qė
vuan nga ngėrēi janullatist qė ka paralizuar krejt klasėn
politike shqiptare, se ndryshe nuk mund ta shtronte njė
pyetje tė tillė.
Ndėrhyrjes sė gazetarit Ndrenika lidhur me
Projektkushtetutėn e rrėzuar nė vitin 1994 nga formacioni i
krahut tė majtė tė politikės shqiptare, nė tė cilėn
pėrcaktohej ligjėrisht qenia 25 vjet nė Shqipėri e kreut tė
kishės, zoti Brokaj i shmanget me shumė marifet, duke
nėnvizuar se paska kėrkuar nga parlamenti pėrpilimin
urgjent tė njė ligji pėr fenė. Por qė nga karrigia ku je
ulur nė sallėn e parlamentit, tė kėrkosh hartimin e njė
ligji pėr fenė ėshtė tjetėr gjė, dhe ėshtė tjetėr gjė tė
ndėrmarrėsh njė nismė ligjore pėr pėrgatitjen e njė ligji
tė tillė. Me sa jemi nė dijeni, zoti Brokaj deri tani nuk
ka ndėrmarrė kurrfarė nisme ligjore nė parlamentin shqiptar
pikėrisht pėr hartimin e ndonjė ligji tė posaēėm pėr fenė,
i cili tė sanksiononte nė krye tė kishės njė peshkop me
gjak shqiptari.
..........
Shumė vonė ėshtė pėrmendur zoti Brokaj pėr tu kujtuar
shqiptarėve se paska edhe kėngė rreshtore nė ushtrinė
greke sot e kėsaj dite, nė tė cilat flitet pėr Tepelenėn,
Pėrmetin, Gjirokastrėn, Korēėn, Himarėn, ku grekėt duhet
tė ēlirojnė vėllezėrit e tyre. Po zoti Brokaj, si pjesėtar
me peshė i kreut tė formacionit tė krahut tė majtė tė
politikės shqiptare, pse nuk ka protestuar nė forumet e
tij? Pse ai nuk ka reaguar kundėr autoriteteve shoviniste
greke kur ka qenė ministėr i mbrojtjes? Po vetė ai a e di
konkretisht se cili ministėr apo kryeministėr shqiptar e ka
vėnė dhe e ka mbajtur tė fshehur nga publiku shqiptar atė
firmė tė turpshme pėr ndėrtimin e pesė varrezave pėr
eshtrat fantazma tė ushtarėve agresorė grekė nė territorin
shqiptar? Derisa zoti Brokaj vendosi tė rrėfehet nė gazetėn
Shekulli tė datės 31 maj, atėherė le tė rrėfehet deri nė
fund, se kėshtu e ēliron shpirtin sadopak nga ajo pjesė e
mėkateve qė i rėndojnė si funksionar i lartė i kupolės sė
majtė shqiptare nė ndėrtimin e marrėdhėnieve me shtetin
shovinist grek dhe me mėkėmbėsin e tij nė Tiranė,
Janullatosin.
Me shumė tė drejtė zoti Brokaj shpreh pakėnaqėsinė e vet
qė ēėshtja e zhvarrimeve nė Pėrmet nuk zinte faqet e para
tė gazetave shqiptare. Po mos vallė zoti Brokaj nuk e ditka
qė shtypi shqiptar dhe tė gjitha mjetet e komunikimit pamor
janė blerė nga shovinizmi grekomadh? Dikur nė faqet e
gazetės sė respektuar Rimėkėmbja kam shkruar se kisha
shoviniste greke ėshtė krahu politik i shovinizmit
grekomadh dhe Janullatosi ėshtė komisari i kėtij krahu
politik nė Shqipėri, qė ka pėr objektiv greqizimin e
Shqipėrisė sė Jugut, deri nė Shkumbin. Pėr arritjen e kėtij
objektivi, shteti shovinist grek ka menduar qė krahut tė
tij politik, pra, kishės shoviniste greke, ti sigurohet
edhe njė krah i fuqishėm financiar. Pra, atij, pėr
realizimin e kėtij objektivi, i duhen mjete tė fuqishme
financiare, tė cilat nuk mund tė sigurohen nga
taksapaguesit grekė. Kėto mjete financiare duheshin
siguruar nga djersa dhe gjaku i shqiptarėve tė thjeshtė.
Prandaj shėrbimi i telefonisė sė lėvizshme (celulare) kaloi
nė pronėsi tė shtetit shovinist grek, i cili, pėrmes
kompanisė AMC dhe VODAFONE, grabit egėrsisht shqiptarėt e
thjeshtė dhe krijon pikėrisht krahun e fuqishėm financiar
qė ėshtė nė shėrbim tė krahut politik tė shtetit shovinist
grek, pra, tė kishės shoviniste greke pėr greqizimin e
Shqipėrisė sė Jugut. Mė kėtė krah tė fuqishėm financiar
mėkėmbėsi i shovinizmit grekomadh nė Tiranė, Janullatosi,
ka blerė shtypin shqiptar, ka blerė kanalet televizive
shqiptare, ka futur nė thes formacionet politike shqiptare
tė tė dy krahėve, organizatat e ashtuquajtura tė pavarura,
ndėrton kisha dhe manastire me simbolikė greke anekėnd
Shqipėrisė sė Jugut, madje po ndėrton njė katedrale
gjigante nė qendėr tė Tiranės, ngre kryqe, si fantazma,
majė kodrash dhe bregoresh, si ti dojė qejfi, i sigurt se
nuk do ti hyjė gjemb nė kėmbė nga autoritetet shqiptare.
Prandaj nė ēėshtjen e zhvarrimeve nė Pėrmet gazetat
shqiptare merreshin me priftin injorant Vasil Thomollari
dhe jo me kryeujkun e eshtrave tė zhvarrosura, Anastas
Janullatosin, i cili, sapo iu hoqėn petėt lakrorit tė
zhvarrosjeve, fluturoi drejt Athinės dhe frymėn e mbajti nė
Megaro Maksim - selinė qeveritare tė Kostas
Karamanlisit, pikėrisht atje ku ėshtė hartuar edhe plani
pėr zhvarrosjen e eshtrave nė Pėrmet. Pikėrisht pėr kėtė
kryeujk tė eshtrave tė zhvarrosura shtypi dhe kanalet
televizive shqiptare nuk guxuan tė bėnin as komentin mė tė
vogėl.
Nė fund tė intervistės sė tij zoti Brokaj thotė pėr
Janullatosin: brenda ligjit unė do tė thosha se ai e ka
tejkaluar misionin e vet. Bėn mirė zoti Brokaj qė deklaron
kėsisoj, por halli ėshtė se mbarė shqiptarėt nuk e dinė se
ekzistoka ndonjė ligj qė tė pėrcaktoka kohėqėndrimin e
mėkėmbėsit Janullatos nė Shqipėri. Ėshtė tjetėr punė nė
qoftė se njė ligj i tillė ekzistoka, por qė vazhdoka tė
mbahet sekret nga publiku shqiptar, ashtu si puna e
marrėveshjes greko-shqiptare pėr ndėrtimin e varrezave pėr
eshtrat fantazma tė ushtarėve grekė. Nė qoftė se njė ligj i
tillė ekzistoka, zoti Brokaj do tė bėnte mirė tia bėnte tė
njohur opinionit publik shqiptar.
Para do kohėsh nė Tiranė u organizua edhe njė takim i
pėrfaqėsuesve tė disa shoqatave tė pavarura, tė cilat
kėrkuan largimin e Janullatosit nga Shqipėria. Nė atė takim
merrnin pjesė edhe zotėrinjtė Zabit Brokaj dhe Pullumb
Xhufi. Kėrkesa e shoqatave tė pavarura pėr largimin e
Janullatosit sigurisht qė ėshtė njė vrimė nė ujė. Largimi i
Janullatosit duhet kėrkuar nė mėnyrė institucionale dhe jo
nga shoqatat e pavarura. A nuk do tė ishte mė mirė qė
zotėrinjė Zabit Brokaj dhe Pullumb Xhufi tė kėmbėngulnin
pėr largimin e mėkėmbėsit tė shovinizmit grekomadh
nėpėrmjet njė nisme ligjore nė parlamentin shqiptar, duke
kėrkuar edhe mbėshtetjen e grupit parlamentar tė LSI-sė?
Nuk ėshtė halli se me njė nismė tė tillė ata do tė nxirrnin
gjė nė dritė, halli ėshtė qė publiku shqiptar ta shikojė me
sytė e vetė se si deputetėt e parlamentit atė sdo ta
votonin se dihet qė pėrmes krahut financiar tė shovinizmit
grekomadh nė Shqipėri, kompanive AMC dhe VODAFONE, ata janė
tė blerė nga mėkėmbėsi i shovinizmit grekomadh, Anastas
Janullatosi.
Por shumė mė kuptimplote do tė tingėllonte kėrkesa pėr
largimin e Janullatosit, sikur ajo tė bėhej nga mbarė
ortodoksit shqiptarė, pėrveē atyre tė Kishės sė atė Nikolla
Markut qė janė nė pararojė tė pėrpjekjeve pėr shporrjen e
tij nga Shqipėria. Por ortodoksit shqiptarė, jashtė kishės
sė atė Markut, e kanė tradhtuar veprėn e Fan Nolit, ata
kanė shkelur mbi gjakun e Papa Kristo Negovanit, tė atė
Stath Melanit, tė Petro Nini Luarasit e tė sa e sa
martirėve tė tjerė ortodoksė, me gjakun e tė cilėve kisha
shoviniste greke i ka lyer duart deri nė bėrryl. Me
qėndrimin e tyre prej sahanlėpirėsish tė Janullatosit
ortodoksėt shqiptarė jashtė kishės sė atė Markut kanė
shkruar njė faqe tė turpshme nė historinė e ortodoksisė
shqiptare.
Nuk jam i bindur se sa seriozisht e ka kėrkesėn e vet zoti
Brokaj pėr largimin e Janullatosit nga Shqipėria, kur dihet
qė Janullatosi jo vetėm qė nuk do tė largohet, por, siē
qarkullojnė fjalė poshtė e pėrpjetė, ai, sipas porosisė sė
shovinizmit grekomadh, edhe kur ti vijė ora e vdekjes, do
tė varroset nė tokėn shqiptare. Madje qarkullojnė dy
variante. Sipas variantit tė parė, Janullatosi do tė
varroset nė katakombet e kadedrales ortodokse gjigante qė
po ndėrtohet nė qendėr tė Tiranės, gati e shkrirė me selinė
e partisė socialiste. Kurse sipas variantit tė dytė,
Janullatosi do tė varroset nė Bishtpallė. Kėsisoj, me
varrosjen e kufomės sė Janullatosit nė tokėn shqiptare,
shovinizmi grekomadh vjen dhe e ngre mė lart Shkumbinit
kuotėn e pretendimeve territoriale ndaj Shqipėrisė,
meqėnėse brezat pasardhės tė shovinizmit grekomadh do tė
kenė se me ēfarė ti pėrforcojnė justifikimet e veta me
eshtrat e pasardhėsit tė Shėn Kozmait, Janullatosit, tė
cilin Patrikana e Stambollit nuk do tė mėnojė ta shpallė
shenjtor.
Por pavarėsisht pasioneve bizantine tė shovinizmit
grekomadh dhe tė krahut tė tij politik, kishės shoviniste
greke, pėr greqizimin e Shqipėrisė, pavarėsisht tradhtisė
sė ortodoksisė shqiptare, jashtė asaj tė atė Nikolla
Markut, pavarėsisht tradhtisė sė klasės politike shqiptare
nė qėndrimin ndaj interesave tona kombėtare, shekulli XXI
ka filluar tė punojė pėr shqiptarėt, pėr realizimin e
ėndrrės sė tyre pėr bashkimin e mbarė trojeve etnike
shqiptare nė njė shtet tė unifikuar kombėtar. Shovinizmi
grekomadh dhe krahu i tij politik, kisha shoviniste greke,
do tė bėnin mirė tė nxirrnin mėsime nga pėrvoja e
palakmueshme e shovinizmit serbomadh dhe e krahut tė tij
politik, kishės shoviniste serbe. Shovinizmi serbomadh dhe
kisha shoviniste serbe kėrkuan tė vinin brirėt e Sėrbisė sė
Madhe, por humbėn edhe veshėt e saj. Pas humbjes sė
Kosovės, gjasat janė se Serbinė e presin humbje tė tjera,
siē kanė qarkulluar ca fjalė nė Perėndim, qė janė pėrcjellė
edhe nė ndonjė gazetė shqiptare para do kohėsh. Shovinizmi
serbomadh dhe kisha shoviniste serbe kishin gati njė
shekull qė Kosovėn e mbanin nė brez, si njė minė me
sahat. Por edhe shovinizmi grekomadh dhe kisha shoviniste
greke tė mos harrojnė se edhe vetė janė duke mbajtur nė
brez njė minė mė sahat, Ēamėrinė.
Eshref Ymeri
Minneapolis, SHBA. 26 qershor 2006.
LIDHJA SHQIPTARE E PRIZRENIT
DHE POLITIKA PANISLAMISTE E SULLTAN ABDÜLHAMIDIT II
Nga: Olsi Jazexhi
Pėr historinė e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, ashtu si
edhe shumė pjesė tė tjera tė historisė shqiptare,
historishkruesit komunistė, si nė Shqipėri ashtu edhe nė
Kosovė kanė bėrė njė seri manipulimesh historike, si nė
kohėt e bashkim-vllaznimit shqiptaro sllav, ashtu edhe nė
ditėt tona tė bashkim evropjanizimit tė vendit.
Pėrpjekjet e shkollės historiografike komuniste shqiptare
tė prezantuara nga historianė ortodoksė qė nga Stefanaq
Pollo, Paskal Milo, Kristo Frashėri, Aleks Buda, Petrika
Thėngjilli e deri te Valentina Duka, kanė stresuar gjithnjė
nė tezat e armiqėsisė sė kombit shqiptar me Perandorinė
Osmane. Turqit, osmanėt dhe identiteti musliman i
shqiptarėve ėshtė portretizuar gjithnjė si shkaku kryesor i
tragjedive tė mėdha tė kombit shqiptar. Kjo shkollė me
ndikimin e saj ėshtė njė nga faktorėt kryesorė pse sot nė
Republikėn e Shqipėrisė, letrarė si Ismail Kadare, tė cilėt
janė produkte tė kėsaj shkolle, vazhdojnė tė hedhin helm
kundėr identetitetit islamik tė kombit shqiptar dhe ēdo
gjėje qė ka lidhje me Lindjen.
Njė nga pjesėt mė tė manipuluara tė historisė shqiptare ka
tė bėjė edhe me Lidhjen Shqiptare tė Prizrenit e cila u
themelua nga krerėt e popullatave muslimane shqiptare nė
Ballkan pas nėnshkrimit tė traktatit tė Shėn Stefanit mė 3
mars 1878 midis Rusisė dhe Perandorisė Osmane. Traktati i
Shėn Stefanit i shkėpuste perandorisė toka tė mėdha tė
banuara kryesisht me shqiptarė dhe njė gjė e kėtillė shihej
me tmerr si nga muslimanėt shqiptarė ashtu edhe nga sulltan
Abdülhamidi II, i cili jo nė pak raste kishte vėnė nė pah
dashurinė e tij pėr kombin shqiptar. Duke dashur qė tė
influencojė indirekt dhe sabotuar vendimet e
Shėn-Stefanit, Fuqitė e Mėdha fillimisht do tė provokonin
zhvillimin e njė konference nderkombėtare paqeje, tė cilėn
edhe pse Rusia nuk e pranoi fillimisht, mė pas do ta
detyronin. Kongresi i Berlinit qė do tė mblidhej me
presionin e Anglisė dhe Austro-Hungarisė kundėr Rusisė do
tė synonte tė fshinte fitoret ruse nė Shėn Stefan dhe
zvogėlonte nė maksimum daljen e sllavėve nė Adriatik.
Por edhe pse fuqitė e mėdha kishin hall qė tė frenonin sa
mė shumė fitoret ruse nė Evropė, sulltan Abdülhamidi nga
ana tjetėr mundohej tė pėrfitonte nė maksimum nga
rivaliteti anglo-austriak kundėr Rusisė, dhe tė ruante sa
mė shumė tė ishte e mundur nga perandoria e tij. Nė tė
njėjtėn kohė sulltani ishte i interesuar tė ngrinte nė
revolta popullatat muslimane nė Ballkan kundėr traktatit tė
Shėn-Stefanit tė cilat do tė shėrbenin si njė faktor mė
shumė, presioni ndaj Serbisė, Malit tė Zi dhe Bullgarisė qė
kėrkonin tė pėrfitojnė nga traktati dhe pėr tė bindur
Fuqitė e Mėdha qė Perandoria kishte ende influence nė
Ballkan.
Megjithatė nėpėr tekstlibrat e historisė sa nė Shqipėri aq
edhe nė Kosovė, Lidhja Shqiptare e Prizrenit vazhdon tė
pėrshkruhet si njė veprim kryekėput shqiptar, i ndėrtuar
dhe nxitur nga elementi anti-turk shqiptar, i cili ishte nė
konflikt tė hapur dhe tė egėr tashmė jo me pushtuesit serbė
nė veri dhe grekė nė jug, porse me osmanėt dhe identitetin
islamik tė shqiptarėve. Njė shembull i kėtillė mund tė
gjendet nė Kreun V tė historisė sė Shqipėrisė tė shkruar
nga aromuni Kristo Frashėri. Ai kohėn dhe ngjarjet qė ēuan
nė nėnshkrimin e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit e
portretizon si njė fushatė presioni nga osmanėt tė cilėt,
sipas Kristos, kėrkonin ti bėnin shqiptarėt islamikė:
Funksionarėt e administratės dhe pėrkrahėsit e tyre
sulltanistė ushtruan nė kėto mbledhje presion tė fuqishėm
pėr ti detyruar pjesėmarrėsit qė ti nėnshkruanin
protestat e tyre jo si banorė shqiptarė, por si nėnshtetas
islamikė tė lidhur me Perandorinė Osmane. Megjithatė
Kristoja mendon se: Kėto presione nuk dhanė rezultat. Nė
asnjė nga krahinat shqiptare, pjesėmarrėsit e mbledhjeve
nuk pranuan ta cilėsonin veten e tyre si banorė islamikė.
Nė tė gjitha aktet drejtuar Fuqive tė Mėdha banorėt
myslimanė dhe tė krishterė, protestonin si shqiptarė, si
pjesėtarė tė njė kombi tė vetėm.
Rrena si kėto tė lartėprodhuara nga Kristo Frashėri kohėt e
fundit po sfidohen nė shtypin shqiptar. Rasti mė i fundėm
ėshtė ai i botuar nė Gazeta Lajm mė 10 Qershor 2006 nė
Kosovė, ku u vėrtetua tashmė se Kuvendi i Lidhjes se
Prizrenit ėshtė mbajtur nė xhaminė Bajrakli tė Prizrenit
dhe jo nė shtėpinė e vogėl dershanen tė cilėn propaganda
komuniste shqiptare ėshtė munduar tė bindė shqiptarėt mė
parė. Megjithatė pėrveē faktit qė Lidhja Shqiptare e
Prizrenit ėshtė mbajtur nė Xhaminė Bajrakli, historianėt e
huaj rrėfejnė njė version tė ndryshėm tė historikut sesi
Lidhja Shqiptare e Prizrenit u themelua, pse u themelua,
nga kush dhe pėr ēfarė arsyesh.
Duke nisur dhe refuzuar pikė sė pari citate si ky i
lartėpėmenduri i Kristo Frashėrit i cili trushplan popullin
shqiptar dhe e mbush me urrejte anti-turke kur shkruan qė
banorėt myslimanė dhe tė krishterė, protestonin si
shqiptarė, si pjesėtarė tė njė kombi tė vetėm kundėr
vendimeve tė Traktatit tė Shėn Stefanit, ne duhet tė bėjmė
disa korigjime. Duke qenė qė z. Frashėri ėshtė vetė aromun
nga jugu i Shqipėrisė, atij duhet ti kujtojmė se nė Lidhjen
Shqiptare tė Prizrenit nuk kanė marrė pjesė as patriotėt e
tij vllehė dhe as ortodoksėt e Jugut tė Shqipėrisė. Kėtė
gjė mė mirė ne na e vėrteton historiani grek, Evangelos
Kofos nė shkrimin e titulluar Greek reaction to the
Albanian League of Prizren (Balkan Studies, Vol 23, 1982).
Nė kėtė shkrim, Evangelos tregon se pėrkrah Lidhjes
Shqiptare tė Prizrenit nuk u radhitėn tė gjithė shqiptarėt
myslimanė dhe tė krishterė siē pretendon Kristo Frashėri.
Por Kofos thotė tė kundėrtėn.
nė ditėt e Kongresit tė Berlinit, Maratos (njė emisar
grek) tregon se tė gjithė tė krishterėt (ortodoksė) tė
sanxhakut tė Gjirokastrės duke pėrfshirė ata tė qyteteve
tė Gjirokastrės, Delvinės, Tepelenės dhe Pėrmetit
refuzuan tė nėnshkruajnė peticione (kundėr Shėn Stefanit).
Tė njėjtin qėndrim kishin mbajtur edhe tė krishterėt e
Sarandės, siē raportonte konsulli grek nė kėtė qytet. (fq.
356)
Por pėrveē asaj se kush morri pjesė dhe kush jo nė Lidhjen
Shqiptare tė Prizrenit, njė fakt tė cilin historiografia
komuniste shqiptare ka manipuluar ėshtė ai i natyrės sė
kėsaj lidhje. Pėr kėtė arsye njė vėshtrim interesant sesi
dhe pse Lidhja Shqiptare e Prizrenit u mbajt, jep
historiani patriot nga Elbasani, Kastriot Dervishi i cili
nė pėrgjigjen qė i bėn Paskal Milos, nė njė tė pėrditshme
nė Tiranė (Paskal Milo midis sherbimit dhe trillimit
Tiranė 2001), shkruan se sulltan Abdülhamidi njė nga arsyet
qė e shtynė tė ndėrtojė Lidhjen Shqiptare tė Prizrenit,
ishte qė tė formonte njė Linjė jo zyrtare (qė) do tė ishte
zėri shqiptar pėr tė kundėrshtuar ēdo pretendim nė dėm tė
trojeve shqiptare. Sipas librit tė Xhaferr Belegut "Lidhja
e Prizrenit", (Tiranė 1939), Sulltani u shkroi letėr
kryetarėve tė fesė muslimane si Ahmet Efendi Koronicės
(Kadi i Gjakovės), Ymer Efendiut (Myderris i Prizrenit) dhe
Jonuz Zyhdi Efendiut (Myfti i Dibrės) dhe u dha urdhėr
komandave ushtarake nė Shqipėri tė mos ta pengonin Lidhjen,
bile ta pėrkrahnin e ndihmonin atė. (shih faqet 17-18 tė
librit).
Mbi karakterin jo pan-shqiptar, por pan-musliman tė Lidhjes
Shqiptare tė Prizrenit, pėrveē dėshmive tė lartėpėrmendura
greke, dėshmojnė edhe shumė historianė perėndimorė.
Historiani britanik, Jakob Landau nė librin: Politika e
Pan-Islamit: ideologjia dhe organizimi (Oksford 1990) e
sheh krijimin e LSHP-sė si pjesė tė projektit tė sulltanit
pėr tė ēliruar muslimanėt Ballkanas nga sundimi ortodoks.
Landau mendon se Lidhja Shqiptare e Prizrenit u sponsorizua
indirekt nga sulltani, dhe pėr kėtė nė kapitullin e
Shoqėrive dhe Vėllazėrive tė ndėrtuara nga sulltani nė
suazat e pan-islamizmit, Landau thotė se:
Njė organizatė edhe mė jetėgjatė ishte Lidhja Shqiptare e
Prizrenit, nė disa raste e njohur si Lidhja Shqiptare. Ajo
u ndėrtua pas takimit tė fisnikėve vendas mė 10 qershor
1878, fillimisht pėr tė kėrkuar autonomi pėr Shqipėrinė.
Megjithatė qėllimi parėsor i themeluesve tė saj ishte tė
ndalonte copėtimin e Shqipėrisė nė Kongresin e Berlinit,
kėshtu qė dy dokumentat bazė themelues tė Lidhjes,
dėshmonin besnikėrinė ndaj Perandorisė dhe sulltanit, duke
ju referuar kėshtu edhe sheriatit. Nė vitin 1878 ndėrmjet
Prizrenit dhe qeverisė nė Stamboll kishte komunikime
intensive. Theksi ndaj identitetit musliman dhe osman ishte
natyral pėr njė nga grupet mė muslimane tė perandorisė, i
cili kėrkonte siguri nė njė kohė krize si kjo nga
bashkėbesimtarėt e tjerė.
Abdülhamidi ishte shumė i sigurtė pėr kėtė; edhe kur tre
vite mė vonė, gjatė njė lėvizje anti-osmane mes
shqiptarėsh, urdhėroi Dervish Pashėn qė ti kėrkojė
shqiptarėve besnikėri ndaj sulltanit kalif nė emėr tė
sheriatit dhe interesit pan-islamik. Dhe edhe njė gjeneratė
mė vonė, nė vitin 1911 nė Shqipėri sėrisht u zhvilluan
demonstrata pėr tė mbėshtetur sulltanin kalif dhe treguar
gadishmėri pėr tė luftuar kundėr qafirėve (italianė) qė
kishin pushtuar Libinė. (fq. 49)
Mbi karakterin islamik tė Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit
flet edhe historiani britanik, Noel Malkolm, i cili nė
librin e tij, Kosovo a short history (Harper Collins,
1999) kujton citimet e njė zyrtari britanik nė Kosovė mė
1878.
Lėvizja (LSHP) ėshė mė shumė njė lėvizje fetare sesa
shekullare, dhe udhėhiqet nga myftilerėt, ulematė dhe
kadijtė . Jam i mendimit se tashmė ėshtė mėse e qartė se
Porta e Lartė dhe Lidhja janė nė njė mendje, dhe po punojnė
pėr tė arritur njė qėllim tė pėrbashkėt mbrojtjen e
provincės. (fq 222)
Pėr karakterin islamik tė Lidhjes, Kastriot Dervishi nė
shkrimin e sipėrpėrmendur thotė:
Paskal Milo nga ana e tij, ashtu si edhe mjaft historianė
tė kudhrės enveriane, e shikojnė Lidhjen e Prizrenit vetėm
si njė instrument kundėr Turqisė. Nė tė gjithė deklaratat
apo memorandumet e Lidhjės do tė vėrejmė besnikėrinė e
treguar ndaj Sulltanit. Po citoj vendimin e parė tė
Lidhjės tė datės 18 qershor 1878, tė pėrbėrė nga 16 nene:
"1. Lidhja jonė ėshtė formuar me qėllim qė tė mos njohi
asnjė qeveri, pėrveē se atė tė Perandorisė Osmane dhe tė
mbrojė integritetin tokėsor duke pėrdorur tė gjitha mjetet.
2. Qėllimi ynė ėshtė i lartė, mbrojmė tė drejtat e personit
tė lartė, Madherisė sė tij Sulltanit tonė Sovran.
6. ...Nuk do tė njohim nė asnjė mėnyrė Bullgarinė dhe as qė
duam t'i dėgjojmė emrin. Edhe Serbia nė rast se nuk na i
dorėzon me tė mirė trojet qė na ka shkelur, do tė dėrgojmė
kundėr saj fuqi pėr t'ia marrur me pushkė..." (shih XH.B.
"Lidhja e Prizrenit" faqe 31)
Megjithatė ne tė gjithė pranojmė qė nė Lidhjen Shqiptare tė
Prizrenit pati dy linja mendimi, njėra ishte autonomiste
dhe kėrkonte tė shpėtonte popullatat muslimane pėrballė
agresionit kristjan, nėn suazat e perandorisė. Ndėrsa linja
tjetėr, ishte linja radikale, e frymėzuar nga idetė
iluministe franceze, qė kėrkonte largimin nga Perandoria
dhe krijimin e njė shteti tė pamvarur. Sipas Dervishit kjo
linjė do tė ēonte nė shkatėrrimin e Lidhjes Shqiptare tė
Prizrenit, pasi elementi gegė - musliman shqiptar nuk mundi
tė dakordohet me idetė e qarqeve bektashiane ortodokse tė
kryesuara nga Abdyl Bej Frashėri tė cilat kėrkonin
shkatėrrimin e Perandorisė Osmane nė Ballkan dhe krijimin e
njė shteti tė pamvarur shqiptar. Synitėt shqiptarė tė cilėt
ndjeheshin ende si pjesė e klasės sė lartė nė perandori nuk
kishin komplekset e rajave ortodoksė apo bektashianėve qė
ishin dėbuar nga Stambolli mė 1826 dhe pėrndiqeshin kudo.
Dhe jo mė kot, Evangelos Kofos kujton se peshkopi i Korēės,
qeverisė sė Athinės i thoshte se:
Abdyl Beu punon ditė e natė pėr tė bashkuar tė krishterėt
me shqiptarėt muslimanė, qė rrojnė nė Epir dhe Maqedoni,
dhe pėr ti bėrė ata njė komb, me shtetin e tyre.
Megjithatė nė Gėgėrinė e Epėrme dhe nė Kosovė, idetė e
Abdyl Beut do tė ishin tė pamundura, pasi mes gegėve
muslimanė ideja e krijimit tė njė shteti me fqinjėt e tyre
tė krishterė (qė kėtu ishin serbė dhe vllehė), tashmė ishte
e pamundur. Pamundėsia e krijimit tė njė shteti mė tė
krishterėt ortodoksė po dėshmohet e pamundur edhe nė ditėt
tona nė Kosovė, ku nė Mitrovicė, elementi serb vazhdon tė
refuzojė idenė e bashkėjetesės nė njė shtet me shqiptarėt
muslimanė dhe asimilimin e tij kulturor ndaj shumicės. Pėr
kėtė arsye, edhe gegėria muslimane e pėrqėndruar pėrreth
Prizrenit, idenė e krijimit tė njė shteti sipas koncepteve
tė Abdyl Frashėrit e shihte shumė mė tė vėshtirė sesa
ruajten e status quo-sė nėn mbrojtjen e babė sulltanit.
ATO ESHTRA KANĖ SHUMĖ PĖR TĖ TREGUAR !
Edhe kjo i duhej shqiptareve tė lodhur e tė rraskapitur,
nga debate perēmuese mbi identitetin, nga varferia dhe
ecejaket e integrimit. Me tė vėrtetė fantasia perverse
ėshtė aq e larmishme sa do ta sfidonte logjikėn e mprehtė
dhe moralin e pastėr, derisa ajo tė mos kthehej ne
strategji. Alfred Hiēkok, regjizori i famshėm i filmave
horror, do te mbetej i fantaksur nga fabula horror e
Kosinės, edhe per faktin se pėr herė tė parė ngjyrimet
horror lidheshin me veladonin e zi tė njė prifti, nė njė
natė tė zezė nė tė cilėn u konsumuan tė gjitha tė zezat.
Gjithēka do tė vazhdonte normalisht nė perfeksionin mė tė
madh pėr priftin dhe eprorėt e tij, tė cilėt tė kėnaqur me
konspiracionin e denjė pėr njė agjenturė profesioniste, po
shijonin frytet e operacionit kocka, gjersa kocka vetė tu
mbetej nė fyt. Tashme ne vetėm do tė humbisnim kohė tė
ndaleshim nė detajet e fabulės, qė janė tė mirėnjohura nga
tė gjithė, por ajo qė neve na intereson tė analizojmė,
ėshtė pėrse Shqipėria, kthehet nė tokėn mė pjellore pėr
lulėzimin e perversiteteve tė tilla ?
Ėshtė shumė i ēuditshėm fakti i analogjisė qė ekziston nė
dyshimin mbi identitetin e shqiptarėve tė gjallė tė ngritur
kohėt e fundit nga ndonjė baba i kombit nė formėn e njė
sfide intelektuale dhe dyshimin e identitetit tė
shqiptarėve tė vdekur tė praktikuar nga ndonjė baba
shpirtėror nė formėn makabre tė pėrdhunimit tė varreve
shqiptare. E pėrbashkėta e kėtyre tė dyjave nė thelb ėshtė
diversifikimi identitar , lubia e tė cilit nuk kursen as tė
vdekurit, ku simboli i pėrbashkėt i tyre ėshtė konvertimi,
i cili pėr tė gjallėt duhej tė vendosej nė gjoksa, ndėrsa
pėr tė vdekurit mbi kokat e varreve tė tyre, por kėsaj
rradhe nėn petkun e ushtarėve fitimtarė nė tokėn e njė
populli me identitet tė Analogjia e tentativave pėr
ndryshueshmėri identitare tė shqiptarėve tė shprehur nė
forma krejt tė kundėrta nga ana praktike por krejtėsisht tė
ngjashme nga ana ideologjike, bėn tė qartė faktin se
Shqipėria dhe shqiptarėt po ndodhen vėrtet pėrballė njė
sfide tė re. Pėrpjekjet e sforcuara pėr ti pajisur
shqiptarėt me njė identitet tė ri kjo edhe jashtė dėshirės
sė tyre i ngjan atij injeksioni qė i bėhet njeriut nė
mėnyrė tė dhunshme, por qė mė vonė i shkakton reaksion dhe
kundėrveprim. E pėrbashkėta tjetėr e tė dy fenomeneve tė
pėrmendura mė sipėr ėshtė dhuna, ku e para karakterizohet
nga dhuna intelektuale, qė nė shumė raste na shafqet nė
formėn e imponimit tė tezave identitare dhe ēdo kundėrshti
ndaj tyre apo hartuesit tė tyre konsiderohet herezi, ndėrsa
e dyta na shfaqet nė dhunė konkrete fizike si ndaj tė
vdekurve por edhe ndaj tė gjallėve. Madje dhuna nuk lė pa
prekur edhe insitucionet tė ashtuquajtura autoritare
shtetėrore si policia dhe prokuroria. Me pak fjalė njė
shtet i hutuar pėrballė njė sulmi identitar. Me tė vėrtetė
ėshtė jo pak e rėndė nėse dikush me insistim vė nė dyshim
prejardhjen tėnde nga familja apo fisi, duke deklaruar si
ti nuk je pjesė e kėsaj familje. Gjėja e parė qė tė ndodh
ėshtė hutimi, qė pason me dyshimin dhe pastaj kalon nė njė
krizė identitare. Tollovia identitare thellohet edhe mė
tepėr kur miq tė servirin ca tė ashtuquajtura prova mbi
parardhėsit e tuaj. Territori ėshtė e pėrbashkėta tjetėr e
kėtij fenomeni tė diversifikimit identitar tė shqiptarėve.
Nėse teza intelektuale sfiduese identitare mbi identitetin
evropian tė shqiptarėve vė si parėsore pėrkatėsinė
territoriale tė shqiptarėve ndaj botėkuptimit personal
shpirtėror, veprimi i dhunimit fizik tė varreve bėhet nė
emėr tė vendosjes sė piketave territoriale pėr njė territor
tė ri me njė identitet tė ri. Fakti qė ushtarėt grekė
erdhėn nė Shqipėri pėr tė ēliruar Vorio-Epirin, ėshtė
tashmė i ditur nga dokumetet historike dhe nga kėrkesat e
Kryeministrit grek tė asaj kohė qė i bėnte autoriteteve
angleze pėr tė lejuar njė gjė tė tillė. Kėta ushtarė bėnė
spastrime etnike tė mirėfillta jo vetėm ndaj njerėzve por
edhe ndaj institucioneve tė kultit nė Shqipėrinė e Jugut
pėr tė pastruar terrenin, nė mėnyrė qė tė vendosej rendi i
ri helen.
Prof.dr.Beqir Meta nė veprėn e tij me Tensioni
greko-shqiptar (1939-1949) na jep fakte rrėnqethėse: U
vėrtetua njė veprim sistematik dhe i qėllimshėm i
shkatėrrimit tė kishave dhe tė xhamive tė shqiptarėve nė
zonat ku u fut ushtria greke. U dėmtuan dhe u shkatėrruan
tė dyja kishat ortodokse shqiptare nė Rehovė ,kishat nė
Selenicė, nė Mileci, nė Plasė, nė Ersekė, nė Boboshticė, nė
Dardhė, nė Kapshticė, nė Voskop, nė Turan, Katedralja
Ortodokse, kisha e Shėn Trinisė dhe Pallati i priftėrinjve
katolikė nė Korēė, katedralja e Shėn Marisė dhe kisha e
Shėnkollit nė Drenovė; kuvendi Shėn Ilia nė Vloēisht dhe 11
kisha ortodokse nė Voskopojė. Grekėt shkatėrruan edhe
xhamitė e Ersekės, tė Vloēishtit, tė Pogradecit, tė
Turanit, tė Leskovikut, tė Mborjes, tė Floqit, tė Zvezdės
dhe tė Gjonomatit. Kjo e fundit u shndėrrua nga grekėt nė
stallė kuajsh
Tė morėn kockat, atėherė pij lėngun
Sfidat tė cilat i pėrmendėm mė sipėr nė radhė tė parė mė
shumė se pėr individin shqiptar janė pėr shtetin dhe
qeverinė shqiptare. Aleanca e kėtyre tė fundit nė lidhje me
kėto sfida kanė qenė tė shprehura nė forma tė ndryshme duke
filluar nga heshtja institucionale qe na serviret si
diplomaci e matur e autoriteteve, qė mė shumė ka tė bėjė me
paaftėsinė dhe frikėn, e deri tek deklaratat sfiduese pėr
diversifikimi identitar tė kreut tė shtetit nė ndonjė
organizėm apo institucion ndėrkombėtar. Madje heshtja
institucionale
shtrihej edhe atėherė kur nė mėnyrė tė hapur simbole
fetare sfidonin territore tė tėra shtetėrore tė njė shteti
laik nė letėr, konfuz nė mendim dhe totalisht tė paaftė nė
veprim. Ngjarja horror e Kosinės nė mėnyrė tė pėrsėritur
ēertifikoi kėto qė thamė mė sipėr, por e veēanta kėsaj
radhe ishte se tregoi mprehjen gjithnjė e mė tė madhe tė
armėve dhe intensitetin kulmor tė sfidės. Qeveria shqiptare
duhet njeherė e mirė tė dale nga pozicioni i saj i
kahershėm i kafshės pėr kurban dhe tė bėjė gjėnė mė normale
qė duhet tė bėjė ēdo qeveri pėrfaqėsuese politike por edhe
e ndjenjave shpirtėrore tė popullit tė vet, ti mbrojė ato
me ēdo kusht. Frika tė tilla mbi atė sė sa ngjarje tė tilla
do tė ndikojnė mbi firmosjen apo jo tė MSA pėr Shqipėrinė,
mendoj se janė tė pa baza. Ne duhet tė dalim njėherė e mirė
nga pozicioni inferior identitar dhe nga frika identitare,
pėr arsye se qenia apo jo nė organizmat evropianė nuk ėshtė
e lidhur me to dhe se pėrkatėsia identitare pėrbėn boshtin
individual tė secilit, ndėrsa pėrkatėsia institucionale e
shtetit shqiptar nė respektimin e reformave dhe kuadrin
ligjor evropian, pėrbėn boshtin integrues tė Shqipėrisė.
Autoritetet shqiptare duhet tė hetojnė duke respektuar tė
gjitha normat dhe ligjet e shtetit shqiptar. Ndoshta ato
eshtra kanė shumė pėr ti treguar sfidantėve tė
identiteteve tė shqiptarėve. Kanė pėr ti treguar se
realiteti tė cilėn ato e morėn me vete shekuj e dekada mė
parė ėshtė krejt ndryshe nga teza e sfiduesit. Kanė pėr tė
treguar se edhe tė vdekur dinė tė mbrojnė identitetin e
vet. Rivrasja qė iu bė tė zhvarrosurve jo rastėsisht pėrkon
me njė poemė tė sfiduesit ku citohej pikėrisht ...tė
rivrasim tė rėnėt.. Koncepti i rivrasjes identitare
ndryshon pak me rivrasjen e tė zhvarrosurve. Ato eshtra
kanė shumė pėr tė treguar...
Redi
Shehu
PAZAR SHQIPTARO-SERB APO DIALOG SHURDHĖSH NĖ VIENĖ?
Dihet se takimi nė nivel tė lartė shqiptaro-serb mė 24
korrik 2006 nė Vienė ėshtė lėvizje e imponuar nga
diplomacia ndėrkombėtare, e cila paaftėsinė e saj tė
deritanishme pėr tė mbajtur qėndrimet e duhura nė ēėshtjen
njohjes sė pavarėsisė sė Kosovės pėrpiqet ta mbulojė me
teknika tė konsumuara diplomatike, me taktika shterpe me
shpresė se mos shqiptarėt edhe njė herė e shtojnė dozėn e
lėshimeve qė tė qetėsohet Serbia. Kjo tė bėn tė shtrosh
pyetjen se ēfarė mund tė jetė takimi i Vienės nė nivel tė
lartė shqiptaro-serb: pazar i papritur shqiptaro-serb, apo
dialog shurdhėsh i pritur?!
Nė Vienė janė bėrė disa takime e bisedime tė maskuara si
bisedime pėr ēėshtje teknike midis shqiptarėve tė Kosovės
e serbėve tė Beogradit me ndėrmjetsinė e diplomatėve
ndėrkombėtarė. Deri tani publikisht ėshtė thėnė se nuk
ėshtė arritur ndonjė pėrparim i dukshėm. Tani qė po takohen
udhėheqėsit mė tė lartė shqiptarė nga Kosova dhe nga Serbia
do tė shohim mė qartė nėse bisedimet teknike kanė qenė aq
tė pafrytshme, apo kanė maskuar mirė ndonjė pazar paraprak
qė mund tė shpallet tani.
Po tė gjykojmė nga deklaratat e udhėheqėsve tė Kosovės e tė
Serbisė deri nė prag tė nisjes pėr nė Vienė ky takim
udhėtimi duhet tė jetė i kotė dhe ky takim tė kthehet nė
njė dialog shurdhėsh, sa pėr tė dalė secila palė e larė
para kėrkesave tė ndėrkombėtarėve. Pėrfaqėsuesit e Kosovės
kanė pėrsėritur deklaratat e njohura se shkojnė atje pėr
tu thėnė drejtuesve politikė tė Beogradit se kėrkojnė
vetėm pavarėsi. Drejtuesit e Beogradit janė nisur pėr nė
Vienė duke bėrė kėrcėnimet se njė shtet tjetėr i pavarur
brenda Serbisė rrezikon tė shpėrthejė rajoni pėrsėri. Pasi
janė bėrė deklarata tė tilla, tė dyja palėt nuk kishin
pėrse tė niseshin pėr nė Vienė dhe diplomacia ndėrkombėtare
nuk kishte pėrse tė kėmbėngulte qė ky takim tė bėhej.
Diplomatėt nuk kanė pėrse gėnjejnė gjithnjė veten dhe mjaft
kanė gėnjyer opinionin publik pėr procesim e pėrcaktimit tė
statusit pėrfundimtar tė Kosovės.
Prandaj ka vend tė mendohet se ende shpresohet qė midis
shqiptarėve e serbėve tė bėhen pazare tė reja. Nėse ndodh
kjo kuptohet se shqiptarėt vetėm humbasin dhe serbėt vetėm
fitojnė, sepse shqiptarėt do tė bėjnė pazar me mallin e
tyre, serbėt do tė bėjnė pazar pėr mallin e shqiptarėve.
E keqja pėr shqiptarėt vazhdon tė rrjedhė nga nja gabim i
rėndė qė ka bėrė me kohė diplomacia ndėrkombėtare qė i ka
lėnė shteg Serbisė tė vazhdojė tė spekulojė edhe tani, 8
vjet pas ndėrhyrjes sė NATO-s nė Kosovė, se Kosova ėshtė
pjesė e Serbisė dhe ēėshtje e brendshme e Serbisė. Kur
shpjegon motivet e ndėrhyrjes sė NATO-s nė Kosovė Medlin
Ollbrajt nė librin e saj I fuqishmi dhe i Gjithėfuqishmi
thotė: Meqenėse provinca (Kosova) ishte pjesė e Serbisė
krimet e Milosheviēit nuk mund tė quheshin agresion
ndėrkombėtar. Por ne kishim, megjithatė, detyrėn tė mbronim
atė qė ishte i pambrojtur(fq. 59). Fisnikėria e kėtij
qėndrimi ėshtė e padiskutueshme. Por dhe gabimi ėshtė i
qartė: diplomacia ndėrkombėtare duhej tė kishte njohur
republikėn e shpallur tė Kosvės qysh nė fillim tė procesit
tė shpėrbėrjes sė Jugosllavisė dhe kjo do tė kishte hequr
ēdo pengesė juridiko-formale pėr ti cilėsuar krimet e
Milosheviēit si agresion ndėrkombėtar. Pėr fat tė keq
mosnjohja nė kohė e pavarėsisė sė Kosovės vazhdon tė
keqpėrdoret edhe sot nga Serbia pėr ta zvarritursa mė shumė
procesin.
Nė shkrime tė mėparshme mė ėshtė dashur tė shkruaj se
ndėrkombėtarizmi i tepruar i ēėshtjes sė Kosovės po
shndėrrohet gjithnjė mė shumė nė njė faktor qė vepron
negativisht nė zgjidhjen e drejtė e tė shpejtė tė kėsaj
ēėshtje, nė pėrputhje me realitetin e krijuar dhe me tė
drejtat dhe aspiratat e ligjėshme tė shqiptarėve. Forcohet
gjithnjė mė shumė pėrshtypja se njė ndėrkombėtarizim i
tepruar i ēėshtjes sė Kosovės po ia lehtėson punėn Serbisė
pėr tė zbehur sa mė shumė efektin e zhvillimeve tė vitit
1999 qė erdhėn si rrjedhojė e ndėrhyrjes ushtarake tė
NATO-s kundėr Serbisė.
Brenda njė kohe shumė tė shkurtėr ēėshtja e Kosovės ka qenė
objekt diskutimesh nė nivelet mė tė larta tė diplomacisė
botėrore, nė Kėshillin e Sigurimit tė OKB-sė, nė takimin e
udhėheqėsve tė lartė tė vendeve tė G8 qė u mbajt nė Shėn
Petersburg tė Rusisė, nė forumet e larta tė Bashkimit
Europian, nė takimet e Grupit tė Kontaktit pėr
ish-Jugosllavinė, e cila ka kohė qė nuk ekziston mė, nė
forume tė ndryshme europiane, nė takime tė tjera
diplomatike. Nė tė njėjtėn kohė kanė vazhduar punėn tė
ngarkuarit e sekretarit i pėrgjithėshėm tė OKB-sė pėr tė
ndėrmjetėsuar midis shqiptarėve e serbėve, finlandezit
Ahtisari e austriakut Rohan, janė bėrė njė sėrė takimesh tė
pafrytshme shqiptaro-serbe nė Vienė dhe ėshtė vėnė re njė
ofensivė e madhe diplomatike serbe pėr tė ndikuar mbi
gjithė mjediset diplomatike ndėrkombėtare.
Me ēėshtjen e Kosovės po merren si ata qė duhet dhe kanė tė
drejtė apo arsye tė merren e mund tė japin ndihmesė
pozitive pėr ta zgjidhur problemin dhe ata qė nuk kanė tė
bėjnė me tė, por duan tė engledisen ose tė shtojnė
sherrin.Ēėshtja e Kosovės herė pas here bėhet objekt
debatesh dhe kujdesi tė tepruar nga diplomacitė e shumė
vendeve , sikur tė mos kishte mbetur mė problem tjetėr pa u
zgjidhur nė botė, ose sikur para shteteve tė mos ishte
shtruar kurrė ndonjėherė mė parė problemi i njohjes sė
pavarėsisė sė njė shteti qė del nga shpėrbėrja e njė shteti
shumėkombėsh, ose nga shkėputja e njė territori qė ka qenė
i pushtuar dhe i aneksuar me dhunė nga njė shtet tjetėr.
Kurse raste tė tilla nė marrėdhėniet ndėrkombėtare janė tė
shumta, tė hershėm e fare tė freskėt.
Interesimi i tejshtuar ndėrkombėtar pėr ēėshtjen e Kosovės
mė shumė po shton llafologjinė diplomatike, intrigat
politike, po ndėrlikon projektet serioze pėr tė pranuar
realitetet e reja nė Kosovė e Ballkan dhe po krijon njė
atmosferė politiko-diplomatike tė mbingarkuar me emocione
nė Ballkan dhe nė Europė. Nga specialistė tė marrėdhėnieve
e tė drejtės ndėrkombėtare dhe analistė e vėzhgues
diplomatikė janė paraqitur aq shumė hipoteza, mendime ,
variante, versione sa dhe mendjet mė tė kthjellta mund tė
ngatėrrohen nė to. Janė thėnė e shkruar aq shumė llafe sa
po bėhet e neveritėshme tė merresh me analizėn e komentimin
e tyre. Praktikisht askush nuk ėshtė mė nė gjendje tė thotė
ndonjė gjė tė re, tė zbulojė ndonjė elemet mė tė dobishėm
pėr tė mbajtur debatin nė nivele serioze. E gjitha kjo ka
krijuar njė huti e lodhje pėr shqiptarėt qė e mendonin
punėn mė tė thjeshtė, qė besonin se do tė kishte mė shumė
ndershmėri ndėrkombėtare nė pėrgatitjen e kushteve pėr tė
zgjidhur pėrfundimisht problemin dhe ka inkurajuar Serbinė
e serbėt tė shtojnė intrigat e kokėfortėsinė pėr tė zgjatur
procesin, pėr tė krijuar sa mė shumė vėshtirėsi nė rrugėn
drejt pranimit tė zgjidhjes sė arsyeshme.
Deri tani bisedmiet e Vienės, me aq sa ėshtė bėrė e njohur
publikisht, janė pėr shqiptarėt njė zhgėnjim i madh,
ndonėse i pritshėm. Kėto bisedime mund tė rezultojnė njė
zhgėnjim edhe mė i madh nė rast se atje diēka ėshtė
vendosur dhe u mbahet fshehtė shqiptarėve deri nė ēastin
kur tė vihen para fakteve tė kryera pėr lėshimet e bėra in
extremis nėn imponim ndėrkombėtar nė dėm tė tė drejtave tė
tyre. Pavarėsisht se pėrfaqėsuesit politikė tė shqiptarėve
tė Kosovės pėrpiqen tė tregohen optimistė pėr atė qė ėshtė
bėrė deri tani dhe pėr perspektivat e mira tė ecurisė sė
mėtejshme tė procesit politiko-diplomatik drejt pavarėsisė,
asnjėherė nuk duhet harruar se mund tė ndodhė qė
shqiptarėve tua heqin kafshatėn nga goja bash atėherė kur
ata janė tė sigurtė se nuk ua merr mė askush.
Pavarėsisht se pėrfaqėsuesit politikė e diplomatikė tė
shqiptarėve tregohen tė kėnaqur, madje shprehin dhe
vlerėsime mirėnjohėse, pėr qėndrimet qė janė mbajtur nė
forumet e larta diplomatike ndėrkombėtare, sidomos nė
grupin G8, nuk ka asnjė garanci deri tani se gjėrat kanė
lėvizur nė mėnyrė tė pakthyeshme nė drejtimin e duhur. Deri
tani po vemė re se deklaratat vijnė nga nivelet mė tė larta
tė diplomacisė ndėrkombėtare janė mė tepėr nė harmoni me
formulat qė kanė pėrpunuar e hedhur nė qarkullim serbėt.
Kur nė G8 thuhet se zgjidhja duhet arritur me kompromis kjo
favorizon mė shumė qėndrimin e Beogradit qė do tė ketė nė
dorė njėfarė vetoje pėr pėrcaktimin e statusit tė Kosoės.
Kur sekretari i pėrgjithėshėm i OKB-sė deklaron se mund tė
ketė zgjidhje tė imponuar, por duhet synuar kompromisi,
kjo ėshtė mė shumė pėrkėdheli nė favor tė qėndrimit serb,
rus e francez se pėr Kosovėn nuk mund tė ketė zgjidhje qė
nuk e pranon dhe Serbia, e cila siē dihet refuzon prerė
variantin e pavarėisė dhe pranon vetėm njė autonomi
thelbėsore tė Kosovės nėn Serbi. Kur Kėshilli i Sigurimit
vendos qė procesi i pėrcaktimit tė statusit mund tė shtyhet
nė kohė tej vitit 2006, qė ishte vendosur si afati i fundit
pėr marrjen e vendimit, kjo pėrsėri ėshtė plotėsim i
kapriēiove tė Serbisė dhe njėfarė trysnie mbi shqiptarėt qė
tė bėjnė lėshime tė tjera. Kur bisedimet e Vienės kthehen
nė bisedime pėr tė pėrcaktuar deri nė hollėsitė mė tė vogla
jo vetėm tė drejtat, por dhe privilegjet e veēanta qė duhet
tė kenė serbėt nė Kosovė dhe tė hapė sa mė shumė shtigje
pėr ndėrhyrjet e Beogradit nė Kosovė, kjo pėrsėri ėshtė
lėshim i madh qė u bėhet serbėve.
Nė kohėn qė flitet pėr pėrcaktimin statusit tė Kosovės nė
fakt gjithēka ėshtė kthyer nė pėrcaktimin e statusit tė
privilegjuar tė serbėve nė Kosovė. Kur shefi i diplomacisė
sllovene deklaron se Kosova do tė pavarėsohet, por kur tė
pranohet Serbia nė BE kjo ėshtė mbėshtetje e njė kėrkese
serbe qė statusi i Kosvės tė mos pėrcaktohet edhe pėr 20
vjet tė tjera.
Ēėshtja e Kosovės tani ndodhet nė pikėn e saj mė delikate.
Shqiptarėt duhet tė tregohen shumė tė vendosur e syēelė qė
tė mos u shpėtojė guri nga duart dhe tė detyrohen tė nisin
nga e para punėn prej Sizifi.
23 korrik 2006 Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
ISRAELI ZBAVITET ME AGRESIONIN E RADHĖS
Sikur tė isha ende mėsimdhėnės i tė drejtės ndėrkombėtare
nė fakultetin e drejtėsisė, siē kam qenė gjatė viteve
1987-1995, do tė hiqja dorė nga kjo punė pėr arsye se nuk
ka kuptim mė, nė fillimin e shekullit XXI, tė pėrpiqesh tu
mėsosh studentėve norma e rregulla juridiko-ndėrkombėtare
qė nė sjellen e shumė shteteve dhe nė praktikėn e
marrėdhėnieve ndėrkombėtare janė hedhur nė koshin e
plehrave mė hapur dhe mė brutalisht se kurrė; kur po zė
vend gjithnjė mė shumė kulti i keqpėrdorimit tė pakufizuar
tė forcės e tė dhunės nga ai qė ėshtė mė i fuqishėm. Pėr tė
menduar kėshtu mė shtyjnė shumė ngjarje e zhvillime
dėshpėruese ndėrkombėtare ku unė si shqiptar do tė
pėrmendja nė fillim shpėrfilljen e shkeljen e gjithė
normave tė sė drejtės ndėrkombėtare pėr njohjen
ndėkombėtare tė shteteve nė rastin e Kosovės dhe pastaj si
specialist i marrėdhėnieve ndėrkombėtare shpėrfilljen e sė
drejtės ndėrkombėtare e arsyes njerėzore nė trajtimin e
problemeve nė Lindjen e Mesme pėr 8 dekada.
Por edhe mė shumė mė shtyn tė mendoj kėshtu njė libėr i
mrekullueshėm i sapo botuar nė SHBA e nė Angli me titull I
fuqishmi dhe i Gjithėfuqishmi. Mendime mbi pushtetin,
Perėndinė dhe punėt e kėsaj bote, qė e ka shkruar njė
personalitet i njohur i politikės e diplomacisė sė SHBA,
amerikania me prejardhje hebreje, zonja Medlin Ollbrajt.
Autorsia e Ollbrajtit mund ti japė autoritet tv veēantė
ēdo libri. Por zonja Ollbrajt ka shkruar njė libėr qė edhe
pa e ditur emrin e autorit do tė imponohej pėr mendimet e
vlerėsimet qė pėrmban. Kėshtu si janė bėrė punėt nė botė
mėsimdhėnėsit e tė drejtės ndėrkombėtare mė mirė tė mos i
lodhin shumė studentėt me ata tekstet skolastike qė janė nė
pėrdorim, por tiu bėjnė tė njohura mendimet e Ollbrajtit,
duke shpjeguar shumė situata nėpėrmjet tyre.
Titullin shumė tė goditur tė kėtij libri, me parathėnie tė
ish-presidentit tė SHBA, Bill Klinton, e pėrligj edhe mė
shumė fjalia :Studiuesit e historisė e njohin shumė mirė
rrezikun qė vjen nga udhėheqėsit politikė qė e vėshtrojnė
veten si veqilė (mėkėmbės) tė Zotit nė tokė (fq.viii).
Ollbrajti e Klintoni shkruajnė kėshtu pėr sot, jo pėr tė
kaluarėn, shkruajnė nė radhė tė parė pėr SHBA demokratike ,
jo pėr vende tė prapambetura nė regjime totalitare.
Kėtė ankim paralajmėrues e bėjnė dy personalitete qė kur
ishin nė timonin e politikės e tė diplomacisė amerikane,
pak vite mė parė, nuk kanė nguruar tė merrnin mbi vete
pėrgjegjėsitė e duhura dhe tė urdhėronin pėrdorimin pėr
herė tė parė tė forcės ushtarake tė NATO-s, pėr tė marrė nė
mbrojtje tė drejtėn e tė vėrtetėn, pėr tė bėrė atė qė edhe
doktrina kristiane qysh nga Shėn Agustimi dhe Thoma Akuini,
apo menēuria e lashtė kineze shumė para tyre, qysh para
2500 vitesh nga studiuesi ushtarak Tian Rangju, e kanė
quajtur tė drejtė e tė pėrligjur pėrdorimin e forcės pėr tė
shpėtuar atė qė nuk mund tė mbrohet nga dhuna e ushtruar
ndaj tij padrejtėsisht. Kėto janė shpjeguar qartė nė librin
e zonjės Ollbrajt, e cila nga ana e saj qartėson edhe
pjesėt e errta tė mendimit tė Akuinit dhe ngushton
dykuptimėsitė e formulės sė Tian Rangjusė, kur deklaron:
Ndonjėherė e vetmja rrugė pėr tė arritur paqen ėshtė tė
luftojmė pėr tė(fq, 58). Por mė parė Ollbrajt ia ka bėrė
tė qartė lexuesit edhe rrezikun e shpėrdorimit me fjalėt:
Edhe unė e di se ėshtė njė gjė shumė mė e thjeshtė tė
shpallėsh lirinė, se tė ndėrtosh demokracinė e vėrtetė
(fq.5).
Ėshtė shumė kuptimplotė fakti qė vetėm disa javė para
shpėrthimit tė luftės qė po rrėnon njė vend qė nuk mbrohet
dot, Libanin e vogėl, (Zvicrėn e Lindjes sė Mesme vazhdojnė
ta quajnė ende me nostalgji disa gazetarė qė bėjnė
reportazhet pėr luftėn rrėnuese) nė librin e Ollbrajtit
kishim lexuar: Ndėrsa shkruaj, nė fillim tė vitit 2006,
ėndrra pėr paqen nė Lindjen e Mesme rallė-herė mė ėshtė
dukur mė e largėt(fq.127). Nuk besojmė se Ollbrajti nė
fillim tė vitit 2006 ka qenė nė dijeni se disa muaj mė vonė
luftėtarėt eHezbollahut do tė rrėmbenin dy ushtarė
israelitė dhe kjo tė mjaftonte pėr tė nisur njė agresion nė
shkallė tė gjėrė kundėr Libanit, ku viktima kryesorė nuk
janė guerriljet e Hezbollahut, por civilėt libanezė dhe
gjithė infrastruktura e kėtij vendi. Por kur ka shkruar
kėshtu Ollbajt i dinte mė mirė se gjithkush dhe po shprehej
me pėrgjegjėsi njerėzore e politike pėr faktorėt e
rrethanat qė e kanė bėrė paqen nė Lindjen e Mesme mė tė
largėt se kurrė, mė tė vėshtirė se kurrė pėr tu arritur,
pavarėsisht se ka mbi njė gjysmė shekulli qė flitet pėr tė
dhe mashtrohet me tė.
Tashmė duket qartė se luftėn e re kundėr Libanit, (qė mė e
saktė ėshtė ta quajmė agresionin e radhės), Israeli e ka
ndėrmarrė jo aq shumė nga sindromi i frikės pėr sigurinė e
tij, sesa pėr tė dhėnė prova tė fuqisė e vendosmėrisė sė
tij, duke pėrfituar dhe nga zhvillimet e viteve tė fundit
nė rajonin e Lindjes sė Mesme. Tani duket se Israeli po
bombardon pa kufizim dhe pa kundėrshtim ndėrkombėtar
Libanin dhe po mėsyn pėr pushtimin e tij nga toka, jo aq
shumė pėr nevoja ushtarake, sesa pėr zbavitje dhe pėr tė
nxjerrė maksimumin e pėrfitimit nga rrethanat.. Ėshtė mė
shumė zbavitje me luftė se domosdoshmėri pėr reagim
ushtarak kur shpėrthen njė luftė tė tillė nė shkallė tė
gjėrė me arsyetimet se duhen liruar dy ushtarė tė kapur nga
kundėrshtari, apo se ke vendosur tė vrasėsh kryetarin e njė
lėvizje paraushtarake armike qė ėshtė nė territorin e njė
shteti tjetėr.
Bashkėsia ndėrkombėtare mė shumė duket e angazhuar tė
shfajėsojė e tė pėrligjė sulmin israelit se ta ndalojė atė
qė e quan reagim tė tepruar, siē thuhet ndonjėherė pėr
policinė tejkalim kompetencash, kur nuk duan tė
ndėshkojnė veprimet e saj tė paligjėshme. Federata
Ndėrkombėtare e Futbollit, edhe pse u bind se skandali nė
ndeshjen finale tė kampionatit botėror nisi nga provokimet
e pahishme tė mbrojtėsit italian Materaci ndaj legjendės sė
futbollit botėror dhe lojtarit mė tė mirė tė kėtij
kampionati, franko-algjerianit Zinedin Zidan, pėrsėri mė
rėndė ndėshkoi Zidanin, sepse ai dha goditjen me kokė qė
hodhi shakull shtatlartin italianm meqenėse kėtė gjest e pa
gjithė bota, qė nuk i kishte dėgjuar tė sharat provokuese
tė viktimės sė goditjes. Kurse gjyqtarėt e ndeshjeve
politike e ushtarake nė botė nuk e arrijnė as kėtė shkallė
guximi tė FIFA-s.
Kėta gjyqtarė nuk po mbajnė mė parasysh se ato qė ndodhin
tani nė Liban kanė lidhje me krijimin e shtetit tė
Israelit, qė e pėrgatiti sionizmi politik i gjysmės sė dytė
tė shekullit XIX dhe gjysmės sė parė tė shekullit XX nė
Europė e Amerikė, nė emėr tė tė drejtės sė ēifutėve pėr tu
rikthyer nė Palestinė nga ku israelitėt e lashtėsisė ishin
dėbuar para 2000 vitesh prej sunduesve romakė. Krijimin e
shtetit sionist tė Israelit nė nvitin 1948 nė tokat e
palestinezėve e lehtėsoi dhe e mundėsoi mė shumė Holokosti
nazist i viteve tė LDB, pas tė cilit OKB e vulosi krijimin
e kėtij shteti pa menduar gjatė se ēfarė do tė ndodhte. Nė
librin e saj mė tė fundit Medlin Ollbrajt, ėshtė shprehur:
Krijimin e shtetit tė Israelit unė e kam parė jo vetėm si
rehabilitim tė njė populli, por edhe si gjest tė mirėsisė
sė gjithė racės njerėzore... Holokosti mund tė ketė qenė
pika kulmore nė pėrkrahjen e SHBA pėr shtetshmėrinė e
Israelit, por politika amerikane i kishte rrėnjėt nė
Deklaratėn e Balfurit.(fq.133). OKB e bashkėsia
ndėrkombėtare, veēanėrisht ata shtete tė mėdha qė ndikuan
nė realizimin e asaj mirėsie qė pėrmend Ollbrajt, kanė
pasur e kanė detyrimin tė pengonin qė kjo mirėsi tė mos
kthehet nė fatkeqėsi pėr popuj tė tjerė, qė tė mos krijohen
situata tė tilla kur ata qė pėrfituan aq shumė nga
gatishmėria ndėrkombėtare pėr tė zbutur disi tmerret e
Holokostit tė shihen tani nga njė pjesė e njerėzimit si
shkaktarė vuajtjesh tė ngjashme tek tė tjerėt.
Ėshtė fakt se shteti i Israelit lindi nė psikozėn e njė
lufte tė tmerrshme botėrore, ra menjėherė nė zjarrin e njė
lufte rajonale me fqinjėt arabė, luftė qė nė fakt e nxitėn
ata qė kishin mė shumė dorė nė krijimin e kėtij shteti. Dhe
qė nga ajo kohė nė Lindjen e Mesme nuk kanė pushuar
luftėrat, nė tė cilat Israeli ėshtė gjithnjė protagonist
dhe vazhdmisht ka fituar e ka nxjerrė pėrfitime qė i kanė
shtuar oreksin por jo sigurinė e qetėsinė. Qysh nga ajo
kohė Israeli tė drejtėn e vetėmbrojtjes e ka ushtruar me
vendosmėrinė mė tė madhe dhe nė ēdo rast e ka shndėrruar
edhe nė justifikim tė agresionit pėr tė realizuar ambiciet
e tij ekspansioniste. Qysh nga viti 1948 nė ēdo 10 vjet apo
dhe nė periudha mė tė shkurtra nė Lindjen e Mesme janė bėrė
luftėra kundėr arabėve, ose janė nxitur arabėt tė luftojnė
midis tyre qė tė forcohen pozitat e Israelit dhe tė
pėrmbushen hap pas hapi ambiciet e Israelit. Kėshtu po
ndodh edhe tani.
Medlin Ollbrajt me gjithė kujdesin qė ka treguar e tregon
pėr sigurinė e shtetit tė Israelit nuk miraton disa aspekte
tė rrezikshme tė politikės sė kėtij shteti. Ka politikanė,
mendimtarė e studiues me prejardhje hebreje nė Europė e
SHBA qė mbajnė qėndrime tė forta qortuese ndaj sjelljeve tė
Israelit, sepse i shohin ato jo vetėm tė gabuara nga
pikėpamja e sė drejtės ndėrkombėtare dhe e moralit
njerėzor, por edhe tė dėmshme e tė rrezikshme nga pikėpamja
e realipolitikės afatgjatė dhe turbulluese nė zhvillimet e
sotme ndėrkombėtare.. Me agresionin e tanishėm nė Liban
Israeli ka dhėnė mė shumė se kurrė prova qė i bėjnė tė
besueshme kundėrshtimet e qortimet e kėsaj natyre, qė
nxisin kundėrshtarėt e armiqtė e tij tė besojnė edhe mė pak
se mund tė gjendet rruga drejt paqes e stabilitetit nė
Lindjen e Mesme. Mundėsitė pėr paqe tani janė edhe mė tė
largėta e mė tė pakta se i dukeshin zonjės Ollbrajt kur
shkruante librin e saj nė fillim tė vitit 2006.
Por pėr fat tė keq reagimi politik e diplomatik
ndėrkombėtar ėshtė mė i ndrojtur dhe mė i pafuqishėm se
kurrė pėr tė vėnė nė dukje kėtė ndikim tė zhvillimeve tė
reja. Pėr fat tė keq as nė Israel , as nė SHBA, as nė vende
tė tjera direkt tė pėrfshira nė mbėshtetjen e veprimeve tė
fundit tė Israelit nuk ėshtė kuptuar, mbase as nuk ėshtė
dėgjuar thelbi i mesazheve qė pėrmban libri i zonjės
Ollbrajt dhe qė mė mirė ėshtė pėrmbledhur nė fjalitė :
Kur botoi strategjinė e tij tė sigurisė kombėtare
presidenti (i SHBA) shpalli tė drejtėn pėr tė sulmuar
kombet e tjerė edhe kur nuk ka kėrcėnim tė atypėratyshėm,
nė qoftė se ai dyshon se njė ditė ata kombe mund tė
ndėrmarrin veprime armiqėsore kundėr SHBA. Ėshtė gjė e
diskutueshme shpėrthimi luftės preventive qė e shpall
presidenti si njė tė drejtė tė Amerikės, ėshtė gjė qė ne
kurrė nuk do ta njihnim si tė ligjėshme po ta pretendonte
ndonjė qeveri tjetėr. (fq.154). Kėtė politikė qė Ollbrajt
e kundėrshton nė kėtė mėnyrė tashmė po e ndjek Israeli me
sulmet mbi Liban. Mund ta ndjekin dhe me siguri do ta
ndjekin vende tė tjera nė konflikte lokale. Kjo ėshtė me
pasoja tė rėnda e tė paparashikueshme.
Kjo ka bėrė qė nė tryezėn e diskutimit edhe nė Perėndim tė
rikthehen ēėshtja dhe koncepti mbi luftėrat e drejta, pėr
tė cilat diplomacia perėndimore ka shfaqur vazhdimisht
alergji. Studiuesi Robert Haēison nė librin Mbėrriti
mbretėria e tyre. Nė brendėsi tė botės sekrete tė Opus
Dei-t (1997) rrėfen se nė kohėn e luftės nė Bosnje ishte
Vatikani qė u largua nga doktrina e shmangies sė luftės
pėr tė pranuar Doktrinėn e luftės sė drejtė. Gjatė luftės
sė Gjirit nė vitin 1991, nė rastin e pushtimit tė Kuvajtit
nga Iraku, Vatikani kishte refuzuar ti jete SHBA tabelėn e
luftės sė drejtė. Por Vatikani u shqetėsua nga luftėrat
nė Ballkan dhe nė vitin 1994 Tabela e luftės sė drejtė u
hodh nė treg si njė tabelė e gjelbėr pėr ushqimet
natyrore, tė shėndetshme nga pikėpamja ekologjike dhe tė
pastra nga pikamja bilogjike. U rikujtuan mėsimet Shėn
Agustinit (354-430) se Lufta mund tė bėhet vetėm si
domosdoshmėri dhe vetėm qė Zoti tė shpėtojė njerėzit nga
njė shtėrngesė dhe ti mbajė ata nė paqe, si dhe rregullat
e caktuara 800 vjet pas tij nga Thoma Akuini: Luftėn mund
ta bėjė vetėm njė qeveri ose autoritet qė e ka atė tagėr,
pėr njė shkak tė drejtė dhe me qėllimin e drejtė qė tė bėjė
mirė (fq.452-453). Vatikani i pėrpunoi edhe mė kėto
formulime. Por mė tė qarta ato i gjejmė tė shprehura e tė
pasuruara nė librin e Medlin Ollbrajt: Lufta e drejtė
ėshtė ajo qė bėhet nga njė autoritet kompetent, me qėllime
tė moralshme, pėr njė ēėshtje tė drejtė, me mundėsi tė
arsyeshme pėr sukses, me mendimin qė rezultatet e saj nuk
do tė bėjnė mė shumė dėm se ai qė parandalohet (fq.56).
Edhe njė formulim i tillė, qė ėshtė mbėshtetur nė
formulimin e bėrė nga Vatikani nuk i pėrmban gjithė
elementėt pėr tė gjykuar nėse njė luftė ėshtė e drejtė dhe
nuk kėnaq tė gjithė ata qė mendojnė se po bėjnė luftė tė
drejtė. Por mjafton tė mbajmė parasysh elementin e fundit
tė formulimit tė mėsipėrm pėr tė thėnė se lufta qė bėn tani
Israeli nė Liban ėshtė njė luftė e padrejtė dhe se ata qė
mbėshtesin politikisht e ushtarakisht kėtė luftė nuk bėjnė
njė veprim tė drejtė.
Lufta e tanishme e Israelit nė Liban, me mbėshtetjen tė
pakursyer e tė pakushtėzuar nga SHBA pėrforcon zėrat se
politika e Israelit dhe e SHBA janė njė nė Lindjen e
Mesme. Ollbrajt thekson se :Ėshtė mė e saktė tė thuhet se
amerikanėt e gjithė spektrit ideologjik e mbėshtesin
Israelin sepse ne shohim nė kėtė shoqėri cilėsi qė janė tė
njėjta me tonat dhe i adhurojmė(fq.133). Nė shumė analiza
autorėsh perėndimorė., duke pėrfshirė dhe amerikanė,
theksohet se nė SHBA ėshtė krijuar njė aleancė e lobit
sionist, lobit tė djathtė fetar evangjelist dhe e lobit tė
naftės. Kjo rrit dyshimet se lufta nė Liban ėshtė mė shumė
njė pretekst pėr pėrleshje nė shkallė mė tė gjėrė.
Vetė Ollbrajt ka bėrė konstatime pėr njė lloj fetarizmi nė
politikėn amerikane me pretendime mesianike dhe ka dyshime
se kjo mund tė ēojė nė rrjedhoja tė padėshiruara. Ajo
shkruan: Udhėheqėsit tanė mund tė jenė zemėrmirė, por kur
luftojnė terrorin ose pėrpiqen tė arrijnė objektiva tė
tjerė shpesh motivet tona janė jo tė pastra, planifikimi
ynė nuk ėshtė i pėrkryer, informacioni qė kemi nuk ėshtė i
plotė dhe veprimet janė plot gabime... (fq.159). Nė kėto
rrethana edhe zhvillimet nė Lindjen e Mesme, qė duket se
janė njė prelud ndeshjesh mė tė mėdha, mund tė sjellin jo
atė qė dėshirohet pėr frenimin e mposhtjen e terrorizmit,
por njė irakėzim tė rajoneve shumė mė tė gjėra dhe zgjerim
tė hapėsirės sė pėrfshirė nga terrori jashtė ēdo kontrolli.
Nė Irak premtimet pėr tė luftuar terrorizmin kanė prodhuar
pasoja tė kundėrta. Ndėrhyrja ushtarake ndėrkombėtare nė
Irak mund tė quhet sukses vetėm nė rast se planifikuesit e
saj kanė dashur tė ndodhte pikėrisht ajo qė po ndodh nė
kėtė vend, vetėm nė qoftė se synimi parėsor ka qenė nxitja
e njė lufte tė egėr civile midis dy degėve kryesore tė
myslimanizmit. Islamologu francez Zhil Kepel ligjėratėn e
tij Nga Xhihadi tek Fitna, (Bayar, Paris 2005) mbajtur nė
kuadėr tė niė cikli bisedash qė ka organizuar Biblioteka
kombėtare e Francės rreth temės Luftė e fe e ka filluar
kėshtu: Lufta nė zemėr tė Islamit (Fitna) duket njė
subjekt qė nuk i pėrket historisė, por njė subjekt i
pėrditshmėrisė sė sotme, sepse nuk hap dot njė gazetė e nuk
ndez dot ekranin televiziv e radion pa vėnė re njė lidhje
tė kėtyre dy termave. Kepel do tė qetėsojė ata qė janė
tmerruar kur dėgjojnė pėr Xhihadin duke u thėnė se
mundėsitė mė tė mėdha tani janė qė myslimanėt tė zhyten nė
Fitna, nė njė luftė nė zemėr tė Islamit. Nė Irak duket
se kjo ėshtė arritur tashmė me atentatet qė bėjnė kundėr
njėri-tjetrit sunitėt e shiitėt. Por ashtu si po zhvillohen
ngjarjet nė Liban dhe si po justifikohen sulmet israelite e
si po pėrpiqet njė pjesė e dimplomacisė ndėrkombėtare tė
fajėsojė pėr gjithēka Hezbollahun e tė ndezė luftė midis
Iranit e arabėve, duket se po intensifikohen pikėrisht
pėrpjekjet qė synojnė tė largojnė myslimanėt nga xhihadi
pėr ti futur nė Fitna.
Israeli po zbavitet me luftė dhe po goditet me raketa.
Bashkėsia ndėrkombėtare mė shumė po vėzhgon. Libani po e
pėson. Si gjithmonė nė histori paguajnė mė tė dobėtit,
krenohet dhuna dhe ankohet e drejta.
23 korrik 2006
Abdi Baleta
ITHTARĖT E NACIONALIZMIT JASHTĖ-KOHOR
Rasti mė solli njė takim me fatosin qė nuk u bė kurrė as
pionier, as rini nė gazetarinė politike shqiptare. Pėr tė
mos thėnė se e ka tė pamundur tė hipė nėpėr shkallėt e
arsyetimit tė njė njeriu intelektual qė ka pėr profesion
gazetarinė politike. Pėrfiton nga fakti qė rastėsisht ėshtė
gazetar nė njė televizion serioz, qė politikanėt shkojnė
pas tij sa herė qė luan gishtin e tij tregues pėr ti
thirrur ata nė studio. Pėr arsye se nuk mu duk njė veprim
serioztė thirret nė studio vetėm pėr gjashtė minuta njė
person si Abdi Baleta, duke qenė kjo njė kohė e
pamjaftueshme, u detyrova ta pyes kėtė pionier qė u bėn
politikanėve nga pesė pyetje. I thashė se nė emėr tė disa
teleshikuesve kėrkojmė tė dimė, nėse ka mundėsi, pėrse z.
Baleta anashkalohet qėllimisht nga ju nė ftesat qė u
dėrgoni politikanėve? Mė sqaroi fatosi i pesė pyetjeve se
Baletėn e kanė thirrur pėr gjashtė minuta nė njė emision
qė ka pėr titull disa fjalė barbarizma me karakter
mjekėsor. Sidoqoftė, Fatosi i pesė pyetjeve rrėshqiti ashtu
vjedhurazi nėpėr shkallėt e katit tė sipėrm dhe nuk u pa
mė! Profesioni i njė gazetari ėshtė biseda dhe tė shkruarit
sapo i paraqitet njė rast. Por siē duket zotėria i pesė
pyetjeve e mbylli gojėn! E Pėrse duhej ta hapte? Qė tė mė
shpjegonte mua se njė preferencė pėr z. Baletėn ėshtė nė
vetėvete njė zemėrim pėr Athinėn? Tė mjerėt gazetarė, e
mjera Shqipėri se kush e pėrfaqėson nė gazetarinė
politike!! I pa denjė qėndrimi i tij po tė kemi parasysh
bisedėn e kėndshme tė kolegut tė tij. I pa denjė, ėshtė
qėndrimi standard i kėtij gazetaruci qė e fut inkompetencėn
e tij nė grykėn e thesit tė tij tė madh pėr pesė pyetjet e
tij tė parėndėsishme.
Njė person tjetėr qė pėr herė tė parė po bisedoja me tė dhe
qė i premtova se nuk do tia lakoj emrin mė tha nė njė ditė
tė bukur vere, pasi kishte rrėkėllyer dy gota me verė tė
kuqe: Dėgjomė mua ti Bujar, kini kujdes ju tė
Rimėkėmbjes sepse Baleta po bėn gafa tė pafalshme, ai po
i ndihmon shumė grekėt duke deklaruar se tė gjithė
ortodoksėt shqiptarė janė grekė. Menjėherė mendova me
veten time: Pėrse vallė tė gjithė ortodoksėt shqiptarė i
shkojnė prapa Janullatosit? Pasi u qetėsova ngaqė mendoj se
i njoh shumė mirė shkrimet dhe botėn politike tė Baletės,
mendova se njė shqiptar normal, qė sė paku di tė lexojė,
pavarėsisht nga efektet e dy gotave me verė tė kuqe, nuk
mund tė bėjnė tė flasė pėrēart njė nacionalist i pamposhtur
historik, emrin e tė cilit i kam premtuar tė mos e
prezantoj. Nė kėtė rast po konstatoj mjerimin e madh
politik tė tij, qoftė edhe sikur kujtesa tė jetė
mbėshtjellur me vellon e harresės. I nderuar zotėri-ja
ktheva unė- je i sigurt pėr kėtė deklarim? Po patjetėr-ma
ktheu bashkėbiseduesi- tė dy sėbashku me Hysamedin Feraj, e
kanė deklaruar kėtė thėnie tė tyre nė gazetėn Rimėkėmbja.
Mė vjen keq ju drejtova pėrsėri kur njė nacionalist
historik, djalė i njė nacionalisti shekullor,tė deklarohet
nė kėtė mėnyrė, me fjalė tė pavėrteta qė shėrbejnė pėr tė
shuar edhe flakėn e vetme qė ndriēon vlerat e nacionalizmit
shqiptar. Qė nė numrin e parė tė gazetės Rilindja
Demokratike ku zotėri Baleta shkruante shkrimin e tij tė
parė e deri nė ditėt tona, publicistika shqiptare nuk ka as
njė kuptim politik pa praninė e mendimit e tė analizės sė
kėsaj politike tė zotėri Baletės nė shtypin brenda dhe
jashtė vendit. Gazetarėt shqiptarė tė marrė sė bashku nė
kėto 15 vitet e fundit nuk kanė nė asnjė mėnyrė rendimentin
analitik pėr ēėshtjen shqiptare. Abdi Baleta, nga qindra
dhe mijėra shkrimet e tij, nuk ka as edhe njė prej tyre qė
nuk bėn me kompetencė e profesionalizėm avokaturėn politike
nacionale tė kombit tė tij. Por kėta naionalistė
nostalgjiko historikė nuk mund ta kuptojnė nacionalizmin
bashkėkohor tė z. Baleta, sepse i tillė ėshtė edhe boshti i
politikės sonė kombėtare, qė kushinetėn qendrore pėr
rrotullim e ka nė Greqi. Nė dhjetėra apo qindra pyetjet qė
fatosi i tė pesė pyetjeve u drejton tė ftuarve tė tij, pėr
ēudi nuk gjen as edhe njė pyetje me karakter tė mirėfilltė
pėr nacionalizmin historik apo edhe bashkėkohor. Gabimi
fatal i nacionalistėve historik ėshtė se duke penalizuar
zotėri Baletėn ata fajėsojnė veten e tyre pėr kompetenca
fragmentare e tė parėndėsishme, akuzojnė veten e tyre
gjithashtu pėr punė djallėzore nė dėm tė kombit tė tyre.
Shembuj tė kėtyre pacientėve tė politikės ne hasim shpesh
dhe kudo, prandaj besoj se edhe zotėri Baletės nuk do ti
bėjė ndonjė pėrshtypje tė veēantė ky shkrim.
Baskėfolėsi im, pėrfaqėsues i denjė i nacionalizmit
historik mė pėrmendi edhe njė replikė qė padrejtėsisht
zotėri Baleta paska bėrė me nacionalistin historik, Niko
Kirka, qė e ka braktisur Shqipėrinė nė hallet e saj dhe i
mbuluar me jorganė amerikanė na bėn leksione atdhedashurie
se iu dogj xhani pėr mėmėdheun! Baleta ka patur njė qėndrim
tė prerė e tė drejtė ndaj Kirkės, pavarėsisht se ka ardhur
nė kėtė botė nga njė familje e mirė. Kirka ėshtė njė
pro-janullatist i deklaruar e ky ėshtė shkaku qė z. Baleta
ka mbajtur njė qėndrim tė rreptė ndaj tij. Sipas
bashkėbiseduesit tim, Niko Kirkėn nuk duhet ta qortojmė pėr
lajthitjet e tij politike ndėrsa Baletėn duhet ta
penalizojmė me pa tė drejtė edhe kur pėrmend me tė drejtė
babain e Aleksandėr Meksit si njė nga ish-oficerėt e
ushtrisė greke! Kjo sėmundje e pashėrueshme me tė cilėn
janė infektuar kėta lloj nacionalistėsh, lidhet edhe me
formimin e tyre politik, aq mė tepėr kur rolin e
flamurtarit tė nacionalistit bashkėkohor e merr njė ish
ambasador si Abdi Baleta. Kushdo qė lidhet e bashkohe me
kampin e Janullatosit thotė Baleta i ka dhėnė
lamtumirėn interesave kombėtare. I nderuar bashkėbisedues,
po qe se kjo thėnie ėshtė e komunistėve hajdeni qė sė
bashku me mua le tė hyjmė nė kėtė parti komunistėsh qė
shqetėsohet pėr fatet e kombit.
Njė xhelozi e fėlliqur, qė arsyeton nė mėnyrė tė fėlliqur,
pėr fatet e kombit, pėrditė ėshtė e pranishme nė MUNU-nė e
politikės shiptare. Mė vjen keq i nderuar zotėri
bashkėbisedues, nuk ju dola fjalės qė shkrova kėtė shkrim.
Mua nuk mė intereson portreti apo emri juaj. Mua mė
intereson fenomeni qė ka zėnė rrėnjė nė mendėsitė politike
pėr arsyetimin e gjėrave. Ndjej njė keqardhje tė madhe pėr
pozicionin mjeran qė mban ky nacionalizėm politik qė
pėrfaqėsohet pse jo edhe nga zotėria juaj. Nacionalizmin
historike konsiderojnė sot si njė relikė muzeale qė nėse
duhet ti lėmė ndonjė vlerė atė duhet tia bashkėngjisim nė
kėtė muzeum tė pėrjetshėm. Fluturuan vitet 30 tė kohės
suaj tė artė. Kushdo qė sot lufton dhe punon pėr kombin e
tij, ai patjetėr duhet vlerėsuar kur flamurin e kombit tė
tij e mban gjithmonė me vete. Ju kot mundoheni tė gėrmoni
nėpėr qoshet e apartamentit tuaj pėr tė gjetur ndonjė
material kompromentues kundėr zotėri Abdi Baletės. Logjika
e tij kombėtare rrjedh e kulluar si uji i freskėt i
burimeve tė bjeshkėve tona ... .
Ėshtė njė kėnaqėsi, ėshtė njė shkollė, ėshtė njė krenari e
madhe, kur zotėri Abdi Baleta, me thjeshtėsinė qė e
karakterizon tė quan bashkėpunėtor apo koleg. I nderuar
bashkėbisedues, nacionalist historik. Po ju pėrshėndes nė
fund tė kėtij shkrimi me disa vargje tė Hygoit, marrė nga
poezia e tij e famshme: Gurra dhe Oqeani.
Furtuna e tmerri unė jam:
Mbaroj atje ku fillon Qielli,
O Pikėl, e ēnevojė kam,
Pėr ty, Unė i pa ani i Thelli?
Pėrulėsisht tė njelmtit hon,
Ja ktheu atėherė Gurra e dlirė,
Qė tė tė jap ēka tė mungon,
Ca pika uji pėr tė pirė
Bujar Shehu
HALLVĖ E FTOHTĖ (SHQIPTARE), ĒORBĖ E NXEHTĖ( MAQEDONE)
Me tė tilla gatime i ngopin vazhdimisht shqiptarėt nė
Maqedoni (lexo Shqipėrinė Lindore) prej vitesh, sidomos nė
kohė zgjedhjesh, kur votuesve shqiptarė ēorbėn e nxehtė
(maqedone) ua servirin pėr hallvė vetė politikanėt
shqiptarė.
Kėshtu ndodhi edhe nė zgjedhjet e fundit parlamentar nė
Maqedoni qė sapo pėrfunduan dhe qė sollėn nė pushtet
opozitėn maqedone bashkė me bishtin e saj shqiptar dhe
larguan pushtetarėt e deritanishėm maqedonė me ndihmėsit e
tyre shqiptarė. Kėshtu ēorbėn qė bėjnė maqedonėt e
gėlltisin shqiptarėt, sepse zihen me njėri tjetrin edhe mė
shumė se vetė maqedonasit se si do tė jetė pushteti i
maqedonasve.
Na ėshtė dashur ta trajtojmė disa herė gjatė shumė vitesh
problemin nė njė frymė tė tillė, kur ka ardhur radha tė
analizojmė pozitėn politike tė shqiptarėve nė Maqedoni dhe
sidomos mėnyrėn si ėshtė organizuar jeta politike tek kėta
shqiptarė dhe si janė kthyer partitė politike shqiptare nė
seksione, mė saktė bishtra, tė partive politike maqedonase.
Nė shkrimin e Kim Mehmetit Zot mos ua fal se e dinė se ēka
bėjnė ( gazeta Shqip 22 korrik 2006) rrėfehet qartė e
analizohet saktė si politikanėt e partive politike
shqiptare e kanė gatuar keq hallvėn politike tė ftohtė
(shqiptare), duke e bėrė tė pakapėrdishme dhe si janė
pėrlyer nė ēorbėn e nxehtė politike me tė cilėn maqedonasit
u pėrvėlojnė buzėt e trazojnė stomakun shqiptarėve. Nė
shkrimin e Kim Mehmetit na duket se janė pasqyruar shumė
nga shqetėsimet e shprehura me kohė pėr dėmet qė i bėjnė
ēėshtjes shqiptare nė Maqedoni partiakėt shqiptarė qė e
kanė lėnė veten tė tėrhiqen nė lojėrat e garave pushtetore
sipas aleancave me sllavomaqedonėt nė kushtet qė i
pėrcaktojnė sllavomaqedonėt.
Pas atij shkrimi tė Kim Mehmetit na duket se nuk mbetet
shumė vend i lirė qė tė bėjmė paralelizma analizues,
sidomos po tė mbajmė parasysh se disa partiakė shqiptarė
nuk kanė qejf tė dėgjojnė mendime nga analistė e politikanė
nga Shqipėria londineze sepse u duket sikur kjo pėrbėn
ndėrhyrje nė punėt e tyre shqiptare-maqedone, paēka se vetė
kėta politikanė e shfrytėzojnė nė maksimum ēdo rast qė u
jepet pėr tu hequr si mėsues tė rreptė nė mjetet e
propagandės sė Shqipėrisė londineze. Arbėn Xhaferri madje
ka qenė treguar shumė i rreptė nė njė intervistė tė botuar
mė 11 gusht 1999 nėn titullin Politikanėt nė Shqipėri
vuajnė nga ekzaltimet. Kurse nė zgjedhjet e tanishme vumė
re se edhe Xhaferri me partinė e tij ishin jo vetėm tė
tejekzaltuar, por edhe tė eksituar nė pėrleshjet politike
(deri me pėrdorim armėsh) me kundėrshtarėt e tyre politikė
shqiptarė pėr tė fituar tė drejtėn e bashkėqeverisjes me
aleatėt ideorė sllavomaqedonė, pėr tu bėrė ndihmės
kuzhinierė nė gatimin e ēorbės sė nxehtė maqedone qė do
tu serviret edhe mė tej shqiptarėve qė tė harrojnė
hallvėn e ftohtė tė tė drejtave tė tyre qė u ėshtė
premtuar pa pushim.
Votat shqiptare nė Maqedoni po zhvlerėsohen sa herė vihen
nė qarkullim, jo vetėm sepse nuk krijojnė dot nė shifėr
absolute vlerė mė tė madhe se votat e sllavomaqedonasve,
por sepse votat shqiptare hidhen e mblidhen nė funksion tė
rregullimit tė balancės sė pushtetit sllavomaqedonas, sepse
shėrbejnė vetėm pėr tė siguruar edhe njė garniturė
shqiptare nė pjatėn e pushtetit qė e kanė
sllavomaqedonasit.
BDI na habiti me dėshirėn dhe me gatishmėrinė qė tė
bashkėqeveriste edhe me opozitėn e deridjeshme
sllavomaqedonase, vetėm e vetėm qė tė mbetej nė pushtet.
Xhaferri na habiti me kundėrshtimin e tij shumė tė vendosur
pėr tė ndarė pushtetin edhe me kėta shqiptarė me
argumentin se BDI nuk duhet tė hyjė nė qeveri, sepse
shqiptarėt mbetkan pa opozitė tė tyren nė Maqedoni. Nė tė
vėrtetė me atė gjendje qė ėshtė pushteti nė Maqedoni vendi
i shqiptarėve ėshtė nė opozitė, sepse janė ata qė nuk i
gėzojnė tė drejtat e barabarta me shumicėn. Loja me
pushtetarė shqiptarė dhe opozitarė shqiptarė ėshtė
hallvė e ftohtė qė u serviret shqiptarėve. Loja qė bėjnė
partitė sllavomaqedonase pėr pushtet pėr shqiptarėt ėshtė
vetėm ēorbė e nxehtė qė u pėrvėlon turinjtė dhe do ti
neverisė edhe mė shumė nga hallva e tyre ftohtė.
Nuk e shohim tė nevojshme tė zgjatemi me tėj nė kėtė
koment, sepse pikėpamjet tona i kemi shprehur me kohė dhe i
lutemi lexuesit tė ketė mirėsinė tė lexojė shkrimet qė po
riobotojmė pėr tė njohur mė mirė qėndrimin tonė.
KADAREJA I VETMISĖ SĖ MADHE
Kėtu do tė jepen vetėm disa boceta d.m.th. pėrvijime
shumė tė shkurtura lidhur me vetėm disa ide politike tė
rrymės ismailiste nė mendimin e sotėm politik shqiptar.
Zhvillimet mė tė zgjeruara do tė lihen pėr ndonjėherė
tjetėr, kur tė kem mė shumė kohė. Me termin ismailistėt
do tė kuptohet Ismail Kadare dhe mbėshtetėsit e projektit
tė tij politik. Titulli ėshtė njė perifrazim i titullit tė
njė romani tė tij Dimri i vetmisė sė madhe. Problemet do
tė trajtohen vetėm nė kėndvėshtrim njohės-logjik, pa asnjė
lidhje me personat.
Vetmija e madhe e Kadaresė
Nė debatin e fundit Qosja-Kadare gjėja mė interesante ėshtė
se Ismail Kadare nuk pati gati asnjė pėrkrahės tė vetėm.
Ismailistėt e kanė bėrė zakon ti fillojnė shkrimet e tyre
me konstatimin se nė debatin e fundit Qosja-Kadare, mė
shumė mbėshtetės pati Kadare. Por ky konstatim ka dy
probleme tė mėdha: sė pari, sasia nuk do tė thotė edhe
(cilėsi) drejtėsi e mendimit dhe, sė dyti, nuk ėshtė i
vėrtetė. Kadareja u la nė njė vetmi tė madhe.
Ideja qendrore e programit politik tė Kadaresė ėshtė kthimi
i gjithė shqiptarėve, kolektivisht nė fenė e tė parėve, nė
katolik. Asnjė nga ismailistėt d.m.th. mbėshtetėsit e tij
nuk e pėrkrahu dhe argumentoj kėtė ide. Madje shumica e
ismailistėve ia mohuan kėtė ide, ngulėn kėmbė se Kadare nuk
e ka kėtė ide, se Qosja ka shpifė sepse Kadare nuk thotė tė
kthehemi nė katolik tė gjithė, masivisht e kolektivisht
etj.
Kjo ėshtė cinike. Djali (I. Kdare) ka pesėmbėdhjetė vjet qė
ka bėrė thirrje hapur pėr kthimin e tė gjithė shqiptarėve
nė fenė e tė parėve, nė katolik dhe mbas kėsaj ka shkruar
vepėr mbas vepre pėr ta realizuar e konkretizuar duke
tejtheksuar vetėm traditėn katolike shqiptare, duke
pėrzgjedhė personazhet katolike etj. Ndėrsa mbėshtetėsit e
tij e lavdėrojnė, nuk e pėrmendin kurrė emrin Kadare pa
shtuar edhe cilėsorin i madhi, madje njė prej tyre e quan
hyjnor, po po, me mendime gati hynore, por idenė e Kadaresė
pėr kthimin e tė gjithė shqiptarėve nė katolik qė tė
integrohemi nė BE nuk e mbėshtetė. Madje pėrsėritė papushim
se Qosja ia ka shpifė kėtė ide dhe ia ka mveshė Kadaresė
(A. P. Nikolla, Shekulli, 22.5. 2006).
Mė pėrpara Kadare ka pasė disa mbėshtetės pikėrisht pėr
kėtė ide. Nė Shqipėri mė i zėshmi ka qenė Kastriot Myftaraj
qė ka shkruar disa libra ku bėn thirrje pėr rikonkuistėn
shqiptare dhe klubi i rrethuar rrotull Zef Pėllumbit e
Kadaresė. Nė Kosovė kėtė ide e kanė mbrojtė me vite prof.
dr. Zef Mirdita (nė Universtietin e Zagrebit), prof. dr.
Engjėll Sedaj e shumė tė tjerė. Po ashtu ėshtė kundėrshtuar
pėrgjatė viteve nga shumė tė tjerė, nė Shqipėri mė zėshėm
nga Abdi Baleta dhe nė Kosovė nga prof. Rexhep Hoxha e
shumė tė tjerė. Tani gati tė gjithė ismailistėt dalin e
thonė se Kadare nuk e ka kėtė ide duke ia mohuar gjithė
pėrplasjet nė media, mundin, pėrpjekjet dhe ėndėrrat e tij
shumė vjeēare.
Ismailistėt janė sjellė ndaj Kadaresė siē kėshillonte
Platoni pėr Poetėt: poetėve u duhet vu kurora e lavdisė nė
kokė dhe tė pėrzihen nga Polisi (qyteti-shtet, nga
politika). Ismailistėt e lavdėrojnė, e quajnė hyjnor
Kadarenė por themelin e programit tė tij politik ia hedhin
poshtė, madje ia mohojnė. Zor tė besohet se as nuk e dinė
kėtė ide dhe kėto pėrpjekje tė Kadaresė. Ndoshta ka qenė
njė mėnyrė dashamirėse pėr ti thėnė se e ka gabim, se
duhet tė heqė dorė nga kjo ide ndoshta kur u thonė
kundėrshtarėve tė tij se Kadare nuk e ka kėtė ide janė
duke i thėnė Kadaresė se ti nuk e ke kėtė ide d.m.th.
nuk duhet ta keshė. Por kjo ėshtė cinike ndaj tij.
Sidoqoftė Kadare u la vetėm nė idenė e vet pėr kthimin
kolektiv e masiv me qėllim fitimi nė fenė e tė parėve, u
la pa asnjė mbėshtetės (me pėrjashtim tė Edurad Zaloshnjės
por edhe ai i pavendosur (Tirana Observer, 17.5.2006).
Madje as Maks Velo nuk ia mbėshtetė kėsaj radhe. As
ismailisti mė i verbėr: Sadik Bejko).
U shkėputėm apo jo nga Europa
Gjithė arsyetimi i projektit politik ismailist pėr
rikthimin kolektiv tė shqiptarėve nė fenė e tė parėve
ėshtė i ngritur mbi njė kontradiktė logjike: Kadare ngulė
kėmbė, nga njėra anė, se identiteti shqiptar ėshtė
tėrėsisht europian; nga ana tjetėr, ngulė kėmbė se
Perandoria Osmane na ka shkėputė nga Europa. Tani,
logjikisht, vetėm njėri prej kėtyre dy pohimeve qėndron:
ose identiteti i shqiptarėve ėshtė tėrėsisht europian dhe
atėherė del se Perandoria Osmane mund tė jetė pėrpjekė por
nuk ka arritė tė na ndajė nga Europa; ose Perandoria Osmane
na ka ndarė nga Europa dhe atėherė del se identiteti i
shqiptarėve nuk ėshtė tėrėsisht europian. P.sh. Qosja ka tė
drejtė ta mallkoj Perandorinė Osmane sepse na e ka heqė
deri diku mundėsinė qė identiteti ynė tė jetė tėrėsisht
europian; ndėrsa Kadare i ka heqė vetes mundėsinė ta
mallkoj Perandorinė Osmane sepse nuk na paska penguar qė
identiteti ynė tė jetė tėrėsisht europian.
Kadare dhe ismailistėt duhet tė zgjedhin njėrin nga
pohimet: ose se identiteti i shqiptarėve ėshtė tėrėsisht
europian dhe atėherė del se pushtimi osman nuk e ka prishė
kėtė identitet; ose se pushtimi osman na ka shkėputė nga
Europa dhe se identiteti i shqiptarėve nuk ėshtė tėrėsisht
europian.
Kundėrfaktikėt ose Ardian Klosi halla pa mustaqe
I gjithė arsyetimi i ismailistėve mbėshtetet nė njė
premisė, tė marrė nga nacionalizmi romantik serbo-grek dhe
tė pėrfocuar nga historiografia enveriste, qė thotė se
sikur tė mos kishte ndodhė pushtimi osman shqiptarėt do tė
ishin zhvilluar nė ecurinė e qytetėrimit Perėndimor dhe sot
do tė ishin tė zhvilluar njėlloj si ai. Ky lloj arsyetimi
quhet kundėrfaktik sepse ngrihet mbi supozime nė
kundėrshtim me ecurinė qė ka ndodhė faktikisht.
Pėrdorimi i kundėrfaktikėve ėshtė njė nga procedimet
mendore (analitike, shpjeguese, kuptuese etj.) mė tė
vėshtira, aq sa njė kohė shkencėtarėt, sidomos historianėt
e kanė refuzuar tėrėsisht. Pėr kėtė lloj arsyetimin nė
popull thuhet sikur tė kishte pasė halla mustaqe do ti
thėrrsinim xhaxha (E. Tupja do tė jepte mė popullorēe kėtė
thėnje). Njė kurth dhe pėrdorim i gabuar i gjykimeve
kundėrfaktike ėshtė shpjegimi shkak-pasoj nė njė zinxhir
lidhjesh qė shtrihet nė shumė shekuj, meqenėse lidhja shkak
pasojė ėshtė e pafund. P.sh. njė pohim i tillė i gabuar
ėshtė ai qė thotė se sikur Kleopatra e Egjiptit tė kishte
pasė njė hundė tė shtrembėr nuk do tė kishte ndodhė Lufta e
Dytė Botėrore. Njė kurth dhe pėrdorim tjetėr i gabuar i
gjykimeve kundėrfaktike ėshtė supozimi i faktorėve dhe
kushteve qė nuk kanė qenė tė mundura nė kohėn e ngjarjes si
p.sh. pohimi sikur Napoleoni tė kishte pasė aeroplan
bombardues Stealth nuk do ta kishte humbė betejėn e
Vaterlosė. Pėrdorime tė tilla, pa asnjė rregull, bėjnė tė
mundur ēdo shpjegim, nė varėsi tė forcės sė imagjinatės,
por bėjnė tė pamundur ēdo diskutim racional.
Megjithė kurthet e vėshtirėsitė dhe megjithė refuzimin nga
historianėt kundėrfaktikėt pėrdoren nė shkencat sociale e
politike por me dy kushte: si eksperiment mendor e jo si
shpjegim dhe sipas rregullash tė zhvilluara me kujdes. Nuk
ėshtė arritė tė formulohet ndonjė tog rregullash tė
testuara si tė sakta, por sidoqoftė disa rregulla janė
pėrpunuar. Njė nga kėto rregulla, zhvilluar nga Max Veber
dhe deri sot tek Tetlock e Belkin (1996, Counterfactual
Thought Experiments in Ėorld Politics) thotė se pėrdorimi
i kundėrfaktikėve ėshtė deri diku i lejueshėm vetėm kur
kėrkon njė rishkrim minimal tė historisė.
Tani tė shohim njė shembull si e pėrdorin ismailistėt. Nė
njė shkrim polemik Ardian Klosi shprehet: sikur tė mos
kishin ardhur kėta vėllezėr tė rinjė [osmanėt], qysh nė
shekullin 16 do tė fillonim tė kishim universitetet tona
(Shekulli, 20.5.2006). Kėtu bėhen tė gjitha ato gabime qė u
pėrmenden mė lartė dhe tė tjera qė nuk do tė zhvillohen
tani. P.sh. vendoset njė lidhje shkak-pasojė qė kalon disa
shekuj, supozon ekzistencėn e faktorėve qė duket se nuk
kanė qenė mundėsi reale tė asaj kohe etj. Veēanėrisht
eksperimenti mendor i Klosit kėrkon njė rishkrim shumė tė
madh tė historisė botėrore dhe shqiptare: eskperimenti
mendor pėr ta menduar se si do tė ishte bota po tė mos
kishin depėrtuar osmanėt nė Ballkan para shumė shekujsh
kėrkon njė rishkrim tė historisė qė le tė hapur ēdo mundėsi
interpretimi dhe imagjinate deri tek kėmbėngulja se
shqiptarėt do tė ishin superfuqia botėrore, se tani do tė
kishim koloni nė planetin Mars, se Europa do tė ishte duke
na u lutur ti japim ndonjė lėmoshė nga bollėku ynė, se
qytetėrime jashtėtokėsore do tė kishin kėrkuar kontrata tė
punėsojnė njerėz nė zonat tona tė influencės kozmike etj.,
etj.
Njė rishkrim minimal i historisė, siē kėrkohet pėr ndonjė
pėrdorim tė mundshėm racional tė kundėrfaktikėve, nuk do ta
mbėshteste supozimin e Klosit. E para, osmanėt nuk erdhėn
nė Ballkan dhe nė territoret shqiptare si vėllezėr, por si
pushtues mjaft tė vrazhdė. Faktikisht duket se shtrirja e
tyre ka qenė e pamundur tė ndalohet vetėm nga shqiptarėt
kur tė tjerėt bashkėpunonin me tė, duke pėrfshi Venedikun
dhe princat e mbretėrit e ndryshėm europian. Supozimi i
Klosit kėrkon rishkrimin e gjithė historisė europiane dhe
sjelljen e saj ndaj osmanėve. E dyta, edhe sikur tė mos
vinin osmanėt nė Ballkan dhe territoret shqiptare,
shqiptarėt kishte shumė shekuj qė ishin shkėputė nga
qytetėrimi perėndimor dhe ishin pėrfishrė nė qytetėrimin
lindor bizantin. Po tė perifrazojmė Skėnderbeun, osmanėt
nuk e sollėn shkėputjen e shqiptarve nga qytetėrimi
perėndimor, atė e gjetėn midis nesh. Dhe e vazhduan. Pėr
mė tepėr qė disa nga Perandorėt bizantin qė e kanė ngritė
nė majat mė tė larta epėrsinė e qytetėrimit lindor biznatin
dhe pėrbuzjen fisnike pėr qytetėrimin perėndimor kanė
qenė me origjinė ilire-shqiptare. Edhe kjo gjendje faktike
do tė duhej rishkruar tėrėsisht. E treta, nuk del se po tė
kishim qenė nė sferėn e qytėtrimit perėndimor do tė ishin
hapė universitete qė nė shekullin 16. Nė Perandorinė
Biznatine kanė ekzistuar universitete disa shekuj para se
tė ekzitonin nė Perėndim (nė Biznat universitetet datojnė
nga shekulli IX ndėrsa nė Perėndim nga shek. XI) mirėpo nė
Shqipėri nuk kishin hapė ndonjė tė tillė. Venediku kishte
shekuj qė kishte nėn sundim territore shqiptare, dhe i
vazhdoj edhe disa shekuj mbas pushtimi osman (deri nė shek.
18) dhe nuk hapi ndonjė universitet nė terrioret shqiptare.
Prandaj edhe ky supozim kundėrfaktik i Klosit kėrkon njė
rishkrim tėrėsor tė historisė faktike. Nė fund, pėr tė mos
u zgjatė, nuk kanė qenė universitetet qė kanė luajtur rol
vendimtar nė qytetėrimin euorpian perėndimor. Roli i madh i
universiteteve qėndron deri diku pėr rastin gjerman por jo
nė tėrėsi. Mendimtarėt qė e kanė ndikuar vendosmėrisht dhe
i kanė dhėnė vulėn qytetėrimit perėndimor kanė qenė jashtė
universiteteve. Modernja europiane perėndimore deri sot
mbisundohet nga liberalizmi, nė forma tė ndryshme tė tij
por sidoqoftė ide liberale, aq sa mund tė thuhet se ėshtė
qytetėrim liberal. Themeluesi i liberalizmit ekonomik, Adam
Smith, nuk ka qenė profesor universitar. As themeluesi i
liberalizmit politik, John Lock. Konservatorizmin europian
perėndimor nuk e kanė formuluar universitetet, por Edmund
Burke etj., jashtė universiteteve. Njė ide tjetėr qė i ka
dhėnė formėn ligjėrimit perėndimor ka qenė socializmi.
Ligjėrimi socialist dhe komunist ėshtė formuluar jashtė
universiteteve. As Karl Marx dhe as Fridrich Engels nuk ka
qenė profesor universitar etj. Nuk kanė qenė as Volteri,
Rusoi etj. Prandaj supozimi i Klosit kėrkon njė rishkrim
mjaft tė madh tė historisė.
Vendosja si premsiė e mendimit tė gjykimeve sikur tė
kishte ndodhė ... atėherė e bėn Klosin (mendimin e tij) tė
ngjajė si ...halla pa mustaqe, ose siē do ta thoshte
Edmond Tupja pa ko..(kė) pėr tė thėnė ndonjė gjė bindėse.
Dumbabistė vs. Dumbabistė
Isamilistėt nė vend tė argumentit dhe meqenėse u mungojnė
edhe faktet edhe vullneti pėr tė arsyetuar logjikisht
koherent zakonisht fillojnė me etiketime ndaj
kundėrshtarėve. Etiketa qė i vėnė kundėrshtarit zakonisht
ėshtė dumbabistė, duke u kujtuar thirrjen e Haxhi Qmilit
dum Babėn d.m.th. sulltanin.
Pėrdorimi i kėtij etiketimi ėshtė logjikisht problematik.
Kush kėrkon ruajtjen kolektive tė besimit nė islam, jo
domosdo si veprim politik, nuk kėrkon domosdo kthimin tek
sulltani sepse sulltani nuk ėshtė babai fetar i
myslimanėve. Thjeshtė ska Papė islam. Megjithkėtė, ta
pranojmė se nė njėfarė kuptimi metaforik ngjajnė me
thirrjen e Haxhi Qamilit. Mirėpo edhe ismailistėt qė
kėrkojnė kthimin kolektiv nė katolik del se janė
dumbabistė sepse kėrkojnė kthimin tek Papa (= Baba) qė na
e paskan pėrzėnė nga shtėpia osmanėt. Kėshtu thirrjet e
ismailistėve Duam Papėn nė shqip ėshtė Duam Babėn. E
kėshtu duket sikur gjithė konflikti ėshtė ndėrmjet
dumbabistėve dhe dumbabistėve e, si i tillė, edhe pa
kuptim.
Ka edhe njė moment nė kėtė pėrdorimin e Haxhi Qamilit nga
ismailistėt: Sadik Bejko (Shekulli, 16.7.2006) nga fakti qė
Haxhi Qamilin e ka lavdėruar Enver Hoxha nxjerrė
pėrfundimin se vetė Haxhi Qamili duhet tė ketė qenė i keq.
Meqenėse edhe Qosja mbronė Haxhi Qmilin atėherė edhe Qosja
e ka gabim. Kjo ėshtė njėlloj si nga fakti se Enver Hoxha e
ka lavdėruar Kadarenė tė nxjerrim pėrfundimin se Kadare
ėshtė i keq, dhe meqenėse Bejko e mbronė Kadarenė atėherė
edhe Bejko e ka gabim!
A ka ndjekė Kadare, jo a ka qenė i ndjekur
Por kėshtu, nė stilin fjala nxjerrė fjalėn, kemi ardhė tek
njė moment tjetėr i problemit tė ismailistėve, problemi i
marrėdhėnieve tė Kadaresė me regjimin e E. Hoxhės. Njė nga
ismailistėt mė aktivė, Shaban Sinani, ka bėrė shumė pėr ta
paraqitė Kadarenė si disidentė ndaj regjimit komunist, si
tė ndjekur nga regjimi me qėllimin ta ndihmoj pėr tė marrė
ēmimin Nobel pėr letėrsi. Kėtu nuk ka ndonjė problem
logjik, por ka problem tė forcės argumentuese.
Disidenca e Kadaresė, dhe e cilitdo, nuk provohet vetėm
duke provuar se ka qenė i ndjekur, survejuar etj., nga
regjimi komunist. Kjo ėshtė gjysma e punės. Kjo ėshtė
gjysma e punės sepse tanimė ėshtė provuar se nė atė regjim
tė ndjekur e tė survejuar kanė qenė tė gjithė, nga oficerėt
e Sigurimit tė Shtetit deri tek anėtarėt e Byrosė Politike.
Me kėtė kriter tė Sinanit do tė dilnin disidentė ndaj
regjimit komunist tė gjithė, popullsia, oficerėt e
Sigurimit, anėtarėt e Byrosė Politike e deri tek vetė Enver
Hoxha. Gjysma tjetėr, dhe mė e rėndėsishme e disidentit
ėshtė ēėshtja e ndjekėsit, a ka qenė disidenti ndjekės i
tė tjerėve.
Nė rastin e Kadaresė ēėshtja e rėndėsishme nuk ėshtė nėse
ka qenė i ndjekur nga regjimi komunist sepse tė ndjekur
kanė qenė tė gjithė duke pėrfshi edhe anėtarėt e Byrosė
Politike, por a i ka ndjekur e persektuar Kadare tė tjerėt,
kolegėt e vetė shkrimtarė dhe\ose njerėzit e tjerė. Tani
ekzistojnė shumė dėshmi dhe dokumentime se Ismail Kadare ka
qenė bashkė me regjimin shkrimtari dhe qytetari qė ka
ndjekė shumė shkrimtarė, ka persektuar, ka mėnjanuar etj.,
pėr vite tė tėra, qė nga Bilal Xhaferi e deri tek ata qė e
dononcojnė sot publikisht. Disa nga kėto, si diskutimi
lidhur me Bilal Xhaferin etj., janė tė dokumentuara. Nė
rolin e studiuesit, Sinani, e ka detyrėn morale (etika
shkencore, objektiviteti) tė botojė tė dy llojet e
dokumenteve (Kadare si ndjekės dhe i ndjekur) dhe vetėm
mbas kėsaj mund tė krijohet njė mendim i plotė e objektiv
pėr Kadarenė, e ndoshta edhe e merr atė ēmim Nobel.
Kjo ēėshtja e ēmimit Nobel tė Kadaresė ėshtė trajtuar nė
mėnyra tė ndryshme si nga mbėshtetėsit edhe nga
kundėrshtarėt. Ismailistėt argumentuan se dhėnia e ēmimit
Nobel shkrimtarit Kadare ka rėndėsi kombėtare sepse mund tė
lavdėrohemi si komb se kemi shkrimtarė nobelistė. Ky ėshtė
njė qėndrim disi cinik por i saktė. Kombet zakonisht i
instrumentalizojnė dhe pėrdorin arritjet individuale tė
pjestarėve tė vet pėr ti shtrirė mbi gjithė kombin, pėr
ti paraqitė si arritje kombėtare. Njė palė tjetėr luten qė
Kadaresė ti jepet ēmimi Nobel sepse atėherė do ti lė tė
qetė shqiptarėt nga idetė e tij politike nė dobi tė
rretheve reaksionare franceze. Shumė kanė hamendėsuar se
thirrjet e Kadaresė pėr kthimin nė katolik, cilėsimi i
luftėtarėve shqiptarė kundėr pushtuesve serbė si klyshė tė
Eneverit e vegla tė UDB-sė dhe njė listė e gjatė ideshė
tė tjera antishqiptare i bėn qė tu pėlqejė rretheve tė
reaksionit francez e tė tjerė dhe tia japin ēmimin Nobel.
Pėrmbysja e ēdo teorie tė letėrsisė dhe artit
Nga zelli pėr ta mbrojtė Kadarenė me ēdo kusht dhe me ēdo
ēmim ismailistėt e kanė pėrmbysė ēdo teori tė derisotme tė
letėrsisė dhe artit nė tėrėsi. Qė kur mbahet mend nė
historinė e shkruar tė njerėzimit e deri sot ėshtė ngulė
kėmbė dhe ėshtė argumentu teorikisht se krijuesi artistik,
artisti, shkrimtari udhėhiqet nga ndjenja, frymėzimi, muza,
nimfat etj. Pėr kėtė artistėt nė pėrgjithėsi dhe
shkrimtarėt nė veēanti janė quajtė ndjenja e njerėzimit,
ndėrgjegja e kombit etj. Por tani kur kritikėt, estetėt dhe
lexuesit i kujtojnė veprat plot frymėzim, ndjenjė e muzė
poetike tė shkruara nga Kadare pėr regjimin komunist, nga
qeni i kufirit deri tek Enver Hoxha, ismailistėt dalin e
thonė se Kadare nuk e ka dashur kurrė regjimin komunist dhe
Enver Hoxhėn, se madje ka qenė kundėrshtar i tyre. Kjo do
tė thotė se ato vepra artistike tė cilat e kanė bėrė tė
famshėm, pėr tė cilat ismailistėt i shtojnė emrit tė tij
gjithnjė edhe i madhi (i madhi Kadare), ato maja estetike
e artisitike Kadare i ka arritė pa asnjė ndjenjė dashurie
pėr regjimin, pa asnjė frymėzim, pa muzėn e poezisė e
poemave, pa shpirtin poetik.
Pėr ta mbrojtė Kadarenė e tyre ta madh ismailistėt duhet
tė formulojnė njė teori tėrėsisht tė re tė krijimit letrar
artistik, njė estetikė tėrėsisht tė re e cila thotė se
kulmet estetike dhe tė krijimit artistik mund tė arrihen
nga njerėzit (jo robotėt) pa asnjė frymzim, ndjenjė,
emocion dhe shpirt. Nga ana tjetėr, duhet tė rishikojnė
gjithė teoritė e sotme dhe vlerėsimet e shkrimtarėve
botėror e shqiptar mbi bazėn e teorisė sė vjetėr tė
ndjenjave tė tyre (veprės sė tyre). Ky do tė ishte vėrtetė
(pa cinizėm) njė kontribut nė kulturėn njerėzore e jo vetėm
shqiptare.
Nuk jam antimysliman, thjeshtė dua ti zhdukė
Pėrbėn njė kontradiktė logjike thirrja e Kadaresė qė gjithė
myslimanėt shqiptar tė kthehen nė katolik dhe pohimit tė
tij se nuk jam antimysliman, se nuk kam ndjenja
antimyslimane etj. Kėrkesa e Kadaresė qė gjithė shqiptarėt
mysliman tė kthehen nė katolik do tė thotė pushim i
ekzistencės sė tyre si mysliman, jo fizikisht, por si
besimtar tė njė feje, pra tė zhduken si tė tillė. Nga ana
tjetėr thotė se nuk i urren myslimanėt. Ėshtė vėshtirė tė
pajtohen racionalisht dhe logjikisht pohimi nuk tė urrej
me pohimin por dua tė tė zhdukė.
Mund tė jetė e vėrtetė se Kadare nuk i urren myslimanėt
shqiptar nė kuptim tė ndjenjave, po tė jetė e vėrtetė se
kur ka shkruar vepra artistike pa ndjenja e frymėzim ėshtė
e mundur qė edhe kėrkesėn pėr shuarjen e myslimanėve
shqiptar ta bėj pa ndjenjė. Por fakti se kėrkon zhdukjen e
myslimanėve shqiptar racionalisht, pa ndjenjė, nuk e
ndryshon shumė ēėshtjen dhe as rezultatin pėr ata qė
besojnė sinqerishtė.
Pėr ta zgjidhė kėtė kontradiktė Kadare duhet tė shprehet
publikisht nėse mendon se shqiptarėt duhet tė kthehen
kolektivishtnė fenė e tė parėve, nė katolicizėm. Gjithė
akuzat ju bėnė pėr kėtė ide tė tij dhe asnjėherė nuk ka
thėnė se nuk i pėrmbahet kėsaj ideje. Ėshtė pėrgjigjė pėr
hollsitė mė tė parėndėsishme tė kundėrshtarėve tė vet, por
pėr qortimin kryesor, objektin kryesor tė qortimit nuk e ka
pėrgėnjeshtruar asnjėherė. Madje nuk ka thėnė asnjėherė, si
pėrkrahsit e tij, se nuk e ka kėtė ide por ia kanė shpifė e
mveshė. Po ashtu duhet tė tregoj mendimin e vet ndaj atyre
qė e kanė kėtė ide dhe si kontribojnė nė mirėqenien e
shqiptarėve.
Qenia dhe bėrja
Nga pikėnisja, si pohim fakti, se jemi tėrėsisht europian,
qė sot e mbronė Kadare, dhe nga pikėnisja qė nuk jemi
tėrėsisht europian, qė sot e mbrojnė Qosja dhe tė tjerėt,
dalin programe tė ndryshme veprimtarishė pėr tė sotmen dhe
tė ardhmen: nė qoftė se jemi tėrėsisht europian del se
qenkemi mirė kėshtu si jemi, se europianja qenka kėshtu si
ne shqiptarėt sot dhe se nuk ėshtė i nevojshėm ndonjė
program veprimtarishė pėr bėrjen europian; nė qoftė se nuk
jemi tėrėsisht europian atėherė del se duhen konstatuar
dimensionet qė nuk janė europiane dhe duhen ndėrmarrė
programe bėrjeje. Pra ėshtė njėfarė konflikti ndėrmjet
qenies dhe bėrjes.
Kadare dhe ismailistėt, nga njėra anė, nisen nga premisa se
shqiptarėt i takojnė tėrėsisht kulturės europiane dhe, nga
ana tjetėr, kėrkojnė tė kthehemi nė fenė e tė parėve, nė
katolik qė tė bėhemi tėrėsisht europian. Kjo ėshtė njė
kontradiktė tjetėr e Kadresė dhe ismailistėve. Nė qoftė se
jemi tėrėsisht europian kėshtu si jemi, atėherė nuk ėshtė e
nevojshme tė ndėrrojmė fe qė tė bėhemi tėrėsisht europian;
nė qoftė se qė tė bėhemi tėrėsisht europian duhet ndėrruar
feja, atėherė del se nuk qenkemi tėrėsisht europian. Mė
pikėnisjen se kėshtu si jemi jemi tėrėsisht europian Kadare
dhe ismailistėt ia heqin vetes arsyen e kėrkesės pėr tė
ndėrruar fenė.
Programi qė del nga pikėnisja e Kadaresė ėshtė mosveprues.
Nė qoftė se synimi i shqiptarėve ėshtė europianizimi dhe
eurpianizimi tanimė ėshtė arritė, atėherė del se nuk ka
mbetė tė bėhet ndonjė gjė. Programi mund tė jetė edhe
sugjestionues: me sugjestionimin se jemi europian noshta i
shtynė njerėzit me qenė, edhe pse nuk janė. Por ky
zugjestionim ka pak gjasa ta bėj programin veprues.
Programi anti-Kadarean ėshtė veprues sepse nuk niset nga
ndonjė premisė vetsugjestionimi, as vetkėnaqėsie se jemi
europian. Duke konstatuar se nuk jemi tėrėsisht europian
fton pėr veprimtari tė bėrjes europian.
Praktika dhe teoria e kėtyre viteve paskomuniste tregon se
nė themel tė tyre ka qėndruar pikėnisja e kundėrt me
Kadarenė, pikėnisja se nuk jemi tėrėsisht europian. Mbi
kėtė pikėnisje ėshtė ndėrtuar gjithė jeta shoqėrore
shqiptare (politike, ekonomike, kulturore etj.) me gjithė
veprimtaritė e veta pėr afrimin e shqiptarėve me Europėn,
ndėrtimi i jetės politike, i ekonomisė e deri tek kultura
politike dhe filozofike shqiptare. Gjithė kėto veprimtari
pėr ta ndėrtuar gjithēka sipas modelit europian do tė
mbeteshin pa kuptim sikur tanimė tė ishim tėrėsisht
europian.
Nga fakti se gjithė aktorėt e jetės shqiptare, jetės
politike e jopolitike, dhe gjithė aktorėt ndėrkombėtarė
perėndimor qė merren me shqiptarėt janė pėrqėndruar nė
veprimtari pėr europianizimin dhe perėndimorizimin e
shqiptarėve tregon se kanė pikėnisje mendimin se nuk jemi
tėrėsisht europian duke e lėnė Kadarenė nė vetminė e madhe
kur pohon se jemi tėrėsisht europian.
Mida Shqiptar
Qė nuk jemi tėrėsisht europian, siē thuhet nė popull, bėn
muu. Kushdo qė hedhė sytė nė veten e rreth tij konstaton
se sa largė jemi nga kultura europiane.
Nė mitologji tregohet pėr mbretin e pangopshėm pėr pasuri
Mida. Pėr meritat e tij perėnditė i plotėsuan dėshirėn qė
ti shndėrrohet nė ar gjithēka qė prekė. Mida gati vdiq nga
uria sepse edhe ushqimi sa binte nė kontakt me tė kthehej
nė ar. Deri tani kemi treguar se kemi njė ngjashmėri me
Midan, me ndryshimin e vetėm se gjithēka europiane qė
prekim e kthejmė nė ... mut! (u kėrkoj falje shqiptarėve
dhe lexuesve, pėr tė dyja, ashpėrsinė e gjykimit dhe
fjalorin): morėm pluralizmin partiak dhe e shndėrruam nė...
m; morėm zgjedhjet dhe i bėmė ...m; morėm fjalorin pėr
demokracinė dhe shndėrrruam...; morėm tė drejtat e njeriut
dhe i kėmi bėrė ...; morėm ekonominė e tregut dhe ... Kam
frikė se edhe fenė e tė parėve, katolicizmin, po ta
marrim pėr motivin qė thotė Kadare, qė tė fitojmė pare nga
mbėshtetja dhe pranimi nė BE, do tė shndėrrojmė po ashtu.
Ky shndėrim, ose kjo aftėsi e jashtėzakonshme shndėrruese,
ėshtė dėshmia vendimtare dhe problemi mė i madh i
shqiptarėve. Gjithēka qė marrim nga Europa dhe Perėndimi
pėrgjithėsisht mbetet formal, ashtu si veshja jonė e
pėrditshme me Pierr Kardė, Versaēe, Dolēe Kabana, Tomi
Hilfiger etj., mbulojnė ose mbajnė brenda njė trup tonin
fshatari ta zakonshėm. Ndėrtimi institucional, fjalori
demokratik, fjalėt vlerore liberale etj., tek shqiptarėt
kanė mbetė njė veshje e jashtme pa prekė brendėsinė e tyre,
pa qenė tė pėrbrendėsuara (internalizuara), pa qenė tė
kthyera nė bindje tė brendshme dhe motivuese tė
pėrditshmėrisė dhe tė tė jashtėzakonshmes.
Ėshtė kjo mungesė e pėrbrendėsismit tė sistemit vleror
europian qė na jep aftėsinė e madhe shndėrruese pėr keq tė
gjithēkaje qė e marrim formalisht prej tij. Pėrgjigja ime
se pse gati asgjė europiane qė e marrim prej saj tek ne nuk
ecė dhe nuk funksionon thotė se ėshtė mungesa e kulturės
europiane, e sistemit vleror europian. Ėshtė kjo mungesė qė
na jepė njė forcė tė jashtėzakonshme asimiluese sa edhe
vetė europianėt mbasi jetojnė pak kohė ndėr shqiptarėt
fillojnė e sillen si ne. Shkurt, ėshtė kultura jonė
shqiptare nė kuptimin e pėrgjithshėm shkaku i deformimit tė
tė gjitha elementeve formale qė i marrim nga Perėndimi.
Mbasi, sigurisht, ėshtė e lehtė tė merren ligjet, ndėrtimi
institucional dhe fjalėt por asnjė prej tyre nuk do tė
funksionojė si nė vendin e origjinės nė qoftė se nuk
vendosen brenda njė konteksti, shtrati (ene) kulturor
pėrkatės. Dhe, deri tani, asgjė nuk ka ecur ashtu.
Feja kundėr liberalizmi
Kadare dhe ismailistėt janė ngatėrruar edhe nė kontradiktėn
logjike dhe reale ndėrmjet fesė dhe liberalizmit. Europa
moderne (nga shek. XVIII) dhe Europa e sotme ka nė themel
variantet e ndryshme tė liberalizmit. Nė qoftė se ka ndonjė
kuptim me tė cilin mund tė barazohen mė afėrsisht termat
qytetėrim europian ose qytetėrim perėndimor ėshtė termi
liberal. Trashigimitė si judaizmi, antika greke dhe
krishterimi janė pėrthithė, shndėrru, riformėsu etj., pėr
tė dhėnė atė qė ėshtė themeli i qytetėrimit tė sotėm
europian perėndimor: liberalizmi (nė formulimet e veta tė
ndryshme). Tė gjitha trashigimitė dhe ristė e tjera
vazhdojnė tė gjallojnė e tė konkurojnė me tė, dhe kėtė e
pėrmban liberalizmi, por nė shekujt e fundit dhe sot
sundues ėshtė mendimi liberal.
Mendimi liberal, d.m.th. modernja europiane ėshtė formulu
dhe ka triumfu pikėrisht nė ndeshje me fenė, dhe pikėrisht
nė ndeshje me Kishėn Katolike e katolicizmin nė radhė tė
parė. Kėtu nuk ėshtė nevoja tė pėrmenden Volteri, Rusoi,
Loku etj. Ndeshja e fundit e liberalizmit me katolicizmin
ėshtė refuzimi i BE pėr ta pranuar kėmbėnguljen e Vatikanit
qė nė Kushtetutėn e BE tė vendoset se nė themel tė BE
qėndrojnė vlerat kristiane.
Kadare ka marrė anėn e Kishės Katolike kundėr liberalizmit
europian perėndimor. Atė kusht qė BE ia kundėrshtoi
Vatikanit, Kadare jua vendosė shqiptarėve: ndėrroni fenė
nėse do tė bėhni anėtarė tė BE! Kėtė kusht BE ia refuzoi
Vatikanit. Edhe Kadaresė.
Kadare pėrpiqet ta paraqes konfliktin e vet si konflikt
ndėrmjet filoeuropianėve dhe filoaziatikėve (dhe shumė
terma tė tjera si islamikė, nostaligjikė otomanė,
haxhiqamilistė etj., etj.). Nė thelb konflikti ndėrmjet
ismailistėve dhe anti-ismailistėve ėshtė konflikti ndėrmjet
fanatikėve fetar katolikocentristė dhe liberalėve
shqiptarė.
Liberalėt shqiptar janė tė shqetėsuar se nė identitetin,
kupto: kulturėn shqiptare, nuk shohin tė jenė pėrbrendėsuar
dhe bėrė bjesė e individit dhe kolektivitetit shqiptar
vlerat liberale si individi, liria, barazia, prona, tė
drejtat natyrore, tė drejtat e njeriut, tregu i lirė,
shenjtėria e kontratės, institucionet qė ngrihen mbi
sisteme tė tilla vlerore si shteti i sė drejtės dhe ligjor,
demokracia liberale etj., deri tek manierat e sjelljes sė
pėrditshme si hedhja e njė ambalazhi nė rrugė apo afrimi i
tepruar fizik me tjetrin nė radhė, qytet apo shtėpi, ideja
e hapėsirės sociale, estetika dhe teksti i qytetit etj.
Kėto janė shqetėsim pėr ata qė ngulin kėmbė se kultura jonė
nuk ėshtė tėrėsisht europiane. Kėto dallime nga qytetėrimi
europian i kanė njėlloj si katolikėt, si myslimanėt, si
ortodoksėt, si ateistėt etj., etj., shqiptarė.
Ndėrsa Kadare e thjeshton problemin nė fenė. Edhe mė keq:
kush konstaton se nė identitetin dhe kulturėn shqiptare
vlerat liberale ende nuk janė bėrė pjesė e pėrbrendėsuar e
individit dhe shoqėrisė shqiptare, kush e pohon kėtė
largėsi ndėrmjet qytetėrimit europian dhe shqiptar, si
pikėnisje e domosdoshme pėr ngushtimin e saj, Kadare e
shpallė armik tė Europės, filoaziatik, otoman etj. Ky
ėshtė njė presion i jashtėzakonshėm kundėr liberalėve
shqiptar, kundėr atyre qė pėrfaqėsojnė qytetėrimin e sotėm
europian. Ky ėshtė njė presion i Kishės, i katolicizmit tė
variantit mė intolerant, tė pėrfaqėsuar kėtu nga Kadare,
kundėr modernes sė vonė e tė sotme europiane, kundėr
qytetėrimit europian, dhe qė po pėrthyhet edhe nė rastin
shqiptar.
Konflikti ndėrmjet Kadaresė dhe kundėrshtarėve tė tij ėshtė
konflikti i vjetėr midis intolerancės sė Kishės ndaj ideve
e besimeve tė tjera dhe tolerancės sė liberalizmit edhe
ndaj tjetrit qė mendon e beson ndryshe, edhe ndaj vetė
Kishės. Konflikti ndėrmjet Kadaresė dhe kundėrshtarėve tė
tij ėshtė konflikti i vjetėr ndėrmjet Kishės katolike dhe
liberalizmit europian.
19. 7. 2006 Hysamedin Feraj
NDARJA E PUSHTETEVE KTHEHET NĖ KACAFYTJE KLANESH
Nė jetėn politiko-shoqėrore e shtetėrore tė Shqipėrisė po
shkaktojnė dėme tė mėdha kacafytjet klanore qė maskohen pas
pėrplasjeve tė institucioneve dhe tė pushteteve. Dy
pėrpasjet mė tė mėdha institucioanle tė sotme janė ato
midis ekzekutivit e prokurorit tė pėrgjithėshėm qė
shoqėrihet ne krijimie dy kampeve lufte nė parlament dhe
midis parlamentite Kėshillit tė lartė tė drejtėsisė. Kėto
dy pėrpasje krijojnė dhe pėrpasjen tjetrė mdis shumikcėr
parlamentare qeveris ėme presidenrtine republikės qė tashėm
hpatazi ka zgjdiohur rrugnė aleancės me kundėrshtartė
politikė tė Partisė Demokratike. Kėto pėrasje shoqėrihen
edhe me ndarhje nė kampe ku ndėrjstare tė jurustėve qė
jaolpin mendime, tė gazetarėve qė shkruajnė e komnetijnė,
tė qytetarėve qė hahen n pėrt kanfenera.
Dėgjiohen shumė ankesa se fituesit e zgejdhjve tė kaluar po
nėorkėmbin shttein ligjior, kushtetutėn, institcionet e
pavarura dhe po minonj ėkėshtu parimine madh tė dmeokracisė
, atė tė ndarjes s ėpushteve. Po nė tė njtėn kohė kėta e
fetuishizojnė deri nė atė masė ndarje pushteteve sa
harrojnė s ekjo ndarje nuk duhet tė ēojė nė njė copėzim tė
shtteut etė pushtteuit nuk duhet tė bėhet nė kurriz tė njė
parimi tjetėr po aq tė rėndėsishėm , tė parimit tė unitteit
tė pushtete tė ndara. Preuroi i ėrghjithėshėm i vbnė
praktkihst nė bangin ertė akuzuarve nga njė pjesėe
komisinit hetimolr parl;amentar mbrihet me argumentuins e
ai i shėrben shtetit dhe jo pushtetit dhe sipas tij mud tė
velroj ėm voluntarizėm tė shfernuar. Haron se pushtetet e
ndara nuk lejohet tė jenė voluntariste, por funksionale,
ndahen funksionet, jo voluntarizmat.
Kėshilli i drejtėsisė i bėn karshillėk njė vendimi tė
parlamentut, pa e pasur njė tė drejtė tė tillė dhe pa
kurrfarė arsyeje tė shėndoshė tė veprojė nė kėtė mėnyrė.
Kėqshtu ndarja e s pushtetve merr ngjyrimete copėzimit tė
shtetit. Po dalin aq republika mė vete sa janė ati qė quhen
institucione tė pavarura.
Nė fakt pas gjithė kėtyre pėrplasjebe qėndrojnė arys
meskine jo parimore, qėndrijnė intersa klanore e jo
shtetėrure, qėndrojnė abuzimert me rregukllate demokracisė
jo pėrkujdesja pėr demokracinė e shttein ligjor, qėnėrojnė
edhe mangėsitė e zgjkdhjeve ligjore jo rregullikmet
ligjire nė kuadėr tė parimit tė baraopeshimite kontrollot
tė ndėsjellė tė pushteve tė ndara. Por mbi tė gjtha
qėndrijnė iontersate viogla tė individėve qė janė mėsuar tė
livadhsin duke tundur vend epa vend kushtetutėne dhe
ligjin. Ndnjna e pėrgjegjėsisė pėr ti shėrbyer shtetuit
nuk shpreht duke e pėrdoru demokracinė si mburojė nė
beteja tė kota, apo si mbulesė fajesh e mėkatesh.
MAQEDONĖT ZGJEDHIN KALIN, SHQIPTARĖT SAMARIN
Ka kohė qė ēėshtja e zgjedhjes sė presidentit tė shtetit
ende me emėr tė pėrkohshėm Ish-republika jugosllave e
Maqedonisė kė tėrhequr vemendjen e opinionit shqiptar jo
vetėm nė Shqipėrinė Lindore. Fillimisht shtrohej pyetja a
do tė ketė kandidatė shqiptarė pėr postin e presidentit tė
shtetit maqedon? Kraahas njė pyetje tė tillė ishte e
logjikshme tė bėhej edhe pyetja: a duhet, nga kėndvėshtrimi
i politikės shqiptare tė ketė kandidat shqiptar nė kėto
zgjedhje presidenciale maqedone?
Pyetjes sė parė iu dha pėrgjigje shumė shpejt kur njė
zotėri me emrim Pruthi shpalli se do tė vinte kandidaturė
pėr president i Maqedonisė edhe pse e dinte qė nuk do tė
fitonte. Argumentimi i tij pėr vlerėn politike tė kėtij
hapi ishte shumė i thjeshtė: tė shfrytėzojmė rastin qė tu
themi maqedonėve dhe ti ttegojmė botės se shqiptarėt janė
mė shumė nė numėr se sa thonė autoritetet maqedone tė
Shkupit. Kur dėgjuam kėtė argument thelbėsor na u kujtua
fjala e urtė popullore nuk e vlen barra qiranė (popujt e
tjerė si francezėt, rusėt, kanė variantin pėr kėsi loje
nuk e vlen ta djegėsh qiriun). Kisha ndėrmend tė shkruaja
nė atė kohė se po tė jetė puna vetėm pėr tė treguar
nėpėrmjet votave pėr njė kandidat shqiptar se sa shqiptarė
ka nė Shqipėrinė Lindore tė pėrfshirė brenda njė
ish-republike jugosllave mund tė gjenden mjete tė tjera.
Mund tė bėhen lista nga vetė shqiptarėt nė ēdo fshat e
qytet, me firma e numėr pasaporte. Grekėt nė Shqipėri
sajojnė popullsi greke qė nuk ekziston fare, bėjnė lista,
madje duke u ndėrruar njerėzve emėr, mbiemėr e kombėsi.
Por, sa pėr tė shfrytėzuar zgjedhjet mund tė provohej edhe
metoda tjetėr: tė mos merrej fare pjesė nė zgjedhjet
presidenciale tė Maqedonisė. Atė qė maqedonėt kanė pėr ta
zgjedhur si president e do tua imponojnė si tė tillė edhe
shqiptarėve le ta caktojnė vetėm me votat e tyre.
Nuk e shpreha kėtė mendim qysh atėherė se mendova qė mė sė
fundi do tė hiqet dorė nga paraqitja e njė kandidature
formale shqiptare pėrballė kandidatėve maqedonė qė vet
politikanėt shqiptarė pohojnė se e kanė tė sigurtė fitoren.
Pastaj mu duk mė e arsyeshme qė tė mos bėj njė sugjerim tė
tillė ekstrmist duke ditur se liderėt poltikė tė
shqiptarėve tė Shqipėrisė Lindore i nervozon shumė ēdo ide
qė nuk mbėshtet bashkėpunimin e ngushtė politik
shqiptao-maqedon pėr tė forcuar pozitėn dhe autoritetin e
shtetit maqedon nė botė. Tani qė po afron fundi i fushtaės
zgjedhore, qė partitė e partiakėt shqiptarė nė Maqedoni e
treguan gjithė vullnetin e tyre tė mirė pėr ti dhėnė sa mė
shumė seriozitet zgjedhjes sė presidentit maqedon pėrmendja
e idesė sė mbase vlente qė shqiptarėt tė mos dilnin fare nė
kėto votime nuk shkakton mė dėm. Pastaj ka edhe njė arsye
tė dytė qė mua mė bėn, si bashkėkombas, me ata shqiptarė qė
do tė votojnė pėr tė bėrė Maqedoninė me president maqedon:
Pruthi u tėrhoq dhe nė vend tė tij dolėn dy kandidatė tė
tjerė shqiptarė, duke e bėrė kėshtu pjesėmarrjen shqiptare
nga e dobėt nė qesharake. Atėherė mė e mirė do kishte qenė
tė kishin deklaruar qysh nė fillim: nuk marrim pjesė nė
votime.
Zotėri Pruthi kur fushata sa kishte filluar e punėt nuk
kishin marrė zjarr pat shpallur si kusht tė kandidimit tė
tij arritjen e njė marrėveshjeje nga partitė politike tė
shqiptarėve pėr tė mos pasur kandidat tjetėr. Atėherė
Partia Demokratike, ose siē thirret pėr kollalllėk Partia
e Arbėn Xhaferrit lėkundej nė idenė nėse duhej apo jo tė
kishte kandidat shqiptar. Pastaj si papritmas kjo parti
shpalli njė kadidat tė sajin, gjė qė ēoi edhe nė tėrheqjen
e Pruthit e daljen e kandidatit tė tanishėm tė Partisė sė
Prosperitetit Demokratik (Partia e Abdurrahman Halitit).
Kėshtu pra, shqiptarėt shkojnė nė zgjedhjet presidenciale
maqedone mė shumė pėr tu ballafaquar elektoralisht me
njėri-tjetrin se sa me maqedonėt qė e kanė davanė e fituar
dhe pėr votat e shqiptarėve nuk kanė nevojė fare nė raundin
e parė por nė raudin e dytė. Kėshtu, gara presidenciale, mė
shumė se pėr ti vėrtetuar botės sa shumė shqiptarė ka nė
shtetin maqedon, ka rrezik tė kthehet nė njė garė pėr tė
provuar se cila forcė politike shqiptare ėshtė mė
pėrfaqėsuese e minoritetit shqiptar, sikurse i cilėsojnė
shqiptarėt edhe regjimi i Shkupit edhe Van der Shtuli i
OSBE-sė.
Ditėt e fundit disa televizione private nė Tiranė na kanė
bėrė tė mundur tė njihemi pak edhe me pamje nga atmosfera
zgjedhore qė mbretėron midis bashkėkombasve tanė nė
Shqipėrinė Lindore. Njė ditė pamė njė sallė tė madhe tė
mbushur plot e pėrplot me pjesmarrės qė tundnin hareshėm
flamurė shqiptarė dhe dėgjonin me rradhė folėsit nga Partia
e Arbėn Xhaferrit, vet Arbnin, zėvendėsin e tij, Mendu
Thaēi, tė cilin folėsja nga studio e televizionit tė
Tiranės nuk harroi ta paraqiste me fjalėt ky konsiderohet
si politikani mė radikal shqiptar nė Maqedoni. Nė kėtė
atmosferė gazmore pėr parqitjen e kandidatit pėr president
nga Partia e Xhaferrit ishte i pranishėm edhe kryetari i
Partisė Republikane tė Shqipėrisė, Fatmir Mediu, qė pa
tjetėr ka vajtur tė bjerė pak nga pesha e tij politike pėr
tė rritur peshėn e kandidatit presidencial tė Partisė sė
Xhaferrit me tė cilėn ndoshta mendon tė bėjė forcėn e
tretė politike mbarėshqiptare, sikurse kanė planifikuar nė
atė takimin qė mund ta quajmė Tetova 3 pėr tė mos harruar
fare Tetova1 dhe Tetova2 qė i bėnte dikur Hidajet
Beqiri nė emėr tė unitetit kombėtar e qė tani ėshtė
zevendėsuar nga uniteti e prosperiteti shqiptar. Pėr
lojėra me fjalėt e mėdha dėri nė emėrtimin e lėvizjeve e
partive politike, shqiptarėve nuk ua kalon dot mė askush.
Nė rastin e kandidatit tė dytė nuk na u paraqit ndonjė
skenė masive populizmi, por vetė kandidati me njė
intervistė interesante. Edhe ai na siguroi se po shkon nė
zgjedhje jo pėr tė fituar, por pėr tė humbur sepse tė
gjithė shqiptarėt janė tė vetėdijshėm se maqedonėt nuk kanė
luajtur nga mendtė e kresė tua lėnė presidencėn e
republikės sė tyre njė pakice kombėtare ndonėse kjo
pakicė thotė qė ėshtė mė e madhe se ēdo popullsi tjetėr nė
kėtė shtet por ėshtė pajtuar nė njėfarė mėnyre me aq sa i
japin e jo sa i takon nė pushtet. Kandidati i Partisė sė
Abdurrahman Halitit na e shpegoi fare qartė se puna ėshtė
qė nėpėrmjet kandidaturės sė shqiptarėve pėr president
maqedon tė tregohet se ne shqiptarėt jemi kėtu. Pėr kaq
gjė edhe maqedonėt nuk kanė pse tė hedhin vickla se po tė
mohojnė qė shqiptarėt janė aty atėherė mund tu dalė ndonjė
avaz mė i madh dhe tė pyeten ku vajtėn shqiptaėt? Ēkanė
bėrė me shqiptarėt qė kanė qenė atje denbabaden?
Na ka takuar tė dėgjojmė edhe deklarata tė kandidatėve
maqedonė, edhe komente e analiza tė vėzhguesve shqiptarė
pėr kandidatėt maqedonė, pėr qėndrimet e shqiptarėve ndaj
kėtyre kandidatėve. Madje, kandidati pėr president i
Partisė sė Abdurrahaman Halitit, me shpirt tė lartė
demokratik, pohoi se qysh nė turin e parė do tė ketė edhe
shqiptarė qė do tė votojnė pėr kandidatė maqedonė, sepse
kėshtu e ka demokracia. Pra nuk ka asnjė garanci qė tė
marrim vesh me saktėsi nėpėrmjet votimeve se sa ėshtė numri
i shqiptarėve nė Maqedoni.
Nė datėn 23 tetor nė gazetėn Albania tė Tiranės ėshtė
botuar njė shkrim me titull Shqiptarėt vėnė kushte pėr
votat shkruar nga Shaban Xheladini. Nė kėtė shkrim na
bėnjnė pėrshtypje shumė vlerėsime e mendime por nė mėnyrė
tė veēantė shprehjet: Edhe nėse fiton Stojan Andovi, qė
prej tani atij duhet tia bėjmė me dije se si qytetar i
Maqedonisė atė nuk e pranoj pėr kryetar timin dhe tė
familjes sime. Branko Cervenkovski i LSDM-sė, si dhe
kandidati i saj, Tito Petkovski, e treguan fytyrėn e
vėrtetė prej antishqiptari... (Mė tej vazhdojnė demaskimet
e fuqishme pėr Cervenkovski, Petkovskin, Gligorovin e
bashkėpuntorėt e tyre). Dhe mė pas shkruesi thekson : ne,
shqiptarėt do ta pėrkrahim ēdo kandidat i cili do tė punojė
pėr barazinė e vėrtetė nė mes popujve e nė rend tė parė mes
maqedonasve dhe shqiptarėve si dhe tė tė tjerėve, pėr njė
Maqedoni tė pavarur tė tė gjithė qytetarėve tė saj. Kjo
terminologji ėshtė e njohur, madje ėshtė bėrė bajat qysh
nga koha e pėrdorimit me bollėk nė Jugosllavinė e Titos.
Dhe provat janė tė shumtaa se kjo terminologji mbeti njė
arkaizėm qė ngjarjet e zhvleftėsuan nė ēdo drejtim.
Tani lind pyetja a mund tė ketė dhe a ka njė kandidat tė
tillė nga radhėt e kandidatėve maqedonė pėr president?
Shaban Xheladini, pa mėdyshje, thotė se: Ēdokush qė ndjek
njė politikė proserbe e probullgare dhe qė dėshiron tė
bashkohet me Serbinė apo Bullgarinė, shqiptarėt do ta
kundėrshtojnė sepse shtėpitė tona janė djegur mė 1912,
1914, 1918 herė nga serbėt e herė nga bullgarėt. Kjo do tė
thotė se praktikisht nė Maqedoni nuk ka dhe zor tė ketė
kandidat maqedon qė tė plotėsojė kushtet pėr ta pėrkrahur
shqiptarėt. Ndonėse shkruesi i artikullit nuk shprehet
konkretisht pėr Boris Trajkovskin, kandidatin e partisė
maqedone nė pushtet, na duket pak e besueshme se edhe ai,
si pėrfaqėsues i rrymės sė nacionalizmit maqedon qė njihet
si tradicionslisht filobullgare, ti plotėsojė kushtet qė
venė shqiptarėt.
Kemi ndeshur shpesh deklarata tė qeveritarėve tė tanishėm
maqedonė, sidomos tė ministrit Klusev, qė i irritojnė
shqiptarėt po aq sa deklaratat e ish pushtetarėve. Na ka
bėrė pėrshtypje se deri Abdurrahman Haliti ka qenė i
detyruar tė replikojė me njė zonjė maqedone lidhur me atė
se ku duhet tė vihet kufiri midis shqiptarėve e maqedonėve.
Sipas asaj zonje, kufiri duhet vėnė diku midis Shkupit e
Tetovės. Haliti, me tė drejtė, ka pėrmendur se kufiri vihet
atje ku e ka vendin, pėrtej Kumanovės. Pra, megjithėse
shqiptarėt kanė bėrė maksimumin e pėrpjekjeve tė vullnetit
tė mirė dhe nuk kanė paraqitur ēėshtjen e tyre si duhet
pėrsėri janė tė tjerėt qė i detyrojė tė hyjnė nė diskutime
se ku duhet tė vihet kufiri.
Shaban Xheladini na sqaron fare mirė se 3 kandidatė
maqedonė Andov, Petkovski, Trajkovski e kundėrshtojnė
njohjen e pavarėsisė sė Kosovės, kurse njė tjetėr kandidat,
Vasil Tupurkovski, thėnka se nuk ėshtė aktuale ta njohim a
tė mos e njohim. Edhe Tupurkovski nuk ndryshon nga tė
tjerėt, por i di mė mirė hilet qė i ka pas mėsuar kur ishte
anėtar i presidencės sė Lidhjes sė Komunistėve tė
Jugosllavisė. Xheladini ėshtė i shqetėsuar edhe pėr sulmet
e kota qė i bėjnė njėri-tjetrit dy kandidatėt shqiptarė
kur dihet se posti ėshtė i rezervuar pėr maqedonėt.
Megjithatė, ai kėrkon tė pranohen kėrkesat e shqqiptarėve
qė tė qetėsohen shpirtrat e tyre tė trazuar.
Shqiptarėt vijnė, pra, vėrdallė nė vorbullėn e iluzioneve,
pafuqisė dhe mosvullnetit tė tyre pėr ta shtruar ēėshtjen e
vet ashtu siē ėshtė. Shqiptarėt politikanė e intelektualė
vazhdojė ti gėzohen shumė politikės sė tjerrjes sė
fjalėve, formulave, frazave. Fatkeqėsisht politika
shqiptare nė Shqipėrinė Lindore vazhdon tė mbetet nė format
e suazat e kėrkesave qė karakterizonin politikėn shqiptarė
nė Kosovė para 30 vitesh. Vėrejmė po atė besim nė suksesin
e atyre eksperimenteve qė dėshtuan nė ish-Jugosllavi.
Maqedonėt mund tė bėjnė fushatė tė egėr, pompoze sepse ata
kanė interes madhor nė kėto zgjedhje presidenciale. Ata do
tė zgjedhin kalin e betejave tė ardhshme pėr interesat e
tyre shtetėrore e individuale. Shqiptarėt nuk dalin nė kėtė
pazar zgjedhejsh presidenciale pėr tia vėnė syrin kalit
tė tyre tė betejės. Shqiptarėve u propozohet dhe u lejohet
vetėm tė shamatohen edhe midis tyre pėr tė zgjedhur samarin
qė do tė mbajnė nė shpinė dhe qė do tė jetė samar maqedon
si mė parė. Dalja e shqiptarėve me dy kandidatė nė
zgjedhjet presidenciale qė pranohen tė humbura ėshtė edhe
marri, edhe turp. Kjo dėshmon se partitė politike tė
shqiptarėve janė nė fakt anekse tė partive politike
maqedone: njėra zė vend nė koalicionin qeveritar, tjetra nė
koalicionin opozitar. Kur ndėrrojnė vendet pozita e opozita
maqedone i ndėrrojnė edhe pozita e opozita hije
shqiptare.
Maqedonėve, sigurisht, u intereson ta manipulojnė nė kėtė
mėnyrė faktorin shqiptar. Atyre u intereson qė shqiptarėt
tė dalin jo me dy por me dymbėdhjetė parti nė skenėn
politike maqedone, tė kenė jo dy por dymbėdhjetė kandidatė
fiktivė pėr presidentė qė ti thonė botės ja sa mirė e
kemi zgjidhur problemin e minoritetit, e kemi integruar
shkėkqyeshėm nė jetėn politike tė vendit. Kėshtu, deri
tani, partitė politike tė shqiptarėve tė Maqedonisė kanė
bėrė mirė vetėm integrimin politik nė strukturat e
politikės maqedone, por nga pozitat e minoritetit pėr
shqiptarėt. Prandaj, edhe Fatos Nano, nė verėn e vitit 1998
gjatė njė vizite nė Maqedoni rekomandoi modelin maqedon si
zgjidhje edhe pėr Kosovėn nėn Serbi.
Paraqitja e dy kandidatėve shqiptarė nė zgjedhjet
presidenciale, shėrben vetėm pėr njė gjė: rreshtimin
paraprak tė zgjedhėsve shqiptarė pėr kandidatėt maqedonė qė
do tė dalin nė balotazh. Sipas koalicioneve politike qė
kanė me partitė maqedone partitė shqiptare, nė mos
zyrtarisht, nė mėnyrė tė nėnkuptuar, do tu bėjnė thirrje
zgjedhėsve tė tyre tė votojnė pėr kandidatėt maqedonė. Tė
paktėn zgjedhėsit shqiptarė pasi tė demostronin besnikėritė
e tyre poilitike ndaj kandidatit tė partisė sė Xhaferrit
apo tė Halitit, nė raundin e dytė tė mos merrnin pjesė dhe
ti linin zgjedhėsit maqedonė ta zgjedhin vetė kaline tyre
tė betejės. Kjo nuk do tė ndikojė aspak nė samarin qė do
tu pėrgatisin samarxhinjtė e presidencės sė re. Pėr tė
zgjedhur samarin nuk e vlen tė votosh.
Marrė nga Rimėkėmbja datė 2 nėntor 1999
ME JANULLATOSIN GUVERNATOR LE TĖ JETĖ DHE MEKSI PRESIDENT
Pyetja: Kush mund tė jetė presidenti i ardhshėm konsensual
i Shqipėrisė po bėhet gjithnjė e mė shpesh, me afrimin e
kohės kur Alfred Moisiut i mbaron mandati i tij. Pėrmenden
emra politikanėsh qė mund ta kenė syrin tek kolltuku
presidencial. Ėshtė pėrmendur edhe emri i Fatos Nanos, duke
nxitur reagime kundėrshtuese, sidomos midis politikanėve tė
majtė. Mė 21 korrik 2006 gazeta Albania kishte bėrė
sencasion me shkrimin Presidenti, demokratėt rikthejnė
Aleksandėr Meksin. Ish-kryeministri, emri mė i pėrfolur pėr
tė zėnė vendin e Moisiut. Nė fakt ėshtė sensacion qė nuk
bėn sensacion. Pėrderisa pėrmendet emri i Nanos nuk ngjall
ēudi tė pėrmendet emri i Meksit, kur dihet se ku e kanaė
burimin e fuqisė politike si njėri dhe tjetri, kur dihet se
tė dy janė nė atė grupimin politik tė ngushtė qė kanė bėrė
pazaret e Triestes nė vitin 1992.
Nė tė vėrtetė ėshtė njė shkaka e keqe tė pėrmendėsh emrin e
Aleksandėr Meksit pėr president, kur dihet fundi i
palavdishėm i qeverisjes sė tij nė vitin 1997 dhe dėmet qė
i solli Shqipėrisė gjatė kryesimit tė qeverisė sė parė
demokratike. Tė duket shaka e keqe tė dėgjosh emrin e
Aleksandėr Meksit si kandidad pėr president kur ke parasysh
edhe ato qė janė shkruar nė librin Fisi Meksi nga Labova.
Personalitete dhe figura tė shquara., botuar nė Tiranė nė
vitin 2002 nėn kujdesin e vetė familjes sė Aleksandėr
Meksit. Nė atė libėr Aleksandėr Meksi ėshtė lavdėruar me
krenari si bizantinolog, ndėrsa pėr babain e tij,
Gavrilin ėshtė shkruar po me krenari se ka dhėnė mėsim nė
shkolla greke, ka qenė thirrur nėn armė herė si ushtar dhe
herė si rezervist nga ushtria pushtuese greke nė Shqipėri
dhe pastaj grekėt e dėrguan nė shkollat e tyre ushtarake.
Nė atė libėr ėshtė shkruar me krenari edhe mė tė madhe pėr
meksėt se Gavrili ka luftuar pėr Greqinėnė frontin maqedon
gjatė Luftės sė Parė Botėrore dhe pastaj ka luftuar pėrsėri
pėr Greqinė kur Greqia shpėrtheu luftėn pushtuese nė Azinė
e Vogėl dhe pėr meritat nė kėtė luftė ėshtė dekoruar. Pėr
tė tilla shėrbime, kur ėshtė kthyer nga Anadolli bashkė me
ushtrinė e mundur greke nė vitin 1922 mbante gradėn e
kapitenit tė ushtrisė greke.
Atėherė pėrderisa nė Shqipėri kemi njė guvernator tė
pėrgjithshėm faktik teokratik grek, Anastas Janullatosin,
nuk prish ndonjė gjė tė madhe qė edhe kryetar laik tė
shtetit teokratik tė kemi njė bir tė kapitenit tė ushtrisė
greke. Kėtu kanė mbėrritur punėt e shtetit tonė pėrderisa
shqiptarėt nuk mėsojnė e nuk mbajnė parasysh historinė e
tyre.
Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
KUSH I EMRON DHE I SHKARKON KRYETARĖT DEMOKRISTIANĖ?
Para disa ditėsh Nikollė Lesi bėri sensacionin e radhės
nė politikėn shqiptare: doli nė ekranet televizive dhe
shpalli se kishte marrė vendimin e pakthyeshėm tė largohej
me vullnetin e vet nga posti i kryetarit tė Partisė
Demokristiane. Ishte e ēuditėshme tė ikte kėshtu papritmas
me dėshirėn e tij Nikolla nga posti i kryepartiakut qė e
mbante prej pak vitesh dhe e kishte zėnė me intriga,
dallavere dhe aksione guerrilase. Por Nikolla kur i
shkrepet tė bėjė ēudira nuk pyet, madje, i rendit varg ato.
Bashkė me dorėheqjen ( lexo heqjen) e tij Nikolla shpalli
dhe emrimin e zėvendėsuesit tė tij nė krye tė PDK,
deputetit tė PDR (Partia Demokrate e Reformuar), Nard
Ndokės. Me njė fjalė Nikolla dukej si njė pronar i partisė
qė sillte nė krye tė saj kė ti donte qejfi. Natyrisht
Nikolla fillmisht tha se ai po e ftonte Nard Ndokėn tė
pranonte tė bėhej kryetar i PDK, nuk tha se po urdhėronte,
se ashtu nuk kishte lezet dhe me tė vėrtetė nuk e
urdhėronte dot, sikurse nuk e largonte dot as Nardi
Nikollėn nga posti. Por ama Nikolla ftesėn Ndokės ia bėri
pa pasur nė dorė ndonjė vendim tė ndonjė forumi partiak qė
tė vepronte nė kėtė mėnyrė. Kėshtu qė Nikolla e tregoi se
nuk merr vesh nga demokracia, se nuk ēan kokėn pėr
demokracinė, as ka respekt pėr anėtarsinė e partisė.
Po pse ta zgjasim kot kėtė mesele. Ka kohė qė Partia
Demokristiane punon sipas rregullave tė Kishės katolike, jo
sipas rregullave tė jetės moderne laike partiake. Ka kohė
qė gjithēka qė ndodh nė hallkat drejtuese tė kėsaj partie
bėhet nė bazė urdhėrash misteriozė qė mbeten tė paqartė,
edhe mbasi janė zbatuar. Demokristianėt dikur ishin ndarė
nė disa ēeta partiake me emrin demokristiane. Asnjėherė
nuk arritėn tė bėnin njė parti pėr tė qenė. Tė tre
kryetarėt e fundit tė kėsaj qė ėshtė njohur mė shumė si PDK
e kanė zėnė kėtė post me emrim enigmatik, duke mos qenė
fillimisht as anėtarė tė kėsaj partie. Zef Bushati ka qenė
nėnkryetar i Partisė Republikane me Sabri Godon, nė vitet e
para tė demokracisė, madje u bė dhe njėfarė qeveritari nė
kohėn e qeverisė sė (de)stabilitetit (1991). Pastaj mė vonė
vokacioni i tij fetar e shtyri drejt Partisė Demokristiane
qė nė fakt ėshtė parti katolike dhe u bė kryetar i saj.
Por iu hap oreksi Nikollė Lesit tė zinte karrigen e Zefit.,
se i dukej e ngushtė fusha e gazetarisė pėr tė treguar
talentin e tij triblues. Nikolla kur i lindėn kėto ambicie
ishte deputet i pavarur me emėr, por nė fakt socialist dhe
ishte bėrė deputet me ndihmėn e Fatos Nanos, me tė cilin
kishte miqėsi tė madhe. Pėr dreq kur Nikolla duhej tė bėhej
kryetar i PDK nuk ishte fare anėtar i kėsaj partie. Atėherė
dikush nė Lezhė i bėri ftesė Nikollės tė largohej, madje i
liroi dhe vendin e tij nė drejtimi e degės sė Lezhės.
Nikolla pranoi menjėherė dhe pas kėsaj i dha nja dy tre
goditje grupit tė Zef Bushatit, jo vetėm me fjalė por edhe
me grushta dhe nė kongresin e radhės tė PDK-sė Nikolla nga
jo-anėtar u bė kryetar i partisė. Pėr hir tė tė vėrtetės
duhet thėnė se nuk ėshtė Nikolla qė e ka sajuar i pari kėtė
marifet, sepse edhe Rexhep Meidani e Kastriot Islami nuk
ishin anėtarė tė Partisė Socialiste kur u planifikuan pėr
udhėheqės kryesorė nė kėtė parti dhe pas pak muajsh
anėtarėsimi dolėn nė krye tė hierarkisė.
Menduam se Nikolla pasi zuri vendin e kryetarit do tė bėhej
njė tjetėr Gjinush, nė njė parti-shirit nė zorrėt e
politikės shqiptare, qė pavarėsisht se partia bie copa-copa
si zgjatimi i shiritit koka nuk lėviz dhe lėshon shtat tė
ri, siē ka bėrė Gjinushi nė PSD, nga ku janė shkėputur disa
grupime qė kanė prodhuar parti tė tjera. Por nuk ndodhi
kėshtu. Nikolla e la karrigen e kryetarit dhe nė tė ėshtė
ulur Nard Ndoka qė pėr tė ardhur kėtu ka ndjekur itinerarin
politik partiak PD-PDR-PDK.
Ndoka ishte kandidat i vetėm pėr kryeparė partie nė
kongresin qė do tė bėnte formalitet pėr zėvendėsimin e
Nikollės. Nuk mund tė ndodhte ndryshe se Ndokėn e kishin
ftuar, nuk kishte shprehur dėshirėn pėr tė shkuar atje. Nuk
mund tė ndodhte ndryshe se Nikolla e kishte shpallur Ndokėn
kryetar pa u mbledhur kongresi. Nuk mund tė ndodhte
ndryshe, sepse vendimi ishte marrė nga ata qė bėnė Zef
Bushatin e PR-sė kryetar tė PDK-sė, hoqėn Zefin e bėnė
Nikollė Lesin pa qenė fare anėtar i PDK. Prandaj edhe
emrimi Ndokės ėshtė brenda praktikės dhe brenda
(anti)rregullit demokristian. Po kush i bėn vallė kėto
veprime dhe kush i merr kėto vendime? Duhet tė ketė dikund
njė shef kuadri qė vepron shpejt e shpejt kur ia do puna.
Ku e ka vallė zyrėn ky shef kuadri: nė Shqipėri apo jashtė
saj, se dihet qė punėt e fesė e tė politikės kristiane janė
shumė tė centralizuara nė rrafsh botėror?!
Pse vallė ky shefi i kuadrit hoqi Nikollėn? Mos vetėm pėr
atė qė nuk ia mbushin dot mendjen, apo nuk e zuri dot pisk
kryeministrin Sali Berisha qė tė pėrfshinte nė qeveri edhe
ministra demokristianė? Nikolla i shkretė plasi tė
siguronte pėr vete, ose pėr ndonjė demo-kristian tjetėr njė
karrige ministrore, por Berisha u tregua i palėkundur nė
refuzimin e vet. Arsyet e kėtij refuzimi nuk i dimė, as na
duhen, sepse nė fund tė fundit Berisha ka bėrė mirė qė nuk
ka futur as Lesin, as ndonjė lesist nė qeveri. Por si do
tia bėjė tani me Ndokėn, se kėtij duhet tia dijė kokėn qė
e ka mė shkamb se tė Lesit kur vjen puna tek tasi i
pėrsheshit.
Ndoka ia ka ēuar mė tė shpeshta e mė tė egra mesazhet jo
me celular po me vickla nė parlament, nė ekrane
televizionesh e faqe gazetash se i kishte hypur keq nė kokė
tė jetė njėfarė ministri. Meqenėse nga PDR ishte njė
ministėr nė qeverinė e Berishės, Genc Pollo, atėherė Ndoka
filloi tė sillej si ata tė rinjtė zevzekė nė familjet
tradicionale qė kur u shkrepej pėr martesė kėtė dėshirė ua
transmetonin kryefamiljarėve duke bėrė zarare me orenditė e
punėt e shtėpisė. Mė nė fund kur e pa se dhe ashtu nuk
dilte gjė, sepse nuk i eci as Spartak Ngjelės, Ndoka
mblodhi plaēkat, lidhi gjalmat e opingave dhe iku nga
Partia e Pollos pėr tė shkuar tek ajo e Lesit, duke
tėrhequr pas vetes dhe dy deputetė tė tjerė si trima tė
tij. Kėsaj i thonė politikė moderne, sipas moralit politik
kristian europian, qė e ka reklamuar vazhdimisht Nikollė
Lesi. Mirėpo qė tė shkonte Ndoka tek Lesi e tė ulej nė krye
tė vendit nuk bėhej duke prerė biletė hyrje si nė kinema,
as duke thirrur sipa zakonit a pret miq, o zoti
ishtėpisė. Tani tė gjithė e kanė kuptuar mirė se kush
shkon pa ftuar e gjen pa shtruar. Kurse Ndoka e gjeti
shtruar qilimin e kuq nga Nikolla.
Mbetet tė besojmė se nuk janė tekat e Ndokės qė kanė
krijuar gjithė kėtė histori. Janė ata shefat e kuadrit qė
nuk i njohim ne qė bėjnė kėtė qarkullim kryetarėsh nė
PDK, dhe atė qarkullim kuadrosh e deputetėsh nga njė parti
nė njė tjetėr. Pa i njohurt ata shefa, pa pasur sqarim
enigmash nga ndonjė kureshtar, vetėm me kaq sa ka ndodhur
sheshit kuptojmė se shefat e kuadrit tė demokracisė
kristiane kanė vendosur tė bėjnė njė ristrukturim tė
radhėve e rigrupim tė forcave. Deri tani janė 3 deputetė
katolikė qė shkojnė nė PDK. Fjalėt janė se priten tė
shkojnė edhe tė tjetė. Mendja ta do se pėrsėri dyshimi pėr
dezertime tė reja bie mė shumė mbi deputetė tė besimit
katolik qė pėrfaqėsojnė nė parlament PD, PS, PAA, PAD
ndoshta dhe ndonjė tjetėr. Nė qoftė se do tė jenė sėrish
deputetė katolikė qė do tė shkojnė tek partia e Ndokės ( qė
besojmė se ende e ka bashkė me Lesin) pėr tė plotėsuar atė
numrin prej 10-11 deputetėsh, atėherė do tė vėrtetohet se
kemi tė bėjmė me njė lėvizje me qėllime politike, por mbi
baza tėrėsisht fetare katolike. Ndoshta nė politikėn
shqiptare kėrkojnė tė krijojnė njė parti motėr-siameze tė
PBDNJ-sė greko-ortodokse, me synimin qė sido qė tė
rrotullohet karuseli i pushtetit nė Shqipėri kėto tė dyja
tė jenė gjithmonė nė qeveri si pėrfaqėsuese tė pakicave.
Kėshtu njėra parti do tė jetė sozia politik i bashkėsisė
sė pėrfaqėsuar fetarish nga Rrok Mirdita, tjetra do tė jetė
sozia e nė emėr tė bashkėsisė qė pėrpiqet ta pėrfaqėsojė me
metodėn e uzurpimit Janullatosi, ndėrsa partive tė tjera do
tu mbetet tė bėjnė sikur janė nė lojė nė emėr tė
bashkėsive qė nėpėr tribuna i pėfaqėsojnė Selim Muēa e
Reshat Bardhi, tė shumicės pa gjė nė dorė. Natyrisht skema
nė realitet nuk ėshtė kaq e thjeshtėzuar sa nė kėtė
pėrshkrim me fjalė, sepse dihet qė PS, njėri kamp qė lakmon
pushtetin, ėshtė nėn ndikime tė fuqishme ortodokse, nė
kampin tjetėr, PD, ka ndikime tė fuqishme katolike. Dihet
qė Janullatosi i shtrydh tė dy kėto kampe. Por, ama, skema
nė vija tė trasha kėshtu po pėrvijohet.
Kurse ata qė mblidhen nė kongrese partiake, si ky i fundit
i demokristianėve, janė thjesht figurantė nė lojė qė bėhet,
ngjajnė me ata anėtarėt e plenumeve, ose tė kėshillave
popullore tė rretheve nė kohėn e sundimt tė Partisė sė
Punės qė miratonin pa bėrė zė fare lirimin nga detyra ose
caktimin nė detyrė tė sekretarit tė parė tė Komitetit tė
Partisė, ose tė kryetarit tė Komitetit Ekzekutiv, qė mund
tė ndėrroheshin disa herė brenda njė viti.
Zėvendėsimi Lesit nga Ndoka ishte njė kopje e atyre
procedurave e veprimeve. Kishte dhe njė tipar
demokratik: zėvendėsuesi vinte nga jashtė partisė jo nga
radhėt e partisė, qė nė fakt ėshtė antidemokraci e
shėmtuar. Kjo vėrtetoi se tė gjithė ata burra e gra qė janė
nė PDK nuk vlejnė gjė, pėrderisa pėr tė zėvendėsuar
Nikollėn nuk bėnte asnjėri, por duhej peshkuar si krap njė
udhėheqės nė pellgun e Partisė sė Pollos. Kurse kėrcimi i
Ndokės e shokėve tė tij tregon se grupimet hileqare
politike e fetare e bėjnė punėn nėn rrugoz, i fusin
njerėzit e tyre nė parti tė tjera sa tė kapin njė vend nė
parlament, nė qeveri, ose nė administratė , pastaj i
thėrrasin nė zbor dhe i mbyllin nė kazermėn e vet. PD e
Berisha nuk dinė apo nuk duan tė mėsojmė nga kėto ndodhira,
qė po u pėrsėriten si shpesh?!Mė e besueshme ėshtė se nuk
duan tė nxjerrin mėsime nga kėta gjėra, sepse edhe atyre
kėshtu u pėlqen, se edhe ata kanė bėrė pazare mė parė me
shefat e kuadrit qė tė ngrohnin nė ēerdhet e tyre vezėt e
qyqeve demokristiane, qė dhe demokristianėt tė bėheshin me
nje tufė zogjsh pa pupla nė krahėt e klloēkave Lesi e
Ndoka.
4 qershor 2006
Abdi Baleta
Shqiptarė: Skifterė apo bullarė
Shqiptarė: E skifterėve apo e bullarėve
Shqetėsim pėr vitin qė vjen
KĖNGA E ZGALEMIT
Mbi tė thinjin shesh tė detit era frym e mblidhet retė .
midis detit edhe reve kryelartė shkon Zgalemi, si e zezė
vetėtimė.
Prek me krahė ai valėt, si shigjetė ngjitet reve, dhe
kėlthet, dhe retė gjegjin gazin-klithmė tė asaj shprese.
Nė atė klithmė-et fortune, zjarr e flakė zemėrimi dhe
besimin nė fitore gjegjin retė nė atė klithmė.
Dridhen ēafkat e rėnkojnė, pėrmbi detin pėrpėliten; janė
gati ato tė struken nga ky tmerr nė fund tė detit.
Pėrpėliten, si dhe ēafkat, kredharakėt e rėnkojnė: nuk dinė
ata tė mjerėt gėzim lufte, luftė jetė: i tmerron ata
gjėmimi.
Ndėr shkėmbinj mbulon i trembur trupn e majmė pinguini .
Ngrihet vetėm kryelartė, me guxim, lirisht Zgalemi mbi tė
thinjin det nga shkuma.
Gjithnjė mė tepėr ngryset, gjithnjė mė poshtė zbresin
pėrmbi detin retė e zeza, dhe kėndojnė e hidhen valėt lart
e drejt nga vjen rrufeja.
Bubullon. Rėnkojnė valėt: nė atė shkumė zemėrimi po
luftojnė ato me erėn. Turma valėsh rrėmben era, i mbėrthen
ajo me forcė, i pėrplas me vrull shkėmbinjve, duke bėrė
ēika-ēika ato masa prej zumrudi.
Po me klithmė shkon Zgalemi, si e zezė vetėtimė, si
shigjetė i pėrpin retė, shkumėn valės heq me krahė.
Si demon, ai vėrtitet, madhėshtor e kryelartė ky demon i zi
rrebeshi; qesh e qan ai njėherėsh . Qesh me retė, qan
prej gazit.
Nė tėrbimin e gjėmimit lodhje sheh e ndjen demoni: ka besim
zogu i furtunės: retė diellin dot se fshehin!
Era fryn me ulėrimė . Bubullon e shkrep rrufeja .
Ndizen retė flakė e kaltėr pėrmbi detin si greminė. Kap
shigjeta vetėtimash dhe nė gji i shuan deti. Si gjarpėrinj
tė zjarrtė dridhen mu nė det e zhduken thellė pasqyrimet e
atyre vetėtimave shigjeta.
Ja furtuna! Vjen furtuna!
Kryelartė e trim Zgalemi shkon me vrull ndėr vetėtima
pėrmbi detin e tėrbuar, qė buēet me ulėrimė, dhe kėlthet -
profet fitoreje:
- Sa mė e fuqishme le tė ngrihet lart furtuna!
PO KĖTO ĒFARĖ TREGOJNĖ O DULJA I JANULLATOSIT?
Benjamini i Janullatosit Vangjel Dule, qė uzurpatori i i
KOASH-it e pėlqeu dhe e pėrzgjodhi ta merrte pranė vetes si
pėrkthyes manar, e rriti dhe stėrviti pėr ta bėrė
politikanin mė tė rėndėsishėm grekoman nė Shqipėri, mė 1
qershor 2006 ishte edhe njė herė i ftuar nė njė kanal
televiz tė Tiranės qė tė tregonte aftėsitė e tij
janullatiste pėr tė mbrojtur me cinizėm e ligėsi
poshtėrsitė e politikės sė Greqisė kundėr Shqipėrisė. Ėshtė
fjala pėr praninė Dules nė emisionin e pėrjavshėm Opinion
qė e bėn Blendi Fevziu nė TV Klan tė ejteve nė mbrėmje.
Edhe kėsaj radhe Blendi e kishte zbatuar pikė pėr pikė
rregulloren e tij teknike pėr ti ndėrtuar ekipet nė garėn
e tėrheqjes sė litarit nė atė mėnyrė qė tė mos shkilej nga
asnjėra palė vija e bardhė ku qėndronte vetė Blendi nė
konfliktin e eshtrave shqiptare tė grabitura nga grekėt
dhe priftėrinjtė e Janullatosit. Blendi e kishte pėrforcuar
Dulen me njė gazetar nga Gjirokastra, njėfarė Orfeo qė sa
herė ta prekje dhe me puplėn e gjuhės sė debatit do tė
lėshonte tym tė zi e shkreptima urrejtje pėr shqiptarėt dhe
llavė fanatizmi grekomadh. Dėshira pėr tu dukur elegantė
nė debat, kujdesi i pandėrprerė se mos u shkiste ndonjė
fjalė qė ua mbanin shėnim grekėt si reagim tė tepruar dhe
natyrisht ndjesitė e konceptimet e trazuara qė kanė pėr
marrėdhėniet shqiptaro-greke i bėnin Sabri Godon dhe Ardian
Klosin mė shumė forcė neutrale se forcė pėr mbrojtjen e tė
drejtės sė viktimizuar shqiptare nga poshtėrsia agresive
greke nė rastin e grabitjes sė eshtrave tė tė vdekurve
shqiptarė nė Kosinė. Drejtori i Muzeut Kombėtar, Beqir Meta
shpenzoi kot energji e profesionalizėm nė njė debat tė
atillė ku trazohej ajo qė u duhej thėnė shqiptarėve me atė
qė shqiptarėt nuk kanė pėrse ta dėgjojnė. Mbyllja e
emisionit biznesor tė Blendit ishte mė e pėshtira qė mund
tė bėhej, me njė lidhje telefonike me njėfarė gazetari
shqiptar nė Athinė me emrin Dritan Haxhia, qė pėrpiqej tė
ishte mė grekoman se Dulja, mė grekoman se Orfeo, mė grek
se shovinistėt grekė nė Athinė. Njė zotėri nga salla qė
ndiqte debatin bėri vėrtetė punėn e tij si njeri me shpirt
e me gjykim nė anėn e sė drejtės dhe tė sedrės shqiptare.
Ai nuk meritonte sfidėn e Blendi Fevziut qė linteDritanin
e errėt tė Athinės tė bėnte komentet pėrmbyllėse qė dhe
sfidat e paturpshme lidhur me shpjegimet qė dha ai zotėri.
Por tė paktėn nga fjalėt qė tha nėpėrmjet telefonit
Dritani i errėsirės teleshikuesit mundėn tė kuptojnė sesa
keq katandiset njė shqiptar qė vihėet kokė e kėmbė nė
shėrbim tė grekėve.
Pikėrishtė nė kėtė atmosferė shkėlqeu e ndriti edhe Dulja
i zdruguar dhe i lėmuar nga Janullatosi. Dulja si herė tė
tjera ishte aty qė tė vigjėlonte se mos thuhej ndonjė
fjalė, mos pėrcillej tek teleshikuesit shqiptarė ndonjė
mesazh qė cėnon miqėsinė e madhe shqiptaro-greke,
marrėdhėniet e shkėlqyera midis shtetit shqiptar e atij
grek, siē deklaron Dule pėr shnatazh mbi shqiptarėt sa herė
debatohet pėr ndonjė veprim antishqiptar tė Greqisė. Por
kėsaj herė Dule tregoi se di tė ngrysė dhe vetullat sapo
fjala shkon tek babai i tij shpirtėroir e politik,
Janullatosi. Dulja tentoi ti mallėngjente teleshikuesit
duke rrėfyer pėr dashurinė e madhe tė priftit grek pėr
shqiptarėt. Janullatosi nuk paska pranuar tė bėhet Patrik
ortodoks nė Jeruzalem, qė ėshtė sipas Vangjelit njė post mė
i rėndėsishėm se ai i kryepeshkopit nė Athinė, nuk paska
pranuar as vendin e kryepeshkopit nė Greqi, as tė primarit
tė kishės ortodokse nė Amerikė siē i kanė propozuar, se nuk
i ndahet shpirti e trupi nga kisha ortodokse e Shqipėrisė,
nga shqiptarėt e Shqipėria. Ai dhe paralajmėroi
kėrcėnueshėm se po tė ikė Janullatosi kisha ortodokse dhe
ortodoksia nė Shqipėri marrkan fund, mbeten si delet pa
ēoban. Ndoshta nuk u shkoi mendja, ose mundet qė pėr
mirėsjelle nuk deshėn ta ēonin punėn gjatė, por shqiptarėt
qė ishin nė studoi pėrballė greku Dule nuk thanė atė qė
duhej: Janullatosi nuk lėviz nga Shqipėria jo se e preu
malli pėr shqiptarėt e pėr besimtarėt ortodoksė shqiptarė,
por sepse ėshtė nė vlagėn e punės pėr tė fundosur gjithnjė
mė thellė ortodoksinė shqiptare nė pusin e errėt tė
greqizmės, pėr tė bėrė edhe mė dėme nė Shqipėri, pėr ti
nxjerrė edhe mė gurėt e themelit e eshtrat e tė parėve nga
tabani shqiptar, jo vetėm nė fushėn e fesė, por tė
kulturės, tė politikės, tė ekonomisė.
Atė dashurinė e madhe qė ka pėr shqiptarėt dhe atė mirėsinė
e madhe qė i bėn Janullatosi Shqipėrisė Dulja mund tua
shesė grekofilėve, por shqiptarėt qė i kanė ndjekur
zhvillimet qysh kur Kisha greke rinisi mėsymjen pėr
uzurpimin e Kishės shqiptare ne mund ti mėsojmė nga
historia dhe nga dokumentet. Kėtu po riprodhojmė dy nga
kėta dokumente qė shqiptarėt mund ti kenė harruar dhe
Dulja mund tė mos i mbajė mend mirė.
4 qershor 2006
Abdi Baleta
PROGRAMI I DEGĖS SĖ ORGANIZATĖS SĖ VORIOEPIRIT ME QENDĖR NĖ
KORFUZ
(Ky program i bėhet i njohur popullit tė Himarės)
Tė dashur bashkėatdhetarė,
Nė qendėr tė vėmendjes sonė ju kini qenė e do tė jinni
vazhdimisht. Mendojmė pėr ju, pėr tė ardhmen e fėmijėve
tuaj. Pikėrisht pėr kėtė kemi krijuar edhe njė organizatė
tė veēantė, tė cilės i kemi vėnė emrin: HIMARA E LIRĖ
VORIOEPIROTE DHE MINORITARE GREKE.
Deri nė mbarim tė muajit shtator 1992, kemi programuar kėto
aktivitete:
Vizita tė pėrbashkėta nė Korfuz, Janinė, Artė, Pargė,
Paramithi, Filat, Himarė, Dhėrmi, Palasė, Qeparo, Kudhės,
Vuno, Sarandė, Konispol, Dropull.
Organizimi i njė mbledhjeje tė madhe nė sheshin Spiles tė
Himarės ose nė Potam, ku do tė marrin pjesė edhe
Sebastianos, Janullatos dhe Aleko Dhima, sekretar i
pėrgjithshėm i Kishės Ortodokse Shqiptare. Aty do tė
dorėzohen edhe katėr priftėrinj. Do tė bėhet njė meshė e
madhe nė katedralen e Himarės dhe njė nė atė tė Dhėrmiut
(Spiridhonis e Harallambis). Do tė meshojnė dhespotėt
Sebastianos e Janullatos. Aty do tė flasė edhe prifti
dhėrminjas Klearkos Savas, i dorėzuar nė Athinė.
Do tė nėnshkruhet njė marrėveshje midis Kishės Ortodokse
Shqiptare dhe asaj greke pėr ti pajisur kishat e
Vorioepirit nė pėrgjithėsi dhe ato tė krahinės sė Himarės
nė veēanti me tė gjitha sendet e nevojshme. Pėr palėn greke
do tė firmoset nga hirėsitė Sebastianos e Janullatos dhe
pėr palėn shqiptare nga Aleko Dhima, sekretar i
pėrgjithshėm.
Meshat nė Himarė, Dhėrmi, Palasė, Vuno, Qeparo, Kudhės do
tė mbahen nė greqisht, sipas marrėveshjes
Sebastianos-Janullatos-Dhima.
Do tė pėrcaktohen administrate e krahinės autonome
vorioepirote minoritare tė Himarės, ku do tė marrin pjesė
njerėzit mė tė devotshėm nga familjet mė tė shquara si
Bollanot, Milot, Neranxėt, Joshet, Ilot, Belerajt, Rondajt,
Zotajt, Dhimojanajt, Dunajt, Anagnostajt, Protajt,
Janilajt, Pjerot, Dafllajt, Bifshajt, Gorecajt, Janijat,
Zhupajt, Fotiadhėt, Gorajt.
Do tė bėhen mesha pėrshpirtjesh pėr Eposin grek 1940-1941
nė livadhet e Shėngjergjit dhe nė Skutara, pastaj nė
Jonomarinė e Shėn-Theodhor, nė Stavridh, nė Shenjat, ku
ndodhen eshtrat e ushtarėve e oficerėve grekė, Agathoklis,
Kostantinis, Mihalis, Jorgos, Periklis, Athanasis,
Anastasis, Elefteris, Stelianos, Dhimitris, Grigoris,
Kazmas etj., pėr tė cilėt do tė ngrihet njė pėrmendore.
Do tė zhvillohen veprimtari kulturore-artistike si theatro,
estrada, cirk, recitime, simpoziume me temėn: Traditat nuk
harrohen, pro forcohen, ku do tė flasin historianė, poetė,
muzikantė, artistė etj. Po ashtu, do tė shpėrndahen libra
tė botuara nė gjuhėn greke nė tė cilat flitet pėr
Vorioepirin, minoritetin, pėr traditat dhe epopetė. Do tė
flitet pėr ndihmėn e madhe qė i jep Kisha Greke asaj
shqiptare dhe pėr pėrpjekjet qė bėn ajo grek pėr tė mos u
shkėputur prej saj ajo shqiptare, e cila kurdoherė ka qenė
e do tė jetė e lidhur me atė greke kundėr myslimanizmit e
katolicizmit.
Do tė shpėrndahen librat shkollore greke pėr shkollėn greke
qė do tė fillojė nė krahinėn e Himarės dhe do tė caktohet
grupi i parė i mėsuesve grekė vullnetarė qė do tė vijnė
atje. Me kėtė punė do tė merren familjet Goro dhe Bollano,
prej gjirit tė tė cilave do tė caktohen pjesėtarė me detyra
me rėndėsi nė qeverisjen e Himarės. Gorot dhe Bollanot kanė
dhėnė prova tė mėdha pėr besnikėrinė ndaj atdheut tė tyre
Greqisė.
Nė Himarė do tė instalohet njė radiostacion
vorioepirot-minoritar qė nė bashkėpunim me OMONIA-n do tė
japė programe tė pasura (duke kaluar shumė shpejt edhe nė
televizive) tė kulturės, muzikės e filozofisė greke pėr tė
rrėnjosur thellė patriotizmin.
Do tė pėrpilohet njė komunikatė e pėrbashkėt me anėn e tė
cilės do tė pėrcaktohet afati tranzit i krahinės autonome
tė Himarės deri nė bashkimin me atdheun, Greqinė-mėmė.
Do tė vendoset njė linjė e rregullt detare Korfuz-Himarė,
si dhe njė tjetėr me autobus Janinė-Himarė. Autobuzėt do tė
jenė grekė dhe udhėtimi i himariotėve vajtje-ardhje do tė
jetė gratis.
Nė muajin nėntor 1992 do tė organizohet njė takim i dytė me
proporcione tė mėdha (duke u shtrirė gjer nė Tepelenė)
Sekretarja Kryetari
Eftalias Papadhimitris Rafailidhis Andrikos
Sekretari i Pėrgjithshėm
Antonios Sollaros
Nga gazeta Kombi nr. 20, datė 24 qershor 1992
QARKORE
(pa koment)
Tepėr sekret
E lėshuar nga kasha ortodokse autoqefale e Shqipėrisė,
kryesia e saj me nr. protokolli 333 dt. 9 shtator 1992 pėr
tė gjitha dioqezat dhe vartėsitė: kishat, kėshillat dhe
epitropitė kishtare.
Thuejin me fjlaė most a poshtroni
Bukėn para por tja shtroni
NShqipėri si e ka zakoni
Me i besue mos i besoni
Fishta
(Ėshtė kusht nė emėr tė Perėndisė dhe tė Zotit tonė Jezu
Krisht qė kjo qarkore tė bėhet e ditur ndėr besimtarėt nė
mėnyrėn mė konspirative, ndryshe ata qė do tė shkelin
porosinė do tė quhen antikrishta dhe tė do tė mallkohen nga
Hirėsia e Tij, kryepeshkopi i gjithė Shqipėrisė dhe
mitropolit i tiranės, Anastas Janullatos.
Besimtarė tė nderuar
Ju jini nė dijeni pėr njė tė ashtuquajtur komision nismėtar
pėr mbrojtjen e autoqefalisė shqiptare qė hodhi rrėnjė tė
helmatisura nė Tiranė mė 29 gusht tė kėtij viti, vit qė do
tė kujtohet me neveri nga ortodoksia shqiptare vorioepirote
dhe do tė jetė i pafalshėm nga nomet e kishės. Tė gjithė
ata qė morėn pjesė nė atė mbledhje ishin nė pozicionin e
antikrishtit, aq mė tepėr, kur ndėrmjet tyre kishte mė
shumė se gjysmėn e pėrmbajtjes prej myslimanėsh fanatikė.
Rreziku i ortodoksisė nė Shqipėri ka qenė kurdoherė
myslimanizmi, i cili ka kėrkuar e kėrkon ti ēfetarizojė
ortodoksėt. Ne sot duhet tė jemi mė tė bashkuar se kurrė
rreth tė pėrndershmit e tė fortlumturit Kryepeshkopit tonė
Janullatos, tė cilin e solli vullneti i Zotit midis nesh.
Gjatė tė gjitha ceremonive fetare (tė kremteve e tė
dielave) nė kishat tona, si edhe nė raste trisaish e
pėrshpirtjesh tė veēanta, kungimesh, martesash e
procesionesh tė karakterit mortual (vdekjesh) etj.,, duhet
tė kini kujdes nga provokatorėt dhe armiqtė e Kishės tonė,
e cila sot ėshtė marrė nėn mbrojtjen e Kishės Greke pėr tė
mbijetuar nga rreziku qė i kėrcėnohet prej islamizmit
aziatik.
Kush prish qetėsinė nė Kishė, kush flet kundėr Kryesisė sė
saj me nė krye fortlumturinė e tė pėrndershmin Kryepiskop,
Janullatos, tė nxirret jashtė Kishės me forcė nė rast se
nuk del me vullnetin e tij. Kini kujdes nga antikrishtat
ortodoksė myslimanė, tė cilėt me petkun e patriotizmit duan
ti vėnė kazmėn jo vetėm faltores, por gjithė organizimit
ortodoks, qė ėshtė bėrė e po bėhet me ndihmėn e kishės
greke e patriarkanės sė Kostandinopojės, tė lidhura midis
tyre me pandarshmėri tė pėrjetshme.
Po zhvillohet njė fushatė e madhe kundėr KOASH nga njė grup
personash qė nuk duan tė mirėn e ortodoksisė, por
shkatėrrimin e saj. Nė shtyp shkruajnė lloj-lloj artikujsh
mashtrues, njollosin Kryesinė e KOASH, qė pėrbėhet nga
ortodoksėt mė tė devotshėm, qė edhe nė kohėn e diktaturės
komuniste kanė qenė nė krye tė luftės pėr mbrojtjen e fesė
e tė institucioneve tė saj.
Ėshtė detyra juaj mė shumė sot se kurrė tė mbrojmė Kishėn
tonė nga sharlatanėt komunistė, qė janė grumbulluar nė tė
ashtuquajturin Komision Nismėtar pėr Mbrojtjen e
Ortodoksisė Shqiptare dhe qė, nė fakt, tėrhiqen pėr hunde
nga tė quajturit socialistė ose komunistėt e rinovuar.
Qėndrimi nė krye tė Kishės Ortodokse Autoqefale tė
Shqipėrisė i Anastasios Janullatos nuk ėshtė ėshtė
klandestin, por i miratuar nga presidenti i nderuar i
Republikės sė Shqipėrisė, z. Sali Berisha. Lehjet e
njerėzve pa vlerė nuk trembin dot ortodoksėt vorioepirotė
shqiptarė gjer mė sot, por grekė, ashtu si e meritojnė,
nesėr.
Theksojmė se nė kushte shumė sekrete, siē punonin apostujt
me Krishtin, duhet tė punoni pėr hir tė Zotit dhe tė
bashkimit ortodoks me mėmėn Kishėn Greke.
Duhet tė kini parasysh:
1. tė grumbulloni sa mė shumė firma (duke vėnė emrat dhe
mbiemrat e njerėzve) qė tė shprehen: Duam Janullatosin
Kryepeshkop dhe Jemi vorioepirotė (tė tillė mund tė jenė
edhe myslimanė qė pranojnė tė pagėzohen nė ortodoksė). Tu
thuhet, jo vetėm ortodoksėve, qė mjaft prej tyre do tė
bėhen dhjakonė, prifta, arhimandritė, ikonomė e dhespotė,
por edhe kallogjerė manastiresh, ku do tė administrojnė
vlera tė mėdha pasurore. Shembulli i Shkollės pėr
priftėrinj nė Durrės (nėn drejtimin e kuadrove tė Kishės
Greke) qė nxori priftėr edhe myslimanė ka pėr qėllim tė
pėrēajė myslimanizmin (islamizmin aziatik) nė Shqipėri.
2. Tu thuhet besimtarėve se Kisha Greke, me nė krye
pėrfaqėsuesit e saj nė KOASH, do tė shpėrndajė (siē
shpėrndan vazhdimisht) pėr njė periudhė kohe tė pacaktuar
pako 300 kg me ushqime e veshmbathje dhe nga 50 mijė
dhrahmi pėr tė gjithė besimtarėt qė janė vorioepirotė.
3. Hirėsia e tij Janullatos do tė sigurojė punėsime nė
Greqi pėr vorioepirotėt (bile edhe nė vende tė tjera tė
Europės), si dhe tė drejta studimi pėr tė gjitha hierarkitė
kishtare dhe shtetėrore.
4. Pasi tė kini grumbulluar sa mė shumė firma (sipas pikės
1) me anėn e listave tė veēanta tė lidhura, sipas
formularėve qė u kemi dėrguar, urgjentisht, nė mėnyrė tepėr
secrete, tė dėrgohen nė Tiranė, nė kryesinė e KOASH nė
adresėn e Aleko Dhimės, nė mungesė tė tij nė atė tė
Dhimitėr Bedulit. Askujt tjetėr tė mos i dorėzohen gjer sa
tė gjenden tė lartpėrmendurit, pasi njė gabim i bėrė nė
kėtė drejtim zbulon sekretin kishtar qė kėrkohet me hirin e
Zotit.
5. Kėshillat Kishtare tė Dioqezave, vartėsive, kishave si
dhe epotropitė tė forcohen me njerėz tanėt, me
vorioepirotė dhe ortodoksė tė tjerė cilėtdo qofshin, veē tė
jenė pro Hirėsisė sė Tij Janullatos si Kryepeshkop i KOASH.
Nė gjirin tuaj tė konsiderohen Juda Iskarioti tė gjithė ata
qė janė kundėr drejtimit tė sotėm tė KOASH.
6. Ēdo literaturė qė vjen nga Kisha Greke dhe KOASH si dhe
gazeta Ngjallja qė pritet tė nxjerrė KOASH, tė
shpėrndahet nė mėnyrė mė sekrete, nėpėr banesat e
besimtarėve dhe gratis.
Zoti ju ruajt nga veprimet e Satanait!
Marrė nga gazeta Patrioti, nr. 14, nėntor 1992
GREQIA RRĖMBEN TĖ VDEKURIT TĖ NĖNSHTROJĖ TĖ GJALLĖT
Historia makabre dhe provokimi skandaloz pėr grabitjen e
eshtrave shqiptare nga varret e fshatit Kosinė tė Pėrmetit
nuk gjeti trajtim serioz nga palėt e implikuara dhe tė
interesuara pėr tė sqaruar atė qė ndodhi dhe pėr tė lėnė
fajin atje ku e ka vendin.. Pėrkundrazi ai u banalizua mė
tej nga kryeneēėsia e priftėrinjve tė Janullatosit nė
Pėrmet e Gjirokastėr, nga pafuqia ose mungesa e dėshirės e
organeve pėrkatėse tė drejtėsisė shqiptare pėr tė zbatuar
ligjin shqiptar brenda Shqipėrisė, si dhe nga hutimi ose
spekulimi i njerėzve tė politikės shqiptare pėr qėllime
politike intriguese, pėr mangėsi namuzi e sedre kombėtare.
Qeveria na habiti me heshtjen e gjatė. Edhe kur
kryeministri e theu heshtjen qeveritare bėri njė deklaratė
pa nerv fare, me terma krejt tekniciste sa pėr tė kaluar
radhėn se hapja e varreve jashtė rregullave pėrbėn vepėr
penale dhe me kėtė duhet tė merren organet e drejtėsisė.
Kėtu nuk ėshtė puna thjesht pėr njė vepėr penale, por pėr
njė vepėr fekale, era e sė cilės nuk ka pėr tu hequr kurrė
nga Shqipėria dhe nga marrėdhėniet shqiptaro-greke. Sado tė
flitet pėr miqėsi shqiptaro-greke kjo miqėsi do tė jetė jo
vetėm paradoksale, se ėshtė miqėsi nė gjendje lufte, por
edhe miqėsi makabre se poforcohet duke i bėrė shtesa mbi
eshtra tė grabitura shqiptarėsh qė po greqizohen. Ēfarė
makabriteti! Pas greqizimit tė emrave, tė kombėsisė, po na
greqizojė eshtrat e tė vdekurve! Ėshtė miqėsi e pushtimit
me varreza, me tė vdekur qė thirren nėn armė si marshojnė
nė arkivole si mercenarė kundėr atdheut tė tyre, Tė
vdekurit grekėt duan tė na i kthejnė nė tradhtarė tė
atdheut, gjė qė nuk ka ndodhur kund nė botė.
Nė deklaratat e kryeministrit tingėllim politik por ējerrės
pėr veshėt shqiptarė kishin vetėm sigurimet qė dha ai se
qeveria greke nuk ka gisht nė kėtė punė. Po konsulli grek
nė Gjirokastėr qė shkoi menjėherė nė vendngjarje pėr tė
marrė nė mbrojtje ata qė e kishin kryer veprėn penale, edhe
pse nuk janė shtetas grekė, pėr tė bllokuar veprimtarinė e
policisė e tė prokurorisė shqiptare ėshtė funksionar i
qeverisė greke. Normalisht ky konsull duhet dėbuar
menjėherė. Tė ndalohej nė vend nga policia, sepse kapej nė
flagrancė, duke bėrė veprim kundėr sigurisė sė Shqipėrisė.
Mjafton ky veprim i konsullit qė qeveria greke tė quhet
drejtpėrsėdrejti e implikuar,sepse u kryen veprime qė
nėpėrkėmbėn sovranitetin e Shqipėrisė, u bė provokim
politik e moral ndaj shqiptarėve dhe pėrpjekje pėr tė vėnė
nė gjunjė qeverinė shqiptare qė tė mos kryente detyrėn ndaj
vendit tė vet.
Kryeministri i tha pak fjalė, por kryetarin e shtetit qė ka
zakon tė lėshojė deklarata edhe pėr gjėra qesharake sikur
nuk e kemi dėgjuar tė thotė gjė. Kurse nga radhėt e
politikanėve kryesorė tė opozitės dėgjuam ato deklarata
torollake dhe provokuese ndaj vetė Shqipėrisė qė i prisnim.
Kryetari gjatosh i Partisė Socialiste, Edi Rama, u shfaq si
njė xhuxh politik. Si duket kishte nė mendje pikėrisht atė
shprehjen e ndyrė qė pat pėrdorur dikur kur kishte mbetur
jashtė politikės Shqipėriė tė kam dhjerė, stė kuptova
asnjėherė, sepse nuk lėshoi asnjė tingull kundėr
poshtėrsive qė kanė bėrė grekėt, por vetėm belbėzoi ca
fjalė se qeveria jonė nuk siguron dot qetėsinė as pėr tė
gjallėt, as pėr tė vdekurit. Kėtė e di dhe bufi nė kėnetė
se qeveritė tona ka 15 vjet qė nuk sigurojnė dot nė
Shqipėri as tė gjallėt nga grabitja e emrave tė tyre, nga
rrėmbimi i fesė e kombėsisė, nga rrėmbimi i nderit e
pasurisė , i grave dhe i fėmijėve, as edhe tė vdekurit, qė
tani po ua shkulin eshtrat nga varret si tė ishin patate.
Kėto i dinė shqiptarėt me kohė dhe nuk mbeti tua kujtonte
Edi Rama sa pėr tė sharė edhe njė herė qeverinė.
Pati dhe opozitar si Sabit Brokaj i Lėvizjes Socialiste tė
Ilir Metės qė u hoq se po e zhveshte shpatėn mirė kėsaj
radhe kur nė parlament deklaroi se ngjarja nė Kosinė tregon
qė Shqipėria nuk ėshtė shtet sovran, qė qeveria nuk po
mbron integritetin e shtetit, se duhen marrė masa tė
menjėhershme pėr ti treguar Greqisė se cilėt jemi, se
varrezat greke duhet tė bėhen me marrėveshje, zhvarrimet e
varrimet bėhen me komisone tė pėrbashkėta. Kur dėgjoje
Sabitin tė lėshonte nga goja zjarr e flakė tė vinte tė
thėrrisje: mė nė fund u gjet njė burrė. Por heshti
menjėherė, sepse tė nesėrmen propagandistėt e PD-sė ia
kujtuan qė ishte ky Sabit qė kishte bėrė marrėveshjen e
parė me grekėt kur ishte ministėr mbrojtje, qė hapte rrugėn
pėr veprimet e tanishme tė Greqisė. Me tė vėrtetė kur
Sabiti ishte ministėr mbrojtje ka bėrė marrėveshjet mė
kapitulluese nė vitin 1997 me Greqinė sa dhe armatimet e in
dustrinė ushtarake tė Shqipėrisė i lėshoi nė duart greke.
Me kaq morėn fund reagimet e politikanėve kryesorė tė
vendit , pushtetarė e opozitarė. Doli ēėshtė e vėrteta si
kofini pas tė vjeli edhe deputeti socialist i Pėrmetit tė
kėrkonte qė qeveria e Shqipėrisė tė reagonte fort nė
Athinė. Por gjithshka pėrfundoi nė mjerim politik e
diplomatik. Qeveria u tregua tej mase e kujdessheme qė tė
mos jepte asnjė shkas qė qeveria e Athinės tė reagonte me
nervozizėm, sepse Berisha ka thėnė se e ka mėsuar mėsimin,
e di qė kėtė presin kundėrshtarėt e tij socialistė qė lusin
Zotin natė-ditė tė ndodhė diēka, sa tė inatoset Athina me
Berishėn dhe tė fillojė tė ndihmojė socialistėt pėr tė bėrė
ndonjė katrahurė tė re qė tė pėrmbyset pė herė tė dytė
pushteti i malokut. Saliu po vepron si ai qė ėshtė djegur
nga qulli dhe i fryn kosit. Po tė nisesh nė gjykim vetėm
nga poshtėrsia qė bėjnė socialistėt qė mezi presin, madje
nxisin grekėt tė turbullojnė qeverisjen e Berishės, mund tė
thuash se mirė bėjnė Saliu e qeveria qė po e gėlltisin edhe
kėtė pisllėk qė u hodhėn nė prehėr grekėt. Nuk ka shumė
kohė qė analisti britanik Xhejms Petifer u tha shqiptarėve
se qeveria e Athinės po e vėzhgon nga afėr politikėn e
Berishės dhe me rastin mė tė parė kur Berisha tė bėjė
ndonjė veprim tė inatosur do ti nxjerrė telashe tė mėdha.
Saliu duket e ka parasysh mirė kėtė, por deri kur mund tė
rrijė urtė para ngacmimeve qė do ti bėjnė grekė?
Nėnshtrimi para politikės greke sa gjatė mund tia
garantojė qėndrimin nė pushtet?! Dhe a mos do ta dėmtojė
Shqipėrinė mė shumė dhe ta vejė veten nė vėshtirėsi mė tė
mėdha duke ndjekur kėtė rrugė qė tė durojė ēfardo veprimi
provokues tė grekėve me qėllim qė tė shmangė njė
bashkėpunin Greqi-PS pėr ta larguar nga pushteti? Durimi
ėshtė mirė, por durimi e nėnshtrimi tej mase nuk tė shpėton
nga disfata, madje disfatėn ta mbulon me njė turp edhe mė
tė madh.
Ramosocialistėt dhe metosocialistėt bėjnė jo vetėm punė tė
keqe, por edhe tė poshtėr qė nė kėto ēaste mezi presin qė
qeveria e Shqipėrisė tė bjerė nė zjarrin e fuqishėm tė
diplomacisė sė Greqisė qė tė pėrfitojnė ata pėr revanshizėm
pushtetor. Nė kėto ēaste opozitarėt qė i kanė duart mė tė
lira se qeveritarėt duhet ti dalin mė hapur zot vendit tė
tyre nė fushėn e polikės e tė propagandės. Kurse ata sillen
poshtėrsisht, bėjnė vetėm deklarata cinike pėr tė nxitur
qeverinė tė bėjė ndonjė veprim qė tė fusin sherr me
Greqinė. Opozitarėt po veprojnė kėshtu si antikombėtarė tė
pėshtirė.
Me kėtė rast mėsuam se qeveritė, si ajo e kohės sė
socialistėve dhe kjo e demokratėve i kanė trajtuar me
grekėt problemet e varrezave, por kėtė e kanė mbajtur
fshehtė nga opinioni publik. Kjo ėshtė poshtėrsi. Nuk kanė
pėrse tė veprojnė kėshtu, se gjėrat njė ditė merren vesh,
sepse varrezat e pėrkujtimoret bėhen qė ti shohė
gjithėkush. Ėshtė qėndrim politik shumė i lig kur
qeveritarėt bėjnė diplomaci tė fshehtė pėr ti hedhur hi
syve popullit tė tyre, pėr tė vėnė para faktit tė kryer
bashkėkombasit e tyre pėr ēėshtje kaq tė ndjeshme.
Megjihatė dalin edhe gazetarė e analistė politikė si Mentor
Nazarko (Standard 2 qershor 2006) qė mbėshtesin
diplomacinė e fshehtė qė kanė bėrė qeveritė. Ndoshta kėtė e
ka bėrė sepse ka qenė kėshilltar i Presidentit Meidani dhe
mund tė ketė edhe ai pjesėn e tij tė fajit nė kėtė mashtrim
tė shqiptarėve.
Provokimi qė bėnė grekėt nė Kosinė, sidomos qėndrimet e
deklaratat e konsullit grek nė Gjirokastėr, duhen analizuar
me kujdes, sepse jo vetėm nuk janė tė rastit, jo vetėm nuk
janė individuale, por shprehin mirė thelbin e politikės
shtetėrore tė Greqisė. Janullatosi nė Tiranė dhe konsulli
grek nė Gjirokastėr i bashkėrenduan ngushtėsisht veprimet e
qėndrimet, ēka dėshmon se qendra koordinuese ka qenė nė
Athinė. Kisha e Janullatosit ėshtė deri nė grykė e zhytur
nė kėtė pisllėk. Konsulli grek shkoi demonstrativisht tė
shtonte edhe diēka nė pisllėkun e bėrė nė Kosinė tė
Pėrmetit. Ai nuk veproi si konsull por si guvernator grek i
Vorio-Epirit, nėn hijen e guvernatorit grek tė gjithė
Shqipėrisė,Janullatosit. Konsulli grek tha hapur se Greqia
ėshtė shumė e ndjeshme pėr ēdo gjė qė ka tė bėjė me kishėn
ortodokse, prandaj ai ishte aty, ndonėse konsulli nuk ka
pėrse tė jetė nė vend ngjarje kur autoritetet shqiptare
bėjnė kqyrjen e vendit tė ngjarjes dhe veprime tė tjera
procedurale sipas Kodit tė Procedurės Penale. Me atė
qėndrim konsulli grek deshi tė siguronte e trimėronte
gjithė grekofilinė se ėshtė ai qė komandon nė qarkun e
Gjirokastrės, jo autoritetet shqiptare. Ai deshi tė
konfirmonte pretendimin e njohur grek se Greqia ndaj
ortodoksėve dhe kishės ortodokse nė Shqipėri ka dhe ushtron
ato tė drejta mbrojtėse siē kishte Patriarkana e Stambollit
nė kohėn e Perandorisė Osmane. Kėtė pretendim grekėt nė
forma tė ndryshme e kanė paraqitur gjithmonė. Janullatosi
dhe konsulli grek me veprimet e tyre treguan se ata Kishėn
ortodokse shqiptare e trajtojnė si kishė me njėfarė
autonomie nėn hijen e asaj greke, jo si Autoqefale. Grekėt
kanė pretenduar gjithmonė se ortodoksisė shqiptare nuk i
takon kishė Autoqefale, sepse ortodoksėt nuk pėrbėjnė
shumicėn e popullsisė sė Shqipėrisė, dhe duhet tė gėzojnė
statusin e pakicės fetare dhe Autoqefalia bėn vetėm pėr
shtete ku ortodoksėt pėrbėjnė shumicėn e popullsisė. Pra,
grekėt treguan se ata Kishėn Ortodokse tė Shqipėrisė e
quajnė thjesht njė kishė tė minoritetit grek nė Shqipėri,
meqenėse nė konceptin e tyre ortodoksėt shqiptarė janė
grekė. Kėtė ka dashur tė thotė edhe ai prifti arrogant,
mendjemadh e sfidues i Kosinės kur ankohej se po e bezdis
policia shqiptare dhe prokuroria shqiptare dhe kėrcėnoi do
tė ikni e tė mė lini tė qetė, do tė mbrojė shteti
shqiptar,a po tė ankohem, nė vend tjetėr unė, duke pasur
parasysh sigurisht Athinėn.
Sado tė ruhet qeveria e Shqipėrisė sherrit qė u bė nuk i
ikėn dot dhe ky sherr do tė sjellė pėr qeverinė dhe
Shqipėrinė sherre tė tjera, sepse grekėt tashmė e lėshuan
brezin, kanė nisur njė ofensivė tė re antishqiptare. Do tė
shprehin mllefe do tė pėrpiqen tė nxjerrin pengesa nė prag
tė nėnshkrimit tė marrėveshjes me BE mė 12 qershor. Do tė
nxjerrin dufin e tyre qė punėt e aleates sė tyre, Serbisė,
nuk shkuan siē kishin qejf grekėt. Mallkimet qė ka sjellė
Janullatosi me vete pėr Shqipėrinė do tė prodhojnė pa
pushim pasoja tė rėnda.
4 qershor 2006
Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
Kokėfortėsia e historisė !
Rreferendumi i 21 majit 2006 ishte njė ogur i mirė dhe njė
e drejtė e patjetėrsueshme e qytetarėve tė Malit te Zi pėr
tė vendosur pėr tė ardhmen e tyre.
Mė nė fund u arrit shpėrbėrja e njė federate tė ndėrtuar
mbi shfrytėzimin e popujve tė kėsaj federate nga
nacional-shovinizmi serb. Po ashtu vlen tė theksohet se
kjo federatė kishte mbi 20 vite qė e kishte humbur
kuptimin, kjo pėr faktin se dėshira e popujve pjesėtarė
pėr tė kontribuar dhe bashkėjetuar brenda federatės kishte
marrė fund. Pasi ky fakt i kaloi permasat e vetėdijes
individuale dhe u bė e qartė pakėnaqėsia e anėtarėve tė
kėtij bashkimi. Shovinizmi serb kaloi ēdo kufi njerėzorė
duke u munduar qė tė detyronte me ¬ēdo kusht qėndrimin e
popujve tė tjerė brėnda federatės. Si pasojė e kėsaj
dėshire tė verbėr tė serbėve popuj si boshnjakėt, kroatėt,
kosovarėt vuajtėn mizoritė mė ēnjerėzore mbi kurriz,
vetėm sepse donin formimin e shteteve tė rinj mbi bazė tė
etnive tė tyre, gjithashtu kjo verbėri i dhuroi Evropės
katėr luftra (masakra) nė harkun kohor prej dhjetė viteve.
Duhet theksuar se faktori shqiptar ishte i pari qė filloi
tė shprehte haptazi mospajtimin me qėndrimin nėn kėtė
federatė dhe mosnjohjen nga ana e ish Jugosllavisė, se
populli shqiptarė ishte njė etni autoktone ashtu siē ishin
sllovenėt, kroatėt, boshnjakėt, malazezėt, etj dhe pjesė e
popujve qė pėrbėnin federatėn e ish Jugosllavisė.
Mali i zi me referendumin e 21majit 2006 vėrtetoi ashtu siē
ėshtė shprehur dhe njė diplomat amerikan se tanimė asnjė
popull nuk dėshiron tė qėndrojė nė njė federatė me serbėt.
Shumė analistė harrojnė se nė Mal tė Zi ka shumė serbė tė
instaluar nga Beogradi pėr tė shtuar popullsinė serbe atje
artificialisht dhe se vetė malazezėt kanė shumė pak dallime
nga serbėt, kjo pėr faktin se tė dy kėta popuj janė sllav
dhe se besimin, kulturėn, gjuhėn, e kanė pothuajse tė
njėjtė.
Nėse referendumi i 21 majit 2006 pati rezultatin 55.5% ky
fakt ėshtė njė meritė e pamohueshme e popullsisė etnike
shqiptare qė banon atje. Ėshtė pėr tė ardhur keq qė nė
shtetin e ri tė Malit tė Zi shqiptarėt qė me votėn e tyre
arritėn ti japin goditjen e fundit federatės Jugosllave,
lind pyetja: pėr veten e tyre sa do jenė tė kėnaqur nga kjo
pavarėsi? Nė filmimet e ofruara nga kanale tė ndryshme
televizive patėm rastin qė tė shohim se si komuniteti
shqiptarė atje festonte pavarėsinė. Natyrisht qė tė festosh
pėr njė ngjarje tė tillė me tė vertetė qė ja vlen sepse
pėrveē ēlirimit tė Malit tė Zi nga serbėt shqiptarėt ashtu
siē e pėrmėnda dhe pak mė lart patėn fatin qė nga populli
mė i keqtrajtuar prej serbėve ti japin edhe fundin kėsaj
federate gadi njė shekullore. Por tė them tė drejtėn nuk mė
pėlqeu aspak mėnyra se si kėta shqiptarė etnikė festonin
fundin e njė federate tė ndėrtuar me pa tė drejtė. I pashė
shqiptarėt etnikė tek festonin me flamujt e shtetit mė tė
ri nė Evropė, ky fakt pėr mendimin tim bie ndesh me tezat e
hedhura nga politikanėt vėndas shqiptarė atje, se me
pavarsinė e Malit tė Zi tė derjtat e komunitetit atje do
jenė mė tė medha. Tė festosh ashtu siē po festonin
shqipatrėt duke ngritur flamuj qė nuk i takojnė atyre nuk
do te thotė se tė drejtat e kėsaj popullsie etnike ne Mal
tė Zi do zbatohen si me shkop magjik vetėm se shqiptarėt
festuan me flamujt e ri malazezė.
Detyrimisht nė mendje mė vijnė shumė fakte historike qė mė
bėjnė tė mendoj se tė ngresh flamurin e njė populli qė pak
mė shumė se njė shekull e gjysėm mė parė shqiptarėt i
sulmoi dhe i luftoi duke bėrė shumė krime, mendoj se ishte
e tepėrt valvitja e flamujve malazez nė duart e shqiptarėve
etnik.
Fakte tė tilla si lufta e Kėrnicės (vėnd ky i konsideruar
si strategjik pėr malazezėt) e filluar me 17.01.1862 ku
ranė dėshmorė shumė burra shqiptare si
Hysejn Rrjolli, Zejnel Egerēi, Salih Ishaku, Oso Verēana, e
shumė tė tjerė.
E paharruar do tė mbetet ngjarja e kėtyre viteve, lufta nė
kalanė e Vraninės, ku trimi shkodranėOso Kuka, sėbashku me
40 luftėtarė tė tjerė, po shkodranė, flijuan jetėn e tyre
tė re kundėr armiqve malazez.
Lufta e Shpuzėz e bėrė nė vitin 1860 ku morėn pjesė rreth
200-300 vullnetarė tė ardhur nga Shkodra. Nė kėtė luftė
morėn pjesė mė shumė ushtarė nga ana e Toskėrisė, Dibrės,
Matit e krahinave tė tjera Shqiptare kėto forca arritėn
deri nė 20.000 burra duke pasė parasysh se kishte edhe
pjesėtarė nga ushtria osmane dhe burra nga malėsitė e mbi
Shkodrės.
Nė luftėn e Podgoricės tė filluar nė gjysmėn e tetorit tė
vitit 1877 malazezėt tė nxitur nga Rusia cariste rrethojnė
kėtė qytet me 3.000 vetė dhe presin lidhjet me Shkodrėn.
Luftėtarėt shqiptarė ishin tė drejtuar nga Hodo beg Sokoli
(theksoj se Podgorica ka qėnė tokė shqiptare e banuar prej
shqiptarėve).
Lufta e tretė e Shpuzėz e vitit 1876-1877 me komandant Ali
Pasha edhe kėtė herė shkodranėt me tė gjithė rrethinat
morėn pjesė seriozisht nė kėtė luftė pėr tė pėrballuar
sulmet malazeze.
Lufta e Tivarit, qyteti i Tivarit nė atė kohė ishte nėn
administrimin e Shkodrės, pėr nga pozita gjeografike,
pikpamja ekonomike dhe tregtare, malazezėt e lakmonin shumė
kėtė qytet, kėshtu malazezėt me date 13 nėntor 1877 filluan
sulmin e tyre pėr tė marrė nėn kontroll kėto troje
Shqiptare.
Nė luftėn e Ulqinit, malazezėt nuk vonuan shumė, por vetėm
pas disa ditėsh pasi pushtuan Tivarin, me date 18 janar
1878 arritėn tė pushtonin Ulqinin ndonėse luftėtarėt
ulqinakė u munduan ti rrezistonin sulmeve malazeze.
Lufta e Krajės dhe deri tek rrethimi i Shkodrės mė
1912-1913 nuk ishte njė rastėsi por njė projekt i thurur
shumė mirė nga serbo-malazezėt tė frymėzuar nga Rusia
cariste fill pas shpalljes sė pavarėsisė nga ana e
Shqipėrisė dhe shpėrbėrjes sė perandorisė osmane.
Shpresoj qė lexuesi tė mė mirkuptojė pėr ndalesat nė disa
prej datave ku serbo-malazezėt sulmonin dhe zaptonin troje
prej trungut tonė kombėtarė.
U mundova te sjell emra nga disa prej luftetarėve tė
shumtė Shqiptarė qė dhanė jetėn pėr trojet tona, kjo jo pėr
tė evidentuar emrat e tyre (pa harruar kontributin qė ato
dhanė) por pėr ti kujtuar shqiptarėve etnik qė jetojnė nė
trojet e tyre etnike gjithashtu, qė tė mos harrojnė dhe tė
mos ekzaltohen nga kjo pavarėsi qė mori Mali i Zi,
gjithashtu i drejtoj pyetjen bashkėkombasve tė mi atje :
Vallė rastėsi ishte qė Mali i Zi e pėrfitoj pavarėsinė pa
asnjė pikė gjaku tė derdhur, ndėrsa iu desh tė derdhnin
gjak shqiptarėt kosovarė, boshnjakėt e kroatėt?
R u b i n S h e h u
KADAREJA, GABI I MENDIMIT SHQIPTAR
Kjo ėshtė vetėm njė parafjalė, njė fillim i butė pėr
mbrapshtitė e shumėta tė Ismail Kadaresė nė fushėn e
mendimit shqiptar, posaēėrisht e mendimit politik.
Kadare ka njė ngjashmėri me ate qė quhet tregu gabi nė
Shqipėri nga qė ushtrohet mė sė shumti nga gabeltė, ose sė
paku kėshtu perceptohet. Fjala ėshtė pėr tregun qė merr nė
Perėndim mallra tė pėrdorura, tė vjetruara ose qė thjeshtė
nuk pėrdoren mė nga tė zotėt e tyre, ndodhė edhe firmato,
dhe i shet me ēmime mjaft tė lira, nganjėherė me kile.
Racionaliteti i kėtij tregu ėshtė se kėto lloj mallrash
blihen mė lirė.
Edhe Kadare ka shkuar nė Prėndim ku merr ide e mendime tė
pėrdorura dikur, tė vjetruara tani dhe jua shet
shqiptarėve. Problemi ėshtė vetėm se i mungon racionaliteti
i tregut tė gabit: tregtarėt e gabit i tregtojnė ato mallra
sepse janė mė tė lira, ndėrsa idetė, si tė vjetra si tė
reja kushtojnė njėlloj, nė kuptimin se si njė libėr i
shekujve tė kaluar, si i sotėm kushton gati njėlloj.
Shitoret ku blenė Kadare duket se kanė 4 karakteristika: a)
reaksioni europian; b) orientalizmi; c) serbofilia; d)
antishqiptarizmi. Magazinat europiane qė ruajnė mallra
(ide) me kėto karateristika duket se janė rrethet nė Francė
nė tė cilat jeton dhe frymėzohet Ismail Kadare.
Njė e pėrbashkėt e gjithė kėtyre rretheve ėshtė vjetėrsia.
Kadare qėmton nėpėr Europė gjithė idetė e vjetėruara dhe i
sjellė tua shes shqiptarėve:
Monocentrizmi
Njė mėnyrė e vjetėruar mendimi europian ėshtė
monocentrizmi, pėrfytyrimi i njė qendre rreth tė cilės
organizohet dhe rrotullohet gjithēka: nė qendėr dielli dhe
rreth tij planetet; nė qendėr atomi dhe rreth tij grimcat e
tjera; nė qendėr tė atomit bėrthama dhe rreth saj
thėrrmijat; nė qendėr e vėrteta e vetme dhe rreth saj
organizohet dija; nė qendėr Papa dhe rreth tij kishat e
shtetet; nė qendėr mbreti (diell) dhe rreth tij tė tjerėt;
nė qendėr shteti dhe rreth tij politika; ne qendėr Partia
dhe rreth saj gjithė jeta e vendit; nė qendėr Sekretari i
Parė dhe rreth tij Byroja Politike; nė qendėr... Ismail
Kadare dhe rreth tij tė tjerėt!
Nė qoftė se gjėrat nuk rrotullohen rreth qendrės, rreth
forcės gravitacionale tė qendrės diēka nuk ėshtė nė
rregull, situata ėshtė nė kundėrshtim me ligjet e natyrės,
nga universi me qendėr diellin (heliocentrizmit) deri tek
mikrothėrmijat me qendėr atomin (atomistika)!
Mendimi centrik dhe monocentrik ėshtė diskredituar,
vjetėruar, dekonstruktuar me kohė ne Europė si mendim, dhe
si praktikė politike totalitare e totalizante: dielli ėshtė
njė nga qendrat nė univers (astronomia e sotme); atomi nuk
organizon rrotullimin e grimcave rreth tij mbasi lėvizja e
tyre ėshtė kaotike (teoritė e kaosit); nuk ka njė tė
vėrtetė por ka shumė tė vėrteta (veēanėrisht Derrida dhe tė
tjerėt); nuk ka njė qendėr fetare papale por shumė tė tilla
njėkohėsisht (Huntington dhe tė tjerėt); nuk ka njė
qytetėrim qendror por ka qyetėrime tė njėkohėshme, tė
shumėkohėshme, tė pėrkohėshme...
Teknologjinė mendore tė centrizmit nė Europė e ka
zevendėsuar dhe po e zevendėson tekonologjia e
decentrizmit, ekscentrimit, policentrimit, tė pėrkohshme,
kalimtare...
Kadare e gjen kėtė mall tė vjetėruar europian, centrizmin e
fillimit tė modernes qė ėshtė pėrdorė dy-tre shekuj nga
europianėt, dhe tani qė ėshtė braktisė ose po braktiset me
shpejtėsi prej tyre e merr dhe e sjellė ne Shqipėri tua
shes shqiptarėve... shtrenjtė! Mbledhės i vjetėrsirave!
Eurocentrizmi. Mendim centrik ėshtė shfaqė si
eurocentrizėm: nė qendėr Europa dhe rreth saj Bota.
Lindje dhe Perėndim pėrcaktohen nga qendra e Europės.
Edhe vetė Europa, duke u nisė nga qendra e vet, ndahet nė
Eurpė Perėndimore dhe Europė Lindore. Edhe SHBA ndonėse
Japoninė e kanė afėr nė Perėndim i thonė Lindje e Largėt.
Kjo terminologji ėshtė vendosė nga bashkėudhėtimi i
eksploratorėve europian me pushtetin e fushave tė tjera,
dhe kur mendohej se bota ėshtė e sheshtė.
Eurocentrizmi i pėrthyer si Perėndim ėshtė bėrė masė
normative-vlerėsuese e qytetėrimeve tė tjera: qytetėrimi
europian perėndimor ėshtė i pėrparuar, i mirė, i pjekur,
modern...; qytetėrimiet e tjera janė tė prapambetura, jo tė
mira, tė papjekura. Qytetėrimet, kulturat dhe popujt e
tjerė duhet ti afrohen qendrės, tė zhvillohen e pėrparohen
(developmentalizmi), tė bėhen tė mirė (orientalizmi),
tė piqen (kolonializmi), tė modernizohen
(modernizationism). Ēka nuk ėshtė Perėndimore nuk ka
vlerė. Vlerė ka ēka ėshtė Perėndimore. Perėndimi bėhet
vlera qendrore me tė cilėn maten tė tjerėt.
Tėrė ky arsenal ideshė dhe literature kolonialiste,
developmentaliste (zhvilluese), sidomos orientaliste dhe
modernizuese nė Europėn e sotme ėshtė sfiduar, modifikuar,
zhfuqizuar, vjetėruar. Kadare nė idetė e tij politike i
merr pikėrisht aspektet e vjetruara tė tyre, idetė e
nxjerra jashtė pėrdorimit, sidomos tė orientalizmit dhe i
sjellė nė Shqipėri pėr ti shitė nė tregun e ideve.
Mendimin orientalist tė Kadaresė e ka argumentuar nė mėnyrė
metodike e sistematike me qartėsi tė jashtėzkonshme Enis
Sulstraova nė librin e tij shumė tė rėndėsishėm pėr
ligjėrimin shqiptar Arratisje nga Lindja (DUDAJ 2006)
Logocentrizmi. Vetė Perėndimi kishte njė masė tjetėr pėr tė
matė edhe veten: arsyen logjike. Kėshtu modernja
Perėndimore ėshtė logocentrike. Edhe vetė vlerat morale si
e mira dhe e keqja, normat morale tė sė mirės e tė sė
keqes, pėrbėrėsit kulturor, traditat, historia etj., e vet
dhe e tė tjerėve, siē thoshte Engelsi, do tė dilnin para
gjyqit tė arsyes dhe ose tė justifikonin veten ose tė
hiqnin dorė nga ekzistenca e vet.
Nė modernen europiane arsyeja ka qenė bėrė kriter dhe vlerė
qendrore me tė cilėn mateshin gjithė vlerat e tjera: liria,
barazia, dinjiteti, pėrparimi, qytetėrimet etj., etj.
Kėshtu p.sh. njerėzit kanė dinjitet tė posaēėm sepse janė
qenie me arsye; tė drejtat e lirisė i kanė vetėm njerėzit
qė kanė arritė njė pjekuri tė arsyes dhe nė pėrputhje me
shkallėn e zhvillimit tė arsyes. Prej kėtej dilte kufizimi
i lirisė (politike) tek fėmijėt deri sa tė arrinin moshėn e
pjekurisė, kufizimi i lirisė sė tė sėmurėve psiqik,
anormalėve etj. Arsyeja logjike i tregon njeriut rrugėn a
kalimit nga barbaria nė qytetėrim, nga gjendja natyrore
nė civilizim, jep tė drejtėn e pushtetit dhe sundimit.
Ashtu si individi qė nuk e ka tė zhvilluar plotėsisht
arsyen nuk meriton tė gjitha tė drejtat e lirisė, ashtu si
individit i takon liria nė pėrputhje me zhvillimin e arsyes
ashtu edhe popujve dhe qytetėrimeve u takon aq liri sa e
kanė tė zhvilluar pjekurinė e aryes.
Shkenca zevendėson kishėn, shkenca beson nė njė tė vėrtetė
dhe gjithēka tjetėr ėshtė e rrejshme; ka njė sistem vlerash
tė drejta, njė qytetėrim tė drejtė etj., tė cilat na i
tregon shkenca sepse mund ti provojė shkencėrisht.
Shkenca na dėshmon se shoqėria, kultura, qytetėrimi, arti,
feja etj., europerėndimore janė tė vėrtetat, normalet, tė
arsyeshmet, ta saktat etj., ndėrsa shoqėritė, kulturat,
qytetrimet, artet, fetė e tjera nuk janė nė rregull sepse
janė shpirtėrore-emocionale e jo tė arseyshme.
Kėtij logocentrizmi Niēe i hyri ta thėrrmoj me ēekiē nė
fillim tė shek XX, ndėrsa Derrida dhe tė tjerė e ēmontuan
(dekonstruuan) nga mendimi perėndimor nė pėrfundim tė
shekullit dhe e provuan si paragjykim pėr tė legjitimuar
sundimin e Perėndimit mbi pjesėn tjetėr tė botės e cila nuk
meriton lirinė sespe nuk ėshtė me arsye tė zhvilluar sa
duhet. Tirania e arsyes u provua sidomos nė regjimet
totalitare socialiste ku gjithēka do tė zhvillohej e
planifikuar nga komisione planifikimi me njerėzit mė
specialist tė fushave pėrkatėse shkencore si ekonomia deri
tek veshja dhe ushqimi i pėrditshėm i individit.
Kėto paragjykime tė vjetėruara pėr qytetėrimet, kulturat
dhe popujt e racat Kadare i gjurmon ku kanė mbetė nėpėr
Europė dhe i merr ti sjellė si mallė europe pėr tua shitė
shqiptarėve si gabi rrobat firmato
Katolikocentrizmi. Nė mesjetė qendra e Europės Perėndimore
nė masė tė madhe ishte kisha katolike. Qendra u shpėrbė
ngadalė e dhunėshėm nė shumė qendra: kisha anglikane,
protestane, luterane, kalviniste etj. Nė fund kisha e humbi
qendėrsinė dhe vendin e saj nė qendėr e zunė arsyeja,
politika dhe shkenca.
Ideja se feja dhe kisha duhet tė jenė qendra u shua nga
modernja europiane. Aq mė shumė u braktis ideja se qendra
do tė duhej tė ishte feja dhe kisha katolike. Ideja e
qendėrsisė sė fesė dhe kishės katolike i takon periudhės
paramoderne mesjetare dhe as fillimit tė modernes
europiane.
Ideja se qendra e qytetėrimit dhe jetės perėndimore duhet
me qenė kisha katolike u mbrojtė njė kohė nga mendimi qė
quhet reaksionar europian si de Maistre, Donoso-Cortés apo
Papa Piu IX, por pa sukes. Pėr modernen europiane mesjeta
dhe qendėrsia e saj kishin vdekur.
Kadare shkon, e merr kėtė ide tė vjetėruar paramoderne,
mesjetare, reaksionare europiane dhe dėshiron tua shes
shqiptarėve si mallin e fundit europian: Europa ėshtė
mesjetė, ėshtė fanatike katolike, prandaj qė tė dukeni
europian kthehuni tė gjithė nė katolik. Kadare nuk ndalon
nė idetė dhe mendimin modern europian, qoftė edhe tek
modernja e herėshme, e vjetruar tanimė, por shkon tek ide e
mendime europiane qė vetė Europa i konsideron tė vdekura, i
mbledhė kėto ide dhe i sjellė pėr shitje nė Shqipėri.
Gjeneral i mendimit tė vdekur!
Nė pėrgjithėsi mendimi bashkėkohor europian po shkon drejt
decentrimit dhe prandaj drejt braktisjes sė tė gjitha
centrizmave tė modernes. Por Kadare nuk mundet ti kapė
produktet kaq tė ēmuara europiane. Ai mbetet njė mendimtar
i vjetruar, i prapambetur centrist, dhe nga centrizmi
katolikocentrik.
Dihotomia
Strukturė qendrore e tekstit tė modernes europiane ka qenė
dihotomia: struktura e mendimit me kategori polare, binare,
dyshe tė kundėrta si mirė/keq, e vėrtetė/ e gabuar,
hyjnore/profane, ditė/natė, dritė/errėsirė, mashkull/femėr
etj. Kėtė strukturė mendore tė modernes e ka nxjerrė nė
dukje dhe dekonstruktuar veēanėrisht Derrida, ndėrsa
konstatimin dhe rrjedhojat e saj nė mendimin shqiptar i ka
analizuar folzofi Artan Fuga veēanėrisht nė librin
Shtegėtim drejt guvės sė gjarpėrit.
Njė strukturė e posaēme dihotomike mendimi ka qenė edhe
ndarja e qytetėrimeve tė globit tokėsor nė dy kategori:
The West and The Rest, Perėndimi dhe Kusuri. Nė kusurin
pėrfshiheshin qytetėrimet aziatike, afrikane,
ameriko-latine etj. Nė njėrėn anė vihej qytetėrimi
Perėndimor dhe nė anėn tjetėr gjithė tė tjerėt qė merreshin
si njė, si tjetri i ndryshėm. Qytetėrimi Perėndimor
mendohej si i pėrparuari, tjetri si i prapapmbeturi.
Shumė procese, por veēanėrisht proceset globalizuese e kanė
shthurur kėtė pėrfytyrim dihotomik. Europa e sotme e kupton
qytetėrimin europian si njė nga qytetėrimet e botės.
Pėrfytyrimi dihotomik pėr qytetėrimin e mirė perėndimor dhe
jo tė mirė tjetėr i ka lėnė vendin pėrfytyrimit tė
shumėsisė sė kuptimit tė vetė tė mirės dhe tė keqes;
definimit tė tė mirės dhe tė keqes nga qytetėrimet;
mungesės sė njė pike vėshtrimi tė paanshme pėr vlerėsimin
objektiv tė tyre duke qenė vetė jashtė ēdo qytetėrimi etj.
Sigurisht europianėt perėndimor e konsiderojnė qytetėrimin
e vet mė tė mirin. Por kjo ėshtė njėlloj edhe pėr anėtarėt
e qytetėrimeve tė tjera qė i shohin qytetėrimet e veta si
mė tė mirat. Nė shumė qytetėrime tė tjera vlerėsohen
arritjet e qytetėrimit europian perėndimor. Nė qytetėrimin
Perėndimor vlerėsohen shumė arritje tė qytetėrimeve tė
tjera. Shpresohet, pa ndonjė bazė (Rorty), se qytetėrimit
nė kontakt me njėri-tjetrin do tė marrin prej njėri-tjetrit
elementet qė shihen si tė mira.
Mendimi i Kadaresė ėshtė dihotomik. Kadare pėrpiqet ta
marrė, ta ruaj e ta sjellė nė Shqipėri mendimin e vjetėruar
dihotomik europian The West and The Rest. Kjo pėrpjekje
shfaqet veēanėrisht nė orientalizmin e tij.
Orientalizmi
Njė shfaqje me shumė rėndėsi e mendimit eurocentrik
dihotomik ka qenė ndarja nė Perėndim dhe Lindje, Oksident
dhe Orient. Nė kėtė pėrfytyrim Oksidenti ishte racional, i
virtytshėm, i pjekur, normal, ndėrsa Orienti ėshtė
iracional, deviant, i pazhvilluar, inferior.
Shthurja e kėtij mendimi nė Europėn Prėndimore ka filluar
herėt, ėshtė pėrshpejtuar mbas Luftės sė Dytė Botėrore dhe
ėshtė dekonstruktuar rėndshėm nga vitet 1970 e kėtej. Njė
moment i rėndėsishėm ka qenė studimi i Edward Said
Orientalism (1978), i cili nxiti njė numėr tė madh
punimėsh tė frymėzuara drejpėrdrejtė prej tij. Nga ky
kėndvėshtrim u dekonstruktua mendimi europian pėr
qytetėrimet afrikane. Shumė studime si Zbulimi i Afrikės,
Idjea e Afrikės etj., hulumtuan pėrfytyrimet e Perėndimit
pėr Afrikėn duke analizuar fuqinė e antropologjistėve,
misionarėve dhe ideologėve, pėrfytyrimet pėr
subkontinentin, pėr qytetėrimet afrikane etj; Nė kėtė vijė
u realizuan shumė studime si Pėrfytyrimi i Indisė,
pėrfytyrimet pėr Azinė nė pėrgjithėsi etj.
Me strukturat mendore dihotomike tė tipit The West and the
Rest dhe strukturat e orientalistikės Kadare pėrpiqet tė
argumentoj si tė vlefshme tek shqiptarėt vetėm The West
Perėndimoren dhe tė fshijė tė tėrin The Rest - Kusurin,
veēanėrisht orientalen. Me lehtėsi Kadare fshinė nga
trashigimia dhe prania e tashme tek shqiptarėt trashigiminė
bizantine dhe osmane, tė dyja lindore (orientale) dhe
nxjerrė nė dukje vetėm oksidentalen. Me lehtėsinė qė i
krijojnė strukturat e vjetėruara mendore Kadare fshinė dy
tė tretat e pėrbėrėsve kulturor shqiptar, elmentet
bizantin-ortodoks dhe osman-islamik, e, po tė shtohen edhe
elementet pagane mjaft tė pranishme, madje edhe nė besimet
fetare, del se Kadare fshinė me lehtėsi tri tė katėrtat e
elementėve identitar tė kulturės shqiptar. Nė qoftė se
pranon se ka diēka orientale tek shqiptaret, nė stilin e
mendimit orientalist, atė e pranon vetėm si fatkeqėsi,
sepse sipas kėtij mendimi tė vjetėruar nė Europė orientalja
ėshtė e keqe, iracionale, e papjekur etj.
Sot nė Europėn Perėndimore gjithė programi i
orientalistikės dhe pėrfytyrimet e prodhuara prej saj pėr
popujt, qytetėrimet, kulturat, filozofitė konsiderohen tė
vjetėruara dhe tė papėrdorshme. Ndėrsa mendimi i Kadaresė
ėshtė orientalist. Ismail Kadare ka shkuar nė Europė, i ka
marrė kėto ide tė vjetėruara dhe tė papėrdorshme dhe i
sjellė nė Shqipėri pėr tua shitur shqiptarėve si gabi
rrobat e vjetra.
Dija-pushtet
Orientalistika ka qenė displinė akademike perėndimore dhe
pėrfytyrimet e prodhuara prej saj kishin autoritetin e
shkencės. Kjo dije thoshte se Orienti ėshtė iracional, i
papjekur, i pazhvilluar. Dijet pėr orientin paraqiteshin si
dije shkencore, pra me autoritetin e tė vėrtetės. Mishel
Fuko ka argumentuar se ēdo dije ėshtė njėkohėsisht pushtet,
se nuk ka ndarje midis shkencės e politikės, artit, mitit,
fesė etj. Analiza e dijeve tė prodhuara nga orientalistika
tregoi se ato ishin dije qė synonin pushtetin e Perėndimit
mbi Lindjen dhe qytetėrimet e tjera (si afrikane, indigjene
amerikanolatine etj.). Idetė e orientalistikės bashkoheshin
me idetė e mdoernes sė herėshme pėr lirinė.
Mendmi liberal, duke pėrfshirė mbrojtėsin me tė shkėlqyer
tė lirisė, Xh. St. Mill, kishte argumentuar se liria u
takon vetėm individėve tė arsyeshėm, tė pjekur, tė
zhvilluar dhe, ashtu si individėve, vetėm popujve tė
arsyeshėm, tė pjekur, tė qytetėruar. Fėmijėt dhe popujt e
papjekur duhen marrė nėn kujdesin e tė pjekurve, nėn
paternalizmin e popujve tė qytetėruar. Nė qoftė se, siē
provonte shkenca orientaliste popujt joperėndimorė ishin tė
papjekur, atėherė atyre nuk u takonte liria. Kėshtu
kolonizimi i Orientit nga Oksidenti ėshtė i legjitimuar, jo
vetėm i drejtė, por edhe nė tė mirė tė Orientit. Orienti
kishte krijuar, si kundėrpėrgjigje, stereotipet dhe
pėrfytyrimet e veta (tė pabazuara) pėr Oksidentin si
materialist, i pashpirtė, imoral etj.
Tanimė mendimi orientalist, pėrfytyrimet e krijuara prej
tij pėr popujt e tjerė tė Afrikės, Azisė etj., ne emėr tė
shkencės janė provuar si dije pėr pushtetin e Perėndimit
mbi Lindjen, e kolonializimit. I dekonstruktuar si thjeshtė
dije-pushtet, si ideologji kolonalizimi, nė mendimin e
sotėm europian orientalizmi ėshtė dije e vjetėruar e
shekujve tė fillimit tė modernes europiane. Nė mendimin
liberal ideja e Millit pėr lirinė e popujve ėshtė vjetėruar
nga zhvillimet e mėvonshme tė kėtij koncepti nga filozofėt
liberal europian.
Ndėrsa Kadare e bėn kėtė tog tė ideve dhe pėrfytyrimeve
orientaliste, tė vjetėruara e tė nxjerra jashtė pėrdorimit
nė Perėndim, burimin kryesor tė furnizimit tė mendjes sė
vet dhe vjen ti shes tek shqiptarėt kėto ide si gabi
mallrat e vjetra.
Homgjeniteti
Njė karakteristikė e mendimit tė modernes sė herėshme
europiane ka qenė mendimi me kategori homogjene. Mendimi
dihotomik homogjenizonte njėkohėsisht dallimet e shumėta nė
kategori polare. Nė rastin e orintalizmit i fshinte tė
gjitha dallimet ndėrmjet qyetėrimeve dhe besimeve si indian
dhe hinduistė, konfucian e budist, islamik e arabe etj.,
dhe i pėrmblidhte nė njė kategori Orienti pėrballė
kategorisė tjetėr homogjene Oksidenti. Dekonstruimi i
sistemeve homgjene tė kuptimit nga postmodernja gati e ka
nxjerrė jashtė pėrdorimit nė Perėndim. Vendin e tij e ka
zėnė secilėn herė e mė shumė ideja e heterogjenitetit,
larmisė, tė veēantės, ndryshimit dhe repektimi i tė
ndryshmes.
Me mendimin e vet homogjenizues Kadare fshinė larminė e
Europės sė sotme, madje ndryshimin e Europės sė sotme me
Europėn e kaluar mesjetare katolike, e homogjenizon nė njė
term europiane perėndimore si tė ishte njė e vetme pa
ndryshme, pa larmi. Mbasi homogjenzon edhe gjithė Lindjen
duke pėrfshi nė njė term orient njėlloj qytetėrimin
kinez, bizantin e osman dhe qytetėrimet e kulturat e sotme
tė rajoneve tė tėra tė botės, krijon strukturėn polare tė
tė mirės dhe tė tė keqes.
Me kėtė strukturė mendore homogjenizuese Kadare e ndanė
kulturėn shqiptare nė oksidentale e orientale dhe
kėrkon homogjenizimin e saj duke zhdukė orientalen, tė
keqen. Gjithė veprimtarinė e tij e ka pėrqėndruar nė
homogjenzimin e kulturės shqiptare nė dy drejtime:
homogjene si qytetėrim Perėndimor dhe homogjene si
fetarisht katolik. Edhe vetė kėto dy nocione i
homogjenizon nė njė duke barazuar europian, qytetėrim
perėndimor me = katolicizėm. Pėr kėtė strukturė mendore
homogjenizuese tė tij larmia e elementėve pėrbėrės tė
kulturės dhe larmia fetare e shqiptarėve pėrjetohen vetėm
si pengesa, si diēka e keqe qė duhet hequr.
Mendimi homogjen dhe homogjenizues ėshtė dekonstruktuar dhe
vjetėruar nė Europėn Perėndimore. Prandaj Kadareja, si
qėmtues mallrash tė vjetėruara, shkon, e merr dhe e sjellė
ta shes nė Shqipėri.
Si pėrmbyllje
Si pėrmbyllje mund tė pėrmbildhen, sa pėr fillim, disa
karakteristika tė mendimit tė Kadaresė: mendimi kadarean
ėshtė centrik, katolikocentrik, dihotomik, orientalist,
homogjenizues, pėrjashtues i tjetėrit tė ndryshėm. Tė
gjitha kėto janė mendėsi tė njė moderneje tė herėshme
europiane qė janė dekonstruktuar, ēmontuar dhe vjetėruar nė
Oksidentin europian, sidomos nė Francė. Nė mendimin e vet
Kadare ka qenė dhe ka mbetė njė modern i hershėm, i
vjetėruar, jashtė kohe.
Ndokush mund tė nxjerrė pėrfundimin dėshprues se nėse edhe
Kadare qė ka qenė i privilegjuar nė kontaktet me Europėn,
dhe edhe sot jeton nė Paris, ka mbetė njė europian i
vjetėruar, atėherė pak mund tė shpresohet se shqiptarėt e
zakonshėm, nė fshatrat e thella e metropolet urabne qenkan
europian.
Pėrfundimi i tillė nuk ėshtė krejt pa bazė. Vėzhgime dhe
studime dėshmojnė se shqiptarėt mund tė jenė mė afėr
kulturės amerikane se europiane. Qytetėrimi dhe sistemi i
sotėm europian ėshtė larguar shumė nga fillimet e modernes.
Nė shumė drejtime ajo ėshtė nė modernitetin e vonė ose,
madje, nė postmodernitetin, nė zhvendosjen qė shumė vite
nga vlerat materiale e tradicionale nė ato postmateriale e
postmoderne. Idetė, vlerat dhe kultura e modernes sė
herėshme dhe klasike konstatohen shumė mė tepėr nė SHBA e
cila pak a shumė ka mbetė nė atė sistem vlerash me tė cilat
emigroi nga Europa e fillimit tė modernes dhe klasikes
moderne. Kultura shqiptare ka filluar tė marrė diēka nga
kultura, qytetėrimi dhe sistemi i vlerave tė modernes sė
herėshme e klasike europiane. Por ndėrkohė Europa ka ecur
shumė nė rrugėn e vet pionere, hulumtuese, eksperimetuese
pėr njė shoqėri mė tė mirė.
Pėrfundimi se derisa Kadare nuk ėshtė europian aq mė janė
pak tė tjerėt ėshtė edhe i pabazė: Kadare nuk ėshtė as
njeriu mė i kulturuar shqiptar, dhe as njeriu mė i
pėrshtatshėm pėr ndryshimin e sistemit tė vet tė vlerave
dhe ecjen me hapin e Europės. Ai tanimė ėshtė shumė i
vjetėr. Dhe mbi tė gjitha i vjetruar.
Ironia e mbrojtėsve tė Kadaresė
Kohėve tė fundit mbrojtėsit e Kadaresė janė sjellė nė
mėnyrė pamshirshėm ironike me tė. P.sh. kanė thėnė se
Kadare nuk ka kėrkuar konvertimin kolektiv tė shqiptarėve
nė njė fe, nė fenė katolike, nuk e urrenė islamin, nuk
ėshtė islamofob, nuk e urrenė bizantin dhe besimin
ortodoks, i vlerėson tė gjitha besimet e shqiptarėve, nuk
ka ide raciste etj., etj. Kjo duket si njė mėnyrė ironike
pėr ti thėnė tė mos i ketė kėto ide.
Problemi ėshtė se Kadare kėrkon mbėshtetje pėr thirrjen e
lėshuar para gati pesėmbėdhjetė vjetėsh qė shqiptarėt tė
kthehen nė katolikė, mbėshtetje pėr idenė se Europa nuk na
pranon pa u kthyer nė katolik, mbėshtetje pėr idenė se
qytetėrimet orientale janė tė kėqija dhe na kanė sjellė tė
kėqija, mbėshtetje pėr idenė se... Ndėrsa mbėshtetėsit e
tij ia mohojnė se ai i ka kėto ide. Po atėherė mbetet pa
kuptim se ēka i duhet Kadaresė mbėshtetja e tyre, nė qoftė
se nuk i mbėshtesin idetė e tij pėr tė cilat po sakrifikon
kaq shumė veten.
Njė pjesė e tyre me sa duket e dinė mirė se idetė politike
tė Kadaresė janė mallra shumė tė vjetruara pėr epokėn e
sotme tė mendimit europian. Dhe duan ta shpėtojnė.
Hysamedin Feraj 2. 6. 2006
Deklaratė pėr shtyp
Ditėt e fundit, Shqipėria ėshtė shndėrruar nė njė dhomė
tmerresh gjigande, ku po manifestohen perversitetet
ekstreme tė natyrės njerėzore, qė nga pedofilia, tek
pėrdhosja e varreve.
Ngjarje tė tilla tė rėnda, e detyruan PLL-nė tė bėjė kėtė
prononcim pėr shtyp.
Duke vlerėsuar ndėrhyrjen energjike dhe tė drejtėpėrdrejtė
tė kryeministrit Berisha, i tėrheqim vėmendjen organeve tė
tjera shtetėrore, qė nuk kanė marrė masa pėr neutralizimin
e kėtij aktiviteti tė turpshėm tė perversėve ndėrkombėtarė,
nė dėm tė njomėzakėve shqiptarė.
Incidenti me plaēkitjen e kockave tė shqiptarėve, pėr ti
trafikuar si ushtarė antifashistė grekė, tė vrarė nė
luftime gjatė LDB, ėshtė jo vetėm i turpshėm, por edhe
cėnim i dinjtetit, sovranitetit dhe sigurisė kombėtare tė
Shqipėrisė.
Tė rėnėt nė luftė e meritojnė njė varr ku tė prehen, si dhe
njė pėrmendore pėr ti pėrkujtuar, por legalistėt dėnojnė
ashpėr tentativėn greke qė, mė sėpaku, ėshtė pėrdhosje
varresh dhe, mė sėshumti, ėshtė shovinizėm nekrofil.
Eshtrat e shqiptarėve nuk duhet tė paguajnė mungesėn e
trimėrisė greke (numėr i pamjaftueshėm tė rėnėsh), e cila
plotėsohet nga dinakėria dhe hajdutėria proverbiale greke.
I kujtojmė personelit diplomatik grek, ti pėrmbahet
Konventės sė Vjenės sė vitit 1961, sepse Shqipėria e
shekullit XXI, nuk ėshtė i Sėmuri i Bosforit i shekullit
XIX, e ku mund tė aplikohen kapitulacionet dhe
ekstraterritorialiteti.
Shqipėria ka nėnshkruar njė Traktat Miqėsie me shtetin
grek, ndonėse teknikisht, qė nga viti 1940, midis dy
vendeve ekziston gjendja e luftės.
Qarqet e moderuara tė politikės greke, bėjnė mirė tė
parandalojnė skenarin e rasttit mė tė keq, e ku 9 milionė
grekė mund tė konfrontoheshin me 8 milionė shqiptarė,
sidomos pas konflikteve fizike me aviacionin turk, dėbimin
e supersonikėve ameriakanė, sherreve me Shkupin, apo
pretendimeve tė segmenteve politike bullgare pėr njė dalje
tė Bullgarisė nė Egje.
Sėfundi, apelojmė pranė kryeministrit Berisha qė, nė
vazhdėn e qėndrimeve tė tij patriotike, tė ndėrhyjė
drejtpėrsėdrejti pėr ndalimin e makabriteteve tė tilla.
Tė synohet thellimi i marrėdhėnieve tė fqinjėsisė sė mirė
me Greqinė dhe ndėshkimi i perversėve tahmaqarė, qė duan tė
fitojnė para dhe kapital politik edhe me eshtrat e
shqiptarėve.
Drejtori i Departamentit tė Marrėdhėnieve me Publikun nė
PLL
Gjergj Thanasi
Edukimi shqiptar me tė drejtat universale tė njeriut
Nga Artur Shkurti
Vėshtirėsia apo lehtėsia pėr tė trajtuar njė tė drejtė tė
njeriut varet shumė nga natyra e njė kombi, nga psikologjia
e tij. Pėr ta kapur kėshtu ēėshtjen e edukimit me tė
drejtat e njeriut, po mbėshtetem kryesisht nė esenė e Faik
Konicės Shqiptarėt - ēelėsat pėr tė kuptuar natyrėn e
tyre. Shumė prej pėrfundimeve tė tij mbeten ende aktuale.
Ligjet janė, por nė kushtet kur ato nuk respektohen si
duhet nga drejtuesit e shtetit apo edhe nga qytetarėt,
kapja e mentalitetit nė mėnyrėn qė e bėn Konica mund t'i
sjellė shoqėrisė sonė njė burim frymėzimi mė shumė pėr tė
respektuar tė drejtat e njeriut, ashtu siē na kėrkohet nga
procesi i integrimit europian, por jo vetėm europian pasi
kėto tė drejta janė vlera mbarėnjerėzore dhe tė
sanksionuara nga OKB.
Unė mendoj se shkolla, e nė veēanti letėrsia mundohet tu
japė nxėnėsve vetėm anėt e mira tė shqiptarėve duke dėmtuar
kėshtu diskutimin real qė nė tė vėrtetė nxėnėsit e bėjnė
pasi mbarojnė shkollėn. Mirėpo nė shkollė, mundėsitė janė
mė tė mėdha qė nxėnėsit tė gjejnė reagimin e drejtė sepse
aty kanė njė moderator qė ėshtė mėsuesi, kanė kohėn e
mjaftueshme dhe kanė garant njė grup qė tė mirėkupton siē
ėshtė shoqėria e njė klase. Fakt ėshtė qė tek njerėzit me
shkollim tė pakėt bėn mė shumė efekt tradita dhe
mentaliteti i trashėguar i pa kaluar nė sitėn "e tė
drejtave tė njeriut".
Natyrisht qė kapja ballafaquese me mentalitetin "shqiptar"
nė lidhje me respektimin e tė drejtave ėshtė vetėm njė lloj
kapjeje. Kjo na siguron ne mėsuesve "armė shtesė" nė luftėn
e pėrditshme pėr tė formuar qytetarė tė bindur nė ato vlera
qė vijnė nėpėrmjet Kartės sė Kombeve tė Bashkuara pėr tė
Drejtat e Njeriut.
E drejta pėr jetėn
Tjetrin vraje, por mos e shaj. Tek ky mentalitet mund tė
mbėshtetemi pėr tė gjetur anėt pozitive dhe negative nė
sjelljen tonė. Proverbi nga njė anė ėshtė garanci pėr
respektim tė personalitetit tė tjetrit, por nga ana tjetėr
ėshtė edhe njė dritshkurtėsi pėr vlerėn e jetės. Ja, pse
idhtarėt e mosdėnimit me vdekje janė shumė tė paktė nė
Shqipėri, ja pse nuk caktohet njė referendum pėr tė marrė
vesh se ēfarė do shumica e shqiptarėve.
Konica vlerėson besėn si njė tipar tė shqiptarėve. Fyerja
mė e madhe pėr njė shqiptar, citon ai, ėshtė ta quash tė
pabesė. Ndėrsa ėshtė njė anė e mirė e karakterit, kjo ka
edhe anėn e kundėrt pėr dhunėn qė ushtrohet nė emėr tė
shkeljes sė besės sidomos nė marrėdhėniet bashkėshortore,
por edhe ato tė biznesit. Dhuna psikologjike ushtrohet edhe
ndaj atij qė zgjedh mėnyrėn qytetare tė ndarjes me
shkelėsin e besės. Zėvendėsimi i avokatit, juristit apo
njohurive ligjore nė pėrgjithėsi, me besėn nė fjalėn e
dhėnė janė tregues tė njė formimi tė dobėt ligjor.
Shqiptarėt, sipas Konicės, e kanė tė tyren shprehjen koka
e falur nuk pritet, kjo shpjegon sipas tij edhe njė
trajtim njerėzor tė robėrve, apo tė viktimave tė luftės,
trajtim qė kėrkohet sot edhe nga njė sėri konventash.
Punė mė shumė, mund tė hapet me kokėfortėsinė e njohur
shqiptare. Ka njė damar shqiptari, thonė shpesh turqit,
sipas Konicės. Detyra e shkollės qėndron qė secili nxėnės,
tė bėjė vetvlerėsimin nėse ai e ka kėtė damar dhe ēfarė
mund tė bėjė qė tė mos e ketė nė kuptimin negativ, pra tė
reagojė dhunshėm nė mėnyrė tė befasishme pa arsyetuar. Njė
njeri i formuar kėshtu, ka mundėsi qė tė paktėn tė
reflektojė pas njė grindje dhe tė arrijė tė njohė teprimin
nė sjelljen e tij.
Konica kujton edhe dy shprehje tė tė huajve kokė
shqiptari ose zoti nuk ėshtė shqiptar, pra ėshtė i
mėshirshėm. Pavarėsisht rezervave qė mund tė kemi, edhe njė
njohje e pjesshme e vėrtetėsisė nė kėto anė do tė na
shėrbente mė shumė pėr tė ndrequr diēka nė sjelljen e tė
rinjve shqiptarė. Mungesa e vetpėrmbajtjes qė interpretohet
nga proverbi pėr njė plesht djeg jorganin shfaqet nė
krimet e shumta ndaj personit pėr motive tė dobta dhe
grindje tė ēastit. Konica kujton thėnien e Hobhauzit: nuk
janė me shpirt tė keq dhe kur bėhen tė pamėshirshėm, kjo
nuk vjen aq nga parimi i hakmarrjes se sa nga pasioni i
ēastit. Janė tė freskėta dhunimi i tjetrit apo edhe marrja
e jetės pėr sherr parkingu, pėr fyerje nė shkėmbim makinash
e tė tjera motive tė tjera. Nėse shkolla, por edhe media, e
trajton si duhet ēėshtjen e vetpėrmbajtjes shoqėria do tė
ketė fitime tė pallogaritshme nė sigurimin e njė paqeje
shoqėrore, pra mjedisi shoqėror tė kėndshėm.
Barazia e burrit me gruan, e drejta pėr tė ngritur njė
familje, respektimi i tė drejtave tė fėmijėve
Gruaja ėshtė e paprekshme nga kjo proverbė shqiptare ne
mund tė nxjerrim nektarin qė sulmon mentalitetin negativ
pėr trajtimin e saj si plaēkė. "Konservatorėt" dhe
"patriarkalėt" e dhunshėm, njerėzit e zhveshur nga
personaliti individual apo kombėtar, qė qytetarinė dhe
lirinė e zgjedhjes sė femrės e urrejnė e kanė shpėrfytyruar
pėrmbajtjen e kėtij proverbi shumė tė bukur duke e
shtrėnguar femrėn shqiptare me forcė drejt prostitucionit
nė rrugėt e Evropės. Dėshmitė mė tė dhimbshme i dėgjova nė
njė dokumentar italian tė transmetuar nė Gjeli Vizion.
Pėrkushtimi ndaj prindit e familjes ėshtė njė tipar me tė
cilin shqiptarėt mund tė mburreshin dhe kėtu shkolla duhet
tė mbėshtetet fort pėr formimin e familjeve tė shėndosha.
Pėr shumicėn e shqiptarėve ka qenė tė panjohura familjet me
njė prind qė gjatė viteve tė tranzicionit janė duke u
pėrhapur nė mėnyrė tė rrufeshme duke u mohuar shumė
fėmijėve tė drejtėn pėr njė jetė tė qetė dhe nė harmoni
familjare me tė dy prindėrit.
Dėshira pėr tė punėsuar fėmijėt qė tė vegjėl mund tė jetė
mė shumė prej prejardhjes fshatare ku fėmija natyrshėm
merret me punė bujqėsore, por nė qytet kjo bie mė shumė nė
sy.
Konica mė shumė vė re njė mungesė sensualizmi tek jeta
seksuale e shqiptarėve, nė kuptimin qė ata nuk e veshin me
shumė romantizėm periudhėn e tyre tė ēiftėzimit. Unė besoj
qė kjo e rrit edhe mė shumė hendekun ndėrmjet dy sekseve
dhe pėr kėtė arsye e bėn tėrheqjen edhe mė tė madhe. Nėse
ruajmė kėtė natyre ne do tė garantojmė qė mashkulli do tė
jetė mashkull dhe femra femėr, por nga ana tjetėr trajtimi
mė i mirė pėr zgjatje tė romantikes nė marrėdhėniet e
ēiftit do tė bėjė tė respektohet mė shumė gruaja dhe tė mos
kalohet aq shpejt nga marrėdhėniet burrė - grua nė
marrėdhėniet burrė - nėnė e fėmijės dhe amvisė.
E drejta pėr respektim tė jetės private, tė korrespodencės
dhe shtėpisė sė tjetrit
Kurioziteti i tepruar qė ndoshta kryesisht vjen nga
prejardhja fshatare e shumicės sė popullsisė ėshtė njė e
metė e madhe qė e vėnė re tė huajt qė na kanė vizituar
kohėt e fundit. Pjesa mė e qytetėruar mundohet tu
shpjegojė pjesės tjetėr qė nuk duhet tė pyesė rreth jetės
apo zgjedhjeve personale tė tjetrit, tė ardhurave. Nuk janė
tė rralla rastet kur pjesė e luftės politike apo mediatike
janė bėrė edhe elemente tė jetės personale tė tjetrit.
Ėshtė detyrė e shkollės, por edhe e mediave qė tė edukojnė
popullsinė me respektin ndaj sė drejtės pėr jetė private tė
secilit.
Pėrcaktimi nė kanun se shtėpia e shqiptarit ėshtė edhe e
mikut krahas vlerės pozitive ka edhe anėn negative sepse
ai qė e quan veten mik nuk dallon dot kufijtė e vet dhe e
quan fyese pėr tė, kur dikush do tė ruajė privatėsinė edhe
kur bėhet fjalė pėr marrėdhėnie tė ngushta shoqėrore.
Liria e ndėrgjegjes, e fesė, opinionit, shprehjes, e
grupimit nė shoqata dhe e mbledhjeve
Bashkėjetesa fetare e shqiptarėve dhe dalja me kombėsinė
shqiptare si tipar kryesor tė personalitetit, para se ti
pėrkasė njė besimi tė caktuar ėshtė baza mė e mirė
mbėshtetėse pėr respektim tė mendimit tė tjetrit, por kjo
nga ana tjetėr mund tė pėrkthehet edhe nė njė mungesė
besimi tė sinqertė nė idealet e tjetrit, gjė qė shoqėrohet
me individualizėm tė theksuar dhe mungesė organizimi. Nuk
ėshtė e rastit se pse sot organizimet e shoqatave me
shqiptarė tė Shqipėrisė politike janė kaq tė pakta nė
emigracion. Nuk ėshtė e rastit pse partitė, shoqatat dhe
mediat janė kaq tė shumta dhe kurrė nuk e kalojnė njė numėr
tė vogėl anėtarėsh. Puna nė grup ėshtė njė gjė qė rrallė
vihet re sinqerisht. Pra, tipari i individualitetit apo i
mungesės sė besimit nė ideal kthehet nė qindra forma
negative tė organizimit apo funksionimit tė shoqėrisė. Ja,
pse edhe pas 15 vjetėve lėvizja sindikaliste (e drejta pėr
organizim) ėshtė e dobėt. Edhe ajo qė ėshtė formuar nuk
ėshtė e vėshtirė tė pėrēahet ose dėmtohet nga qeverisja
qėndrore.
Kundėr ndalimeve arbitrare
Po sa tė pamėshirshėm qė janė njė pjesė jo e vogėl e
popullsisė nė vetgjyqėsi, kujtojmė hakmarrjen dhe
gjakmarrjen, aq edhe tė mėshirshėm janė kur bėhet fjalė qė
dikush tė dėnohet ligjėrisht. Nuk janė tė rralla rastet qė,
kur vjen puna pėr tė dėnuar dikė, pėr tė finalizuar
pėrpjekjet e shoqėrisė pėr tė vendosur rregullin, dalin
keqardhjet dhe mbrojtjet apo zbutjet e dėnimit nė mijėra
forma, njė ndėr tė cilat edhe korruptimi i gjyqėsorit. Ja,
pse edhe nė luftėn politike njerėzit besojnė mė shumė nė
vrasjen morale me anė tė deklaratave shpesh tė pa
mbėshtetura nė fakte se sa ēuarjen nė dyert e prokurorisė
apo gjykatės. Krahas anės negative, ky lloj mentaliteti i
shkon shumė pėrshtat kėrkesės pėr tė mos e ndaluar
arbitrarisht dikė. Kohėt e fundit ndjeshmėria ndaj kėtyre
fenomeneve ka ardhur duke u rritur dhe shteti po bindet
tė sillet me rregulla.
E drejta pėr tė marrė pjesė nė jetėn shoqėrore dhe tė
komunitetit
Mund tė mbėshtetemi pozitivisht tek njė bindje e
shqiptarėve qė pas dėnimit, njė i burgosur mund ti kthehet
normalisht jetės kundėr mentalitetit mbizotėrues nė vende
tė tjera Ai qė ka qenė njė herė kriminel, mbetet gjithnjė
i tillė. Kjo ėshtė njė shtysė e mirė pėr tė mbėshtetur
pėrpjekjet e shoqėrisė pėr integrimin e pjesės sė dėnuar.
Nuk ėshtė e lehtė tė bindėsh punėdhėnėsit shtetėror dhe
privat pėr tė drejtėn e secilit pėr tė patur shanse tė
barabarta. Kėrkimi i dėshmisė sė penalitetit nga ana e
shumė punėdhėnėsve nuk ėshtė gjithmonė i pėrligjur.
Prezumimi i pafajėsisė
Tjetri nuk tė vret kot. Nuk ka shprehje tjetėr qė tė
dėmtojė aq shumė reagimin qytetar ndaj aktit tė vrasjes dhe
marrjes sė jetės. Kjo tregon se pėr njė pjesė jo tė vogėl
tė njerėzve nuk ka fare rėndėsi tejkalimi i sė drejtės, apo
provimi i fajėsisė.
Liria e organizimit
Konica vlerėson se shqiptarėt vuajnė nga mungesa e
idealizmit. Rrallė idetė e mėdha pėrqafohen nė mėnyrė
anonime, pra pa emėr, ashtu si bėhet me njė dhuratė qė i
hiqet ēmimi. Me shumė vėshtirėsi njerėzit po bashkohen edhe
pėr ēėshtje mjaft tė prekshme siē janė mjedisi, apo kushtet
e tjera si komunitet. Vullnetarizmi qė dikur nuk ishte
vullnetar sot thuajse mungon fare. Njė pjesė e mirė e
njerėzve e kanė mė tė lehtė tė falin para se tė dhurojnė
kohė dhe pėrpjekje nė dobi tė ēėshtjeve me vlerė shoqėrore.
Me shumė zgjuarsi njė gazetar i kėrkoi njė drejtuesi
sindikate arsimi: Mendoni se duhet qė sindikata tė ēohet
nė grevė vetėm pėr para?! Ne nuk kemi parė gjithė kėtyre
viteve qė tė ngriheni pėr kushte tė punės apo pėr ēėshtje
tė shkollės nė pėrgjithėsi! Kėto janė deformime tė
personalitetit qė ēojnė edhe nė deformime tė jetės sė
pėrbashkėt shoqėrore. Fillesat e ngacmimeve qytetare nė
kėtė drejtim po i bėjnė disa media duke sensibilizuar
qytetarėt pėr aksione tė pėrbashkėta nė ndihmė tė njerėzve
nė nevojė. Rastet e reagimit masiv ndaj njė vrasjeje siē
ndodh jo rrallė nė vendet perėndimore ende janė mjaft tė
vogla. Ato janė tė vogla edhe nė media.
E drejta pėr tė punuar nė kushte tė pėrshtatshme dhe pėr
punė tė barabartė tė marrė pagė tė barabartė
Unė mendoj se bujaria e shqiptarėve e pėrmendur dhe e
vėrtetuar, dėshira e tyre pėr tė parė me dinjitet tė
afėrmin mund tė jetė njė bazė e mirė qė ti bėjė
punėdhėnėsit mė tė shpejtė nė thithjen e kėrkesave tė
ligjit nė trajtimin e punonjėsve tė tyre. Varfėria,
konkurrenca dhe rreziqet e biznesit mund tė bėjnė punėn e
tyre, por nė pėrgjithėsi pėr njė shqiptar qė e ka vėnė nė
terezi biznesin e vet unė mendoj se nuk duhet tė ketė
shumė vėshtirėsi qė ta bindin pėr njė trajtim shumė tė mirė
tė punonjėsve tė tij. Megjithatė dėshira pėr ti takuar sa
mė shpejt aristokracisė mund tė bėjė qė tė harrohet
detyrimi qė secili ka nevojė pėr njė jetė dinjitoze, pra
edhe tė punėsuarit.
KosoVA NĖ SHTRATIN E VDEKJES
Nė artikujt e mėparmė nė mediat elektronike i kam paraēitur
pikpamjet e mija lidhur me procesin e negociatave ku njera
nga temat e radhės nė mes dy grupeve negociatore do tė jetė
edhe decentralizimi.Decentralizim nė Kosovė nuk mund tė ket
pa njohjen e shtetit tė Kosovės pėr arsye tė shumta e njera
ndėr to ėshtė edhe ajo se : duhet tė dihet se kush bėnė
decentralizimin.Decentralizim mund tė bėjė vetėm shteti nė
njėsitė administrative tė vetat apo nė njėsit e veta qė
gjenden nėnė sovranitetin e atij shteti.Nė rastin e Kosovės
decentralizim nėnkupton kantonizim,ēė do tė thot coptim tė
njėsive teritoriale tė saja.Pra kjo nėnkupton se
decentralizimin e bėnė shteti Serbo/Malazez nė trojet
etnike shqiptare.Vet procesi i decentralizimit ėshtė
propozuar,amandamentuar,nga vet kuvendi i serbisė e ėshtė
pėrkrahur nga ndėrkombėtarėt dhe vendorėt,pa pėrfillur dhe
analizuar sa duhet pasojat negative tė vet kėtij procesi
fashizoid.Nėse procesi i
decentralizimit/kantonizimit/realizohet nė tėrsi,atėhere pa
u hamendur mund t`iu garantoi se kosova nė mbarim tė vitit
2006, do tė shtrihet nė SHTRATIN E VDEKJESĖ, ēė do tė thotė
se:Kosova do tė mbetet koloni e Serbisė me njė tė drejtė tė
njohjes sė njė autonomie,mbrenda sė cilės do tė ket apo
krijohen edhe miniautonomi tė lidhura me urat lidhėse
komunale tė tė gjitha nuansave:juridike,politike,ekonomike
etj.Pra Kosova me kėtė proces tė
decentralizimit/kantonizimit/mbetet njė autonomi mbrenda sė
cilės do tė ketė edhe miniautonomi tjera.Pra Kosova nė kėtė
mėnyrė do tė humb njėher e pėrgjithmonė njėsinė e vet
teritoriale tė pėrcaktuar me kushtetutėn e vitit 1974.Pra
tė jem mė i kjartė, me kėtė mėnyrė tė rikonolizimit serb
shqiptarėve tė Kosovės do t`iu treten andrrat e kamotshme
pėr liri,pavarėsi dhe bashkim kombėtar.
Sa pėr ilustrim po e paraqes njė shkrim tė huazuar nga
http://www.albaner net,me titull:PLANI I"NEGOCIATAVE"MĖ PAK
SE MĖ
1974
Nėse gjer tani ke pasu
dyshime rretth mendermethanė negociatave me Serbinė,
tashti mund ta flesh mendjen pse ta vrash mendjen kot,
kur mund ta dish tė vėrtetėn. Lėvizja Vetėvendosje! ka
arritur ta shti nė dorė planin sekret tė qeverisė kukull tė
Unmikistanit pėr copėtim etnik e cenim tė tėrėsisė
territoriale tė Kosovės, i cili lexo, e mbetu pa mend!
do tė jetė platformė e palės shqiptare (!) nė mendermethanė
negociatat me Serbinė.
Ajo qė kemi nė dorė ėshtė pak mė e zezė se qė ia ka marrė
mendja publikut shqiptar, madje edhe kundėrshtarėve mė tė
flaktė tė negociatave. Nė planin sekret parashihet njė
reformė largvajtėse tė pushtetit vendor, pėrfshirė
ribėrjen e hartės komunale, shpikjen e komunave tė reja
minoritare, ndėrlidhjen e tyre tė posaēme, diskriminimin
ligjor kundėr shumicės shqiptare nė tė gjitha lėmitė kyēe,
si dhe mekanizma tė paluajtshėm kushtetutarė pėr veto
absolute tė Beogradit ndaj tė gjitha vendimeve tė ardhshme
tė Kosovės. Ky rirregullim i Kosovės, komplet konform
kėrkesave serbe, i ofrohet Serbisė nė shkėmbim tė pranimit
formal tė njė pavarėsie, e cila, pra, do tu jepte
shqiptarėve mė pak autonomi se kushtetuta jugosllave e
vitit 1974!
Plaforma pėr pushtetin lokal nė Kosovė mban datėn 15
janar 2006 dhe mban mbishkrimin Sekret zyrtar. Ai ėshtė
njė dokument 6-faqėsh i ndarė nė 6 krerė e 36 pika,
autenticitetin e tė cilit Lėvizja Vetėvendosje! e ka
konfirmuar nga dy burime tė pavarura prej shoshoit.
Qė nė kreun e parė, atė pėr caqet e reformės, e nė mėnyrė
konsekuente gjer nė fund tė dokumentit, qeveria kukull e
Unmikistanit shkel me tė dy kėmbėt mbi konceptin modern tė
shoqėrisė civile, qė i trajton tė drejtat dhe obligimet e
qytetarėve pavarėsisht prej etnicitetit. Nė vend tė tyre,
plani mbėshtetet pothuajse i tėri mbi konceptin e tė
drejtave komunitare tė etnive. Meqė tėrė reforma e
pushtetit komunal ėshtė menduar tė bazohet mbi kėto ide, e
komunat mendohet tė kenė mėvetėsi largvajtėse, del se
identifikimi dhe seleksionimi etnik i qytetarėve do tė jetė
kriteri kyē pėr punėsim, banim, planifikim urban e
shfrytėzim tė tokės, arsim, shėndetėsi, rregullim tė
infrastrukturės, lėshim tė lejeve pėr biznese, polici,
gjyqėsi me emėr, nė tė gjitha ato 33 lėmi qė ėshtė
menduar tu lihen nė dorė komunave.
Sa pėr shembull:
§ 1 pika 1.3 qė e ligjėson parimin e kolektivizmit dhe
identifikimin e seleksionimin etnik tė qytetarėve:
Reforma e pushtetit lokal... do ta afirmojė respektin pėr
identitetin etnik, kulturor, gjuhėsor dhe fetar tė
komuniteteve...
§ 2 pika 2.2 qė e kthen kėtė parim nė bazė tė rregullimit
administrativ tė Kosovės:
Organizimi i ardhshėm territorial i Kosovės vėmendje tė
veēantė do ti kushtojė interesave tė veēanta tė
komuniteteve pakicė... Do tė krijohet njė numėr shtesė edhe
i komunave shumetnike me shumicė lokale nga pjesėtarė tė
komuniteteve pakicė.
§ 3 pika 3.2 qė e ligjėson diskriminimin e shumicės
shqiptare nė fushat kyēe tė jetės:
Deri nė arritjen e njė niveli tė akorduar [?] tė
pėrfaqėsimit tė minoriteteve, do tė vazhdojė zbatimi i
afrimeve afirmative dhe diskriminimit pozitiv, qė synon
punėsimin e anėtarėve tė komuniteteve tė nėnpėrfaqėsuara.
§ 4 pika 4:1 qė e saktėson veton e Beogradit ndaj tė gjitha
vendimeve tė ardhshme tė Kosovės:
Tė gjitha ligjet e lartpėrmendura... do tė miratohen vetėm
duke pėrfshirė shumicėn e Anėtarėve tė Kuvendit nga
komunitetet pakicė.
Vazhdojnė dy pikat e kombinuara, qė e saktėsojnė pozitėn e
Kosovės si koloni tė Beogradit:
§ 4 pika 2:Aktet normative komunale qė ndikojnė
drejtpėrdrejt nė kulturėn, pėrdorimin e gjuhės, arsimin,
dokumentet personale dhe pėrdorimin e simboleve do tė jenė
subjekt i klauzolės sė interesit vital qė synon
parandalimin e mbivotimit tė komunitetit pakicė...
§ 4 pika 4:3:
Gjuha serbe dhe alfabeti do tė vazhdojė tė mbetet njė
gjuhė zyrtare nė tėrė territorin e Kosovės dhe nė tė gjitha
nivelet administrative e gjyqėsore.
§ 5 pika 5:1 qė e ligjėson krijimin etnitetit serb
pėrbrenda Kosovės:
Komunat do tė kenė tė drejtėn tėbashkėpunojnė dhe tė
krijkojnė partneritet me komunat tjera tė Kosovės, qė tė
kryhen detyra tė interesit tė pėrbashkėt...
Pra, kosovaristėt kėrkojnė ano Domini 2006 mė pak pėr
Kosovėn se sa qė ofronte kushtetuta jugosllave e diktatorit
Tito nga vitit 1974. Pėr dallim prej planit tė qeveritarėve
kukull tė Unmikistanit, kushtetuta e vitit 1974 sė paku
sy e faqe botės! e vėrente dallimin zhvillimor mes
Kosovės dhe viseve tjera tė federatės dhe i identifikonte
shqiptarėt si palė qė kėrkonte pėrkrahje. Ajo nuk sajonte
komuna tė shpifura pėr hir tė pakicės serbe dhe, pėr mė
tepėr, ia kufizonte ca Beogradit tė drejtėn e vetos
absolute ndaj ēdo vendimi nė Kosovė. Ēėshtė mė e
rėndėsishmja, kushtetuta jugosllave e 1974 nuk e sajonte
njė entitet serb pėrbrenda Kosovės, tė afirmuar
ligjėrisht, e tė gatshėm pėr shkėputje qysh nė rastin e
parė.
Ia vlen tė shtohet se ky plan i marionetave tė
Unmikistanit, ndonėse abdikon komplet prej parimit qytetar
dhe i kthehet atij komunitar etnik, nuk i pėrmend fare
paralelet e natyrshme mes komunitetit serb nė Kosovė dhe
atij shqiptar nė Luginėn e Preshevės. Nė kėtė pikė dhe
vetėm nė kėtė pikė! vleka si duket parimi i qytetarisė nė
Kosovė.
Dikush mund tė pyetet, athua pse Unmikistani kryen atentat
mbi parimin modern tė qytetarisė liberale, pėr ta promovuar
diskursin e vjetėruar komunitar me identifikim e
seleksionim etnik tė qytetarėve.
Kur do ta zbardhėsh njė krim, duhet kėrkuar sė pari
motivin. Kush fiton, e kush humbet, nga zgjidhja e
propozuar prej lakejve tė Unmikistanit? Respektimi i
qytetarisė liberale nė kėtė kohė e hapėsirė i shkon
natyrshėm mė shumė pėr shtati ideologjisė demokratike
shqiptare, qė synon vetėvendosje. Ndėrsa zgjidhjet e moēme
komunitare i shkojnė natyrshėm pėr shtati nacionalizmit
primitiv serb. Motivi i vetėm i Unmikistanit ėshtė pra tua
garantojė nacionalistėve serbė dominancėn mbi kombin
shqiptar, duke e vrarė zgjidhjen qė herdokur do ti hapte
udhė vetėvendosjes nė Kosovė e raporteve tė reja tė forcės
nė Siujdhesėn Ilirike.
Sikur proijėsit shqiptarė, Rugova i ndjerė, Thaēi, Kosumi,
Daci & Co. ta kishin patur mendjekthjelltėsinė dhe forcėn e
vullnetit qė e kėrkon ky moment historik, njė plan kobzi si
ky as nuk do tė konceptohej, pa lėre mė tė shkruhej nė
letėr. Me kėso mbrojtėsish, ēu duhet shqiptarėve armiku...
Sabri Selmani,jurist
Kiel-Gjermani
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
PARADHĖNIE PĖR KTHIM BORXHESH
Nuk e kam zakon as dėshirė qė tu mbetem borxh atyre qė
marrin mundimin tė mė pickojnė me trillimet e gjepurat e
tyre mistrece pėr veprimtarinė time politike e diplomatike,
ose pėr aftėsitė e mia nė kryrjen e punėve qė mė kanė
takuar, ose qė mė ka pėlqyer tė merrem me to. E kam bėrė si
praktikė qė edhe kur jam shumė i zėnė e nuk merrem dot me
nge me ngacamanėt e pacipė, tu jap njė paradhėnie pėr
borxhin qė kam qejf tu kthej dhe nė njė kohė tjetėr tė
paguaj mė bujarisht me monedhėn qė meritojnė mistrecllėkun
e tyre. Kėshtu do tė bėj edhe me dy ngacamanėt mė tė fundit
nė kohė, tė cilėve edhe mė parė u kam dhėnė shpėrblimin si
e kanė kėrkuar nė polemikat me ta. E kam fjalėn pėr
estradaxhiun e kohės sė komunizmit Pėllumb Kulla, qė tani
ėshtė bėrė shakaxhi i politikės dhe diplomacisė dhe pėr
avokatin e dalldisur pas grekofilisė, Ilir Malindin.
PĖLLUMBI I SHAKAVE BIE NGA KULLA E DIPLOMACISĖ
Me Pėllumb Kullėn para disa vitesh kam bėrė replika tė
gjata me natyrė politike dhe diplomatike. Atėherė e
ngacmova unė i pari se nuk durohej gjithė ajo marrėzi qė
derdhte nė gazeta Pėllumb Kulla pėr tė mbrojtur aksionin e
Genc Pollos pėr tė larguar Sali Berishėn nga kreu i PD-sė
(vitit1999) dhe pėr tė marrė kryesinė e kėsaj partie, as
tralalatė e Pėllumbit pėr tė vleėrsuar lart krijimin nga
Pollo tė PDR-sė. Tani pas disa vitesh Genci ėshtė rikthyer
si sheleg i butė nė mrizin politik tė Sali Berishės dhe nuk
ka nevojė pėr ndonjė qen tė sertė tė lehė qė ta ruajė atė
si delen e humbur. Prandaj dhe Pėllumb Kulla duket ka
heshtur pėr kėtė. Pėllumb Kulla hesht edhe pėr shkėrmoqjet
e njėpasnjėshme tė partisė sė Pollos, nga e cila u largua
edhe dashi i kėmborės, Nard Ndoka. Kulla nuk thotė se si
ndodhėn kėto punė, pse duheshin bėrė ato eksperimente tė
kota. Kjo heshtje nuk prish ndonjė gjė se edhe po tė fliste
asgjė tė menēur Pėllumbi nuk do tė thoshte, sikurse nuk ka
thėnė gjė tė menēur nė rastet e tjera kur ka bėrė shakara
pėr politikėn e diplomacinė. Ndryshon puna kur zografis
tregime nė dialekt korēar pėr halle diasporistėsh nė
Amerikė.
Por Pėllumb Kulla duket ėshtė mėsuar tė kruhet herė pas
here sa pėr humor edhe nė qoshet e mureve tė politikės e tė
diplomacisė, se vetėm me punė estradash individuale nuk e
kalon dot kohėn. Nė muajin prill 2006 nė Shekulli u
botuan shkrimet e Kullės A ka pasur ndonjėherė diktaturė
tek ne? dhe Nė vend tė diktaturės na qenka pėrmbysur
parajsa. Nuk kam ndėrmend tė merrem shumė me vėrdallosjet
humoreske tė Kullės rreth gėrmadhave tė kalasė sė rrėzuar
tė diktaturės se u ka ikur lezeti mburravecėrive
publicistike reth kėsaj tematike. Pėr atė pyetjen e parė do
tė vija nė dukje thjesht se gjithkush e di qė tek ne ka
pasur diktaturė, madje tė egėr, pėrderisa ka pasur dhe
shakaxhij tė kėsaj diktature si Pėllumb Kulla. Lolot kanė
qenė gjithnjė shenja tė sundimit tiranik. Edhe njerėzit e
artit tė humorit nė diktaturė pėr fatkeqėsinė e tyre kanė
qenė tė detyruar mė shumė se nėpunėsit e administratės tė
jenė njė pasqyrė e diktaturės, tė hyjnė nė kallėpet qė
pėrgatiteshin pėr ta dhe tė qėndronin si delja nėn
gėrshėrė, tė ishin shumė tė kujdesshėm se pak tė bėnin mė
qesharake atė qė duhej kritikuar, ose njė herė tė mos
gjenin humorin gudulisės qė i duhej tiranit e pėsonin keq.
Pėllumb Kulla duhet ti dijė mė mirė kėto dhe tė mos e bėjė
fare pyetjen A kemi pasur ndonjėherė diktaturė, as tė mos
hiqet sikur vetėm ai nuk paska tė ngopur me sulme kundėr
diktaturės.Pėllumbi kėtė duhej ta dinte mė mirė se unė qė
nė atė kohė isha diplomat, por jo shakaxhi diplomacie si
Pėllumbi nė kohėn e demokracisė.
Nė atė shkrimin e dytė qė ėshtė botuar mė 14 prill 2006
Kulla i ėshtė kthyer edhe njė herė atij merakut tė madh qė
kishte para 7 viteve pėr tė njollosur sado pak tė kaluarėn
time diplomatike. Veēse kėsaj radhe Pėllumbi ėshtė
shakaxhi-hileqar se helbete ka mėsuar mė shumė dinakėrira
gjatė jetės sė emigrantit tė kafeneve nė Amerikė. Pėllumbi
pa pėrmendur emėr ka shkruar :Njė diplomat i viteve 1980
reagoi njė herė ndaj njė shkrimit tim kur flisja pėr
dallimet e detyrave tė sotme me ato tė djeshmet qė kanė
qenė para diplomatėve shqiptarė. Ai mu kundėrvu duke
derdhur njė lumė konsideratash me kurrikulumet e pasura e
tė ndritura tė njerėzve tė caktuar nga Enver Hoxha nė
shėrbimin diplomatik. Kėtė e kam bėrė unė dhe do ta bėj
pėrsėri sa herė tė dalin shakaxhinj sharlatanė, ish kllounė
, jo diplomatė, tė regjimit tė Enver Hoxhės, siē ka qenė
Pėllumb Kulla, qė vetėm se i caktuan nė poste diplomatike
pa pasur fare haber nga diplomacia pėrgojojnė ata burra tė
zotė e tė ndershėm qė kam njohur unė nė shėrbimin
diplomatik tė kohės sė Enverit. Pėllumb Kulla atyre nuk u
arfrohet as tek gishti i vogėl i kėmbės diplomatike dhe tek
karakteri njerėzor mė kėto palaēollėqet qė ka bėrė e bėn
gjoja nė emėr tė diskreditimit tė kohės sė diktaturės.
Ēfarė pret vallė Pėllumb Kulla qė unė tia shtjelloj fije
pėr pe se si njė shakaxhi i kohės sė diktaturės me biografi
jo aq tė mirė pėr stndartet e komunizmit arriti ta merrte
kėtė profesion e detyrė nė saje tė ndihmės se
ish-zėvendėministrit tė Sigurimit nga ana e tij, Mihallaq
Ziēishti?
Pėllumb Kulla mė drejtohet mua pa mė zėnė emrin se nuk
pėrmendkam ndonjė gjė tė veēantė pėr detyrat qė kryenin
diplomatėt e asaj kohe nė shėrbim tė politikės
ultraizolacioniste qė kishte vendosur Shqipėrinė kundėr
SHBA, Kinės, Japonisė etj. I mjeri diplomat i shakave nuk e
di e nuk e merr dot as me mend se marrėdhėnie tė mira kisha
unė nė OKB me ambasadorėt e Japonisė e tė shumė e shumė
vendeve me tė cilat ende nuk kishim marrėdhėnie
diplomatike, me pėrjashtim tė atyre shteteve qė ishte
shprehimisht e ndaluar. Unė kam pėrmendur shpesh se ēfarė
bėnin diplomatėt e asaj kohe, por Pėllumb Kulla nuk lexon e
duket nuk kupton se ka vetėm njė parim tė fodulloset. Nė
atė kohė kur unė isha pėrfaqėsues nė OKB ka pasur punė mė
shumė se kur ky post i mbeti Pėllumb Kullės, sepse
Shqipėria kishte vėrtetė njė fizionomi tė sajėn. Nė ato
vite ka pas ēėshtje mjaft tė rėndėsishme e delikate pėr tė
cilat Shqipėria mbante qėndrim sipas mendjes sė saj e jo
duke kopjuar qėndrimin e dikujt tjetėr dhe qėndrimet e
Shqipėrisė ndiqeshin me interes si gjė e veēantė nga tė
tjerėve. Pėllumb Kulla me siguri ende nuk e di se si ishte
ēėshtja e rivendosjes sė tė drejtave tė Kinės nė OKB nė ato
kohė nė tė cilėn Shqipėria luante rol kryesor, sic ishte
ēėshtja e luftės nė Vietnam, nė Kamboxhia, ēėshtja e
Qipros, ēėshtja Palestinės dhe e Lindjes sė Mesme, e luftės
Irak-Iran e ndėrhyrjes sovjetike nė Afganista, e
revolucionit iranian, e luftės sė Anglisė e Argjentinės
pėr ishujt Malvine (Folklend), ēėshtja e prishjes sė
marrėdhėnieve tė Shqipėrisė me Kinėn , ēėshtja e
demonstratave nė Kosovė nė vitin 1981 e plot ēėshtje tė
tjera pėr tė cilat Shqipėria kishte njė fjalė tė sajėn tė
veēantė pėr tė thėnė, njė qėndrim tė sajin pėr tė mbajtur
dhe nuk ishte bisht e papagall i askujt. Pėllumb Kulla nuk
e ka provuar kėnaqėsinė tė pėrfaqėsonte njė politikė tė
tillė shtetėrore, edhe pse ajo mund tė ishte e njė regjimi
qė pėr popullin e vet sillte mjaft tė kėqija. Pėllumb Kulla
njeh vetėm kėnaqėsinė e pėrfaqėsimit bosh, kukull tė njė
kohe kur nuk kishte mė praktikisht politikė shqiptare me
fizionomi tė pėrcaktuar. Pėllumb Kulla di vetėm kėnaqėsinė
e kalimit nga shakaxhiu i diktaturės nė rolin teatral tė
pėrfaqėsuesit kallp tė politikės kallpe. Prandaj nuk mund
tė vlerėsojė ata burrat e sė kaluarės nė diplomacinė
shqiptare pėr tė cilėt jam shprehur shumė pozitivisht unė
kur i krahasoj me njė hiē si Pėllumb Kulla.
Pėllumbi i estradve komuniste ka shkruar me inat: Ai i
quan kolegėt e tij tė atėhershėm diplomatė tė pėrsosur. Po
ti krahasoj me diplomacinė e Pėllumb Kullės pa tjetėr
kėshtu ka qenė shumica e kolegėve tė mi tė atėhershėm.
Pėllumb Kulla nuk ėshtė i aftė tė gjykojė pėr ata. Pėr tė
zbatuar detyrat e diplomacisė enveriane tė asaj kohe
duheshin shumė mė tepėr aftėsi diplomatike se pėr tė
zbatuar detyrat e njė diplomacie tė sotmė pa bosht e pa
shtyllė kurrizore, pa kokė e pa bisht, ku secili bėn sipas
qejfit. Fatkeqėsia e Kullės ėshtė pikėrisht ajo qė ai nuk
arrin tė kuptojė se duheshin aftėsi diplomatike pėr tė
zbatuar detyrat shtetėrore nė diplomaci tė vėshtirė pėr
dekada tė tėra tė njė shteti me pozitė shumė tė vėshtirė
nė botė, pozitė qė mė shumė ia kishin imponuar se e kishte
zgjedhur vetė diktatura shqiptare, sikurse i bien shkurt
shakaxhinjtė e diktaturės qė kujtojnė se mjaftojnė
mallkimet pėr kėtė diktaturė pėr tu treguar i menēur.
Pėllumbi po e rrėzon vetė kullėn e shakave qė bėnte pėr ti
shėrbyer diktaturės. Kulla asnjėherė nuk ka pas kėllqe tė
ngjisė tė pėrpjetėn e diplomacisė profesionale, sepse
detyra e tij ishte tė zvarrisej nė diplomaci. Kulla le tė
kėnaqet duke bėrė kulla vetėmburrje nė tregimtari
humoreske, po jo nė kritikėn pėr diktaturėn se nuk i shkon
aq shumė sikur tė ishte ndonjė qė kaloi dekada nėpėr
burgje.
Kritikat e Kullės pėr diplomacinė e sė shkuarės duket kanė
frymėzuar gazetėn 55 tė thurė lėvdata tė mėdha pėr
diplomacinė qė sapo ka nisur Mehmet Elezi nė Zvicėr, si
diplomat qė do tė merret me ēėshtje ekonomike e jo me
shpėrndarje literature enveriste. Mehmetit i urojmė punė tė
mbarė dhe tė mos e zhgėnjejė Fahri Balliun. Por edhe
Mehmeti ėshtė i atij formimit tė kohės enveriste si ata
diplomatėt qė nuk i pėlqejnė Kullės, siē ėshtė edhe
ambasadori i tanishėm nė Pekim, qė besoj se ėshtė zgjedhje
mjaft e pėrshtatshme nga ana profesionale, njėri nga tė
katėr ambasadorė tė kohės sė Enverit qė vihet nė kėtė
funksion nga pushteti i PD-sė. Britmat e pushtetarėve tė
sotėm se do tė orientojnė shėrbimin diplomatik shqiptar
drejt fushės sė ekonomisė nuk e largojnė, por e afrojnė
diplomacinė e sotme me atė tė kohės sė Enverit. Atėherė
ishte funksion me rėndėsi i ambasadave trajtimi i
marrėdhėnieve ekonomike e tregtare me shtetet qė mbulonin
dhe i Ministrisė sė Jashtėme nė qendėr. Nėpėr ambasada
kishte sektor ekonomie e tregtie. Atėherė kjo kishte kuptim
real jo thjesht tingėllim propagandistik, sepse marrėdhėiet
ekonomike tė Shqipėrisė ishin krejtėsisht nė duart e
shtetit. Kurse sot sado orientim tė kenė ambasadat pėr tu
marrė me probleme ekonomike ato nuk mund ta marrin atė
funksion sepse tregtinė e bėjnė tregtarėt privatė,
problemet ekonomike i kanė marrė nė dorė mekanizmat
ndėrkombėtarė, FMN, Banka Botėrore, Bashkimi Europian e tė
tjerė. Prandaj nuk ka ndonjė novacion as nė kėtė drejtim.
Por shyqyr qė ėshtė qetėsuar e gėzuar gazeta 55 se
Mehmet Elezi si ambasador nė Zvicėr do tė jetė i detyruar
tė merret mė shumė me ekonomi se me politkė. Duket gazeta e
Balliut e ka pas njėfarė frike se mos Mehmeti, si ish
aparatēik i regjur i rangjeve tė lartė tė Partisė sė Punės,
Rinisė sė Punės dhe Zėrit tė Popullit, bėnte ndonjė tė
pabėrė e ripėrtėrinte praktikėn e diplomacisė enveriste tė
shpėrndarjes sė veprave tė Enverit. Por edhe pse Mehmeti do
tė merret me ekonomi dhe nuk do tė furnizohet nga Tirana me
vepra tė Enverit, Fahriu nuk duhet tė humbasė vigjilencėn
se shumicėn e atyre veprave Mehmeti i ka mėsuar pėrmendėsh
dhe mund ti citojė nė biseda pa dashje. Kėtė vigjilencė
duhet ta ketė dhe Pėllumb Kulla, qė me sa kuptohet u kujtua
jo pėr antienverizėm, por pėr pragmatizėm tė shajė
diplomacinė e vjetėr sa tia shtijė nė mendje Saliut se
ėshtė dhe ai qė pret pėrsėri ndonjė post diplomatik tani qė
Genci e Saliu janė pajtuar dhe Berisha mund ti harrojė tė
sharat qė i kėpuste Kulla para disa vitesh pėr tė mbrojtur
Pollon.
28 maj 2006
Abdi Baleta
AVOKAT MALINDI RIKTHEHET TEK OBSESIONET GREKOFILE
Avokat Ilir Malindi sapo ka botuar librin Lufta ime, me
njė titull qė mund tė ishte i pėrshtatshėm pėr librin e
gjeneralit Uesli Klark pėr kohėn qė drejtoi operacionet
ajorore tė NATO-s nė Kosovė, por jo pėr engledisjet e Ilir
Malindit. Megjithatė ėshtė e drejta e tij ta fryjė deri sa
tė ēahet tullumbacen e heroizmave qė paska bėrė qė mė shumė
ngjajnė me historira tė sajuara detektive.
Po merrem pak me kėtė libėr, sepse Iliri ndėr tė tjera ka
shkruar se librin e tij tė mėparshėm Kosova ėshtė e imja
e paskan adhuruar shumė lexues, madje i paska kushtuar njė
shkrim tė gjėrė edhe juristi e shkrimtari i nderuar Shpend
Topallaj dhe Vetė i madhi Ismail Kadare e ka pėrshėndetur
kėtė libėr tė pėrmasave kombėtare si dhe shumė tė tjerė
(fq.10). Iliri nuk e sqaron si duhet nėse ėshtė Kadareja qė
e ka qujtuar libėr tė pėrmasave kombėtare veprėn e
Malindit Kosova ėshtė e imja, apo ėshtė Iliri qė ka qejf
ta interpretojė kėshtu mendimin e Kadaresė. Por fundja pse
ti vemė rėndėsi kėsaj kur kemi mendimin se me ato gafa qė
bėn Kadareja nė trajtimin e ēėshtjes kombėtare shqiptare, e
me ato poshtėrsira qė bėri nė komentet e tij pėr trazirat
nė Kosovė mė 17-18 mars 2004 nuk ėshtė e habitėshme qė
vepra e Malindit Kosova ėshte imja ti ketė pėlqyer aq
shumė.
Kurse mua mė ėshtė dukur, qysh kur e lexova pėr herė tė
parė dhe mė shumė tani qė Malindi po e merr nė mbrojte mbas
kritikave qė i janė bėrė, njė nga librat mė tė ndyrė qė kam
lexuar, pavarėsisht nga titulli, sepse pėrmbajtja e kėtij
libri ėshtė njė hymnizim e hyjnizim i Greqisė, i kombit
grek dhe i politikės antishqiptare tė Greqisė. Pasi ka vėnė
si mburojė para gjoksit e si maskė para surratit vlerėsimet
e Shpend Topallajt qė pėr mua nuk kanė ndonjė vlerė dhe tė
vetė Ismail Kadaresė Iliri ka hedhur shigjetat kundėr meje
mė fjalitė: I vetmi njeri qė ka vjellė vrer, gjoja nėn
petkun e atdhetarit do tė ishte njė diplomat i dėshtuar
komunist, Abdi Baleta, i cili nė fletushkėn e tij
Rimėkėmbja si dhe nė njė libėr tė dalė tani sė fundi mė
sulmonte padrejtėsisht me keqdashje dhe ėshtė krejtėsisht i
painformuar me realitetin e atyre veprimeve qė unė kam bėrė
pėr ēėshtjen kombėtare. Ky bashkėpunėtor i Sigurimit tė
shtetit siē ėshtė akuzuar nga PD me pseudoniminStilografi
nuk ka punuar kurrė pėr tė mirėn e kombit dhe tė atdheut,
ai ka qenė njė vegėl e bindur e Sigurimit dhe nė Nju Jork
ka bėrė njė punė tė madhe antikombėtare, duke spiunuar dhe
shkatėrruar shumė lėvizje kombėtare, tė cilat luftonin pėr
vendosjen e demokracisė nė Shqipėri. Ai me sa kuptoj i
shėrben fondamentalizmit islamik, detyrė tė cilėn po e
kryen pėr mrekulli pėr tė pėrcarė lėvizjen kombėtare tė
shqiptarėve kudo ku janė. Unė nuk jam nxėnės i tij dhe tė
veproja sipas udhėzimeve tė zotit Baleta pėr tė cilin kam
pasur respekt kur luftonim bashkė nė orėt e para pėr
demokraci nė vitin 1990. Ai shtrembėron faktet dhe bėn
interpretime pa kuptim sipas oreksit tė tij baletian.
Besoj se ai duhet tė ndryshojė dhe tė punojė sinqerisht jo
pėr ego vetiake, por pėr tė mirėn e tė gjithė shqiptarėve.
Patetiku Ilir Malindi nė fjalitė e mėsipėrme nuk ka fshehur
dot se kujt i shėrben dhe me kė ėshtė nė njė vijė politike
dhe agjeturore. Unė kurrė nuk kam pasur respekt pėr tė ,
sepse nuk e kam njohur deri kur lexova njė libėr tė tij tė
pėshtirė. Ai e braktisi shumė shpejt Shqipėrinė pėr tu
bėrė i birėsuar i Greqisė dhe rikthimi i tij nė Shqipėri mė
shumė tė bėn tė dyshosh pėr misionin e tij tė ri se pėr
zhgėnjimin e tij nga grekėt. Pėrsa i pėrket atdhetarisė qė
pretendon ėshtė fyerje pėr kėtė fjalė qė ta pėrdorė si
maskė njė njeri qė ka braktisur Shqipėrinė nė kohė
zhvillimesh tė vrullshme pėr tė shkuar tė stėvitej nė Greqi
si tė bindte shqiptarėt se duhet ta duan Greqinė si veten e
tyre. Nuk e kam pasur ndonjėherė dhe nuk kam dashur kurrė
ta kem nxėnės se nxėnės tė tillė e turpėrojnė mėsuesin e
tyre nėse ėshtė fjalė pėr mėsime tė mbara. Se ēfarė ka bėrė
Ilir Malindi nėpėrmjet punėve tė tij agjenturore pėr kombin
shqiptar sigurisht qė nuk e di, sepse sjam marrė me kėtė
ēėshtje, por di atė qė ka bėrė Ilir Mlindi kundėr kombit
shqiptar me librin Kosova ėshtė e imja, qė pėrmban
mesazhin Shqipėria duhet tė jetė e Greqisė. I pėlqen apo
jo Malindit unė bėj intepretimin tim pėr atė libėr dhe nuk
e ēaj fare kokėn se i paska pėlqyer Ismail Kadaresė.
Kush ka lexuar serinė e shkrimeve tė mia
Kundėrshpifografi, tė botuar gjatė vitit 2002 nė
Rimėkėmbja, njė pjesė e tė cilės ėshtė pėrfshirė nė librin
prej 500 faqesh me tė njėjtin titull botuar nė vitin 2005,
nuk ka nevojė tia them unė nė kėtė shkrim pėr tė kuptuar
se pjesa e cituar mė sipėr nga libri i Ilir Malindit ėshtė
njė kopjim pup kėtu e pup atje nga palolibri i botuar nė
dhjetor 2001 me emrin e Kastriot Myftarajt,
Nacional-islamizmi islamik, Baleta e Feraj. Malindi tani
ėshtė thjesht njė kopje e zhubravitur e Myftarajt tė vitit
2001.
Nė Kundėrshpifografi kam shtjelluar hollėsisht se ku e
kanė burimin, kur janė lėshuar pėr herė tė parė dhe nga
kush, sa e si janė pėrsėritur e nga kush tė gjitha ato
akuzat e stėrkonsumuara qė i ka pėrsėritur edhe njė hėrė
Ilir Malindi. Ky Iliri e pohon se ėshtė nė dijeni tė
shkrimeve dhe tė librit tim Kundėrshpifografi dhe
pėrderisa pėsėrit tė njėjtat marrėzira qė unė tashmė i kam
bėrė fėrtele me fakte e arsyetime tė pakundėrshtueshme,
tregon se ai ose ka mangėsi tė theksuara intelektuale pėr
tė kuptuar gjėrat si janė, ose ka verbėri antishqiptare sa
bėn tė vetat gafat e marrėzitė e thėna nga tė tjerė para
tij qė unė i kam hedhur poshtė, ose pastaj ata qė
urdhėrojnė vrasės me pagesė nė publicistikė si Kastriot
Myftaraj kėsaj herė kanė pėrdorur Ilir Malindin, sepse edhe
ky e ka lakun nė qafė e nuk u bėn dot naze.
Ėshtė shumė e vėrtetė qė unė ka kam shkruar shumė ashpėr
dhe me indinjatė tė thellė kundėr grekofilisė paranojake
dhe njė dashurie patologjike pėr gjithēka greke qė kam vėnė
re nė librin e Ilir Malindit Kosova ėshtė e imja. Nuk po
pėrsėris se ēfarė kam shkruar sepse do tė jetė mė mirė ta
ribotoj atė qė ėshtė shkruar pėr ata qė nuk e kanė lexuar,
ose u ka dalė nga mendja. Malindi ka spekuluar duke
pėrdorur pėr librin e tij titullin Kosova ėshtė e imja.
Ka pėrdorur Kosovėn si maskė pėr tė hedhur pėr publikun
shqiptar helmin e tij grekofil e grekoservil. Atij
palolibri, edhe pse ka nė faqet e tij pėrmallime e
pėrbetime pėr Kosovėn, qė nga Greqia ku kulloste mirė Iliri
nė kohėn kur e shkuante, i pėrshtatej njė titull tjetėr
Ilir Malindi ėshtė kokė e kėmbė i Greqisė.
Nė qoftė se ka pasur vėllezėr kosovarė qė e kanė ngrėnė
mashtrimin e Ilir Malindit se i digjej zemra fort pėr
Kosovėn nė kohėn qė ai kėndonte himne pėr Greqinė e pėr
grekėt mė vjen keq, por ėshtė faji i tyre nėse janė
mashtruar gjatė. Nė qoftė se nga kėta vėllzėr kosovarė ka
qė janė mahnitur me kosovarizmin e Ilir Malindit mė vjen
edhe mė keq. Nė qoftė se midis tyre ka qė vazhdojnė tė bien
nė lojėn e Ilir Malindit atėherė mirė tu bėhet , siē u
ėshtė bėrė mirė atyre vėllezėrve nga Kosova qė kanė rėnė nė
grackat e Idajet e Beqirit e tė ndonjė tjetri.
Me Ilir Malindin asnjė herė nuk kam qenė bashkėluftėtar i
njohur, mund tė ketė ndodhur qė secili pėr hesap tė tij ka
punuar nė lėvizjen demokratike. E kam parė pėr herė tė parė
kur kemi shkuar pėr njė miting tė PD-sė nė Skrapar nė
fillimet e lėvizjes kur disa skraparllinj iu drejtuan si me
pėrbuzje. Pastaj jam njohur me tė duke lexuar librin e tij
qė vėrtetė tė ngre nervat me atė dashuri tė madhe qė shpreh
pėr Greqinė dhe me falsifikimet qė i bėn historisė sė
marrėdhėnieve midis shqiptarėve e grekėve. Disa vite pasi
kisha kritikuar librin e tij jam takuar me tė dy herė
rastėsisht. Njė herė nė vitin 2002 nė njė zyrė tė gjykatės
sė Tiraėns ku secili kishte shkuar pėr punėn e tij. Kėtė
takim e mban mend mirė dhe kolegu im Frederik Ruēo. Gjatė
kėtij takimi Ilir Malindi jo vetėm nuk mė ka shprehur
pakėnaqėsi pėr krirtikėn qė i kisha bėrė unė librit tė tij
por mė lutej ta mirėkuptoja pse kishte shkruar ashtu
atėherė kur ndodhej nė Greqi, mė siguronte se shumė mendime
i ka ndryshuar, mė thoshte se do ta pėrpunote librin pėr ta
sjellė nė pėrputhje me realitetet e tė vėrtetėn. Mė erdhi
mirė. Madje mė vonė kur pashė nė shtyp njė shkrim tė
Malindit nė njė frymė reflektimi nuk kam nguruar ta
pėrshėndes publikisht nė gazetė dhe tė uroj qė edhe tė
tjerė tė dalldisur pas grekofilisė tė veprojnė kėshtu.
Kurse tani qė Iliri mbron me vendosmėri variantin e librit
qė kisha kritikuar unė mė lehtėson nga njė farė ndjenje
pishmani se mos isha nxituar nė kritikėn time. Tani jam
shumė mė i lumtur qė e kam bėrė atė kritikė dhe tani e
tutje sa herė tė trajtoj temėn e armiqėsisė greke ndaj
shqiptarėve grekofilinė paranojake tė Ilir Malindit do ta
marr si shembullin e parė ilustrues.
Herėn e dytė Malindin e kam takuar tek kioska ku blej
shtypin e ditės nė rrugėn Myslym Shyri. Ishte bashkė me
njė kolegun e tij avokat. Edhe kėsaj herė ishte Ilir i
reformuar. Prandaj u habita pakėz kur pashė ēfarė ka
shkruar nė librin Lufta ime, sepse tashmė e tregon veten
para meje qė i di kėto fakte si Ilir i rikthyer nė
paranojėn grekofile. Ėshtė maskuar me hile nė dy rastet
kur paraqitej si Ilir i reformuar, siē u maskua Kastriot
Myftaraj kur erdhi tė bashkėpunonte nė Rimėkėmbja nė
vitin 2000, apo Iliri u kthye nė origjinėn grekofile tė
pikėpamjeve tė tij sepse ia mblodhėn rripat? Nuk e them dot
me siguri se ēfarė ka ngjarė me tė. Por them me siguri se
Malindi e Myftaraj kanė tė njėjtėt instruktorė e tutorė pėr
kėsi punėsh. Edhe Ilirin e kanė vėnė tė luajė atė rolin e
ndyrė qė kanė luajtur shumė tė tjerė gjatė 15 viteve, sepse
nė akuzat e tij nuk ka asgjė qė nuk ėshtė bėrė bajate me
kohė.
Pėrsa i pėrket ēėshtjes se cili nga ne tė dy, unė apo Iliri
ėshtė njeriu i Sigurimit, besoj se vetė Iliri nė librat e
tij e dėshmon se ēfarė punėsh agjenturore ka bėrė dhe pėr
kė i ka bėrė, se ai ėshtė njė nga ata sigurimsat pėr tė
cilėt janė krijuar legjenda disi tė veēanta , si disidentė
agjenturorė dhe ka mbetur me sa duket nė shtrukturat mė
tipike fanatike dhe metodat mė tė ngurtėsuara tė punėve
sigurimse. Por nė tė njėjtėn kohė ėshtė i vjetėruar nė
mendėsi pavarėsisht se ka mėsuar shumė gjėra nė Greqi.
Tė ishte vetėm sigurims shqiptar do tė ishte e keqja mė e
vogėl.
Kėshtu qė Ilir Malindi ėshtė njeriu mė i papėrshtatshėm tė
mė bėjė thirrje qė unė tė ndryshoj rrugėn time e tė kthehem
nga u pėlqen tutorėve tė tij. Ėshtė tepėr i rėndomtė dhe i
parėndėsishėm pėr tė dėrguar porosi tė tilla. Me ato qė ka
shkruar dhe qė i citova mė lart del fare qartė qė Ilir
Malindi ėshtė vetėm njė sozi i Kastriot Myftarajt. Tė dy
bėjnė shėrbimin pėr Greqinė, tė dy maskohen me dashurinė
pėr gegėt apo pėr Kosovėn. Tė dy kanė merakum e madh se unė
po punoj pėr fondamentalizmin islamik, dhe asnjėri as
tjetri nuk tregojnė pendim qė janė bėrė shėrbėtorė tė
janullatizmit dhe tė katolikocentrizmit. Pėrsri kam njė
parandjenjė se pjesėt qė citova nga libri i Malindit dikush
ia ka imponuar kėtij autori ti pėrfshijė nė libėr pėr
provokimin e radhės ndaj meje, sepse sidoqoftė Ilir Malindi
ndryshe nga Kastriot Myftaraj i ka aq mend sa tė kuptojė se
ēfarė gafe po bėnte. Por edhe Mero Bazen e detyruan nė
vitin 2004 tė vepronte si Malindi tė botonte nė Tema
pjesė nga palolibri i Myftarajt. Edhe Sadik Bejkon e
detyruan para dy vjetėsh tė fuste si pykė tė ndryshkur nė
njė shkrim njė fjali si kėto qė pėrdor Ilir Malindi tani.
Edhe tė tjerė i kanė detyruar e do ti detyrojnė tė bėjnė
kėshtu.
Malindi-Myftaraj ēfarė dyshje vrasėsish me pagesė nė
publicistikė! Janė tė zot vėrtetė ata qė dinė tė bėjnė
rekrutimet pėr tė tilla punė!.
28 maj 2006 Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
DEKLARATĖ - DEMANT
Pėrkitazi me artikullin "Libri i Ismail Kadaresė:
"Identiteti evropian i shqiptarėve" ėshtė "Kurani"
dhe "Ungjilli" i Shqiptarėve" tė botuar nė tė
pėrditshmen tiranase "Sot"
Jam i befasuar dhe thellėsisht i shqetėsuar me botimin
e kinse tė njė opinioni tim, nė tė pėrditshmen
tiranase "Sot", pėrkitazi me debatin ndėrmjet
akademik Qosjes dhe shkrimtarit Kadare, tė titulluar:
"Libri i Ismail Kadaresė "Identiteti evropian i
shqiptarėve" ėshtė "Kurani" dhe "Ungjilli" i
Shqiptarėve".
Madje, sa pėr sqarim tė opinionit, debatin nė mes
Qosjes dhe Kadaresė objektivisht nuk kam patur mundėsi
ta pėrcjell nė tėrėsi, pėr shkak tė obligimeve tė mia
jashtė shtetit.
Me pėrgjegjėsinė mė tė madhe, e pėr hir tė lexuesve
dhe opinionit publik, bėj me dije se unė nuk jam
deklaruar pėr as njė medium, as tė Prishtinės e as tė
Tiranės, pėrkitazi me debatin nė fjalė, andaj jam i
prekur se si njė e pėrditshme tiranase, qė pėr mua
ėshtė krejt e panjohur, manipulon opinionin lexues,
duke ma vėnė nė barrė njė shkrim shumė degradues dhe
poshtėrues, i cili me fjalėt pezhorative mė ofendon
mua dhe tė gjithė besimtarėt, tė cilėt i pėrfaqėsoj.
Unė nuk do t'i lejoj vetvetes qė tė bėhem pinjoll i
askujt, e as tani i intelektualėve tė nderuar, tė
cilėt apostrofohen nė kėtė shkrim.
Gazeta nė fjalė rėndė shkel etikėn e gazetarisė por
edhe demokracinė mediale, duke vėnė nė pikėpyetje
profesionalitetin e saj, por me kėtė rast nė mėnyrė
shumė tė vrazhdėt mashtron opinionin e gjerė, duke
vėnė nė spikamė liderėt fetarė po edhe personalitete
tė tjera publike. Pėr ēfarė interesash e bėri kėtė, le
tė pėrgjigjen botuesit e kėsaj gazete.
Nė fund konsideroj se njė veprim i tillė ėshtė bėrė
nga motive tė ulėta, johumane dhe ėshtė i
papranueshėm.
Me respekt ,
Myftiu Naim Tėrnava Prishtinė, 25.05.2006
JANULLATOSI GJENERALISIM I USHTRISĖ SĖ VDEKUR
SERBIA RRĖMBENTE KUFOMAT E TĖ MASAKRUARVE NĖ KOSOVĖ
GREQIA RRĖMBEN TĖ VARROSURIT NĖ SHQIPĖRI
Ne Vizion Plus tė Tiranės mė 27 maj 2006 u shfaq njė
film me subjekt nga Lufta e Dytė Botėrore, ku rrėfej drama
jetėsore e tre tė rinjėve italianė miq tė ngushtė midis
tyre qė lufta i ndau dhe i hodhi nė valėt e egra tė
tragjedive qė godisnin njerėzimin. Nė kėtė film ėshtė e
pranishme dhe Shqipėria, sepse pikėrisht nė frontin
italo-grek nė territorin shqiptar ngeci mburravecėria
ushtarake musoliniane dhe nisi tragjedia e njėrit nga tė
rinjtė qė u plagos, humbi kujtesėn, pėrfundoi nė frontin
rus me emėr tjetėr dhe nuk e dinte se e dashura e tij
romane nė Itali kishte lindur fėmijėn e tij dhe kishte
pėrfunduar nga turpi nė njė fshat tė humbur etj., etj.
Bėn pėshtypje tė veēantė ky film pėr atė episodin nga
fronti italo-grek i LDB brenda territorit shqiptar, qė
pėr shqiptarėt prodhon sot jo thjesht kujtime nga historira
e dhėmbje nėpėr filma si pėr italianėt, por historira
makabre tė realitetit tė pėrditshėm tė shoqėruara me
poshtėrsi tė reja greke dhe me rreziqe tė reja pėr
Shqipėrinė e shqiptarėt.
Megjithatė pena e Kadaresė ka kohė qė nuk ngjyhet mė nė
bojė letrare pėr tė pėrballuar kėto tema tė reja qė i
zbehin shumė makabritetet dhe sarkazmėn e romanit
Gjenerali i ushtrisė sė vdekur. Kadareja nuk ka mė kohė
tė merret me kėtė se ėshtė shumė i zėnė me punė qė tė
krijojė identitetin e ri europian tė shqiptarėve, e ka
drejtuar gjithė pasionin dhe trillin letrar kundėr
myslimanizmit, ka marrė pėrsipėr tė shpėtojė Perėndimin nga
terrorizmi islamik dhe vetėvrasjet kamikaze. Dhe ndėrkohė
pikėrisht nė zonėn jugore tė Shqipėrisė, qė ėshtė
vendlindja e Ismail Kadaresė, pėrparon njė pushtim grek i
llahtarshėm, pushtimi nėpėrmjet ushtrisė sė vdekur qė
nisi para 15 vitesh, pushtimi nga vdekjet e mėhershme,
pushtimi duke rrėmbyer dhe vetė tė vdekurit nga varret e
tyre, pėr ti pėrdorur si mercenarė nė mėsymjen e re greke.
Ende nuk ėshtė shkruar njė roman i tillė llahtarisės. Por
shteti grek, kisha greke dhe uzurpatori grek i ortodoksisė
shqiptare para se tė shkruhet njė roman i tillė, para se tė
ekranizohet njė roman i tillė po krijojnė njė realitet tė
tilllė makabėr nė truallin shqiptar.
E lidhim kėtė histori me emrin e Kadaresė, sepse Ismaili
rrugėn drejt famės botėrore si shkrimtar, para disa
dekadash, e nisi me romanin Gjenerali i ushtrisė sė
vdekur, ku ai derdhi talentin e tij shpėrthyes tė asaj
kohe pėr tė nxjerrė nė pah turpin e disfatėn e ushtrisė
pushtuese italiane gjatė LBD, nėpėrmjet pėrshkrimit tė
skenave llahtarisėse tė endjes sė njė gjenerali e njė
prifti italian nė peizazhet e zymta shqiptare pėr tė gjetur
e rrėmihur gropa ku ishin hedhur ushtarakė italianė tė
vrarė dhe pėr ti marrė e varrosur nė Itali eshtrat e tyre,
si dėshmi tė aventurės musoliniane nė Shqipėri. Kadareja,
kur ishte ende shkrimtar i ri, pėrdorte armėn e sarkazmės
pėr tė pėrkėdhelur egon e fitimtarėve komunistė shqiptarė
mbi ushtrinė pushtuese italiane, pėr tė ushqyer ndjesitė e
patriotizmit shqiptar qė edhe tė vdekur nuk e duron
pushtuesin nė vendin e vet. Ai cėnonte plagėn italiane me
talljet pėr tėrheqjen e dytė tė ushtrisė sė mundur nga
Shqipėria, por tashmė si ushtri tė vdekurish, si formacione
qesharake me eshtra qė nuk formonin dot mė as skelete tė
rregullta, qė nuk dukej nėse ishin tė gjitha eshtra
italianėsh.
Sa krenari u dha shqiptarėve Gjenerali i ushtrisė sė
vdekur! Ai edhe u ekranizua. Italianėt pėr disa kohė u
zemėruan shumė me Kadarenė, madje Gjenerali i ushtrisė sė
vdekur komentohej si vepėr shqiptare e nxitur nga
francezėt pėr tė vėnė nė lojė italianėt. Tani edhe
italianėve u ka kaluar zemėrimi. Kadareja ėshtė po aq i
pėrkėdhelur nga diplomacia italiane sa nga ajo franceze,
sepse ėshtė vėnė nė ballė tė luftės kundėr myslimanizmit
pėr krishterizimin e shqiptarėve. Kanė ikur edhe kohėt kur
shqiptarėt nuk duronin dot pushtuesin e gjallė apo tė
vdekur nė truallin e tyre. Tani shqiptarėt qeshin kur
Shqipėria kthehet nė poligon pushtuesish dhe nė varrezė
pushtuesish. Prandaj ka shterur dhe talenti i Kadaresė pėr
tė vetėdijėsuar shqiptarėt sa fyese ėshtė jo vetėm kėmba e
ushtarit pushtues, por edhe prania e eshtrave tė ushtarit
pushtues nė tokėn shqiptare. Tani ka subjekte mė tronditėse
se ata qė frymėzuan Kadarenė dikur tė shkruante Gjeneralin
e ushtrisė sė vdekur. Por nuk merret njeri me gjėra tė
tilla. Tani ėshtė koha e kontrabandės me punėtorė migrantė,
me prostituta , me drogė me vendet fqinje e mė larg . Tani
Shqipėria mbulohet gjithnjė mė shumė me pėrkujtimore e
varreza ushtarėsh tė huaj pushtues qė janė vrarė nė
truallin e saj duke luftuar me shqiptarėt, apo me njėri
tjetrin.
Dikur kishim vetėm njė varrėzė ushtarėsh tė huaj. Nė Korēė
prej kohėsh ekzistonte e famshmja Varrezė e ushtarėve
francezė tė vrarė gjatė Luftės sė Parė Botėrore. Mė ka
takuar tė shoqėroj shumė vite mė parė zyrtarė ose qytetarė
francezė nė kėtė varrezė qė u bėnin nderime bijve tė
Francės tė vrarė nė Shqipėri pėr lavdinė e saj (koloniale)
dhe falenderonin autoritetet shqiptare qė ruanin
pėrkujtimoren e francezėve tė vrarė nė truallin shqiptar.
Po tė lexosh emrat nė gurėt e varreve kjo varrezė ngjan
shumė me skuadrėn e futbollit qė ka pėrfaqėsuar Francėn nė
Japoni para 4 vitesh dhe me atė qė do ta pėrfaqėsojė tani
nė Gjermani, sepse ėshtė mbushur me emra e mbiemra
aziatikėsh, afrikanėsh qė luftuan dhe u vranė pėr Francėn
dhe i kanė lėnė eshtrat nė Shqipėri.
Kur italianėt dėrguan gjeneralin e priftin tė merrnin
eshtrat e ushtarėve tė vrarė i bėnė Shqipėrisė njė gjė tė
mirė, pranuan se nuk kishte kuptim qė eshtrat e ushtarakėve
tė tyre tė preheshin nė truallin ku ishin vrarė si pushtues
dhe kėshtu e mėnjanuan shkasin qė ndonjėherė tė lindėte
problemi i ndėrtimit tė njė varreze pushtuesish italianė nė
Shqipėri, si shenjė e miqėsisė sė rivendosur
italo-shqiptare. Ajo qė fatmirėsisht nuk ndodhi me
italianėt, fatkeqėsisht ka ndodhur me grekėt. Sapo
marrėdhėniet shqiptaro-greke hynė nė njė fazė tė re me
vendosjen e demokracisė nė Shqipėri nė fillim tė viteve
1990, Greqia shtroi ēėshtjen qė autoritetet e reja
shqiptare tė ngrinin varreza pėr ushtarėt grekė tė vrarė nė
luftė me italianėt nė territorin e Shqipėrisė gjatė viteve
tė LDB. Greqia ndjek kriterin se ku ka varr ushtari grek
ėshtė Greqi. Dhe autoritetet shqiptare meksiane-berishiane
e nanoiste-socialiste qė kanė qeverisur Shqipėrinė qysh
atėherė nuk bėnė fare llafe, por premtuan se do tė bėnin
varrezat qė kėrkoheshin qė eshtrat e ushtarėve grekė tė
preheshin si nė truallin e tyre. Kundėrshtimet qė u bėnė
atėherė nė shtyp e parlament nga nacionalistė e patriotė
shqiptarė nuk pinė ujė, sepse pėr qeveritarėt nė Tiranė
kishte mė shumė rėndėsi njė buzėqeshje nga Athina se njė
gjest krenarie e sedre kombėtare, apo shmangia e njė
rreziku tė mėvonshėm qė grekėt ti pėrdorin edhe varrezat
pėr tė mbėshtetur pretendimet e tyre pėr aneksimin e
Shqipėrisė sė Jugut, ku veē popullsisė ortodokse qė ata e
quajnė greke, veē kishave ortodokse nė stil grek qė ngre
Janullatosi, edhe varrezat e luftės bėhen greke. Pra,
shqiptarė nuk ka.
Pėr vite tė tėra kujtuam se kjo punė ishte zgjidhur si
kishin dashur grekėt, se varrezat ishin bėrė, se ushtarėt
grekė tė vrarė duke luftuar me italianėt pėr tė ēliruar
Vorio-Epirin grek ishin rehatuar dhe pėrshpirtjet e
priftėrisė janullatiste nė Shqipėri ishin tanimė vetėm punė
ritesh fetare. Por mendjen dinake tė grekėve askush nuk ka
arritur ta lexojė plotėsisht nė botė. Si rrufe nė qiellin e
pastėr tė miqėsisė shqiptaro-greke shkrepi lajmi Ministri
grek i mbrojtjes anullon vizitėn nė Tiranė.Evangjelos
Meimarakis synonte firmosjen e marrėveshjes pėr varret e
ushtarėve grekė nė Luftėn e Dytė Botėrore( gazeta Shqip
11 maj 2006).
Ky djall-lajmi nuk na pėlqeu fort se vinte dy ditė pasi nė
gazetėn Rimėkėmbja mė 9 maj 2006 kishim botuar
kryeartikullin me titull Cila djeg mė fort: e nxemja
turke, apo e ftohura greke . Nuk na e merrte mendja mė
9 maj se aq shpejt do tė vinte nga Greqia prova se
ftohtėsia greke ndaj qeverisė sė Berishės djeg mė fort
pėr Shqipėrinė se kur me tė nxehen turqit. Nė Shqipėri ka
tė marrė qė janė gati tė shkruajnė se Rimėkėmbja nė
kanalet e saj tė fshehta do ta ketė ditur se ministri grek
do tė anullonte vizitėn nė Tiranė, prandaj u bė ndjellakeqe
pėr zhvillimet e marrėdhėnieve midis qeverisė sė Berishės e
tė Karamanlisit. Por sido qė tė llapė ndonjėri fakt i
vėrtetė mbetet se Greqia po bėn gjeste qė i ftohin
marrėdhėniet. Kėshtu bėri me largimin e tij nga Gjirokastra
Presidenti Papulias pa u takuar me Moisiun qė e priste nė
Sarandė, me veprimtaritė provokuese qė organizohen nė
Himarė pėr ta shpallur greke kėtė zonė, me mosrealizimin e
vizitave zyrtare tė Berishės e tė Karamanlisit nė
kryeqytetet respektive. Dhe mė nė fund erdhi anullimi pa
kurrfarė etike e arsyeje i vizitės sė ministrit grek tė
mbrojtjes.
Anullimi i kėsaj vizite ėshtė bėrė me pretekste qesharake:
vonesa e vėshtirėsi pėr nėnshkrimin e njė marrėveshje pėr
varrezat e ushtarėve grekė tė LDB. Tė anullohet vizita e
parė nė Shqipėri e kėtij ministri pėr kaq gjė ėshtė
budallallėk. Parndaj nuk e beson kush se ky shkas ka qenė
shkaku, ose se ky justifikim pi ujė. Diplomacinė shqiptare
e zuri gafil fare ky anullim vizite ministrore greke.
Besnik Mustafaj si gjithnjė me papėrgjegjėsinė e tij
proverbiale dhe rrenat qė i ka nė maje tė gjuhės tha se
marrėdhėniet me Greqinė ishin tė shkėlqyera, se anullimi i
vizitės nuk ndikonte aspak pėr keq. Pas tij foli si e ėma
e Zeqos maje thanės ministri i mbrojtjes i Shqipėrisė,
Fatmir Mediu, i cili kėtė herė ishte vėrtetė fatkeq se
zbuloi qė vizita ishte shtyrė dhe herė tė tjera pėr shkak
se nuk ishin bėrė gati projektet pėr varrezat. Me siguri
deshi tė thoshte se fajin e kishin pushtetarėt socialistė
tė mėparshėm qė nuk e kishin mbyllur kėtė kapitull me
grekėt si donin kėta.
Por pėrsėri djalli shtyri njė televizion tė Tiranės tė
ēonte njė ekip filmimi nė Kėlcyrė pranė Pėrmetit dhe tė
sillte prej andej njė telereportazh mbi njė manastir tė ri
tė ndėrtuar nga grekėt rreth tė cilit ishin rreshtuar
varret e ushtarėve grekė. Kjo tregoi se pushtetarėt
shqiptarė nuk e kanė idenė se ēfarė kanė bėrė e ēfarė bėjnė
grekėt nė Shqipėri. Mediu thoshte se ėshtė nė fazėn
projektimit njė varrezė qė kishte pėrfunduar me kohė.
Ministri i mbrojtjes i Shqipėrisė qė kapėrdiset mė shumė si
talent diplomatik, nuk kishte fare haber si ishte puna me
varrezat pėr ushtarėt grekė. Ēorba u thartua edher mė kur
Anastas Janullatosi u bėri sfidėn vijuese pushtetarėve
shqiptarė duke zbarkuar vetė nga njė helikopter, i
shoqėruar nga njė tufė korbash-priftėrorė nė Kėlcyrė pėr tė
inspektuar e bekuar manastrin dhe varrezat. Kėshtu vetė
Janullatosi dha provėn se Evangjelos Meimerakis nuk e
kishte anulluar vizitėn nė Shqipėri pėr ato arsye qė
pėrmendi Fatmir Mediu, sepse varrezat ishin ndėrtuar me
kohė dhe premtimet e Mustafajt se Shqipėria do tė ngrejė
varreza tė bukura pėr ushtarėt grekė ishin si kofini pas tė
vjeli.
Skandalet diplomatike nė marrėdhėniet shqiptaro-greke nuk
janė gjė e re. Ata gjithnjė kapėrdihen nga shqiptarėt. Por
grekėt tregohen inatēorė edhe pasi shqiptarėt e hanė turpin
me bukė. Edhe nė rastin e skandalit tė varrezave grekėt
nuk e lanė punėn deri tek e kapėrdimja e turpit nga
Mustafaj e Mediu. Kėto ditė nė ekranet televizive tė
Tiranės plasėn dy skandale njėherėsh. Nė mes tė kryeqytetit
tė Shqipėrisė u zbulua njė qendėr bamirėsie e kontrolluar
nga anglezė kanadezė ku bėhej seks me fėmijė. Kurse nė njė
fshat tė Pėrmetit rreth njė kishe tė vjetėr ishin rihapur
njė numėr i madhe varresh nga ku ishin nxjerrė eshtrat e tė
vdekurve pėr ti shitur nė Greqi me nga 100 euro pėr cdo
tė varrosur. Kėtė punė e drejtonte prifti-korb i
Janullatosit nė Pėrmet me mbiemrin Thomallari dhe njė
komisar laik i kėtij prifti. Kėtė punė e dinin dhe e
shihnin si bėhej autoritetet lokale, duke pėrfshirė
kryetari e komunės. Gėrmimet e varreve i bėnin fshatarė qė
paguheshin dhe qė i bindeshin priftit tė mos bėnin pyetje
pse veprohej ashtu, pasi kėtė punėė e dinte ai, njeriu i
kishės. Gėrmuesit qė u intervistuan nga ekipi televiziv
shpjeguan se varret qė hapeshin kishin brenda eshtra tė
varrosurish qysh para Luftės sė Dytė Botėrore, madje disa
ishin varrosur qysh nė ēerekun e parė tė shekullit XIX.
Ishin varre burrash, grashė e fėmijėsh shqiptarė. Shumė
nga varret diheshin me emėr se kujt i pėrkisnin. Kjo
zhvarrosje masive bėri qė drejt Pėrmetit tė vėrshonin nga
shumė anė tė Shqipėrisė njerėz tė afėrt me tė vdekurit qė
po i rrėmbenin grekėt. Nuk ėshtė dhėnė ende shpjegim i
qartė nga Kisha e Janullatosit qė ka drejtuar kėtė
operacion tė zhvarrosjes masive pa leje, pa vėnė nė dijeni
tė afėrmit, pėr arsyet pse ėshtė bėrė ky aksion i
pashėmbullt, pėrse duheshin shitur kėta eshtra nė Greqi,
kush pėrfitonte nga kjo shitje, kush i blente nė Greqi
eshtrat shqiptare deri 200-vjeēare dhe ēfarė do tė bėnin me
kėta eshtra.
Shpjegimi mė i besueshėm ėshtė se kėta eshtra nuk
nxirreshni nga dheu pėr ti ēuar nė Greqi qė ndonjė
matrapaz grek ti shiste nė Perėndim si eshtra varrezash
arkeologjike tė kohės antike, sepse batakēillėqe tė tilla
dalin shpejt. Nuk besohet se nė atė varrezė ka pasur vetėm
eshtra shenjtorėsh qė vlejnė tė mbahen pėr talismanė nga
grekėt. Nuk na e do mendja se priftėrinjtė e Janullatosit
kanė pasur frikė nga varrezat rreth kishės se mos dalin
lugat, ose kanė nė plan tė hapin ndonjė parcelė pėr tė
kultivuar bimė narkotike, apo tė ngrenė ndonjė pallat
shumėkatėsh pa leje nė njė fshat tė largėt. Mė i besueshėm
na duket hamendėsimi se eshtrat janė dashur qė tė paraqiten
si eshtra ushtarėsh tė vrarė grekė gjatė LDB pėr tė mbushur
me to varrezat nė Kėlcyrė qė janė ndėrtuar e kanė mbetur pa
gjė brenda, ose varrezat e reja qė ka ndėrmend tė ngrejė
Besnik Mustafaj. Prandaj duket e ka shtyrė vizitėn ministri
grek i mbrojtejs sa tė mbledhė si ushtarė tė tij tė vdekur
eshtra nga varrezat shqiptare qė nuk i mbron dot homologu
shqiptar Fatmir Mediu.
Pra Greqia i ka bėrė nė Shqipėri varrezat e ushtarėve tė
vrarė gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, por i ka dalė njė
pengesė e vogėl pėr ta quajtur ēėshtjen tė mbyllur: ende
nuk ka ushtarė tė vrarė pėr tė varrosur. Dhe kur forca e
politikės greke bie, atėherė hyn nė veprim arroganca dhe
dinakėria e Kishės greke. Janullatosi urdhėron priftėrinjtė
e tij tė ndėrmarrin aksionin e zhvarrimit tė eshtrave tė
shqiptarėve, pėr ti pėrdorur ku tu vijė nevoja grekėve.
Nė Kosovė pushtuesit serbė gjatė luftės genocidale trupat e
shqiptarėve tė masakuar i zhvarrosnin nga gropat ku i
kishin hedhur, ose nga varret qė u kishin bėrė tė afėrmit ,
i ngarkonin nė kamionė dhe i ēonin pėr ti zhdukur , ose
pėr ti fshehur nė Serbi qė tė mbulonin gjurmėt e krimit
nga sytė e botės. Nėpėr Serbi ende zbulohen kufoma
shqiptarėsh tė rėmbyera e tė fshehura. Serbia e bėri
taktikė lufte dhe metodė diplomatike rrėmbimin e fshehjen e
kufomave tė viktimave tė genocidit tė saj. Grekėt po e
pėrsosin mė tej kėtė metodė makabre, jo mė pėr tė fshehur
gjurmėt e krimit tė kryer, por pėr tė mbėshtetur njė
politikė tė pushtimit tė vendit tė viktimave me anė tė
marrjes peng tė tė vdekurve tė kėtij vendi. Janullatosi
tani nuk ėshtė si ai prifti katolik italian nė romanin
Gjenerali i ushtrisė sė vdekur qė vetėm bekonte eshtrat e
nxjerra nga gropa., por ėshtė njė gjeneralisim i ushtrisė
sė tė vdekurve shqiptarė tė grabitur pėr ti pėrdorur si
mercenarė nė ushtrinė e vdekjes greke qė do tė pushtojė
jugun e Shqipėrisė.
Subjektet pėr romanin Janullatos, gjeneralisimi i ushtrisė
sė vdekjes greke janė edhe mė tronditės tani, nė vitin
2006, se ato subjektet qė pėrzgjodhi Kadareja para disa
dekadash pėr tė bėrė romanin Gjenerali i ushtrisė sė
vdekur. Atėherė Shqipėria po lehtėsohej nga barra e
ushtarėve pushtues italianė qė kishin mbetur si shenjė zije
nė truallin e saj nga LDB. Nė vitin 2006 Shqipėria rėndohet
nga hija kėrcėnuese e poshtėruese e varrezave tė ngritura
pėr eshtra ushtarėsh pushtues grekė, shumė prej tė cilėve
duket janė bosh dhe presin tė mbushen me eshtra tė
grabitura shqiptarėsh, qė shumė dekada apo njė shekull pas
vdekjes kthehen nga grekėt nė mercenarė tė pushtimit grek
nė vendin e tyre.Kjo mėnyrė veprimi e grekėve, e priftėrisė
greke qė ka uzurpuar Kishėn ortodokse shqiptare i kapėrcen
caqet e fantazisė mė perverse. Mos vallė ministri grek i
mbrojtjes ka pritur sa tė mbarojė edhe aksioni i marrjes
peng tė eshtrave tė shqiptarėve pėr tė mbushur varret greke
tė mbetura bosh qė tė vijė tė vizitojė triumfalisht
Shqipėrinė? I kanė ditur kėto punė ministri i jashtėm dhe
ai i mbrojtjes i Shqipėrisė, Besnik Mustafaj dhe Fatmir
Mediu, apo edhe ata i morėn vesh si ne tė tjerėt vetėm nga
lajmet qė transmetuan kanalet televizive? Nėse Fatmir Mediu
nuk ėshtė i zoti tė garantojė depot e armatimit qė tė mos
shpėrthejnė dhe tė mos i hedhin predhat vdekjeprurėse nė
luginėn e Vjosės si gėshtenjat e futura tė pazgrapura nė
zjarr; nėse Fatmir Mediu nuk di se ngushtica e Kėlcyrės
tashmė ėshtė pushtuar nga varrezat greke, se nė Pėrmet po
njerrin grekėt edhe eshtrat e shqiptarėve nga varret si tė
ishin patate nė fushė, atėherė ministėr i cilės mbrojtje
ėshtė ai? Kujt i duhet njė Ministri e Mbrojtes kur ajo nuk
mbron asgjė?! Apo duhet vetėm pėr ndonjė ceremoni me tė
huajt, pėr tė bėrė ndonjė seminar pėr problemet e NATO-s?!
Tė paktėn tė gjejnė njė emėr tjetėr pėr atė qė quhet
Ministri e Mbrojtes qė nuk mbron askėnd, as tė gjallėt as
tė vdekurit, as pasurinė as jetėn e njerėzve, as ata qė i
pėrpijnė valėt e detit as bagėtitė nė kullotė. Nėse nuk
kemi ushtri pėrse tė kemi gjeneralė dhe Shtab tė
pėrgjithėshėm?. Nėse shqiptarėt e gjallė nuk i shohin mė
grekėt si armiq, kush do tė mbrojė varret e shqiptarėve tė
vdekur ndaj tė cilėve grekėt po sillen siē nuk ėshtė sjellė
kurrė ndonjė armik?!
Po shteti nuk mbahet vetėm me diplomaci e ushtri. Shteti ka
nevojė edhe pėr polici, prokurori, gjykatė, shėrbim
spiunazhi, organe vendore tė pushtetit. Po kėta ēfarė bėnė
vallė kur priftėria e Janullatosit shkulte eshtrat-patate
nga varret shqiptare nė Pėrmet? Ēdo tė bėjnė tani e tutje
me atė priftin qė drejtonet aksionin e shkuljes e tė
shitjes sė eshtrave? Po me vetė Janullatosin ēfarė do tė
bėjnė tani Presidenti Moisiu, Kryeministri Berisha,
Kryetarja e Kuvendit Topalli? A u shkon nė mendje kėtyre se
vizita e ministri grek mund tė jetė anulluar edhe ngaqė
Moisiu nuk ka ftuar Papuliasin nė takimin e kryetarėve tė
sheteve nė Durrės? A u shkon nė mendje se vizita e
ministrit grek mund tė jetė anulluar sepse nė Shqipėri
ishte pėr vizitė ministri i jashtėm i Vatikanit dhe ai
deklaroi se Vatikani do ti prijė Shqipėrisė drejt
integrimit europian? Grekėt kanė qenė mėsuar tė dėgjojnė
nga pushtetarėt shqiptarė vetėm fjalėt rruga e Shqipėrisė
pėr nė Europė kalon nga Athina. Rivaliteti Katolicizmit me
Ortodoksinė greke pėr ndikim nė Shqipėri mbetet po aq
idhnak sa nė kohėn e Bizantit.
28 maj 2006 Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
KADAREJA VUAN NGA "OKSIDENTOSIS"
Dr. BERISHA I BĖN DIAGNOSTIKIM TĖ GABUAR
Debati qė plasi para gati njė muaji midis akademikut
shqiptar Rexhep Qosja nga Prishtina dhe shkrimtarit
shqiptaro-francez nga Parisi, Ismail Kadare, ka detyruar
shumė njerėz tė letėrsisė, tė propagandės, tė kulturės dhe
tė politikės nė trevat shqiptare tė mbajnė njė qėndrim. Kjo
ishte e pritėshme. Kjo ėshtė e kuptueshme dhe e dobishme.
Edhe ne nė "Rimėkėmbja" tė datės 9 maj 2006 kemi mbajtur
qėndrimin tonė paraprak, pa hyrė ende nė aspektet
thelbėsorė teorikė tė debatit, nėpėrmjet shkrimeve
"Patriarkėt e letėrsisė kryqzojnė shpatat politike" dhe
"Sprovė qė nuk u qėndron provave".
Deri tani shumica e atyre qė janė shprehur kanė vepruar mė
tepėr pėr tifozllėk, sidomos ata qė janė rreshtuar nė
krahun e Kadaresė. Ai mekanizmi "misterioz" pėr mbrojtjen e
Kadaresė, qė e kemi pėrmendur edhe herė tė tjera, u vu
menjėherė nė lėvizje pėr tė organizuar fushatėn mbrojtėse
pėr Ismailin dhe pėr tė sulmuar Rexhepin.Edhe kjo pritej.
Zelltarėt e "Kultit Kadare" janė shumė vigjilentė pėr
gjithēka qė ndodh rreth idhullit tė tyre dhe bėhen tejet
agresivė kundėr kujtdo qė gu xon tė bėjė kritika ndaj tij.
Vetėm nė njė rast i kemi parė kėta zelltarė tė shushatur e
tė tulatur, nė vitin 2005 kur Ismailin e sulmuan harbutēe
dhe padrejtėsisht pėr antisemitizėm, nėpėrmjet shkrimesh
gazetareske me nėnshkrimin e njė vrasėsi tė njohur me
pagesė nė publicistikė. Mekanizmi "misterioz" pėr mbrojtjen
e Kadaresė nė atė rast nuk funksionoi dhe mbrojtja mbeti nė
duar tė adhuruesve tė zakonshėm tė talentit letrar te
Kadaresė dhe tė disa qortuesve tė tij politikė qė pėr arsye
parimore nuk mund tė heshtnin, sikurse veproi "Rimėkėmbja".
"Rilindasi modern" qė nuk vuan nga nacionalizmi i
rilindasve
Mė 19 maj 2006 me mbrojtėsit e Kadaresė kundėr Rexhep
Qosjes u rreshtua edhe Kryeministri i Shqipėrisė Sali
Berisha, kur iu pėrgjigj pyetjes sė njė gazetari gjatė njė
konference shtypit. Fjalėt e Berishės i dėgjuam sė pari nė
reportazhet televizive. mė 19 maj. Tė nesėrmen ato ishin tė
shkruara dhe nė gazetat e ditės. Gazeta "Shqip" e datės 20
maj dy faqe tė saj i kishte zėnė me tekstin e intervistės
sė marrė nga Arbėn Xhaferri dhe tė botuar me titullin "Mbi
debatin Kadare-Qosja. Urtėsia politike e rilindasve tanė
nuk ka alternativė". Nė atė faqe ishte dhe lajmi "Berisha:
Kadare njė rilindas modern".
"Shqip" ka shkruar se: "Kryeministri u kishte thėnė
gazetarėve "nuk i kam lexuar polemikat Qosja -Kadare''.
Megjithatė ai nuk kishte nguruar ti komentonte ato, duke
mbajtur haptaz anėn e shkrimtarit Ismail Kadare". Pra,
gazeta "Shqip" na ka dhėnė provėn se Berisha ka vepruar me
metodė tipike kadareane, sepse dhe Kadareja shpesh del nė
ekrane televizive dhe lėshon komente pėr mendimet e
shkrimet e tė tjerėve pa u njohur me ato mendime, pa i pas
lexuar ato shkrime.
"Shqip" ka cituar fjalėt e Berishės: "Mendimi kombėtar
shqiptar kalon nė veprėn e Kadaresė. Nėse Ismail Kadareja
ka njė meritė jo letrare, por mė gjėrė, ka meritėn se nė
tėrė veprėn e tij ka mbledhur copėza tė njė shpirti
kombėtar jo kaq solid, e ka mbledhur atė jo me frymėn e njė
nacionalisti tė sėmurė, por nė frymėn e njė nacionalisti
pozitiv qytetar personalisht e kam pasur dhe e kam kėtė
bindje se nė kėtė aspekt Ismail Kadareja ėshtė njė rilindas
modern". Berisha ka pasur dhe ka bindje tė saktė se Ismail
Kadareja nuk ka treguar frymė nacionalisti shqiptar nė
shkrimet e qėndrimet e tij, edhe kur ka pasur nevojė t'i
ėmbėlsojė ata me pak shurup patriotizmi. Por Berisha ka
barė gafėn terminologjike dhe konceptuale tė radhės duke e
shpallur Ismailin "rilindas modern", gjė qė nuk ka kuptim.
Berisha ka vepruar kėshtu jo se u zu gafil nga pyetja e
gazetarit nė konferencėn e shtypit, por qėllimisht pėr ta
thelluar para syve tė opinionit publik hendekun qė i ndan
tė dy, Ismailin e Saliun, nga nacionalizmi i mirėfilltė
shqiptar. Atyre nuk u ka pėlqyer qė njė personalitet me
emėr i letėrsisė e kulturės shqiptare, si Rexhep Qosja, nė
dy trajtesat e tij mė tė fundit ka bėrė njė hap tė madh
drejt pozitave qė ka mbajtur nacionalizmi i mirėfilltė
shqiptar, jo vetėm ai i kohės sė Rilindjes, por edhe i
kohės sonė.
Qosja e Kadareja pėrfshihen nė debat, nuk kanė nisur debat
Debati i tanishėm "Qosja-Kadare" emėrtohet kėshtu pėr
kollajllėk, sepse nė fakt Ismaili e Rexhepi nuk kanė nisur
pėr herė tė parė ndonjė debat tė veēantė midis tyre. Ata
thjesht janė pėrfshirė me mėnyrat e tyre, pėr shijet, apo
pėr ambiciet e tyre, nė njė debat qė ėshtė bėrė pėr shumė
vite me radhė nė shtypin e studimet shkencore nė gjithė
hapėsirat shqiptare. Me njė fjalė kėtė debat e kanė bėrė mė
herėt e mė fort tė tjerė. Kjo nuk mund tė mohohet dhe ne
nuk kemi pėrse tė rrimė tė heshtur kur tė tjerėt duan ta
paraqesin sikur ky debat po nis vetėm tani qė u pėrlanė
midis tyre Ismail Kadareja e Rexhep Qosja.
Ne na vjen shumė mirė qė nė kėtė debat tani po thithen si
nė njė batak pak nga pak edhe tė tjerė qė qėndronin
sehirxhinj e nuk kishin guxim tė hidheshin nė njė rrymė tė
turbullt, por tė vrullshme tė polemikave midis
nacionalizmit e antinacionalizmit mė mendimin politik..
Frikacakėt e hileqarėt qėndronin mėnjanė lumit tė rrėmbyer
tė debatit pėr pėrtaci mendore, apati intelektuale e frikė
politike nga tė huajt, madje janė hequr si intelektualė
modernė qė nuk pėrfillnin tė merreshin me punė tė kota, nuk
e vrisnin mendjen me kategori tė vjetėruara si
nacionalizmi. Tani dhe kėta tė ndarė sipas tifozllėkut ose
detyrimeve ndaj njė kulti intelektual janė tė detyruar tė
thonė diēka, tė zhgarravisin ndonjė gjė.
Kjo ėshtė njė arsye mė tepėr dhe e fortė qė na shtyn ta
ēmojmė si tė mirėpritur dhe tė dobishme pėrfshirjen
nacionaliste tė Qosjes nė kėtė debat, sikurse ishte me dobi
dhe i mirėpritur para 3 vitesh njė kėrcim i Arbėn Xhaferrit
nga qėndrimet teorike politike kozmopolite nė qėndrime
teorike nacionaliste, paēka se ende ky kėrcim nuk ėshtė
kthyer nė pozicionim tė palėkundur. Kėtė lėkundje tė
Xhaferrit e tregon fakti qė ai po shpreh keqardhje qė
"plasi" debati midis Qosjes e Kadaresė, sepse e di qė tani
kazani i kėtij debati do tė vlojė edhe mė fort dhe
"perėndimorizmit" antimysliman tė predikuar nga Xhaferri
dhe zėvendėsi i tij Thaēi mund t'i hiqen fasha tė rinj nga
lėkura e puērruar me antinacionalizėm.
Edhe i pėrfshiri tjetėr nė kėtė vorbull, Sali Berisha, qysh
nė vitin 1991 denonconte nacionalizmin shqiptar si armik tė
demokracisė, njėsoj si komunizmin, Qysh nė vitin 1992
Berisha mallkonte "pėrfaqėsuesit e nacionalizmi ekstrem" nė
politikėn e propagandėn e Shqipėrisė, duke i cilėsuar edhe
si "nacionalistė tė tipit Zhirinovski", ndonėse ndonjėri
prej tyre atėherė ishte deputet i Partisė Demokratike tė
Berishės. Tashmė njerėzit e dinė se kundėrshtarėt mė tė
egėr e njėkohėsisht mė trutharė tė nacionalizmit shqiptar
pėrgatitėn e botuan nė vitin 2001 njė palolibėr tė tėrė me
300 faqe me qindra shpifje, trillime e shtrembėrime tė
titulluar "Nacional-islamizmi shqiptar. Baleta dhe Feraj".
Ky libėr i hedhur nė qarkullim me autorsinė e rreme tė njė
vrasėsi me pagesė nė publicistikė ishte vepėr e shtabeve tė
ndryshme qė synonin tė pėrēonin atė vijė qė mbron tani
Ismail Kadareja; atė kozmopolitizėm qė pėrēojnė
"perėndimorsat krishterizues" nė Shqipėri dhe qė po e
kundėrshton Qosja; atė urrejtje pėr nacionalizmin e
mirėfilltaė qė kanė shfaqur gjithnjė ithtarėt e
"nacionalizmit qytetar" si Mehmet Elezi dhe qė po e
reklamon sėrish Sali Berisha.
Kadareja dhe Qosja nuk kanė prodhuar debat tė ri rreth
thelbit tė problemit kombėtar shqiptar dhe perspektivės sė
tij. Si njėri dhe tjetri vetėm kanė pėrcaktuar mė hapur
pozicionin e tyre nė krahė tė kundėrt tė kėtij debati, pėr
tė cilin ka tashmė materiale tė shumta gazetareskė, libra e
deri studime tė mirėfillta shkencore. Kėto debate qė po
bėjnė Qosja me Kadarenė i kanė bėrė plot tė tjerė, shumė mė
hapur.me shumė mė tepėr pėrplasje. Mund tė reshtoja kėtu
lista tė gjata shkrimesh nė kuadėr tė njė debati tė tillė.
Por po pėrmend pėmbledhtas se gazetat "Rimėkėmbja" dhe
"Bota Sot" pėr 12 vjet me radhė janė shndėrruar nė tribuna
tė kėtij debati. Qosja vazhdimisht ka shprehur urrejtje dhe
ka intriguar kundėr "Bota Sot", por tani del nė pozicione
tė afėrta me ato qė janė mbrojtur nga kjo gazetė pėr
ēėshtjen kombėtare tė trajtuar nė frymė nacionaliste.
Kadareja ka qenė i pranishėm dhe i mirėpritur nė faqet e
"Bota Sot", por ja qė ai largohet gjithnjė mė shumė nga
fryma si ėshtė trajtuar ēėshtja kombėtare nė kėtė gazetė.
Ka pasur shkrime me frymė nacionaliste tė mirėfilltė
shqiptare edhe nė gazeta tė tjera. Janė botuar libra tė
veēantė studimorė e propagandistikė pėr kėtė temė si "Skicė
e mendimit politik shqiptar"(1998) nga Hysadedin Feraj.
"Ligjėrimi nacionalist shqiptar"(2003) dhe "Arratisja nga
Lindja"(2006)nga Enis Sulstarova, "Vetėm nacionalizmi e
shpėton kombin shqiptar", nga Bajram Kabashi dhe Abdi
Baleta. Ky libri i fundit u promovua nė Prishtinė nė shkurt
1998. Njė pjese polemikave tė mia pėr nacionalizmin janė
grumbulluar nė librin "Shqiptarėt pėrballė shovinizmit serb
e grek"(1995) qė nis pikėrisht me trajtimin e temės
"shqiptarėt kanė nevojė pėr nacionalizėm mė shumė se ēdo
popull". Trajtimi nacionalist pėrshkon materialet e
pėrmbeldhura nė "Kosova, nga Dejtoni nė Rambuje" (1999),
dhe librin polemizues "Kundėrshpifografi"(2005). Nė librin
e Hysamedin Ferajt "Pamundėsia e kozmopolitizmit shqiptar
nė shembullin Nano-Berisha ", janė pėrfshirė dy studime mbi
tiparet antinacionaliste nė mendimet dhe veprimet e dy
politikanėve qė mbizotėrojnė skenėn plitike tė Shqipėrisė
qysh nga vitit 1991. Mė tė sistemuara pikėpamjet e mia pėr
qėndrimet dredharake tė PD-sė e tė Berishės ndaj
nacionalizmit janė parashtruar nė vitin 1999 me shkrimin e
gjatė "Debat i detyruar me nacionalistė tė vonuar". Ndėrsa
kundėrshtimin tim pėr antinacionalizmin e Ismail Kadaresė e
kam paraqitur mė shkoqur nė shkrimin e gjatė "Kadareiada,
sherriada Kadare dhe Kadareja i sherrit" nė verėn e vitit
2004 pas qėndrimeve jo vetėm antinacionaliste, por dhe
haptazi antishqiptare e proserbe qė mbajti Ismail Kadareja
lidhur me ngjarjet e 17-18 marsit 2004 nė Kosovė.
Qosja i takon tė bėjė autopsinė e veprės sė Kadaresė
Nė trajtimin e problemit kombėtar shqiptar Rexhep Qosja,
ndryshe nga Kadareja, na ka ngrohur shpesh zemrėn, edhe kur
kemi polemizuar me tė, sepse kemi qenė tė vetėdishėm se
Rexhepi ia kishte kushtuar pjesėn mė tė madhe tė punės e
veprės sė tij ēėshtjes kombėtare shqiptare nė rrafshin
studimor, ndonėse qėndrimet politike tė Rexhepit herė-herė
kanė qenė kontradiktore me pėrfundimet qė dilnin nga vepra
e tij studimore dhe kjo ka krijuar shkas pėr
polemika.Megjithatė anjėherė Rexhepi nuk ka dalė me
qėndrime si nė dy trajtesat e fundit, qė na japin
kėnaqėsinė mė tė madhe. Urojmė qė qėndrimi i Qosjes tė
shkojė deri nė fundin logjik dhe tė mos ndodhė si mė rastin
e Xhaferrit ku ndihmesa e ēmuar e kapėrcimit nė
nacionalizėm zbehet shpesh nga lėkundjet konjukturale
politike. Urojmė qė Qosja tė mos e fusė mė nė kėllėf pėr
hir tė "pajtimit intelektual" shpatėn e debatit qė kryqzoi
me Kadarenė.
Qosja mund t'i kryejė njė shėrbim tė jashtėzakonshėm
kulturės kombėtare shqiptare duke bėrė radiografinė e
analiza tė plota tė veprės letrare tė Kadaresė ku ka shumė
njolla e simptoma sėmundjesh qė kanė mbetur tė
padiagnostikuara dhe mund tė ulin rrezikshėm imunitetin e
kulturės shqiptare para infeksioneve tė gjjthėfarshe nga
jashtė, madje ta drobisin keq vetėmbrojtjen e identitetit
kombėtar shqiptar me inxheksione pėr njė eksperiment
Frankenshtajn tė krijimit tė njė "Euromileti" nga
shqiptarėt e Ballkanit. Qosja ėshtė intelektuali mė i
kompletuar pėr ta bėrė kėtė radiografi tė sėmundjes sė
Kadaresė. Ky do tė ishte dhe kontributi mė madhor i Qosjes
nė letėrsinė e mendimin kulturor e politik shqiptar.
Diagnostikimi i saktė i "sėmundjes sė Kadaresė" ka rėndėsi
tė madhe kombėtare, si profilaksi pėr tė tjerėt, edhe pse
sėmundja tashmė ėshtė e pashėrueshme. Kadareja qė sulmoi i
pari pabesisht Qosjen, tani ka dhe guximin cinik ta quajė
Qosjen polemist tė pabesė. Edhe kjo mėnyrė veprimi ėshtė
simptomė e "sėmundjes sė Kadaresė" pėr tė cilėn shqiptarėt
duhet tė vetėdijėsohen.
Berishėn e lidh me Kadarenė mendimi politik, jo mėria ndaj
Qosjes
Gazeta "Shqip" nuk mund tė rrinte pa bėrė njė hamendėsim tė
saj pėr arsyen pse Dr. Berisha "pa e lexuar debatin" bėri
komentin na favor tė Kadaresė dhe "pa i parė analizat"
lėshoi njė epikrizė pėr shėndetin e mirė intelektual e
kombėtar tė Ismailit. Gazeta shkruan: "Megjithėse
ansjėherė nuk e ka pėrmendur emrin e akademikut kosovar, u
vu re se kryeministri pas mbi 9 vjetėsh ka gjetur rastin
pėr t'i kthyer reston Rexhep Qosjes, qė nė 1997 i cilėsoi
trazirat antifajde tė asaj kohe tė Berishės si njė
revolucion i vonuar demokratik". Berisha e ka tė drejtėn
morale t'i vėrsulet sa herė tė ketė qejf Rexhepit pėr atė
qėndrimin e mbrapshtė qė ky mbajti nė vitin 1997. Nga
mllefet e inatet primitive qė kishte krijuar ndaj Berishės
dhe nga mendėsitė e tij tė ngushta ideologjike
enveriste-ramiziane, nė vitin 1997 Qosja bėri gafėn e rėndė
dhe veprimin e dėmshėm pėr kombin, tė vėrtetėn e tė drejtėn
duke marrė anėn e rebelimit tė armatosur grek-labokomunist
nė Jug tė Shqipėrisė kundėr "pushtetit tė malokėve" nė
Tiranė. Ibrahim Kelmedni e tij tė vėzhgimit nė vend tė
rebelimit nė Shqipėrinė e jugut e ka fiksuar mirė fakrin qė
tė rebeluarit e armatosur shpreheshin se ka vetėm njė
kosovar tė mirė, Rexhep Qosja. Pėr kėtė Shoqata "Labėria" e
kė bėrė Qosjen kryetar nderi tė saj. Tė shohim tani sa do
ta marrė kjo Shoqatė nė mbrojtje Rexhepin nga sulmet e
padrejta tė gjirokastritit Ismail Kadare!
Gazeta sigurisht e ka vėnė saktė nė dukje njė nevojė
njerėzore tė Berishės pėr hakmmarje ndaj Qosjes, madje
duhej tė shtonte se Berisha kishte mėri ndaj Qosjes qysh
nga viti 1992, kur Rexhepi e kishte qortuar tepėr rėndė,
ndonėse me tė drejtė njė deklaratė qė Berisha kishte
lėshuar nė "Le Figaro" tė Parisit qė vinte shenjėn e
barazimit midis "Shqipėrisė sė Madhe" dhe Shqipėrisė Etnike
dhe mohonte aspiratėn e shqiptarėve pėr bashkim kombėtar.
Kjo ka rėndėsdi tė kujtohet sepse Berisha bėri sėrish tė
njėjtėn gjė nė tė njėjtėn gazetė "Le Figaro" gjatė vizitės
sė tij tė fundit nė Paris, ēka tregon edhe mė shumė se
Qosja kishte tė drejtė nė vitin 1992 nė kritikėn e tij,
pavarėsisht nga mėnyra e mllefosur siē e bėri atė kritikė
pėrtė dėmtuar Berishėn.
Por ėshtė e pasaktė dhe e gabuar tė mendosh e tė komentosh
se Berisha komentin e tij pėr debatin Qosja-Kadare e ka
bėrė vetėm pėr kėtė arsye, vetėm pėr kaq hakmarrje meskine.
Kėtė koment pro Kadaresė e kundėr Qosjes Berisha nuk e ka
bėrė as sepse tani qė ėshtė kryeministėr i shtetit shqiptar
ndjen pėr detyrė tė kujdeset mė shumė pėr shrimtarin e
mėrguar nga Shqipėria se pėr qytetarin shqiptar tė njė
shteti tjetėr, pėr tė cilėn kujdesi i mbetet kryeministrit
tė Kosvės , apo UNMIK-ut. Berisha e ka bėrė atė koment pa u
menduar fare, "pa e lexuar" se pėrse po grindeshin Qosja e
Kadareja, sepse vetė Berisha ėshtė prej kohėsh plotėsisht i
njė mendimi me Kadarenė pėrsa i pėrket nacionalizmit nė
Shqipėri, pėrmbushjes sė aspiratave kombėtare shqiptare dhe
pėrparėsisė sė integrimit europian mbi aspektet e tjera tė
ēėshtjes kombėtare shqiptare, mbi integrimin politik
shtetėror brendashqiptar. Berisha edhe kohėt e fundit ka
deklaruar se Shqipėria do tė shkojė nė Europė, do tė
rikthehet nė gjirin e famljes sė vet. Pra ėshtė
bashkėmendimtar me Kadarenė.
Edhe sikur midis Berishės e Qosjes tė mos kishte asnjė mėri
tė vjetėr, por vetėm simpati tė malsorit tė Tropojės me
malsorin nga Vuthaj, qė janė kufitarė, pėrsėri qėndrimi qė
ka mbajtur tani Qosja krijon hendek midis tij e Berishės.
Prandaj Dr. Berisha, si mjek e si politikan e ka dhėnė
diagnozėn se "Kadareja nuk ėshtė i sėmurė me nacionalizėm,
por ėshtė vetėm "nacionalist i mirė", qė nuk ėshtė prekur
nga ato viruse qė kanė zėnė Rexhep Qosjen. Berisha ka dhėnė
epikrizėn se Kadareja ka vetėm "frymė nacionalisti pozitiv
qytetar", tė atij nacionalizmi qė ka 15 vjet qė ua
rekomandojnė gjithė shqiptarėve Berisha dhe ideologu i tij
pėr kėto ēėshtje Mehmet Elezi. Ky ėshtė njė "nacionalizėm
eunuk" qė nuk shqetėson oborret e sallonet europerėndimore
ku bėhen gjithfarė perversitetesh (pseudo)nacionaliste nė
kurriz tė kombeve tė tjerė. Ka 15 vjet qė bėjmė debate pėr
kėtė temė me Berishėn, Elezin dhe propagandistėt e tyre
vulgarizues. Prandaj e kuptojmė mė mirė se gjthkush arsyen
kryesore pėr tė cilėn Berisha e ka bėrė atė komentin nė
favor tė Kadaresė e kundėr Qosjes.
"Orientalizmi" tek shqiptarėt ėshtė simptomė e sėmundjes
"Oksidentosis"
Edhe njė herė nė debatin pėr nacionalizmin Berisha mban
qėndrim tė gabuar. Kadareja me tė vėrtetė nuk vuan nga
"fryma nacionaliste", por kjo nuk do tė thotė se ėshtė pa
sėmundje politike e intelektuale. Pėr fat tė keq edhe ai
vuan shumė nga njė sėmundje e keqe qė e kanė marrė shumė
shqiptarė nė marrėdhėniet intime tė pakontrolluara e tė
pambrojtura me perėndimorėt, njė sėmundje qė ėshtė
diagnostikuar e njohur me kohė edhe nė vende tė tjera.
Kadareja vuan nga sėmundja e "Oksidentosis".
Emėrtimin dhe pėrshkrimin e simptomave tė kėsaj sėmundje
dhe tė vuajtjeve e tė dėmit pėr shėndetin kombėtar qė sjell
ajo nuk po i trilloj unė tani, por i kam gjetur nė librin
"Nepsi pėr dije" tė studiuesit anglez tė Orientalizmit,
orientalistit tė thekur Robert Iruin. Ky libėr sapo ka dalė
nga furra nė Angli, ėshtė botuar nė vitin 2006. Ėshtė njė
studim me tė vėrtetė pėr t'u admiruar pėrsa i pėrket
volumit tė dijeve dhe informacionit qė pėrmban, pavarėsisht
se qėllimi i tij ėshtė tė hedhė poshtė gjithė kritikat qė i
drejtohen Orientalizmit qė kultivohet nė Perėndim pėr 3
shekuj tashmė nė dėm tė vendeve e popujve tė Lindjes.
Fatmirėsisht nuk mė duhet tė ndalem nė shpjegimin e
dukurisė sė Orientalizmit, tė pagėzuar me kėtė emėr nė
vitin 1978 nga intelektuali amerikan Eduard Said, i lindur
nga prindėr arabė protestanė. Shqiptarėt mund tė mėsojnė
shumė lehtė nė gjuhėn e tyre mbi kėtė dukuri duke lexuar
librin e veēantė tė studiuesit tė ri tė pasionuar pas kėsaj
teme, Enis Sulstarova qė ka titullin."Arratisja nga Lindja"
Orientalizmi shqiptar nga Naimi tek Kadareja". Pėr mė tepėr
nga ky libėr lexuesi mund tė kuptojė mė thellė pėrse bėhet
debati Kadare-Qosja. Nė "Arratisja nga Lindja", ėshtė
analizuar shkencėrisht, pa shtytje propagandistike urretja
e Kadaresė pėr ēdo gjė lindore, osmane, turke, pėr ēdo gjė
shqiptare qė ka ndonjė fije lidhje me osmanėt, turqit,
Lindjen dhe dalldia e pamatė e Kadaresė dhe ndjekėsve tė
kultit tė tij pas ēdo vlere ,ose ēdo gjė perėndimore.
Robert Iruin nė librin e tij flet pėr pikėpamjet dhe
qėndrimet e njė shkrimtari iranian Xhelal Ali Ahmad
(1923-1969). Edhe pse nuk ka jetuar shumė ai pėrshkruhet si
intelektual elitar, shkrimtar stili, romancier i vrullshėm,
eseist, qė me shkrimet e tij paska ndikuar edhe tek teoriku
revolucionar laik iranian Ali Sheriati, i njohur dhe i
ēmuar nė Perėndim dhe tek Ajetollah Khomeini. Madje dikur
Ahmad paska pas flirtuar me komunistėt, ēka dėshmon
qėndrimin e tij mė shumė laik, gjė qė e pėrforcon dhe fakti
qė i pėlqente tė jetonte mirė, tė pinte e tė zbavitej.
Iruin thotė se vepra e tij qė tė ndez mė shumė kėrshėrinė
ėshtė "Gharbzadegi" qė ėshtė pėrkthyer si "Oksidentosis"
ose "Euromania", ose "Helmimi perėndimor". Ahmadi vetė
paska shkruar: "Unė flas pėr "Occidentosis" si pėr
"tuberculosis"". Pra na thotė se "Osidentoza" duhet kuruar
si njė "tuberkuloz". Ai madje ka thėnė se ndoshta ėshtė mė
mirė qė krahasimi i "perėndimorizmit" tė bėhet me tenjėn qė
vjen e tė ha drithin duke t'i lėnė kokrrat me pamjen
jashtėme tė pacėnuar. Iruin thotė se mendimet e Ahmadit
kurrė nuk mund tė botoheshin nė Iran, sepse nė kohėn e
Shahut ēdo gjė perėndimore adhurohej dhe ata cėnonin dhe
Shahun. Iruini bėn kėtė anamnezė tė sėmundjes sė
"Oksidentosis" tė zbuluar nga iraniani nė vitet 1950: "Ta
lėmė politikėn mėnjanė, Ali Ahmadi ishte i shqetėsuar pėr
atė qė ai shihte se po ndodhte nė kulturėn iraniane.
Oksidentosis, njė entuziazėm pa kurrfarė dallimi pėr tė
gjitha gjėrat perėndimore, i kishte katandisur iranianėt nė
njerėz qė kishin hmbur traditat e tyre dhe vazhdimėsinė
historike, dhe qė kishin atė qė i sillte makina. Ai e
denonconte trajtimin qė u bėnin orientalistėt aziatikėve,
sikur kėta tė ishin lėndė e parė pėr lobaratore"
(fq.312-313).
Kadareja dhe zelltarėt e kultit tė tij janė prekur rėndė
nga njė sėmundje e tillė dhe po kėrkojnė qetėsi e kėnaqėsi
vetėm nė pėrpjekjet pėr tė sėmurė me Oksidentosis tėrė
shoqėrinė shqiptare, pėr t'i katandisur shqiptarėt nė atė
pozitė qė paskan qenė iranianėt nėn sundimin e Shahut.
Vetėm se Rexhep Qosja me sa duket mė nė fund dhe me mjaft
vonesė ka vendosur tė largohet disi nga vatrat intelektuale
tė Oksidentozės u vu nė shėnjestrėn e "frymės sė Kadaresė
tė painfektuar me nacionalizėm". Para se tė fliste Qosja
pėr "racizmin e Kadaresė" kemi shkruar edhe ne nė
"Rimėkėmbja" se nė veprėn e tij letare, sidomos nė romanin
"Koncert nė fund tė dimrit" kishte racizėm ndaj kinezėve.
Para se tė shkruante Qosja ka shkruar Enis Sulstarova se
Kadareja: ''kur vjen puna pėr marrėdhėniet kulturore me
orientalėt ai lė mėnjanė ēdo delikatesė dhe shprehet me
nota raciste nga pozita e njė kulture tė vetėmjaftueshme
sipėrore ndaj tjetrės". Kadareja nuk ka asnjė motivim
shqiptar pėr tė vepruar nė kėtė mėnyrė. Por ai ka vepruar
kėshtu sepse ėshtė prej kohėsh i molepsur me Oksidentosis,
jo me nacionalizėm shqiptar, sikurse na siguron edhe
Berisha. pas diagnostikimit tė gabuar qė ka bėrė.
Orientalistėt nė Perėndim kanė zhvilluar Orientalizmin (nė
kuptimin qė i dha Eduard Said si mosprėfillje, pėrbuzje,
deri urrejtje pėr lindorėt), sepse donin tė justifikonin
epėrsinė e kulturės sė tyre, nė sundimin e tyre politik dhe
ekonomik kolonial mbi "lindorėt e prapambetur dhe
inferiorė". Po shqiptarėt qė nuk kanė pasur, nuk kanė , nuk
kanė pėrse tė kenėn e nuk mund tė kenė synime e pretendime
tė tilla pėrse duhet tė kultivojnė Orientalizėm nė kulturėn
e tyre, nė letėrsinė e tyre, nė propagandėn e tyre siē
bėjnė Kdareja dhe kultistėt e tij?! Kėtė mund ta bėjnė
vetėm ata shqiptarė qė infektohen nga Oksidentosis. Pra
Orientalizmi tek shqiptarėt siē e ka paraqitur dhe
diagnotikuar me shumė saktėsi Enis Sulstrauva nuk ėshtė njė
sėmundje e veēantė tek shqiptarėt, sikurse ėshtė nė
Perėndim. Pėrkundrazi' "Orientalizmi" tek shqiptarėt ėshtė
simptomė dhe rrjedhojė e njė sėmundje qė quhet
Oksidentosis. Ata qė nuk pranojnė tė infektohen nga kjo
sėmundje duhet tė presin helmin e majės sė penės dhe tė tė
folmes sė bezdisėshme tė Kadaresė dhe tė ulėrimave tė
zelltarėve tė "Kultit Kadare". Ismaili pėrpiqet qė
Oksidentosis ta paraqesė si sėmundje tė gjithė shqiptarėve,
madje nė breza. Kėtė e tregon fjalia e tij: "Malli pėr
Europėn e munguar pėr pesė shekuj bėri qė (Shqipėrisė) t'i
dukej e natyrshme qė mbreti i saj i parė nė liri tė ishte
njė princ gjerman" (Sulstarova f1.193). T'i shtojmė kėsaj
edhe ato qė ka shkruar Kadareja pėr mallin shqiptar pėr
Europėn gjatė sundimit komunist dhe kuptohet qė
Oksidentosis tek ai ka marrė pėrpjestime llahtarisėse.
Si e acaroi Qosja "Oksidentosis"-in e Kadaresė?
Pėr tė mos rėnė viktimė e Oksidentosis qė nxjerr Kadareja
me frymėn e tij polemizuese jonacionaliste ndaj Qosjes vlen
tė mbahet mirė shėnim njė fjali e thjeshtė: "Kadareja
kėrkon tė ketė monopolin e interpretimit tė historisė sė
shqiptarėve, tė caktojė kriteret e vetme pėr vlerėsimin e
saj". (Sulstarova, fq.201). Prandaj Ismaili nuk mund tė
duronte qė as njė akademik si Rexhep Qosja, me tė cilin pėr
shumė vite ėshtė shtirur se ka harmomi mendimi e qėndrimi,
tė guxonte tė bėnte me mjaft vonesė njė rrėfim pa kurrfarė
zarari mbi ndjesitė e tij nė trajtesėn me titull
"Ideologjia e shpėrbėrjes". Qosja vetėm deshi tė tėheqė
vėmendjen nė rrezikun qė u vjen shqiptarėve nga idetė
ēintergruese nė shoqėritė e sotme. Qosja gjithmonė tejet i
kujdesshėm pėr tė mos pickuar gjėkundi Kadarenė, nuk mund
ta parashikonte se Oksidentosis i Kadaresė kishte mbėrritur
nė atė shkallė sa acarohet edhe pėr kaq pak aromė
nacionaliste nė mjedisin kulturor dhe akademik shqiptar.
Nė fakt askush nuk mund tė gjente me fall se botimi i
"Ideologjisė sė pėrēarjes" nga Qosja mund tė fuste Kadarenė
nė njė krizė tė fortė tė sėmundjes Oksidentosis. Madje kėtė
krizė Kadaresė duket ia kanė shkaktuar vetėm pak fjalė tė
Qosjes se "shqiptarėt i takojnė qytetėrimit islam hiē mė
pak se qytetėrimit tė krishterė". Kaq ka mjaftuar qė
Kadareja tė pėrlante penėn pėr tė prodhuar libėrthin
"euromaniak" me titull "Identiteti europian i shqiptarėve",
ku ka grumbullur mish-mash gjithė dhėmbjet shpirtėrore e
mendore qė i vinė nga Oksidentosis dhe i lėshoi Qosjes disa
shigjeta radhas. Dhe Qosja ėshtė mė inatēi se Kadareja nė
kėsi rastesh. Kur ia shkelin bishtin paprimtas di tė
hakmerret, siē u hakmor jo vetėm pėr vete , por pėr tė
gjithė ata qė duhet tė ruhen nga infektimi me Oksidentosis,
duke prodhuar libėrthin "Realiteti i shpėrfillur".
Shėrimi nga Oksidentosis bėhet me debat rreth ideve
Sali Berisha nė konferencėn e shtypit ka bėrė sikur nuk ka
lexuar polemikat Qosja -Kadare. Por megjithatė edhe kjo
masė parandaluese zor se do ta mbrojė nga njė shpėrthim i
ri i Qosjes kundėr tij. Kėsaj here Qosja ka mė shumė tė
drejtė se kurrė pėr tė mos kursyer as Berishėn, as tė tjerė
qė e sulmojnė padrejtėsisht, pa argumenta, pa polemizuar me
idetė e tij , por vetėm me hamendėsime pse e bėn Qosja
kėtė, kush ėshtė Qosja, ē'ka bėrė e ē'nuk ka bėrė Qosja.
Ata qė marrin penėn tė shkruajnė rreth kėtij debati do tė
bėnin mirė tė qėndronin sa mė larg mendėsive qė
mbizotėrojnė thashethemet qė bėhen nė tryezat e kafeneve tė
tymosura, larg metodave tė hafijellėkut e maynafikllėkut,
larg thurrjes sė gjė e gjėzave prej tifozėsh tė basteve. Po
tė duan e po tė jenė tė zot tė pėrqėndrohen vetėm nė idetė
qė kanė bėrė tė tyre Qosja e Kadareja, tė thonė cila ėshtė
ide e saktė e cila e gabuar, pastaj del vetvetiu kush ėshtė
mė i zoti, akademiku apo shkrimtari, kush ėshtė mė burrė
zakoni gjirokastriti apo vuthjani, kush ėshtė mė shumė
simbol e pikė referimi i kulturės kombėtare trilluesi
letrar apo studiuesi letrar. Nga mbėshtetja e ideve qė ka
pėrqafuar njėri apo tjetėri do tė dalė se cili e ka mė tė
merituar titullin: "Nderi i kombit", ai qė tregon gjithnjė
e mė shumė simptoma tė Oksidentosis, apo ai qė po tregon
publikisht infektimin e vet me nacionalizėm shqiptar.
Revizionimi "modernist" i Rilindjes ēon nė tjetėrsim
kombėtar
Fjalėt e Xhaferrit tė nxjerra shumė nė dukje nga "Shqip"
se: "Urtėsia e rilindasve tonė nuk ka alternativė" janė
brenda sfondit e kuadratit teorik e intelektual nė tė cilin
zhvillohet debati nė vitin 2006. Kurse fjalėt e Berishės
pėr "rilindasin modern Kadare" janė krejt jashtė kohės dhe
jashtė vendit. "Rilindja" si etapė historike nė
pėrgjithėsi, si dukuri nė jetėn kombėtare e shoqrore, si
pėr shqiptarėt dhe pėr tė tjerėt ka kuptim tė pėrcaktuar nė
kohė e hapėsirė dhe nuk ėshtė e pėrsėritėshme. Termi
"Rilindje" nėnkupton atė periudhė tė zhvillimit europian
kur u zbulua dhe u pėrvetėsua (nėpėrmjet kontakteve me
myslimanėt arabė) mendimi i zhvilluar i lashtėsisė i
varrosur nė Europė nga dyndjet e popullsive tė stepave
lindore dhe obskurantizmi i Kishės sė krishterė.
Nė trojet shqiptare termi "Rilindje" ka kuptimin e daljes
sė shqiptarėve nė skenėn historike si komb mė vete nė
shekullin XIX pas njė pushtimi tė gjatė osman. Madje disa
e qortojnė me tė drejtė pėrdorimin e termit "Rilindje",
sepse nuk bėhej fjalė pėr "rilindjen" e njė kombi qė
kishte ekzistuar dikur ose rindėrtimin e njė shteti, apo
perandorie tė prishur, por bėhej fjalė pėr diēka tė re, pėr
njė komb tė formuar rishtas pikėrisht gjatė kohės qė ishte
pjesė e njė perandorie. Nuk bėhej fjalė pėr rilindjen e
ndonjė fisi ilir, tė ndonjė pricipate ilire tė lashtė, tė
ndonjė principate feudale tė mesjetės, pėr ndonjė dalje nė
skenė tė Arbėrisė, Dardanisė, Epirit, Aematias, por bėhej
fjalė pėr daljen nė skenė tė kombit me emrin "Shqiptar" dhe
tė shtetit me emrin "Shqipėri". Ishte mė shumė "Pėrlindje"
se "Rilindje".
Prandaj ėshtė krejtėsisht pa kuptim tė flitet pėr "rilindas
tė shekullit XXI" tek shqiptarėt. Mos tė flitet pėr
vazhdues tė veprės sė rilindasve dhe kaq. Nėse Kadareja e
shikon veten si "rilindas modern", sikurse e cilėson
Berisha, ai zbulon njė aspekt edhe mė tė errėt tė misionit
tė tij perėndimorizues, se do tė fusė kombin shqiptar nė
njė rrugė tjetėrsimi tė thellė. A synon pikėrisht kėtu
Kadareja kur nė furkėn e tij intelektualiste tjerr leshin e
lėnurur me krėhėr parizian pėr tė bėrė fijen nyje-nyje tė
ngatėrrimit tė shqiptarėve nė lėmshin e njė
"Euromileti"?!Vetėm kėtu mund tė ēojė dėshira qė kombi i
tanishėm shqiptar qė u afirmua si i tillė gjatė Pėrlindjes
(Rilindjes) Kombėtare nė shekullin XIX, nė shekullin XXI tė
pėrfundojė nė njė "milet" i Europės sė krishterė, i
ngjashėm me miletet qė ekzistonin nė Perandorinė Osmane.
Nė librin e Sulstarovės ėshtė njė vlerėsim shumė interesant
teorik: "Enverizmi trashėgoi nga Rilindja orientimin
modernizues, idealizimin e atdheut e tė kombit dhe frymėn
kundėrturke". Po demokracia ku Kadareja dhe Berisha
pretendojnė tė jenė violina tė para nė mendim e nė politikė
ēfarė ka trashėguar nga Rilindja, nga ajo qė trashėgoi
enverizmi nga Rilindja? A e kanė pėrforcuar e ēuar pėrpara
trashėgiminė rilindase nė krahasim me kohėn e enverizmit,
apo e kanė zbehur e zgėrlaqur?. Kur Berisha shprehet se
Kadareja nuk vuan nga "fryma nacionaliste" sepse ėshtė
"rilindas modern", do tė thotė se fryma nacionaliste e
rilindasve nuk duhet mė pasi ėshtė bėrė primitive.
Enverizmi nacionalizmin e rilindasve nuk e pėrbuzte kėshtu.
Kadareja nuk idealizon atdheun e kombin aq sa e bėnte kėtė
nė kohėn e enverizmit, madje pėrpiqet qė ndonjė adhurim tė
shpėlarė pėr atdheun e kombin e ka fare konjuktural. Kurse
enverizmi atdheun e idealizonte por lumturinė e tij vinte
nė varėsi tė internacionalizmit. Kadareja me euromaninė
shkon dhe mė tej se intenacionalizmi enverist.
Frymėn kundėrturke Kadareja e ka fuqizuar nė pėrmasa tė
pakapshme nė krahasim me enverizmin. Madje Kadareja ka qenė
edhe nxitėsi e pėrpunuesi kryesor i frymės kundėrturke nė
kohėe Enverit. Kur dėgjojmė se Kaedareja qenka "rilindės
modern" ėshtė njėosj si tė dėgjohjmė se rilindja ka mbetur
relike dhe tani ka ardhur koha qė tė provojmė "Ri-rilindjen
kadareane" qė do tė thotė ndėrrim tė fizionomisė kombėtare
nga komb shqiptar tė bėheni "Euromilet".
Berisha vazhdon tė jetė rob i ideve antinacionaliste dhe
nė galerinė e tij politike ruan dordolecin qė i bėri Memet
Elezi para shumė vjetėsh pėr "nacionalizmin e mirė
(pozitiv) qytetar". Pėrshkrimin e kėtij dordoleci e gjejmė
nė literaturėn teorike. Profesori anglez Xhorxh Shėflin nė
librin "Kombet, identiteti, pushteti" (2000) ka shkruar:
"Pėr shumė njerėz nacionalizmi ėshtė njė kategori mbeturinė
negative nė tė cilėn mund tė hidhet ēdo gjė qė mund tė ketė
njėfarė lidhje me nocionin e kombit tė pėrkufizuar
keq Ekziston njėfarė kategorie e mbetur e Hans Kohnizmit,
sipas sė cilės ka njė nacionalizėm perėndimor qė ėshtė i
mirė (civil, demokratik paqedashės) dhe njė nacionalizėm
lindor tė keq (i pėshtirė, brutal, ngatėrrestar" (fq.3-6).
Shėflin dhe tė tjerė nuk pajtohen me kėtė interpretim
hankohnist tė nacionalizmit. Berisha i pėrmbahet vetėm
kėtij perceptimi. Prandaj e thekson fort se Kadareja nuk
ka frymė nacionalizmi tė sėmurė, por frymė nacionalizmi
qytetar pozitiv, qė nė fakt tek Kadareja shfaqet si
Orientalizėm nėn ndikmin e Oksidentosis.
Pranimi i nacionalizmit perėndimor, ashtu siē kėrkon
Kadareja, ėshtė t'i dorėzohesh sėmundjes sė Oksidentosis.
Pranimi i identitetit europian tė shqiptarėve, sikurse
ngulmon Kadareja, ėshtė molepsje me Oksidentosis, jo
pėrparim dret Perėndimit dhe Europės sė bashkuar. Debati qė
ka shpėrthyer do tė sjellė njė dobi tė madhe sepse dashje
pa dashje do tė ndajė mė qartė grupimet e tė sėmurėve me
Oksidentosis dhe tė atyre qė duan tė qėndrojnė besnikė
frymės nacionaliste tė rilindasve. Nė kėtė debat e ka mirė
Qosja qė mbron idenė se jemi komb e vend ku gėrshetohen
qytetėrimet, besimet , kulturat, vlerat perėndimore e
lindore. Kjo duhet parė si pasuri e vlefshme, jo si plaēkė
e vjetėr qė duhet hedhur tutje. Tek shqiptartė nuk duhet tė
kultivohet as Orientalizėm , as Oksidentalizėm.
Janė ngritur zėra burracakėsh intelektualė qė e quajnė pa
dobi, madje tė dėmshėm debatin Qosja-Kadare. Por edhe po tė
heshtin Kadareja e Qosja debati nuk shuhet.
21 maj 2006
Abdi Baleta
PSE RINISI "GOGOLIZIMI" I GAZIDEDES?
Tashmė dihet se ėshtė bėrė praktikė e fėlliqur politike
edhe nė Shqipėri demonizimi me ēdo mjet e mėnyrė i
kundėrshtarit pėr tė arritur pikėsynimet nė njė fushatė
politike, ose pėr tė krijuar sa mė shumė tensione politike.
Dėmet qė sjell pėr njė popull dhe pėr njė vend demonizimi i
skajshėm i kundėrshtarit i pamė nė Shqipėri gjatė
pėrgatitjeve e zhvillimit tė rebelimit greko-labokomunist
tė vitit1997 dhe pėr shumė kohė mė pas. Atėherė u
demonizuan "pushteti i malokėve", meqenėse President ishte
Sali Berisha nga Tropoja (pavarėsisht se kryeministėr ishte
Aleksandėr Meksi dhe kryetar i PD-sė Tritan Shehu, tė dy
nga Gjirokastra). Atėherė u demonizua skajshmėrisht
Shėrbimi Infomativ Kombėtar, meqenėse kryesohej nga dibrani
Bashkim Gazidede, paēka se ky shėrbim sapo ishte krijuar
dhe hija 50-vjeēare e Sigurimit tė Shtetit tė kontrolluar
gjithmonė nga klanet komuniste labo-gjirokastrite nuk mund
tė largohej as nga Berisha as nga Gazidede. Por propaganda
e shfrenuar nga ata qė kėrkonin revanshin e klaneve
komuniste ishte e pandalshme pėr demonizimin e "pushtetit
tė malokėve" dhe tė SHIK-ut.
Dihet se ēfarė ndodhi me Shqipėrinė nė vitin 1997.
Gazidedes i varėn nė qafė atė kėmbanė qė nuk i takonte ta
tundėte, e caktuan komandant tė operacioneve ushtarake pėr
tė shtypur rebelimin. Gjeneralėt e ushtrisė i bėnin bisht
detyrės. Berisha e shihte se e linin njėri pas tjetrit nė
baltė repartet ushtarake qė dorėzoheshin sapo tė
paraqiteshin nė hyrje tė ngrehinave njė turmė e kurdisur
mitingashėsh. Gazidedes nuk i mbeti tjetėr punė pėr tė
kryer veēse tė mbante me dėshpėrim njė raport dėshpėrues nė
parlament, qė mė pas do tė shndėrrohej nė libėr publicistik
pėr t'i bėrė nder Mero Bazes, duke i lėnė autorsinė.
Gazidede u nis syrgjyn diku, sepse tė eturit pėr gjak e
djegie tė Shqipėrisė e kishin nė listėn e kurbanėve tė
parė. Sali Berisha ka bėrė njė herė njė gabim duke
deklaruar nė parlament se Gazidede kishte marrė rrugėn e
syrgjynit meqenėse pushteti i revanshizmit socialist e
kishte lėnė pa punė.
Syrgjyni i Gazidedes zgjati 8 vjet, sikurse po zgjat edhe
syrgjyni i ish-shefit tė policisė shqiptare tė regjimit
Berisha-Meksi, gjeneral Agim Shehut, mbi tė cilin ende
rėndon njė vendim penal gjykate (pėrveē dėnimit civil me
gjobė qė e ka dhuratė nga Alėksandėr Meksi dhe Dhurata e
tij). Para disa muajsh Gazidede u kthye. Opinioni publik
nuk i kushtoi ndonjė vėmendje kėtij kthimi. Shtypi sherrxhi
qė kėrkon shkase pėr zhurmė pak u mor me kthimin e tij. As
revanshistėt socialistė nuk ndjenė ndonjė bezdi. Gazidede
nuk ngacmonte askend sa kohė qė rrinte urtė e pa zė nė
strofkėn e tij, nuk i kujtoheshin mė as "krimet kundėr
njerėzmit" pėr tė cilat ishte akuzuar. Por njė ditė pa
pritur mėsuan se qeveria e Sali Berishės i kishte dhėnė
punė nė administratė duke e emėruar zėvendės drejtor tė
shėrbimit tė hipotekės. Nė njė intervistė tė shkurtėr
Gazidede u mundua tė mos lėshonte ndonjė fjalė qė do t'u
shtinte mizat kundėrshtarėve. Por vetė ky emrim i nervozoi,
mbase dhe i friėksoi ata. Gazidede paralajmėroi se ai ka
shumė gjėra pėr tė thėnė e do tė flasė nė kohėn e vendin e
duhur. Edhe sikur tė mos e thoshte kėtė gjithkush e merr me
mend se ka shumė gjėra pėr tė thėnė, madje ka dhe detyrimin
tė thotė shumė gjėra. Gazidede tha se nė detyrėn ku e kanė
caktuar do tė luftojė me gjithė mundėsitė e tij
korrupsionin. Po tė mos thoshte kėtė nuk kishte thėnė gjė
fare.Lufta kundėr korrupsionit nė fjalorin politik shqiptar
ėshtė bėrė tani si lufta kundėr terrorizmit nė fjalorin
politik amerikan. Edhe po tė mos e thotė Gazidede tė gjithė
mendojnė se korrupsioni ka bėrė hatanė nė shėrbimet ku
rregjistrohen e ērregjistrohen pasuritė, sidomos pasuritė e
fituara me mashtrime e krime gjatė 15 viteve tė fundit.
Tjetėr gjė me zarar sikur nuk ka thėnė Gazidede. Por
menjėherė filloi "Demonizimi 2" i Gazidedes po nga ata qė
kishin bėrė edhe demonizimin e parė. Nėpėr gazeta filloi tė
pėrdorej cilėsori "kryespiuni" nga gazetarė qė gjithė kohėn
merren me spiunllėk qė nuk merret vesh se kujt po i
shėrben. Ishte e pritėshme qė ndėr tė parėt tė kėrcente
pėrpjetė pėr emrimin e Gazidedes pikėrisht Skėnder
Gjinushi, njeri nga mė tė zellshmit pėr pėrgatitjen e
rebelimit tė vitit 1997. Ka frikė Gjinushi nga kthimi i
Gazidedes , apo i vjen maraz qė pas gjithė atij demonizimi
ky futet sėrish nė njė zyrė tė administratės shqiptare?.
Pas Gjinushit dėgjuam Braēen e PS-sė qė kėrkoi tė
pėrfshihej nė programin e punės sė komisionit parlamentar
pėr hetimin e Sollakut edhe kontrolli si ėshtė hetuar nga
prokuroria "ēėshtja Gazidede".Braēja ka qenė 8 vjet deputet
i partisė qeverisėse dhe nuk i shkoi mendja ta bėnte kėtė
kėrkesė e ta kishte zgjidhur kėtė punė. Megjithėse Braēja
hyn tek tė vonuarit, pėrsėri kėrkesa e tij duhet marrė si e
menēur. Le tė bėhet ky kontroll se mbase del qė para
pėrgjegjėsisė duheshin vėnė Gjinushi me shokė, prandaj nuk
e kanė ngacmuar mė tej Gazideden e syrgjynosur
ish-pushtetarėt socialistė.
Sikur Gazidede tė punojė nė hipotekė me atė pėrkushtim qė
ka punuar pėr zbulimine piramidave tė dikurshme dhe tė
veprimtarisė sė huaj qė pėrgatiti rebelimin e vitit 1997
lan njė pjesė tė mėkateve qė ka bėrė duke pėrfshirė edhe
ndonjė pėrgjim apo ndjekje tė demokratėve, siē ka ndodhur
edhe me mua qė po shkruaj kėshtu.
Tė alarmuarit nga emrimi i Gazidedes bėrtasin se Berisha
nuk paska ndryshuar. E ēfarė se nuk ka ndyshuar Berisha?
Nuk e dinin ata se Berisha nuk mund tė ndryshojė?!, Por
sulmin mė cinik dhe mė sfidues politikisht pėr emrimin e
Gazidedes e ka bėrė njeriu i shumicės, jo i opozitės,
deputeti Spartak Ngjela, njėri nga ish-bashkėkryetarėt e
Komisionit parlamentar (bashkė me socialistin Sparatak
Braho) qė hetoi rebelimin e vitit 1997. Bėnė dy vrima nė
ujė, sepse nuk paraqitėn dot as raport tė pėrbashkėt por i
lanė nė derė parlamentit dy paēavure qė nuk thonin gjė, nuk
zbulonin gjė; as ndreqnin gjė, as prishin punė kujt.
Tani ky Spartak Ngjela, deputeti plangprishės i PD-sė, del
nė ekrane e nė gazeta me britma "Rehabilitimi i Gazidedes
tendencė antiamerikane", "Gazidede ka mėkatuar se ka
sulmuar CIA-n". Nga e di Ngjela se ky rehabilitim nuk ėshtė
shenjė e njė prirje amerikane tė re nė Shqipėri?!Spartak
Ngjela po flet sikur ėshtė rezidenti i CIA-s pėr
Shqipėrinė, sikur atė e kanė caktuar avokat tė prestigjit
dhe interesave politike amerikane nė Shqipėri, tani qė
ligji shqiptar nuk i lejon mė tė merret me biznes avokator
tė rėndomtė.
Spartaku duket i mėrzitur shumė pėr kėtė. Por duhet tė
mėsohet. Kėshtu ma kanė bėrė edhe mua dikur kur isha
deputet i PD-sė nė pushtetit. Me propozimin e deputetit tė
PD-sė Vasil Gjika, qė tani u marrka me federatėn e shahut,
u miratua njė dispozitė qė mė ndalonte tė bėja punė
avokatie. E prita me tė qeshur se nuk e kisha qejf si
Spartaku tė isha deputet-avokat. E dija se po hakmerreshin
pse kisha bėrė mbrojtjen e lirisė sė shtypit nė gjyqin e
nisur kundėr disa gazetarėve nga agjenti francez Zhylien
Rosh.
Le tė bėj si tė dojė Spartaku pėr punėn e avokatisė, por tė
mos turfullojė aq shumė kundėr Gazidedes pėr tė ēorientuar
shqiptarėt. CIA di ta mbrojė veten dhe e ka treguar shumė
mirė kėtė. CIA me siguri e di mė mirė se Ngjela se ku e si
peshkohet ngjala, se ēfarė ka bėrė e ka thėnė Gazidede, se
ku ka qenė deri tani Gazidede, pse Gazidede duhet tė
punojė pikėrisht nė hipotekėn shqiptare. CIA e di mirė qė
"Komisioni i dy Spartakėve" u ngrit nė vitin 1997 pėr tė
hetuar rebelimin e armatosur qė tė bėhej ajo qė
paralajmėroi i ndjeri Safet Zhulali se dosja e zezė e atij
rebelimi nuk do tė hapet kurrė. E vetmja gjė qė bėri
Spartak Ngjela nė relacionin e tij nga hetimi ishte tė
deklaronte se " nuk kishte pasur ndėrhyrje tė huaj nė
pėrgatitjen dhe zhvillimin e rebelimit". Pra Ngjela atėherė
nxirrte tė papėrlyer politikėn greke, serbe, italiane,
amerikane, mafiet e huaja, shėrbimet e huaja tė spiunazhit,
duke pėrfshirė edhe CIA-n qė e akuzoi Gazidede.
Kaq ishte misioni hetimor i Ngjelės, i cili e kujton dhe
tani kėtė "ndihmesė" qė ka dhėnė atėherė. Por askush me dy
para mend nė kokė nuk e ka ngrėnė rrenėn e Ngjelės nė atė
kohė e aq mė pak tani. Gazidede i di shumė mė mirė se
Ngjela ato gjėra dhe po tė flasė pėr to edhe njė herė si ka
folur nė atė kohė do tė thotė se edhe vetė CIA nuk ėshtė mė
aq e interesuar tė mbulohet e vėrteta dhe nuk ka nevojė pėr
shfajsime avokatore si ato qė i bėn Spartak Ngjela. Vetėm
nė qoftė se Gazidede vendos tė bėjė si Mero Baze qė nė
vitin 2004 nė "Tema" lėpiu ato qė kishte vjellė kundėr
ndėrhyrjes e politikės amerikane nė prill 1997 do tė
besojmė se Ngjela i ditka mė mirė punėt e CIA-s nė drejtim
tė Shqipėrisė. Hė pėr hė na duket se vetė CIA organizimin
e rebelimit nė vitin 1997 e ka futur nė listėn e
operacioneve tė nxituara qė i kanė kushtuar politikės
amerikane.
Por pavarėsisht se ēfarė bėn CIA, analizat pėr politikėn
amerikane duhet bėrė nė bazė tė tėrėsisė sė fakteve e
faktorėve. Rebelimi nė Sh qipėri ndodhi kur nė
administratėn amerikane ndikonin fuqishėm dy persona me
prirje tė theksuar pro greke dhe antishqiptare, kėshilltari
presidencial Stefanopulos dhe shefi i CIA-s, Tenet.
Rebelimi nė Shqipėri ndodhi kur antishqiptari Nikolas Geixh
kishte ēuar shumė pėrpara pėrgatitjet pėr ndarjen e
Shqipėrisė nė Shkumbin.
Politika perėndimore nė pėrgjithėsi nė vitin1997 bėri gafėn
mė tė rėndė qė krijoi ose toleroi atė situatė nė Shqipėri,
sepse pėr herė tė parė u pajtua me precedentin e rrezimit
me dhunė tė armatosur tė njė pushteti qė gjithėsesi kishte
dalė nga zgjedhjet nė periudhėn paskomuniste. Prandaj
diplomacia perėndimore bėri gjithėēka tė mbante Berishėn nė
postin e Presidentit deri nė zgjedhjet e 29 qershorit 1997,
qė tė mbulonte mėkatin e saj e tė thoshte se ndėrrimi i
pushtetit nė Shqipėri u bė nėpėrmjet kutisė sė votimit, jo
grykės sė pushkės. Prandaj duhej dhe ai raporti i Ngjelės
se nuk kishte pasur ndėrhyrje tė huaj.
Ngjela thotė se duke emruar nė punė administrative
Gazideden Berisha bashkoi kundėr tij opozitėn, e ēoi Ilir
Metėn nė krahėt e Ramės. Menjėherė u turr dhe Gjinushi ta
mbėshtesė Ngjelėn duke thėnė se edhe Nard Ndoka ia bėri
glasėn nė derė partisė sė Pollos e shkoi tė bėhet kaposh nė
kotecin demokristian tė Nikollė Lesit se u zhgėnjye nga
emrimi i Gazidede. Mbase emrimi i Gazidedes ka ndikuar tė
ndodhin kėto. Por nuk ėshtė ky emrim shkaku kryesor qė
ndodh kėshtu. Janė rrymat e nėnujshme qė rrjedhin prej
kohėsh dhe qė krijojnė vorbulla thithėse e rrotulluese pėr
goglat e kungujt-poēa tė politikės. Ilir Meta, Rama,
Gjnushi, Ceka kanė pėrse shqetėsohen pėr ngjarjet e vitit
1997 dhe mundet qė emrimi i Gazidedes i ka alarmuar dhe
kapen tani pas bishtit politik tė njėri-tjetrit tė rrisin
qėndresėn. Por mė shumė se paraqitja e Gazidedes nė njė
zyrė shtetėore ėshtė hija e Fatos Nanos qė i tremb. Hija e
Tosit ka filluar tė vijė vėrdallė sėrisht. Kjo i bėn Ramėn,
Gjinushin, Metėn, Cekėn, Milon tė kėndojnė "bashkohuni
shokė me ne nė ēetė".
Nėse Gazidede do tė ndjekė modelin e Mero Bazes tė pendimit
pėr ato qė tha nė parlament nė vitin1997, atėherė do tė
kuptohet se Ngjela nuk po flet me mendjen e tij. Por tė
presim e tė shohim!
21 maj 2006 Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
TJETĖR FAQE E TRADHTISĖ KOMBĖTARE PUSHTETARE
Pak ditė mė parė, pėrmes shtypit tė shkruar dhe kronikave
televizive, u pėrhap lajmi pėr ndėrtime varrezash nė disa
zona tė Shqipėrisė sė Jugut, nė tė cilat do tu strehokan
eshtra ushtarėsh grekė, tė vrarė gjatė Luftės Italo-Greke
tė fundit tė vitit 1940 dhe tė fillimit tė vitit 1941.
Asokohe Shqipėria ishte njė vend i pushtuar nga Italia
fashiste dhe agresioni qė kjo e fundit ndėrmori kundėr
Greqisė nga territori shqiptar ishte i barasvlershėm me njė
agresion qė fashizmi italian mund tė kishte ndėrmarrė
kundėr territorit grek edhe drejtpėrdrejt nga territori
italian. Prandaj shpallja e Shqipėrisė si shtet agresor nga
ana e shtetit shovinist grek ishte njė poshtėrsi greke,
tipike pėr njė pabesi bizantine, e cila ka pėrbėrė dhe
vazhdon tė pėrbėjė themelin kryesor, mbi tė cilin
mbėshtetet qė prej gati dy shekujsh politika e shovinizmit
grekomadh nė qėndrimin ndaj kombit shiptar, politikė kjo qė
u konkretizua nė vitin 1940 me aprovimin nga ana e
parlamentit grek tė Ligjit tė Luftės me Shqipėrinė dhe qė
vazhdon tė jetė nė fuqi edhe sot e gjithė ditėn.
Nga shtypi mėsojmė ca ēudira qė tė bėjnė tė vėsh duart nė
kokė: Ne po ikim, por luftėn po ua lėmė kėtu. Profecia
e njėrit prej kolonelėve grekė, thėnė banorėve tė fshatit
Bubės, nė rrethin e Pėrmetit gjatė ēasteve tė largimit nė
mesin e vitit 1941, duket se ka dalė e vėrtetė. Eshtrat e
njė pjese tė mirė tė ushtarėve tė rėnė gjatė Luftės
Italo-Greke kanė dalė shpesh nė sipėrfaqe gjatė punimeve tė
ndryshme, ndėrsa shpėrthimet nė vite tė predhave kanė
shkaktuar mjaft viktima (Entela Bani, Nė manastir, mes
varreve qė po hapen pėr ushtarėt grekė. Gazeta Shekulli,
14 maj 2006, f.8).
Nga praktika botėrore dimė qė eshtrat e ushtarėve tė njė
ushtrie agresore qė janė vrarė nė tokė tė huaj, shteti
pėrkatės i ka tėrhequr nė vendin e tij. Kėshtu veproi
shteti italian me eshtrat e ushtarėve tė ushtrisė fashiste
italiane qė u vranė nė Shqipėri gjatė luftės antifashiste
tė popullit shqiptar. Historia e tėrheqjes sė kėtyre
eshtrave, me sa jemi nė dijeni, u mbyll qė nė vitin 1962.
Nuk kam tė dhėna se si veproi shteti gjerman pas luftės pėr
tėrheqjen e eshtrave tė ushtarėve pushtues nazistė nga
vendet e Evropės Lindore. Por dihet qė nė Parkun e Madh tė
Tiranės, bash nė vendin ku qenė prehur pėr shumė vjet me
radhė eshtrat e dėshmorėve tanė, ish-pushtetarėt socialistė
tė Tiranės lejuan ngritjen e njė memoriali pėr nder tė
ushtarėve gjermanė, tė vrarė nė territorin shqiptar gjatė
Luftės Antifashiste. Ish-pushtetarėt socialistė tė Tiranės,
si gjithmonė tė zhytur deri nė fyt nė batakun e tradhtisė
kombėtare, nuk duhej tė lejonin ngritjen e njė memoriali tė
tillė qė poshtėron sakrificat e popullit shqiptar nė luftėn
kundėr nazifashizmit. Servilizmi pėshtirosės i
ish-pushtetarėve socialistė tė Tiranės ndaj shteti gjerman
dhe heshtja neveritėse e opozitės sė atėhershme, poshtėron
mbarė kombin shqiptar, sidomos me simbolikėn e ngritjes sė
memorialit tė lartpėrmendur pikėrisht nė ish-varrezat e
dėshmorėve tė kombit. Por rrjedha e ngjarjeve vėrtetoi nė
praktikė se ngritja e memorialit pėr nder tė ushtarėve
gjermanė, tė vrarė nė Shqipėri, nė tė vėrtetė, paska qenė
njė parainvestim dhe njė shfajėsim pėr pėrnderimin e
paskėtajshėm tė eshtrave tė ushtarėve agresorė grekė, tė
vrarė nė territorin shqiptar gjatė tė ashtuquajturės Luftė
Italo-Greke. Shovinizmi grekomadh dhe kisha shoviniste
greke pretendokan se ushtarėt grekė tė vrarė nė atė luftė
nė territorin shqiptar na qenkan dėshmorė qė meritokan,
demek, nė Shqipėri varreza madhėshtore, memoriale dhe
manastire tė stilit grekobizantin! Por e vėrteta ėshtė se
ata ushtarė grekė qė u vranė nė atė luftė nė territorin
shqiptar, kanė qenė ushtarė pushtues, agresorė, qė
meritonin tė pushkatoheshin paraprakisht nga vetė populli
shqiptar, i cili e pati tė pamundur ta bėnte njė gjė tė
tillė, meqenėse vetė ishte i pushtuar nga Italia fashiste.
Pushteti i komunistėve shqiptarė, menjėherė pas
konsolidimit tė tij nė vitet e pasluftės, duhej ti kishte
kėrkuar Athinės zyrtare tėrheqjen e eshtrave tė ushtarėve
agresorė grekė nga territori shqiptar, sepse pikėrisht ato
eshtra pėrbėnin njė burim tė pėrhershėm rrezatimi shovinist
grek. Por shteti komunist shqiptar nuk e ndėrmori njė hap
tė tillė, sepse mbijetesėn e vet ai e shikonte nė lidhjet e
ngushta me politikėn ortodokse sllave, simotrėn e
ortodoksisė greke.
Nė njė emision tė paradokohshėm tė kanalit TV Klan ndoqa
intervistėn e kryetarit tė bashkisė sė Kėlcyrės, i cili
shprehte befasinė e vet pėr ngritjen e varrezave pėr
eshtrat e ushtarėve grekė, pėr ndėrtimin e manastirit tė
Shėnkollit, rreth 6 kilometra larg qytetit, ku do tė prehen
kėto eshtra. Mė pas ndoqa edhe intervistėn e njė fshatari
tė fushės sė Dragotit, ku paska varre tė ushtarėve grekė.
Gazetarja e lartpėrmendur, Entela Bani, vazhdon
reportazhin e saj: Megjithėse Kėlcyra ėshtė njė qytet
mjaft i vogėl qė nuk numėron mė shumė se pesė mijė banorė e
ku lajmet marrin dhenė, Agroni, shoferi i autobusit me tė
cilin udhėtohet drejt manastirit, nuk e di se nė Shėnkoll,
rreth gjashtė kilometra larg qytetit, janė ngritur varrezat
pėr tė rėnėt grekė. Ma zuri pak veshi nė lajme dje kėtė
njoftim, por nuk e dija se bėhej fjalė pėr manastirin afėr
Kėlcyrės. Jo se ėshtė ndonjė gjė e madhe, por mė shumė mė
vjen ēudi se si nuk e kemi marrė vesh Ndėrkaq, makina
kalon urėn e Dragotit dhe bashkėbiseduesi tregon varrezėn
ekzistuese, njė parcelė toke, e cila prej banorėve ėshtė
cilėsuar dhe konsiderohet si e shenjtė. Banorėt e kėsaj
zone i kanė ruajtur varrezat me gjithēka kanė pasur
mundėsi. Edhe pas viteve 1990, kur tokat e kooperativės iu
ndanė atyre, kėtė pjesė nuk e mori asnjė, por qėndroi
varrezė, pėr tė respektuar nė kėtė mėnyrė tė rėnėt, -
vazhdon mė tej Agroni (po aty).
Nga ky reportazh i gazetares Entela Bani rezulton se
shovinizmi grekomadh, i pėrfaqėsuar nga pararoja e tij
ogurzezė nė Shqipėri, alias guvernatori Janullatos, e ka
vazhduar i qetė punėn e vet nė territorin shqiptar pėr
ngritjen e varrezave, tė kishės nė qytetin e Kėlcyrės dhe
pėr ndėrtimin e manastirit nė Shėnkoll nė respekt tė
ushtarėve grekė qė janė vrarė nė territorin shqiptar nė
pėrleshje me trupat italiane. Por nė ato pėrleshje
pushtuesish nė njė territor tė huaj, janė vrarė edhe
ushtarė italianė. Tani lind pyetja: kėta banorėt e
Kėlcyrės, tė Dragotit apo tė Pėrmetit, a kanė vallė kujtesė
historike? A e dinė ata vallė se eshtrat e ushtarėve
italianė qė u vranė nė territorin shqiptar, qoftė nė
pėrpjekjet me trupat pushtuese greke gjatė periudhės nėntor
1940 prill 1941, qoftė nė pėrpjekjet e mėvonshme me
brigadat tona partizane, shteti italian i tėrhoqi pas
luftės nė atdheun e vet? A e dinė ata vallė qė shteti
shovinist grek asnjėherė nuk kėrkoi tėrheqjen e eshtrave tė
ushtarėve tė tij agresorė qė u vranė nė tokėn shqiptare?
Dhe a e dinė ata vallė qė shteti shovinist grek nuk e
kėrkoi njė gjė tė tillė vetėm e vetėm qė eshtrat e
ushtarėve tė tij agresorė ti pėrdorte paskėtaj si gozhdėn
e Nastradinit nė Shqipėri? Ore shqiptarė tė Kėlcyrės, tė
Dragotit dhe tė Pėrmetit! Po si mund tu quaka e shėnjtė
ajo parcelė e territorit shqiptar ku prehen eshtrat e
ushtarėve agresorė grekė? Po a kini dijeni ju, ore tė
bekuar, se cilėt kanė qenė ata ushtarė agresorė grekė,
eshtrat e tė cilėve sot plehėrojnė parcelat tuaja qė i kini
gėzuar si tė tilla brez pas brezi? Fytyrėn e vėrtetė prej
shovinistėsh tė kulluar tė ushtarėve agresorė grekė na e
zbulon prof.dr. Beqir Meta nė veprėn e tij monumentale me
titull Tensioni greko-shqiptar (1939-1949). Shtėpia
Botuese GEER, Tiranė, 2002. Ja ēfarė shkruan profesori i
nderuar nacionalist: U vėrtetua njė veprim sistematik dhe
i qėllimshėm i shkatėrrimit tė kishave dhe tė xhamive tė
shqiptarėve nė zonat ku u fut ushtria greke. U dėmtuan dhe
u shkatėrruan tė dyja kishat ortodokse shqiptare nė Rehovė,
kishat nė Selenicė, nė Mileci, nė Plasė, nė Ersekė, nė
Boboshticė, nė Dardhė, nė Kapshticė, nė Voskop, nė Turan,
Katedralja Ortodokse, kisha e Shėn Trinisė dhe Pallati i
priftėrinjve katolikė nė Korēė, katedralja e Shėn Marisė
dhe kisha e Shėnkollit nė Drenovė; kuvendi Shėn Ilia nė
Vloēisht dhe 11 kisha ortodokse nė Voskopojė. Grekėt
shkatėrruan edhe xhamitė e Ersekės, tė Vloēishtit, tė
Pogradecit, tė Turanit, tė Leskovikut, tė Mborjes, tė
Floqit, tė Zvezdės dhe tė Gjonomatit. Kjo e fundit u
shndėrrua nga grekėt nė stallė kuajsh (f.50-51).
Pikėrisht eshtrat e kėtyrė ushtarėve tė vrarė grekė, apo
tė shokėve tė tyre agresorė nė Shqipėrinė e Jugut qė kanė
kryer krime tė tilla tė pėrbindshme kundėr trashėgimisė
kulturore dhe fetare tė kombit shqiptar, shteti shovinist
grek i rivarros po nė territorin shqiptar, duke ngritur pėr
ta memoriale, kisha dhe manastire tė posaēme me simbolikė
greke! Mjerė Shqipėria ku ėshtė katandisur! Mjerė ky vend
qė po poshtėrohet ēdo ditė e mė shumė nga shovinizmi
grekomadh dhe pushtetarėt servilė tė Tiranės! Po a kanė
mbetur vallė ndopak shqiptarė me dinjitet kombėtar nė
Shqipėrinė e Jugut, sidomos nė zonėn e Tepelenės, tė
Pėrmetit, tė Korēės dhe tė Gjirokastrės? Nė kėto zona a ka
shqiptarė qė hanė pėr tė rrojtur, apo paskan mbetur vetėm
shqiptarė qė rrokan pėr tė ngrėnė? A thua ti ketė
katandisur vallė politika deri nė kėtė derexhe? Me siguri
qė shqiptarėt e kėtyre zonave zvarriten pas politikės
tradhtare qė ndjekin neokomunistėt demokratosocialistė nė
marrėdhėniet me shtetin shovinist grek. Ndryshe ska se si
tė shpjegohet fakti qė shovinizmi grekomadh dhe kisha
shoviniste greke sillen nė Shqipėrinė e Jugut si nė njė
stan pa zot!
Politikanėt neokomunistė demokratosocialistė qė hipin e
zbresin nga pushteti nė Tiranė me uratėn e Evropės, sipas
njė rituali zgjedhor formal, kanė tė shtrenjtė vetėm
shenjtėrinė e pushtetit personal, aq mė tepėr kur ky i
fundit sigurohet me sponsorizmin e drejtpėrdrejtė tė
Athinės. Prandaj atyre u duken atavike terma tė tillė si
komb shqiptar, dinjitet kombėtar, ndjenjė kombėtare,
ēėshtje ēame etj. Pas rebelimit grekolabokomunist tė
vitit 1997, neokomunistėt socialistė tė Tiranės qenė tė
parėt qė ia hapėn portat kat e kat shovinizmit ekonomik
grekomadh nė Shqipėri, shovinizėm ky qė u konkretizua me
hapjen e shumė bankave nė vendin tonė dhe tė bizneseve tė
panumėrta greke. Mjafton tė kujtojmė dy vampirėt grekė tė
telefonisė celulare nė Tiranė pėr tė kuptuar se deri nė
ēshkallė ka arritur grabitja e qytetarit tė thjeshtė
shqiptarė nga ana e shtetit shovinist grek. Po tė bėsh njė
shėtitje nėpėr qytetet tona, gjithandej do tė lexosh:
Mobilje greke, Farmaci greke, Furrė greke, Naftė
greke Prite kur ndonjė ditė tė lexojmė nė ndonjė qoshe tė
fshehtė edhe shpalljen Femra greke, tė cilat do tė
shėrbejnė pėr kryqėzimin ca nga ca tė racės shqiptare.
E, pra, nė kushtet kur politika e Tiranės zyrtare i ka
tradhtuar interesat e Shqipėrisė Londineze dhe tė krejt
kombit shqiptar, atėherė ēi mbetet tė bėjė shtetasit tė
thjeshtė, qoftė nė qytet, qoftė nė fshat? Kur njerėzit
braktisen nė mėshirėn e varfėrisė, atėherė ata domosdo qė
do tė shndėrrohen nė skllevėr tė politikės dhe politikanėt
do ti vėshtrojnė nė dritėn e syrit. Sikur politika
shqiptare tė kėrkonte me ngulm nga shteti grek qė ti
tėrheqė brenda njė afati tė caktuar eshtrat e ushtarėve
grekė nga Shqipėria, meqenėse gjatė Luftės Italo-Greke,
sapo kaluan kufirin tonė shtetėror, ata populli shqiptar i
konsideronte pushtues, atėherė, me siguri qė edhe ai
fshatari i thjeshtė i Dragotit tė Tepelenės atė ngastrėn e
tokės sė vet qė vazhdojnė tia mbajnė tė pushtuar eshtrat
e ushtarėve agresorė grekė, do tė kėrkonte qė ta ēlironte
prej tyre njė sahat e mė parė.
Varret e ushtarėve agresorė grekė, kishat dhe manastiret
greke nė Shqipėrinė e Jugut janė investime qė shteti
shovinist grek po bėn pėr njė periudhė tė mėvonshme, pėr
tiu rikthyer pėrsėri aneksimit tė Shqipėrisė sė Jugut nė
njė kohė qė do ta quajė tė pėrshtatshme. Dhe para opinionit
ndėrkombėtar do tė ketė se me ēfarė ti argumentojė
pretendimet e veta shoviniste: me varrezat e ushtarėve tė
rėnė pėr ēlirimin e Epirit tė Veriut, me simbolikėn e
kishave dhe tė manastireve greke nė mbarė Shqipėrinė e
Jugut, me listat e pensioneve tė majme qė u paguan sa e sa
shqiptarėve nė krejt trevat e jugut, duke i konsideruar ata
qytetarė grekė. Kur tė kujtohen shqiptarėt e Shqipėrisė sė
Jugut pėr pabesinė shumėvjeēare qė ka pėrdorur shovinizmi
grekomadh dhe kisha shoviniste greke pėr ti helenizuar,
atėherė do tė jetė vonė, do tė kėrkohen shumė sakrifica,
deri edhe nė derdhjen e gjakut, pėr mbrojtjen e identitetit
shqiptar. Pikėrisht atėherė shqiptarėt e Shqipėrisė sė
Jugut do ti kujtojnė fjalėt e dikurshme profetike tė zotit
Baleta se sulmi grek do tė pėrballohet me njė kosto shumė
tė lartė.
Njė tjetėr fakt tronditės tė bėn shumė pėrshtypje nė kėtė
mes. Mbarė shtypi shqiptar dhe kanalet televizive nuk bėnė
asnjė koment pėr ndėrtimin e varrezave pėr ushtarėt e vrarė
grekė. Heshtėn analistėt dhe komentatorėt e famshėm,
madje heshtėn nė njė mėnyrė paradoksale. Dhe heshtėn sepse
nuk mund tė vepronin ndryshe. Ata heshtėn sepse heshti
politika, heshtėn politikanėt. Madje politikanė, si puna e
Mediut dhe e Musta(Fajit), dhanė madje bekimin e tyre pėr
ngritjen e objekteve tė tilla. Dhe politikanėt e tė gjitha
ngjyrave nuk mund tė mos heshtnin se ata janė tė parėt qė i
kanė tradhtuar interesat e vendit tonė nė marrėdhėniet qė
kanė ndėrtuar me shtetin shovinist grek, se Shqipėrinė ata
e kanė kthyer nė njė shtojcė tė ekonomisė greke. Pra,
politikanėt tanė tė shitur kanė bėrė qė nė Shqipėri tė
lindė njė shtyp i shitur, tė krijohet njė rrjetė i gjerė
kanalesh televizive tė shitura, tė dalin nė skenė njė
lukuni komentatorėsh tė shitur. Kjo ėshtė njė fatkeqėsi e
rėndė kombėtare qė rrezikon tė zvetėnojė vetėdijen tonė
kombėtare. Nuk e besoj se mund tė gjendet nė botė njė shtet
i tillė, si Shqipėria, ku politikanėt tė tradhtojnė
interesat e larta kombėtare, ku shtypi dhe mjetet e
propagandės pamore tė tradhėtojnė interesat e larta
kombėtare, ku taborret e analistėve dhe tė komentatorėve
tė tradhtojnė interesat e larta kombėtare.
Pėr ndėrtimin e varrezave dhe tė pėrmendoreve pėr ushtarėt
pushtues grekė, tė vrarė nė territorin shqiptar, hesht
Akademia e Shkencave. Dhe Akademia e Shkencave nuk mund tė
mos heshtė se ajo ka kohė qė i shkon pėr hullie shovinizmit
serbogrekomadh (pėr ēka ėshtė folur me fakte nė faqet e
gazetės sė respektuar Rimėkėmbja).
Pėr ndėrtimin e varrezave dhe tė pėrmendoreve pėr ushtarėt
pushtues grekė, tė vrarė nė territorin shqiptar, heshtin
intelektualėt shqiptarė, madje heshtin intelektualėt e
shquar shqiptarė! Po heshtin zoti Kadare dhe zoti Agolli!
Kur ėshtė fjala pėr shtatoren e Sulejman Pashės, tė ngritur
nė qendėr tė Tiranės, zoti Kadare shkruan: Vetėm njė
popull qė nuk e meriton lirinė mund ti ngrejė shtatore
pushtuesit tė vet (Identiteti evropian i shqiptarėve,
ONUFRI, 2006, f.52).
Sė pari, zoti Kadare nuk ka pse i turret popullit shqiptar
dhe ta ngatėrrojė atė me politikanėt, se shtatoren e
Sulejman Pashės nuk e ka ngritur populli shqiptar pas
ndonjė referendumi mbarėpopullor. Ajo shtatore ėshtė
ngritur me ndonjė vendim tė politikanėve dhe populli
shqiptar nuk ka punė nė kėtė mes. Sė dyti, nuk kam dėgjuar
qė Akademia e Shkencave tė dilte me ndonjė pėrkujtesė, ku
tu tėrhiqte vėmendjen politikanėve tė Tiranės se shtatorja
e Sulejman Pashės nuk duhej tė ngrihej nė qendėr tė
Tiranės, meqenėse figura nė fjalė nuk e meritonte njė
nderim tė tillė.
Populli shqiptar nuk ka punė as me ngritjen e varrezave pėr
eshtrat e ushtarėve agresorė grekė nė Shqipėrinė e Jugut,
as me ndėrtimin pėr nder tė tyre tė kishave dhe tė
manastireve me simbolikė greke, tė cilat janė shumė mė
madhėshtore se shtatorja e pluhurosur e Sulejman Pashės nė
qendėr tė Tiranės. Po nė kėtė rast zoti Kadare pse nuk po e
ngre zėrin dhe tė thotė se vetėm njė popull qė nuk e
meriton lirinė mund tu ngrejė varreza, kisha dhe manastire
pushtuesve tė vet? Apo sepse kėta pushtues grekė i
pėrkasin botės sė krishterė, pėr tė cilėn zoti Kadare po
pėrgjėrohet aq shumė qė kur u arratis drejt Francės nė
nėntor tė vitit 1990? Ėshtė mjerim i madh pėr kombin
shqiptar qė njė intelektual i tillė i madh, si zoti Kadare,
u pėrmbahet dy standarteve nė vlerėsimin e pushtuesve tė
territoreve shqiptare. Nė librin e sipėrcituar zoti Kadare
i turret me tėrė mllefin e vet Perandorisė Otomane pėr tė
zezat qė i paska punuar popullit shqiptar. Por a ėshtė vetė
ky zoti Kadare qė pikėrisht atė Perandorinė Otomane dikur e
pati vlerėsuar asisoj, duke thėnė se ajo, nė tė vėrtetė,
pėrfaqėsonte Shtetet e Bashkuara tė Amerikės nė mesjetė?
Nė pėrkujtesėn e Shoqėrisė Shqiptare Drita tė
Bukureshtit, tė botuar nė gazetėn Shqiptari tė datės 14
gusht 1888, shkruhet:
Mos harroni, vėllezėr shqiptarė, se Zoti i krijoi kombet
pėrpara fesė, pra, kombi ėshtė pėrpara gjithēkaje. Le tė
bashkojmė trupat dhe shpirtrat tanė me Perandorinė Otomane,
duke parė se vetėm prej saj mund tė ruajmė jetėn e kombit
tonė tė dashur pėrkundėr sė ashtuquajturės Ortodoksi e
Grekėve (Citohet sipas: Zhan Klod Faveirial. Historia (mė
e vjetėr) e Shqipėrisė. Plejad, 2004, f.533).
Pra, ngritja nė Shqipėrinė e Jugut e varrezave, kishave
dhe manastireve nga ana e shtetit shovinist grek, nė nderim
tė ushtarėve pushtues grekė, tė vrarė nė territorin
shqiptar, ėshtė njė poshtėrim shumė i rėndė qė i bėhet
Shqipėrisė dhe mbarė kombit shqiptar, meqenėse ata ushtarė
tė vrarė vinin nga njė vend agresorė, si Greqia, e cila,
bashkė me kishėn e saj shoviniste, gjithmonė ka synuar
zhbėrjen e kombit shqiptar nė Evropėn Juglindore. A duhet
tė heshtė zoti Kadare para njė fakti tė tillė flagrant? Apo
atij, si njė tė strehuari tashmė mes botės sė krishterė nė
Perėndim, i interesoka mprehja e pallės sė publicistikės
vetėm kundėr Perandorisė Otomane, e cila asnjėherė nuk pati
synuar zhbėrjen e kombit shqiptar?
Pėr ngritjen nė Shqipėrinė e Jugut tė varrezave, tė
kishave dhe tė manastireve pėr ushtarėt agresorė grekė, tė
vrarė nė territorin shqiptar, po hesht (vetėm me ndonjė
pėrjashtim tė rrallė) mbarė inteligjencia universitare! Dhe
ky ėshtė njė turp i madh!
Para njė fakti tė tillė tronditės pse po hesht Shoqata
Atdhetare Ēamėria. Nuk e di se cila ėshtė arsyeja qė kjo
shoqatė nuk ngrihet tė pushtojė sheshet e qyteteve
shqiptare kundėr njė dhunimi tė tillė tė territoreve tė
Shqipėrisė sė Jugut me varreza, kisha dhe manastire greke,
a thua se kjo pjesė e territorit tonė qenka kthyer
faktikisht nė pjesė tė territorit tė shtetit shovinist
grek?!
Po pse nuk i ndihet zėri shoqatės Labėria? Ku janė
drejtuesit e saj, pse nuk kėrkojnė tė dalin nėpėr studiot e
televizioneve dhe tė protestojnė me forcė kundėr politkės
tradhtare qė ndjekin politikanėt neokomunistė
demokratosocialistė tė Tiranės nė marrėdhėniet e tyre me
shtetin shovinist grek?
Pse spo dėgjohet mė zėri i Frontit pėr Bashkim Kombėtar?
Pse po hesht ai pėr varrezat, kishat dhe manastiret me
simbolikė greke nė Shqipėrinė e Jugut, pėr ndėrtimin e tė
cilave nė nderim tė ushtarėve agresorė grekė, tė vrarė nė
territorin shqiptar, shteti shovinist grek e subvensionon
me miliona euro kishėn shoviniste greke? Apo Fronti pėr
Bashkim Kombėtar ėshtė duke ecur nė gjurmėt e Ali Ahmetit,
i cili para do kohėsh ka deklaruar se, me integrimin nė
Evropė, atdheu ynė fillon nė Strugė dhe mbaron nė
Norvegji?!
Kėtu e quaj me vend tė falėnderoj me gjithė zemėr tė
gjithė ata qė janė shprehur publikisht kundėr dhunimit tė
territorit shqiptar me ndėrtime varrezash, kishash dhe
manastiresh me simbolikė greke, me sponsorizime tė
drejtpėrdrejta tė shtetit shovinist grek pėr kishėn
shoviniste greke, nė nderim tė ushtarėve agresorė grekė, tė
vrarė nė territorin shqiptar. Para sė gjithash, e meriton
tė falėnderohet At Nikolla Marku (shih reagimin e tij me
titull: Pushtuesit grekė nuk duhet tė nderohen nė
Shqipėri, tė pėrcjellė nga dr. Dhimitėr Paparisto nė
gazetėn Sot, 16 maj 2006, f.3), i cili po qėndron me
stoicizėm nė mbrojtje tė vetėsisė shqiptare tė Kishės
Ortodokse Shqiptare, duke e mbajtur tė ndezur polemikėn
kundėr uzurpatorit tė kreut zyrtar tė kėsaj Kishe, Anastas
Janullatosit, qė, faktikisht, ka ngritur nė Tiranė njė
filial tė Kishės Ortodokse Greke dhe po kontribuon me tė
gjitha forcat pėr helenizimin e Shqipėrisė sė Jugut, duke
ecur nė gjurmėt e Shėn(djall) Kozmait (1714-1779), se ky
nuk ishte vetėm njė misionar i ortodoksisė fanariote, por,
siē e pranojnė historianėt e sotėm grekė, mbi tė gjitha,
njė flamurtar i flaktė i helenizmit (Prof. Kristo
Frashėri. Himara dhe pėrkatėsia etnike e himarjotėve.
Bisedė me historianėt grekė. TOENA, Tiranė, 2005, f.85).
Falėnderimet mė tė ngrohta dėshiroj tė shpreh pėr prof.dr.
Rami Memushaj, pedagogun e mirėnjohur tė gjuhės shqipe nė
Fakultetin e Historisė dhe tė Filologjisė, tė vetmin
pėrfaqėsues tė inteligjencies universitare, i cili nė
artikullin e tij, tė titulluar Mos po humbim kujtesėn
historike? (gazeta Shekulli, 20 maj 2006, f.14),
analizon bukur pikėpamjet e tij lidhur me sa mė lart.
Shumė pėrshtypja mė ka bėrė edhe artikulli boll bindės i
zonjės (apo zonjushės, se nuk e njoh) Albana Berberi me
titull Pse (s) duhet ngritur varreza e ushtarėve grekė
(gazeta Ballkan, 21 maj 2006, f.9), nė tė cilin, me
faktet qė sjell, nė tė vėrtetė, zbulon politikėn servile,
tė paparim, qė ndjekin pushtetarėt e Tiranės nė
marrėdhėniet e tyre me shtetin shovinist grek, duke dėmtuar
rėndė interesat e vendit tonė dhe dinjitetin e popullit
tonė, prandaj ajo e meriton tė falėnderohet nė faqet e
gazetės Rimėkėmbja qė ėshtė e vetmja gazetė qė, me
kontributin e drejtpėrdrejtė, para sė gjithash, tė zotit
Baleta po qėndron e papėrkulur nė mbrojtje tė ēėshtjes
kombėtare shqiptare.
Eshref Ymeri
A DO TĖ VAZHDOJĖ GJATĖ ZEMRIMI I KINĖS?
FATI I ĒUDITSHĖM I SHQIPTARĖVE NĖ PĖRPLASJET E TĖ MĖDHENJVE
Kur ishim tė vegjėl tė rriturit na mėsonin se kur tė
shihnim deshtė e tufės qė ziheshin me njėri tjetrin, duke u
pėrplasur kokė mė kokė, kurrė tė mos qėndronim nė mes. Si
puna e deshėve qė pėplasen kokė mė kokė kur u hanė brirėt
janė edhe shtetet, sidomos ata mė tė fuqishmit. Vendet e
vegjėl kur ndodhin kėsi pėrplasjesh janė si fėmijėt qė
duhet tė ruhen tė mos bien nė mes tyre.
Mirėpo shqiptarėt i ndjek historikisht njė fat i ēuditshėm
qė tė ndodhen nė mes tė deshėve kur marrin vrapin pėr
pėrplasje. Ėshtė e kuptueshme tė ndodhė kėshtu nė raste kur
pėrplasja e tė mėdhenjėve ėshtė bėrė nė territorin
shqiptar, kur pėrplaseshin dy perandoritė romake, Roma e
Bizanti, kur vinin e iknin perandorira pushtuese,
kryqzatat, apo nė kohėn moderne kur ndesheshin Aleanca
Tripalėshe me Antantėn (LPB e LDB), Boshti
Romė-Berlin-Tokio me Alenacėn Antifashiste LDB), dy
superfuqitė imperialiste dhe alencat e tyre SHBA e BS
(Lufta e Ftohtė). Por shqiptarėt janė ndodhur nė mes vijės
sė pėrplasjes sė tė mėdhejve edhe kur ngjarjet
zhvilloheshin larg tyre. U ndodhėn nė mes pėrplasjes
sovjeto-kineze pėr marksizėm-leninizmin( lufta kundėr
revizionizmit modern), pėrplasjes amerikano-kineze pėr
pėrfaqėsimin e Kinės nė OKB.
Tani u ndodhėn edhe nė mes tė pėrplasjes amerikano-kineze
pėr punėn e 5 shtetasve kinezė me kombėsi ujgure e fe
myslimane qė i paskan zėnė nė Afganistan a nė Pakistan, ua
paskan shitur amerikanėve pėr terroristė. Amerikanėt i kanė
mbajtur si robėr lufte nė Guantanamo tė Kubės, i kanė
nxjerrė tė pafajshėm dhe pėr ti hequr qafe ia kanė lėnė nė
derė Shqipėrisė ti trajtojė si kėrkues strehimi
politik.Kėsaj i thonė e gjetsh nga mos e pritsh, tė ardhtė
nga mos e pandehsh. Tė bėhet gjithė ky pisllėk nė katėr
anėt e globit dhe pastrimi tė kėrkohet nga shqiptarėt!
Pėrplasen Kina me Amerikėn si desh tė hargalisur nga
dhjamosja, mė shumė pėr tangėrllėk tė mėdhenjsh se pėr
arsye serioze dhe duhet tė kacafyten shqiptarėt nė Shqipėri
nėse duhen mbajtur ata fakir-fukarejtė ujgurė, apo duhen
dorėzuar qė kinezėt tė luajnė me ta si macja me miun. Ēfarė
komentesh kemi dėgjuar nė studiot televizive e nė gazeta
pėr kėtė ēėshtje!. Kemi dėgjuar dhe marrėzira me okė si ato
qė lėshonte Neritan Ceka, qė po ta kishte ministėr tė
jashtėn Shqipėria do tė linte nam shumė mė tė keq se ka
lėnė deri tani. Ky lloj hartimi mund tė zgjatet sa tė
duash. Por le tė kalojmė tek aspekti politiko-diplomatik i
problemit.
E mira do tė ishte qė autoritetet shqiptare ta kishin
shmangur kėtė telash duke ua shpjeguar me durim ujgurve tė
gjenin njė vend tjetėr pėr tė shkuar, nė rast se kėta
ujgurė na kanė behur nė derė vetėm me nismėn e tyre, pa i
ftuar kush, pa i detyruar kush tė vinin nė Shqipėri. Por
ata nuk mund tė kenė ardhur vetė se i kishte marrė malli
pėr Shqipėrinė , apo se kishin dėgjuar qė vetėm kėtu ka
xhami nga vendet e racės sė bardhė. Nuk na e merr mendja se
edhe Besnik Mustafaj e Ministria e Jashtėme ishin mėrzitur
se nuk kishin me ēfarė tė bėnin gallatė dhe shkuan tė
gjenin pesė ujgurė qė tė bėnin sensacion diplomatik nė
botė, duke u sherrosur me diplomacinė kineze. As shkrimtari
Mustafaj nuk mund tė ketė kaq fantazi. As i pakujdesshmi
Besnik Mustafaj nuk mund tė sillet me kaq papėrgjegjėsi.
Atėherė mbetet tė besojmė se dikush ia la nė derė
Shqipėrisė 5 ujgurėt dhe ia ngatėrroi gurėt nė lojėn e
vėshtirė me kinezėt. Mė e besueshme ėshtė se kėtė e ka bėrė
Amerika, duke ditur se Shqipėrinė e ka mike besnike, qė nuk
ia bėn fjalėn dysh pėr asgjė dhe meqenėse shumė vende tė
tjera nuk ia kishin shkuar rixhanė Amerikės pėr tė marrė 5
ujgurėt qė nuk i donte mė pasi i nxorri nga burgu i
Guantanamos. Nė kėtė rast diplomacia shqiptare e ka pas
punėn pisk. Njė miku si Amerika nuk mund ti kthehet fjala.
Megjithėatė diplomacisė shqiptare i takonte ti lutej deri
nė pikėn e fundit asaj amerikane qė tė vinte dorėn nė zemėr
e tė mos e fuste nė kėtė telash Shqipėrinė. Duhej ti
shpjegonte Amerikės se dikur Kinėn Shqipėria e ka pas mikun
mė tė mirė, se edhe tani ka pėrmirėsuar mjaft
marrėdhėniet, se Shqipėrisė i duhet tė ketė marrėdhėnie tė
mira me Kinėn nė kohėn kur do tė diskutohet pėr Kosovėn nė
Kėshillin e Sigurimit, ku Kina ka tė drejtėn e vetos dhe
nuk ėshtė punė me mend qė miza shqiptare tė pickojė
elefantin kinez.
Nuk mund tė themi nėse diplomacia shqiptare i ka bėrė kėto
demarshme qė besojmė se amerikanėt duhet ti mbanin
parasysh. Nėse i ka bėrė kėto demarshme dhe nuk i kanė
dhėnė rezultat atėherė diplomacia shqiptare nuk kishte
ēfarė tė bėnte mė, vetėm tė ngrinte duart lart, tė
plotėsonte kėrkesėn e mikut tė madh amerikan dhe tė
drejtohej me pėrvuajtje pėr mirėkuptim nga ish-miku i madh
kinez. Kinezėve u duhej thėnė hapur se Shqipėria nuk kishte
ndonjė mall tė madh pėr tė marrė pesė ujgurėt qė bezdisin
Kinėn, por Kina duhet tė vejė dorėn nė zemėr e tė kuptojė
se Shqipėria ka aq halle tani sa pa dashamirėsinė e
Amerikės nuk i pėrballon dot. Kinezėt janė popull e shtet
me traditė, me filozofi tė thellė dhe dinė tė qajnė hallin
e tjetrit, sidomos tė tė voglit. Duhet shpresuar se kinezėt
nuk e teprojnė me inat pėr gjėra tė parėndėsishme, pėr
veprime qė Shqipėria nuk i ka bėrė nga qejfi.
Vumė re se Kina reagoi me inat. Ishte mė shumė inat ndaj
Amerikės se ndaj Shqipėrisė. Ishte pėrplasja e kokave tė
deshėvė tė mėdhenj tė tufės botėrore. Kina sigurisht kishte
tė drejtėn e saj tė bėnte kėshtu. Ende nuk e dimė sa i
thellė ėshtė inati i Kinės ndaj Shqipėrisė pėr kėtė
ēėshtje. Nga shpjegimet e shtypit nė Tiranė u krijua
pėrshtypja se u bė hataja, sikur Kina ishte gati tė niste
ushtarėt e saj kundėr Shqipėrisė. Teprime tė kėsaj natyre
nga gazetat nė Shqipėri dėshmojnė jo vetėm profesionalizėm
tė ulėt e papėrgjegjėsi gazetareske, por edhe spekulime nga
ata qė duan tia bėjnė sa mė tė ėvshtirė pozitėn Shqipėrisė
nė botė.
Para disa kohėsh kemi polemizuar me shkrimin e njė
mėrgimtari politik nė Greqi, njėfarė Zharkalli qė e kishtė
zėnė halli tu mėsonte shqiptarėve se kishte qenė
budallallėk qė Shqipėria dikur kishte bėrė miqėsi tė
ngushtė me Kinėn. Grekėt gjithmonė na kanė dhėnė kėshilla
tė mos kemi miqėsi me askend tjetėr, pėrveē Greqisė dhe na
kanė bėrė intriga pėr tė na larguar nga ēdo fuqi e madhe.
Pse tė mos mendojmė se edhe tani ata grekėt e shumtė nė
Amerikė qė mendojnė natė-ditė si ti bėjnė ndonjė rreng
Shqipėrisė kanė gjetur mundėsi nėpėr zyrat e shumta e
korridoret e ngatėrruara tė politikės amerikane pė luajtur
sipas qejfit gurėt me ujgurėt.
Opozita politike kėsaj here nuk bėri zhurmė aq arrogante
siē bėn nganjėherė qė i jep tė drejtė Greqisė kur ajo i bie
kot nė qafė qeverisė shqiptare. Opozita e luajti lojėn
vetėm duke u ankuar se qeveria nuk po tregohej
transparente. Nė fakt qeveria bėri gabim qė nuk e
shpjegoi tamam punėn. Nuk kishte pse merrej me ligje e
konventa, por tė thoshte se nuk ia prishte dot qejfin
Amerikės dhe mbaroi puna. Sikur kėrkesa amerikane tė jetė
vetėm e diktuar nga nevoja pėr tė gjetur njė strehė pėr
pesė ujgurėt qeveria shqiptare duhet tė jetė fare e qetė se
ka vepruar mirė. Do tė ngatėrrohej arsyetimi nė rast se do
tė dilte ndonjė shenjė se kėtė histori mund ta ketė
kurdisur me marifete tė holla nė Uashington ndonjė lob
serb, apo grek pėr tia ngatėrruar punėt Shqipėrisė ose me
Uashingtonin, ose me Pekinin tani qė do tė diskutohet faza
pėrfundimtare e statusit tė Kosovės. Po tė ketė pasur
ndonjė shenjė tė kėsaj natyre diplomacia shqiptare duhet ta
kishte qarė hallin e saj nė Uashington. Nė qoftė se SHBA
kanė thėnė mos ēani kokėn se punėn e Kosovės e marrim ne nė
dorė, atėherė ia vlente qė tė pranohej i gjithė burgu i
Guantanamos nė Shqipėri.
Kinezėt vėrtetė reaguan me zemrim. Por nuk besojmė se ky
zemrim mund tė shkojė pėrtej nevojave diplomatike tė ēastit
e nuk do tė ketė ndikime afatgjata. Miqėsia
shqiptaro-kineze e farkėtuar nė kuadėr tė bashkėpunimit
midis partive e regjimeve komuniste nė kohė tė vėshtira
edhe pėr Kinėn, ka lėshuar rrėnjė qė nuk shkulen lehtė as
nga incidente fatkeqe diplomatike qė Shqipėrisė ia krijon
fati i saj i ēuditshėm.
21 maj 2006
Abdi Baleta
FATOS NANO BASHKOI OPOZITĖN
Gjithė partiakėt ambiciozė kur janė ende nė shkallėt e ulta
tė hierarkisė kanė prirjen tė tregohen superdemokratė,
kritikė tė paepur, tė pėrligjin fraksionet, ndarjet,
pėrēarjet deri sa tė ngjisin shkallaren e tė dalin nė maje.
Pastaj fillojnė tė kėndojnė himne pėr kompaktėsinė, pėr
sakrifikimin e ambicieve vetanake nė shėrbim tė partisė,
pėr tė lėnė mėnjanė qejfmbetjet pėr hir tė interesit tė
pėrgjithėshėm, pėr tė shtrėnguar radhėt kundėr armikut
kryesor nė luftėn pėr pushtet.
Kėto i kemi parė nė tė gjitha luftrat e brendshme partiake.
I pamė me mocionistėt nė PD, qė u kacafytėn pastaj kur
krijuan Aleancėn Demokratie, me ata qė krijuan PDD-nė, me
ata qė bėnė shkėputjen tjetėr nga PD-ja pėr tė krijuar PDR,
qė krijuan dy PDR, qė njohėn dhe fraksione tė tjera qė nuk
pėrfuduan nė parti mė vete por u adoptuan nga tė tjerė. I
kemi parė mė mirė nė rastin e PSD-sė nga e cila dolėn
Partia e Laēos, partia Milos, partia e Apostolit. I pamė
edhe nė PS prej tė cilės doli LSI e kush e di se ēfarė mund
tė dalė pėrsėri. Kemi parė Edi Ramėn tė sillej si anarkist
i paepur pėr tė minuar Nanon e pėr ti zėnė vendin dhe
pastaj si centralizues i tipit enverist duke tundur
flamurin e centralizmit demokratik.
Kėshtu ka ndodhur dhe me aleancat. Bėj e prish, si nė majtė
dhe nė djathtė. Kohėt e fundit ėshtė bėrė zhurmė e madhe
pėr bashkimin e tė majtės. Janė organizuar tryeza,
pėrpunuar platforma, janė vėnė nėnshkrime. Janė bėrė
fotografime udhėheqėish qė bashkohen, ashtu siē kanė qenė
pėr vite me radhė aleatė tė pabesė. I kemi parė Edi
Ramėn, Skėnder Gjinushin, Neritan Cekėn, Paskal Milon tė
bėjnė bashkimin e madh kur ata as kanė qenė tė ndarė, as
nuk kanė pasur ēfarė tė ndanin. Tė gjithė kėta tė majtė nė
fillimet e demokracisė pėr karrierė politike hiqeshin si tė
djathtė, kanė qenė anėtarė tė kryesisė sė PD-sė sė djathtė,
aleatė tė saj politikė, kanė marrė poste deputeti prej saj,
ose kanė tentuar tė dalin dhe nė krye tė saj , siē donte
Rama. Kėtyre u duhet shtuar dhe Blushi , udhėheqės nė PS qė
ishte gazetar i RDsė. Tani kėta i shohim tė bėjnė
bashkimin e sė majtės. Milo e Gjinushi ishin tė bashkuar
nė njė parti. U prishėn, u shanė e u bėnė rezil me njėri
tjetrin. Tani si njė ēift bashkshortėsh tė shkurorėzuar pėr
tradhti bashkėshortore rizbulojnė dashurinė midis tyre dhe
bashkohen nė bashkėjetesė aleancore, jo mė partiake nė
shtėpinė publike tė sė majtės. Ceka bisht ka qenė e bisht
mbetet pėr PS-nė, ēfarė aleance mund tė bėhet mė me tė.
Kishte mbetur Meta, njėri nga tė majtėt e shpallur pishtar
i demokracisė nga Sali Berisha. Pasi u nda nga PS pėr
grindjet me Nanon tentoi tė bėhet pol kryesor i tė majtės,
por mbeti nė kategorinė e dytė. Pasi u sha mirė e mirė me
Ramėn e Gjinushin u bashkua edhe ai me aleancėn e tyre tė
majtė, bėri edhe njėherė gjestin e papritur tė pėmbysjes sė
qėndrimit politik. Kėshtu ia ka pas punuar Majkos. Kur
ishte zėvėndės kryeministėr deshi tia punonte Nanos duke
dhėnė dorėheqjen paprimtas se e urdhėruan tė krijonte krizė
qeveritare. Tani duket pėrsėri e urdhėruan qė tė shkaktojė
enigma e tollovi politike duke u bėrė aleat me Ramėn.
Nė Shkodėr dikush i ka mbyllur me saldim derėn e selisė
Partisė Socialiste. E mira e Shqipėrisė do tė ishte qė
kėsaj partie ti saldohej dera e politikės, qė anėtarėsia e
kėsaj partie tu mbyllte derėn drejtuesve tė tillė dhe nė
kongresin e ardhėshėm tė bėjė atė qė duhej ta kishte bėrė
mė 10 qershor 1991, tė shpėrndahet. Ti lėrė njerėzit qė i
mban tė lidhur si tė verbėr tė gjejnė ndonjė rrugė mė tė
mirė. Pas skandaleve qė po plasin pėr ditė pėr qeverisjen
skandaloze tė PS gjatė 8 viteve tė kallashpushtetit tė saj
nuk i ka hije Shqipėrisė qė tė ketė si pretendente pėr
pushtet njė Parti Socialiste, me njė aleancė tė majtė ku
vėrdallisen figura tė dėshtura si ata qė rreshtohen si
udhėheqėsit e tė majtės shqiptare. Kėtė mbase kanė edhe
Rama e Gjinushi qė kanė hedhur idenė e njė Federate tė
majtė me tė cilėn duan tė mbeten nė politikė siē mbetėn
punistėt me emrin e ri PS para 15 vitesh.
Mund tė bėhen plot hipoteza pse karrieristėt politikė Rama,
Gjinushi, Meta, Ceka e Milo po trumbetojnė bashkimin e
tyre majtist. Shpjegim mė afėr tė vėrtetės na duket ai se
Fatos Nano ka filluar tė afrohet tek tryezat e bixhozit
politik pėrsėri. Ata e dinė se po zuri vend sėrish Nano nė
kėto tryeza me mendjen e ndarė tė bėjė lojė tė fortė kėsaj
radhe marrin fund fare. Prandaj po bashkohen nga frika e
Nanos. Pra duhet menduar se ėshtė Nano qė po bashkon
opozitarėt e tij. A do tė arrijė Nano ti hedhė tutje edhe
kėshtu siē janė tė kapur fort nė rripat e pantallonave tė
njeri-tjetrit, apo Nano do tė tentojė tua thajė pellgun ku
ata peshkojnė duke tėrhequr pas vetes elektoratin e majtė
me ndonjė formacion tė ri politik? Do ta shohim nė muajt qė
vijnė. Por tanimė dimė qė tabela Parti Socialiste nuk
ėshtė mė e lakmueshme si dikur pėr ta varur nė dyqanin e
politikės, aq shumė ėshtė diskredituar kjo parti.
Ndėrkohė do tė shohin se si do tė rrjedhin drejt Partisė
Demokristiane deputetėt qė pėrkaėtsinė politike e
pėrcaktojė mė shumė mbi kritere fetare dhe qė pėr
oportunizėm politik kanė qenė nė parti tė tjera, kanė ēelur
si vezėt e qyqes nė fole tė huaja.
Qesharake dhe neveritshme kjo politikė.
21 maj 2006
Abdi Baleta
MALI I ZI ME PAVARĖSI, MREKULLI APO ĒUDI?!
Nė Mal tė zi u bė referendum pėr shkėputje, apo pėr qėndrim
nė Unionin Serbi-Mal i Zi qė deri tani ishte njė hibrid i
ēuditshėm nė marrėdhėniet ndėrkombėtare, as shtet unitar
klasik, as bashkim shtetesh nga ajo llojet e njohura nė tė
drejtėn ndėrkombėtare. Herė dukej si martesė me kurorė, por
me bashkėjetesė tė prishur, herė si bashkėjetesė pa dashuri
nė pritje tė pėrfundimit tė gjyqit pėr shkurorėzim.
Pas rrėnimit tė godinės sė ish-federatės jugosllave edhe
Mali i Zi kishte tė drejtėn tė shkėputej e tė dilte shtet
mė vete si Sllovenia, Kroacia, Bosnje-Hercegovina,
Maqedonia. Por marrėdhėniet serbo-malazeze ishin mė
ndryshe. Malazezėt nuk gėzonin nga serbėt tolerancėn qė e
gėzuan maqedonasit, as nuk u bėnte zemra tė merrni armėt si
i morėn sllovenėt, kroatėt e boshnjakėt pėr shkėputje. Pėr
shqiptarėt e Kosovės nuk po flasim, sepse puna e tyre
qėndron krejt ndryshe nga ajo e shkėputjeve sllave dhe
sepse na e ka ndaluar tė flasim qysh nė vitin 1991
Komisioni Badinter. Pėr pavarėsimin e Kosovės as qė mund
tė mendohej ndonjėherė qė Serbia tė pranonte proces
referendar si pėr Malin e Zi, qė edhe tė shkėputur e di se
e ka tė vetin.
Megjithatė ndarja midis tė bardhėve e tė gjelbėrve, midis
pėrkrahėsve tė bashkimit me Serbinė dhe ruajtjes sė
pavarėisė sė Malit tė Zi qė u krijua dhe qė ēoi nė
pėrleshje nė vitin 1918 ka vazhduar gjatė gjithė kohės qė
Mal i Zi u bė Serbi e Jugosllavi. Dėshirat pėr pavarėsi u
shprehėn sapo u duk qartė se Jugosllavia po merrte fund, se
po pėrmbushej profecia e Dr. Subashiēit, kryemnistrit tė
parė tė qeverisė sė Jugosllavisė pas LDB, i caktuar nė kėtė
post me kompromis si pėrfaqėsues i qeverisė mbretėrore nė
mėrgim nė Londėr. Ilija Jukiēi, ish diplomat i rangut tė
lartė nė Ministrinė e Jashtėme qė kishte qeveria e mėrguar
e mbretėrisė serbo-kroato-sllovene nė Londėr, ka shkruar nė
librin e tij Shembja e Jugosllavisė ( sė para LDB) se Dr.
Subashiēi kur pranoi postin e kryeministrit tė kompromisit
monarkist-komunist paska thėnė se Jugosllavia e Titos do
tė jetė Jugosllavia e fundit. Qysh para 15 vitesh kėto
fjalė u provuan si tė vėrteta. Por politika e Beogradit
bėri gjithėēka qė tė vinte nė dyshim vertetėsinė e tyre,
duke mbajtur me zor njė Jugosllavi tė shpifur me emrin
Federata e Jugosllavisė sė cunguar, pastaj Unioni
Serbi-Mal i Zi , me shpersė se kėshtu do tė arrinte tė
bindėte botėn se edhe Kosova vetėm nė kėtė Jugosllavi tė
re mund ta kishte vendin.
Pėr kėtė (mos)arsyen e fundit shqiptarėt gjithjė kanė qenė
tė prirur tė besojnė se shkėputja e Malit tė Zi nga Serbia
do tė ishte njė gjė e mirė dhe pėr ta. Prandaj ideja e
pėrgatitjes dhe e mbajtjes sė referndumit tė 21 majit 2006
ndiqej nga shqiptarėt jo vetėm me kėrshėrinė se ēfarė do tė
bėjė vaki nė shtėpinė e fqinjit, por edhe pėr lehtėsimin
ose rėndimin e kushteve lidhur me zgjidhjen e ēėshtjes sė
Kosovės. Ndiqej me interesim sepse nga ky referendum do tė
kuptohej mė mirė edhe pėrcaktimi i Europės nėse do qė ta
ēojė deri nė fundin e plotė e logjik procesin e shpėrbėrjes
sė ish-Jugosllavisė, apo do ende ta zvarrisė kėtė proces nė
pritje tė njė procesi kthimi mbrapsht tė zhvillimeve pėr tė
zėvendėsuar ish-Jugosllavinė me njė Shqiptaro-Sllavi tė
quajtur Federatė apo Konfederatė e Ballkanit Perėndimor.
Shkėputja e Malit tė Zi nga Serbia nga disa ėshtė
konceptuar gjithė kohėn si mrekulli, nga disa si ēudi.
Mrekulli, sepse pas 80 vjetėsh do tė rilindte njė
shtet-principatė, i njohur mė shumė si subjekt ekzotik nė
marrėdhėniet ndėrkombėtare dhe i menduar tashmė si i humbur
pėrfundimisht nė gjirin e njė kombi e shteti tjetėr me tė
cilin ėshtė vėshtirė ta dallosh. Duket ēudi se si mund tė
lejonin serbėt tė ndodhte njė gjė e tillė kur ata dhe
malazezėt pothuasje nuk kishin mė dallim midis tyre. Por
bota prandaj ėshtė e bukur, se ndodhin plot mrekullira e
ēudira nė tė. Mrekullia e ēudia mė e madhe ishte se si mund
tė mbėrrinte kėtė shkallė demokratizmi njė vend si Serbia
me politikė shoviniste tė tejskajshme, qė vetėm nė
dhjetėvjeēarin e fundit tė shekullit XX kishte bėrė katėr
luftra nė Ballkan pėr tė mbajtur nėn hyqėm kombet e tjerė.
Ideja e referendumit u pranua nga serbėt sepse duket kishin
siguri nė vetėvete se kjo nuk do tė ndodhte, se nuk vihet
dot shtėrrak midis vėllezėrve serbė e malazezė.
Europa mė nė fund e bėri njė mrekulli tė sajėn
diplomatike, e rregulloi punėn qė nė Ballkan njė ēėshtje
kombėtare tė zgjidhet me referendum dhe jo mė me forcėn e
armėve. Europa e manipuloi pėr vite ēėshtjen e pavarėsimit
referendar tė Malit tė Zi nė pritje tė rezultateve qė do tė
jepte diplomacia dhe zhvillimi i ngjarjeve pėr Kosovėn. Por
mė nė fund erdhi 21 maji 2006, dita e referendumit.
Malazezėt siē u takonte u sulėn masivisht drejt qendrave tė
votimit dhe kushti i parė i vėnė nga Europa pėr
pjesėmarrjen 50% qė tė quhej referendumi i vlefshėm u
pėrmbush shumė lehtė. Kushti i dytė qė nė favor tė votonin
55% e njerėzve ishte mė i vėshtirė, por gjithsesi i
arsyeshėm dhe jo i pamundshėm.
Ndėrsa shkuanim kėto rreshta nė mėngjesin e datės 22 maj
2006 u njoftua nga ekranet televizive se 57% e votuesve
kishin pėrkrahur pavarėsinė e Malit tė Zi . Pėr njėfarė
kohe kemi dėgjuar lajme qė e linin pezull zgjidhjen e
ēėshtjes. Dėgjuam shpejt brohoritjet e indipendentistėve
se pavarėsia fitoi, qė u pasuan nga paralajmėrimet e
unionistėve qė tė frenohet ky lloj entuziazmi se votat pro
nuk e kalojnė 54%. Ndėrsa po mbyllnim kėtė shkrim nė
ekranet televizve, nė mėngjesin e datės 22 maj, u shfaq
lajmi se 57% kishin votuar pėr pavarėsinė. Ky lajm u
shoqėrua dhe me njė fjali komentueseshqiptarėt i dhanė me
votėn e tyre pavarėsinė Malit tė Zi.
Tani qė ka ndodhurmrekullia duhet tė urojmė malazezėt qė
duan pavarėsinė dhe tė ngushėllojmė serbėt qė pėrjetojnė
dhimbshėm historinė. Duhet tė urojmė edhe votuesit
shqiptarė tė malit tė Zi qė nė kėtė rast vota e tyre mori
rėndėsi e peshė kaq tė madhe dhe i bėri tė jenė faktor
vendimtar nė njė zhvillim tė tillė, qė nuk dimė sa do tė
shpėrblehet me mirėsi nė shtetin e ri me pavarėsi!
Nga ana tjetėr duhet tė ndjejmė dhe njėfarė trishtimi
tonin, shqiptar, se po vėrtetohet pėrsėri nė dėmin tonė
fjala e urtė rropatu o fatkeq qė tė hajė njė barkdreq.
Malazezėt janė populli i fundit sllav i ish-federatės
jugosllave qė pėrfitojnė atė qė kėrkonin nė saje tė
sakrificave qė kanė bėrė shqiptarėt, kurse vetė shqiptarėt
presin ende me gisht nė gojė se ēfarė do tu lėshojė
diplomacia ndėrkombėtare nė pjatėn bosh tė aspiratave tė
tyre. Ishin demonstratat e shqiptarėve nė vitin 1981 qė ia
lėkundėn ish-Jugosllavisė aq shumė themelet sa koha e
rrėnoi plotėisht brenda 10 vitesh. Ishin shqiptarėt tė
parėt qė kishin tė drejtėn tė ngriheshin dhe u ngritėn pėr
plotėsimin e tė drejtave tė tyre kombėtare. Shqiptarėt bėnė
sakrifica. Sllavėt njėri pas tjetrit morėn pėrfitimet e
veta. Shqiptarėt presin ende 15 vjet pas shpėrbėrjes sė
ish-Jugosllavisė. Ēfarė tallje e historisė dhe poshtėrsi e
politikės dhe e diplomacisė!
22 maj 2006 Abdi Baleta
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
Komuniteti Musliman dhe diskriminimi.
Mbas njė seminari konsultativ tė organizuar nga Komuniteti
musliman nė bashkėpunim me Usaidin dhe World Learning me
temė Problematika e ēėshtjeve tė pronave pėr Komunitetet
fetare. Ku morėn pjesė tė gjithė komunitetet fetare,
deputeti Ferdinand Xhaferri, ish-kryetari i Komunitetit tė
Kulteve, Fatri Sinani dhe pjesmarrės tė tjerė, ku dola me
njė konkluzion tė qartė se:
Mbas njė dekade tė gjatė nėn ateizmin dhe rruspat
komuniste, mė nė fund, Feja shijoi lirinė e saj. Falja e
parė qė u organizua nė xhaminė e Plumbit nė Shkodėr, i theu
vargonjtė e hekurt tė robėrisė komuniste. Mirėpo, nuk do
mjaftonte ateizmi dhe konfiskimi i pasurisė sė individėve
dhe komiteteve. Njė dukuri tjetėr qė e dėmtoi fenė ishte
tranzicioni.Gjatė kėsaj periudhe ndoshta feja nuk u luftua
nė mynyrė tė drejtėpėrdrejtė porse pronat e saj pothuajse
u grabitėn. Komuniteti musliman ėshtė Komuniteti mė i madh
nė Shqipėri pėr sa i pėrket statistikave fetare dhe
trashėgimisė sė pronave.Pėr pasuritė e paluajtėshme qė ai
ka, vjen direkt mbas shtetit.Pavarsisht se ai nuk pati
lobingje politike dhe gjeopolitike, ndryshe nga ēmund tė
thuhet pėr Komunitetet e tjerė fetarė, ai u bė Komuniteti
mė i diskriminuar nė vend. Diskriminimin e pronėsisė e mori
pėrsipėr ligji 7501 mė datė 17.7.1991 mė pas e vijuan
diskriminimet civile ku individi dhe komuniteti janė tė
barabartė pėrpara ligjit. Janė tė barabartė nė ligj ndėrsa
nė terren barazia shėndėrrohet nė mosbarazi. Sipas
stastistikave, nėse individėt i kanė marrė 80% tė pronave
Komuniteti Musliman ka arritur tė marri vetėm 9 %.Njė
faktor tjetėr i diskriminimit ishte dhe grabitja e pronave
tė kėtij Komuniteti nga pushtetarėt ekzekutiv dhe ato
vendor. Kjo gjė ndodhi nė Durrės, nė Elbasan dhe nė shumė
qytetete tė tjera. Nuk pati asnjė lehtėsim ligjor pėr
procedurat e kthimit tė pronave. Shteti, gjatė gjithė kėsaj
kohe jo qė nuk ėshtė marrė me ndihmesėn e tij juridike dhe
ekonomike ndaj Komunitetit Musliman por dhe Komitetin
Shtetėror tė Kulteve, e formoi brenda natės pėr tė larguar
shoqatat arabe. Po ashtu, politika nė vend tė ishte aktive
ndaj projekt-ligjeve dhe drafteve kushtetuese, ajo shikonte
ėndėrr mė sy hapur, fjalėn e urtė lumi fle, armiku nuk
fle dhe merrej posaēėrisht me islamin dhe muslimanėt kurse
krimet, korrupsionin, trafikun e drogės dhe qėnieve
njerzore rrinin nėn jastikun e saj. Dhe ndonjė Qendėr e
Sigurisė Kombėtare nė vend qė tė merrej me ēėshtje tė
rėndėsishmė si trafiku nė portet shqiptare apo me kapjen e
bandave dhe lidhjet e tyre me politikėn dhe tė falenderonte
Zotin pėr jetėn e ruajtur nga hordhitė e krimit tė
organizuar, hipokrizisht shkruan pėr rrezikun e
ekstremizmit islam dhe harron qėllimisht kriminelėt, duke i
shėrbyer teorive tė ish-pushtetarėve qė e pėrdornin Islamin
si jorgan mediatik sa herė qė korrupsioni dhe trafiku i
drogės ngrinte kokėn sipėr jorganit. Pra vazhda e
diskriminimit ndaj komunitetit musliman ishte e
gjithanshme. Mbas largimit tė donacioneve tė shoqatave, tė
cilat ishin i vetmi burim ekonomik pėr tė mbajtur gjallė
kėtė Komunitet, pronat ishin futur nė tutelat e
pushtetarėve, ligjet nuk favorizonin kthimin e tyre por
pėrkundrazi e vėshtirėsonin gjendjen. Edhe paaftėsia i
ish-fuksionarėve tė kėtij Komuniteti shėrbeu pėr
diskriminim mediatik. Sa herė qė ndonjė grup besimtarėsh tė
sinqertė merrte insiativėn pėr ti kėshilluar butėsisht dhe
pėrzemėrsisht kėto ish-fuksionarė tė pėrfolur pėr ryshfete
dhe korrupsion, ngriheshin kurthet mediatike ndaj tė rinjve
muslimanė, duke i quajtur radikalė dhe ekstremistė.Mirėpo
diskriminimi vazhdoi deri nė atė pikė sa arriti kulmin, kur
brenda selisė sė Komunitetit Musliman Shqiptar dora e zezė
e krimit vret tė ndjerin Sali Tivari.Pista e hetimit nga
prokuroria ishte e qartė, (ēėshtje pronash) pavarsisht
supozimeve tė ndonjė gazete se nė kėtė ka dorė dhe SHISH
.Nė kėtė situatė prapė rinia muslimane bėhet kokė turku
pėr jorgan-xhintė e krimit. Kėto pacavure nuk i bėnin
tjetėr vetėm ato qė kanė emrat shqiptare apo kombėtare
por nė realitet i sulmojnė bashkėkombėsit e tyre.E nuk do
mjaftonte kjo, por politika dhe shteti fusnin hundėt sa
herė tė donin nė Komunitetin Musliman duke filluar nga
majat mė tė larta shtetėrore dhe deri tek kryetarėt e
Komitetit tė Kulteve me deklarata patetike apo veprime tė
papėrgjegjshme. Atėherė nuk na ngelet tjetėr vetėm se ne si
komunitet tė kėrkojmė tė drejtat tona, respekt dhe dinjitet
ose pėrndryshe nuk na ngelet tjetėr vetėm se tė bredhim si
ēifutėt nė shkretėtirė pavarsisht se jemi SHQIPTARĖ
AUTOKTONĖ dhe nuk jemi minoritet grek ose vlleh.
Mirėpo tė gjithė muslimanėt janė tė vendosur qė mos i bėjnė
qejfin atyre, dhe dėshirojnė ti jepet fund diskriminimit
ndaj tyre, duke i kėrkuar tė drejtat me ligj. Ndoshta sot
shteti ėshtė mė i gjallė dhe demokratik dhe pėr ēdo
shkelje tė tė drejtave njerzore qoftė nga shteti, shėrbimi
sekret, individė tė ndryshėm, media keq-informuese etj, do
kėrkojmė ngritjen padive ligjore.
I kėrkoj shtetit demokratik shqiptar.
1) Projektligj pėr lehtėsimin e kthimit tė pronave;
2) Marrjen masave pėr largimin e cdo lloj diskriminimi
fetar;
3) Aktivizmin e tij nė dobi tė Komuniteteve fetare me
drafte kushtetuese dhe projekte ligjore;
4) Luftė ndaj korrupsionit nė pushtetin ekzekutiv dhe
vendor;
5) Aktivizmin e tij pėr ti shėrbyer tolerancės fetare;
6) Garantimin e dinjitetit dhe respektit tė
komuniteteve fetare.
7) Vėmendje tė vecantė, ndaj pronave publike dhe
ruajtjes sė tyre si prona tė pėrbashkėta;
8) Tė mos bėhet protagonist ndaj heqjes sė lirive
fetare me metodat e 1) ndarjes (Islam shqiptar,turk ose
arab), 2) klasifikimit (radikalė-moderatorė), 3) emėrtimit
(ekstremistė) 4) dhe luftimit ndaj Islamit nėn moton luftė
kundėr terrorizmit.
Ju lutem mos e shkurtoni shkrimin.nėse e botoni
Autori Xhemis Stafa
PERSHENDETJE PROFESOR!
UROJ TE JESH MIRE FAMILJARISHT!
NUK JAM DEGJUAR PREJ DISA KOHESH SE ASHTU KAM PASE DO
PROBLEME FAMILJARE VTEM SE TASH JAM MIRE EDHE GJERAT JANE
KALUAR!
MA GJATE FLASIM NE TELEFON KETYRE DITEVE!
TE FALA ILIRI!
KY EHSTE NJE SHKRIM NGA NJE MIKU IM DHE MENDOJ SE IA VLEN
TE SHIKOHET...
KURRĖ MĖ JUGOSLLAVI
Me datėn 8 prill 2006, lordi Paddy Ashdoėn mbajti njė
bisedė politike nė
''London School of the Economics''(LSE), me temėn:
''A ėshtė Ballkani Perėndimor pjesė e Europės apo jo?
Lordi P.Ashdoėn pas qėndrimit pėr njė periudhė katėr
vjecare si Pėrfaqėsues
i Lartė i Kombeve tė Bashkuara nė Bosnje, si pėrjetues i
situatave dramatike
tė tmerrėshme qė nga 1992 dhe mė pas tė gjendjeve tejet
konfliktuale dhe te
koklavitura, parashtron idetė e tija sesi duhet tė zgjidhet
situata nė
Bosnje. Zgjidhjen e percepton brėnda gjė e gjėzės sė
ngatėrruar tė njė pjese tė
Ballkanit tė cilin ai e pėrcakton sipas njė termit qė ka
pak kohė qė ka
filluar tė pėrdoret nė njė kėndvėshtrim politik, ''Ballkan
Perėndimor''.
Duke vazhduar mė tej do tė shohim se ky term shfaqet si njė
improvizim
artificial pėr qėllime politike tė pėrkohėshme, sepse
pėrzgjedh duke copėzuar
situatėn reale gjeografike tė Ballkanit, buron dhe mpleks
nėnvleftėsimin dhe
mbrapshtinterpretimin e gjendjes politike duke shpėrfillur
argumentin
historik.
Lordi Ashdoėn, pėr tė dhėnė njė vizion figurativ pėr krejt
Ballkanin, ose
ballkanasit, ku pėrfshihen tė gjithė popujt, me kroate,
greke, rumunė,
shqiptarė, bullgarė, sllovenė, boshnjakė, maqedonė, jo pa
qėllim merr nė
pėrdorim njė pėrcaktim nga libri i C.L.Sulzberg, "Njė varg
i gjatė
qirinjsh'' ku pėrfshihet dhe njė thėnie e Marksit, nuk di
nėse ky i fundit
pėrfshinte dhe vehten nė pėrcaktimin qė gjindet aty, ku pa
qėnė aspak njohės
i fushės, thotė qė ballkanasit janė '' mbetje etnike''
por.. qė ''unė i
admiroj ata''. Ai e din po ashtu se admirimi ''ekzotik''i
shprehur nė pjesėn
e dytė tė thėnies nuk e liron askėnd, as atė vetė
krejtėsisht nga haraci qė
duhet tė paguaj kur risjell nė bisedėn e tij kėtė pėrcaktim
arkaik,
depersonalizues dhe cvleftėsues qė patjetėr mbart njė
ksenofobi te zvetnuar
dhe racore.
Po tė krahasonim historikisht kėtė thėnie me burimet dhe
filozofinė politike
tė kohės kur Marksi ka formuluar kėtė shprehje, pėr
shqiptarėt pėr shembull
thuhet krejt ndryshe dhe flitet si pėr njė ndėr racat mė tė
pastra nė
Europė. Por cuditnisht kėto kėndvėshtrime tė selektivitetit
tendencioz qė
koha i ka tejkaluar na dalin nga arshivat nė kohėn tonė jo
pafajsisht ashtu
si dhe vetė Lordi Ashdoėn don tė na sugjerojė. Evokimi i
qėllimshėm vjen si
njė tingull kėmbane pėr tė na dhėnė tė kuptojmė tė gjithėve
se thėnia e
vjetėr e Marksit mund tė furnizojė politikėn pėr tė
manipuluar opinionet
sipas dėshirės dhe qė mendime te tilla nuk janė jashtė mode
nė psikozėn
politike vendimarrese europjane tė ditėve tona. Nuk ėshtė
aspak e
rėndėsishme nėse tek njė pėrcaktim i tillė studjuesit
profesionist ndjejne
haptas njė tendenciozitet dhe papėrgjegjėsi shkencore tė
habitėshme,
pėrderisa politika mbėshtetet shume mbi sugjestionin dhe
absurdin!
Mė tej nė bisedėn e tij, si shenon tė gjitha vendet qė
pėrfshihen nė
Ballkan, shmang vendet si Rumania, Greqia, etj, dhe jep njė
pėrcaktim pėr
atė qė ai dėshėron ta quaj Ballkani Perėndimor. Kėtu ai
ripėrcakton ose
rrudh si tė thuash zonėn nė funksjon tė bisedės qė po
zhvillon dhe thotė
qartė qė aty pėrfshihen vendet e ish Jugosllavisė por minus
atė vend qė
ėshtė tashmė nė Europė, pra Slloveninė dhe minus vendin
tjetėr qė ėshtė nė
pragun e futjes nė Europė, Kroacinė, por .plus Shqipėrinė,
njė grup
shtetesh qė natyrshėm, nė pikpamje kulturore dhe
gjeografike janė pjesė e
Europės.! Pa tė shohim c'na mbetet nė Ballkanin perėndimor
pa ata shtete
''minus''? Na mbetet pra njė pjesė e ish Jugosllavisė sė
boshatisur por sė
cilės na i shtohet dhe Shqipėria, pra nė kafazin e ri do tė
gjindeshin
tashmė brenda tė gjithė shqiptarėt.!
Dhe mė tej vazhdon, se sipas tij ėshtė nė levėrdinė e
Europės qė ta ketė sa
mė parė nė BE atė rajon qė ėshtė pjesė e vetja dhe tė
shpėtojė nga pasojat e
kėsaj plage tė qelbėzuar. qė nėse lihet pa u trajtuar,
nesėr mund tė
infektojė krejt Europėn, .por pėr tė arritur drejt
zgjidhjeve, qė janė nė
interesin e Europės nė radhė tė parė si dhe ne interesin e
rajonit dhe pėr
tė aplikuar kushtet europjane rekomandon qė Europa nėse don
qė tė veprojė nė
kėtė hapsirė, duhet ti afrohet zgjidhjes me metoda mė
muskulare.dhe nuk
ngurron tė sqarojė se kėto janė metodat qė respektojnė
ballkanasit.!
Lordi Ashdoėn nė fjalėn e tij pėrmend 1990-tėn si periudhė
te luftave dhe
kaosit, kohė nė tė cilėn ai sic duket ėshtė ndjerė
sinqerisht shumė i
shqetėsuar, dhe ajo cfar tregon mė poshtė e pohon kėtė.
Kėshtu kujton se nė
v.1993, kur ai shpreh dhimbjen pėr kėtė dramė njerėzore
duke iu lutur,
Sekretarit britanik pėr punet e jashtme tė asaj kohė qė tė
ndėrhyhej, merr
kėtė pėrgjigje '' Po kėtu gjithmonė kėshtu ka ndodhur mor
Paddy.., Gjėja mė
e mirė ėshtė tė krijosh njė hendek ndarės mbrojtės nga
zjarri rretherrotull
gjithė rajonit dhe ta lesh qė tė vetdigjet''! Por unė ia
kėtheva vazhdon
Lordi se: nėse ka patur ndonjė regjion nė Europė qė dikur
ka qenė si kėtu
sot, ai nuk ka qenė nė Ballkan por ka qenė nė Europėn
veriore ku kemi
luftuar njėri tjetrin pėr mėse 1000 vjet dhe shumė mė
shpesh, me vdekje
pafundėsisht tė panumėrta dhe me mė shumė tmerre se sa nė
Ballkan. Nėse ne
mundėm tė gjejmė njė zgjidhje pėr konfliktet tona tė
zgjatura me shekuj nuk
mund tua mohojmė kėtė zgjidhje kėtyre.'' Pavarėsisht nga
kjo, ai e ndjen se
retrospektiva historike reale qė ai solli nė kujtesė, nuk
arrin tė shmangė
dhe zgjojė ndėrgjegjet apo tė neutralizojė pėrshtypjen qė
la Ballkani
Perėndimor nė epokėn moderne te pas 1990-ės si njė zonė qė
pandryshueshmėrisht synon drejt luftės dhe kaosit aq sa i
kujton Rebeka
Ėestin kur pėr gjithė Ballkanin thotė ''Kėshtu ka qėnė dhe
kėshtu duhet tė
mbesė gjithmonė''. Pėrsėrisim: ''Kėshtu duhet tė mbėsė
gjithmonė.!?''.Mė tej
shton se kjo ka qenė njė pikpamje dominuese nė tė kaluarėn
por mbetet
pėrsėri edhe sot bile dhe nė nivelet mė tė larta.''
Pas kėtyre percaktimeve fataliste, dramatike dhe
kobndjellėse, ai ndryshe
nga paragjykimet e tė tjerėve pėrpiqet qė tė projektojė
optimizėm, flet me
simpati pėr progreset e bėra nga disa vende te Ballkanit
perėndimor si
Bosnja, Maqedonia dhe Shqipėria dhe kėrkon qė tė mbahet
premtimi i Selanikut
qė kėto vende tė jenė pjesė e BE-sė, ndryshe progresi i
arritur nuk do tė
thotė qė nuk mund tė kėthehet prapsht. Ai pohon se njė
flakė e zjarrtė vlon
ndėr njerėzit qė tė jenė pjesė e BE-sė, dhe se ata e
ndjejnė vehten
krejtėsisht europjanė.
Duke pėrfshirė nė analizėn e tij dhe problemin e besimit si
njė faktor qė nė
psikoshastisjen e orkestruar aktuale merr njėfar peshe, ai
pohon qė besimi
islam nė Ballkan, si nė Bosnje, ashtu nė Shqipėri dhe nė
Maqedoni nuk ėshtė
ai islam qė njohim ne nė Europė, islam prej njė apo dy
gjeneratsh, por ėshtė
i stabilizuar ne njė kohė tė gjatė, ai nuk mund tė
radikalizohet edhe sikur
njerėzit tė braktisen keqas ashtu sikur u braktisėn nga
perėndimi nė gjashtė
vitet gjenocidale dhe ata vuajtėn dhe tmerre si Srebrenica.
Ai ėshtė njė
islam europjan dhe tregon vazhdimisht qė islami mund tė
jetė fe europjane jo
mė pak sesa judaizmi dhe kristianizmi.. dhe vijon mė tej se
si tė tillė ata
i japin Europės atė qė i nevojitet aq shumė pėrbrenda,
vlerat e qytetėruara
dhe qytetėruese tė urta, tolerante qė janė realiteti i
vėrtetė i islamit. Nė
dialogun mes shurdhėsh, nė mes krishtėrimit tepėr tė vjetėr
dhe islamit
tepėr prezent tė ditėve tona brėnda Europės sė vjetėr,
islami europjan i
Ballkanit, ka shumė cfar tu ofrojė tė dy palėve.
Pastaj vazhdon tė shprehė idetė e tija mė specifike sesi
duhet vepruar dhe u
drejtohet ministrave tė jashtėm qė do tė mbajnė kėto ditė
mbledhje nė
Salzburg qė tė ndrrojnė politikė ndaj Ballkanit
perėndimor.dhe tė mos
vazhdohet me atė koncept parcializimi me tė cilin ėshtė
vepruar dhe sqaron:
''Ne njohėm Kroacinė, plasi nė Bosnje. Ne zgjidhėm
problemin e Bosnjes, dhe
ja doli Kosova, ne pushtuam Kosovėn, fap Maqedonia dhe
pastaj shpėrthej
lugina e Preshevės.BE duhet tė fillojė tė shohė regjionin
si njė tė tėrė e
jo pjesė pjesė...pra me njė politikė tė vetme pėr rajonin
me synim
integrimin e brendshėm tė rajonit ekonomikisht dhe
politikisht nė cdo sferė
nė bazė tė standarteve europjane. Ai shprehet qartė se
duhet ''tė punohet
pėr ti mbėrthyer'' vendet e Ballkanit Perėndimor, njėherė e
mirė dhe sa mė
shpejt tė jetė e mundur nė njė zonė ekonomike dhe hapėsire
politike tė vetme
dhe koherente.! Dhe pėr kėtė duhen pėrdorur.shumė, muskujt
europjanė .!
Pa pėrmendur tash pėr tash muskujt qė thekson Ashdoėn,
ėshtė dhe vetė
Komisioni Europjan qė ka bėrė pak a shumė tė njėjtin
propozim dhe pėrpiqet
ti shtyjė kėto vende nė atė drejtim.
Sic shihet ajo cfar ofrohet ka tė bėjė mbi tė gjitha me
shqiptarėt, po
saktėsisht dhe mbi tė gjitha me shqiptarėt tė cilėve duhet
tu imponohet, pėr
interesat e Europės nė radhė tė parė qė tė futen as mė pak
as mė shumė sesa
nė njė lloj shteti tė ri tė pėrbashkėt me sllavėt..nga i
cili vetė sllavėt e
tjerė sapo morėn arratinė.
Atėherė si e ndjejnė vehten shqiptarėt para kėti paradoksi
tė paimagjinuar?
Nuk ėshtė hera e parė qė shqiptarėt e ndjejnė vehten tė
cgėnjyer keqas, por
e vecanta ėshtė se kėtė radhė i besuan kaq shumė
magjistares
demokraci,..Paradoksi bėhet dhe mė i theksuar kur
kontributi perėndimor pėr
Kosovėn ka qenė dhe eshte vertetė shumė i madh. Por
shqiptarėt e kanė
treguar gjithmonė me vepra nė shekuj sic dhe e treguan dhe
kėtė dhjevjecar
tė fundit se e dinė ta ndajne shapin nga sheqeri, e dine
cfar u takon dhe
cfar duan dhe kuptohet qartė se ajo qė mendojnė ėshtė
diametralisht e
kundėrt me atė qė synohet nė idenė e mėsipėrme. Luftat e
fundit nė Kosovė,
lufta nė Preshevė, Medvegje dhe Bujanoc, dhe lufta nė
Maqedoni trgojnė se
shqiptarėt duan tė fitojnė njėherė e mirė lirinė dhe
pavarėsinė e plotė nga
serbėt. Po ashtu dihet qė shqiptarėt me plot tė drejtė mė
tej shpresojnė dhe
kėrkojnė qė copėzimi i imponuar ndėrshqiptar tė marrė fund
dhe tė thellohet
integrimi shpirtėror, ekonomik, politik ndėrshqiptar dhe
pavarėsisht se sot
jemi nė njė proces mvehtėsimi tė Kosovės qė ėshtė nė ecje e
sipėr dhe duhet
tė pėrfundojė, gradualisht tė arrihet ajo qė u ėshtė
grabitur dhe qė u
pengohet, Bashkimi Mbarėkombėtar shqiptar.
Po drejtuesit e politikės shqiptare cfar thonė?
Njė pjesė e mirė e politikanėve shqiptar tė dy krahėve
politikė tė
ashtuquajturat tė majta dhe tė djathta, ėshtė parė nė vitet
e fundit qė pa
arritur tė frenojnė turrin e pėrleshjeve tė dhimbėshme
drejt pushtetit ku i
shterrin dhe energjitė, nuk u mbetet kohė tė bashkmendojne,
te analizojnė me
pjekuri pėrputhjen apo jo tė kėtyre ideve tė politikės
europjane me
interesat shqiptare, strategjike dhe afatgjatė, po nė njė
inerci apatike
tregohen aprovues dhe kryeulur ndaj cfardo propozimi
europjan dhe kjo ndodh
si pėr pazotsinė e tyre, ashtu dhe pėr fajin e tyre. Njė
ndėr fajet kryesore
ėshtė kurtha qė politika shqiptare i ka endur vetvehtes dhe
ka bere qe
politika te mbetet pa mbeshtetjen e madhe te perpjekjeve
dhe sakrificave te
ndergjegjeshme qe do benin shqiptaret ne veshtiresite gjate
rruges se
veshtire te demokracise dhe integrimeve.! Ka vite qė duke
parė aspiratėn e
shqiptarėve pėr demokraci dhe pėrparim dhe tendencėn pėr tė
thyer plotėsisht
muret me Europėn, politikanėt tanė e kapėn situatėn nė
dorė, por vetėm
formalisht dhe lėshuan thirjen Europė, Europė. Por
intensiteti i thirjes
ishte nė shproporcion me perspektivat reale politike tė
integrimit dhe
faktorin kohė dhe kjo gjė bėnte qė thirjet tė sorollateshin
nė njė sfond
evaziv iluzor propagandistik shumė pak konstruktiv.Duke
tejkaluar kėshtu
sensin e masės me thirjen ''drejt Europės''deri nė
demagogji, ata i
coroditėn shqiptarėt dhe u ''grabitėn'' tė drejtėn e
analizės dhe vendosjes,
gjė qė coj ne cveshjen e shqiptarėve nga sensi i realitetit
shqiptar duke e
zevendėsuar atė vetėm me iluzionin Europė. Nga zhurma 15
vjecare e ketyre
tambureve u arrit kėshtu deri nė shpėrfytyrimin dhe
formimin paradoksal tė
njė lloj ''psikologjije mirazh'' tė paparė kund,
psikologjia shqiptare u
zevendėsua me psikologjinė ''EURO...shqiptare'', ku pjesa e
dytė mezi duket.
Zelli i mashtrimit i con deri atje sa tė na bėjnė tė
kėrkojmė psikologjinė
GLOBO.shqiptare, KOZMO.shqiptare ose dhe mė me fantazi,
UFO.shqiptare,
BOTĖN PA KUFINJ. Tė gjitha keto nė njė terren fertil tė
mbarsur keqas me
komunizmin jane analoge dhe tė mirėpritura nga psikologjija
dredharake e
INTERNACIONALIZMIT, qė pėr tė qenė ''tė sinqertė'', nuk
kishte nevojė fare
ti shtohej pėr ''hipokrizi'' termi ''shqiptare.!''.
Paradoksi i kėti
pėrcudnimi shfaqet mė qartė duke e krahasuar me realitetin
europjan. Ne nuk
kemi parė e dėgjuar qė tė ketė kund njė psikologji
EURO-angleze,
EURO-gjermane etj. por vetėm gjermane, franceze etj. qė
pėrkrahin BE-nė dhe
njė pjesė mund tė jenė euro-optimistė dhe pjesa tjetėr
mund tė jenė
euroskeptikė. Dihet se vetė BE ėshtė njė bashkim i kombeve
qė ruajnė me
xhelozi tė shenjtė vlerat e veta, ruajnė plotėsisht
krenarinė kombėtare dhe
bashkėlėshojnė drejt BE aq sa nuk cėnon aspak dinjitetin
dhe interesat e
tyre dhe jane gati te bejne hapa drastike pas, sapo ta
ndjejne te
nevojeshme. Nė BE nuk bėhet aspak fjalė pėr shvleftėsimin e
kombeve dhe
krijimin e njė superkombi. Zėrat e zbehtė qė dėgjohen
ndonjėherė pėr tė
anuar drejt njė identiteti me europjan pėrplasen egėr me
rritje te fuqishme
tė ndjenjave kombėtare. SHBA dhe Europa vitet e fundit kanė
provuar
pikėrisht njė rilindje tė identiteteve tė tyre etnike,
kombėtare. Kėshtu kjo
papjekuri politike inkoshiente infantile komb-fshirėse e
propagandės sonė
politike, u ofronte shqiptarėve mirazhin ''EURO-parajsė''pa
shqiptari, nė tė
cilėn mjaftonte qė tė jetonin individėt si ''pupla nė
erė'', ndėrsa kombi i
pambrojtur gradualisht denatyrohej, zhdukej nė funksjon tė
joidentitetit.Vec
kėsaj pėr tė kaluar situatat reale nėpėrmes sugjestionit
herė pas here
ofrohej vetėm njė realitet dhe perspektivė rozė, kur nė
fakt realiteti
fliste dhe flet pėr vėshtirėsi tė panumėrta. Parajsa s'po
dukej. dhe ajo qė
bėnė mė pas poltikanėt e gjendetur para kėrkesave konkrete
tė shqiptarėve,
qe e vetmja gjė qė mund tė bėnin, tė shtonin dozėn e
demagogjisė. Nė
pamundėsi pėr ti zgjidhur nė kohė problemet, presioni do ti
bėnte tė
rrėshqisnin nė njė politikė lėshimesh pėr nevojat e ditės
ndaj partnerėve
europjanė dhe nė konfuzion e sipėr, edhe ata vetė u gjendėn
tė mbėrthyer nga
njė vetmashtrim:'' beje Zot ender'', qė pėrpiqej tė
mbulonte kėto veprime.
Vec tjerash kėshtu e cvleftėsuan dhe rrėzuan sė tepėrmi dhe
rolin e shtetit
shqiptar.
E vėrteta sot pėrplaset ashpėr mbi demagogjinė e
falls-psikologjisė
euforike''EURO..shqiptare'' dhe sjell zhgėnjimin.
Europa e Bashkuar nė procesin e ndėrlikuar politik tė
mbijetesės, ndėrton
strategjitė e saj qė mund tė pėrputhen ose jo me interesat
e shqiptarėve dhe
tė tjerėve nė njė periudhė tė caktuar dhe cfar bėhet me
shpresat e
shqiptarėve pastaj? BE ece perpara por pėr disa e ka
kaluar fazėn e
eksperimentit dhe veshtiresive kryesore, por pėr disa tė
tjerė jo dhe e
gjykojnė ende si njė eksperiment nė lėkundje mes niveleve
tė ndryshme tė
dėshėruara tė integrimit dhe ecjeve para e kėthimeve
mbrapa. Mjafton qė nė
zgjedhjet nė Gjermani tė fitojė e djathta gjermane dhe tė
jemi para njė
qėndrimi shumė tė ndryshėm ndaj zgjėrimit tė BE qė arrin tė
na godasė edhe
ne, mjafton qė tė humbasė zgjedhjet nė Itali Berluskoni qė
shfaqte njė dozė
skepticizmi pėr Europėn dhe tė vihet Prodi nė krye tė
shtetit Italian, qė
europeistėt tė marrin frymė tė lehtėsuar. Por pėr ithtarėt
shqiptarė''europeistėt e bindur'', qė si pyet kush aspak,
aq mė tepėr duke
mos qenė as fare nė sofėr pėr Europėn, ajo qė ėshtė e
rėndėsishme ėshtė tė
vėrejnė se mjafton vetėm njė ''humor'' negativ europjan
ndaj zgjėrimit dhe
gjithė shpresat shqiptare pėr nė BE tė bėhen pluhur.Dhe nuk
jemi aspak duke
supozuar, sepse aspiratės dhe thirjes
fillestaro-primitivo-politiko-
euforike qė kishte tejkaluar vetkontrolin dhe sensin e
masės ''Europė,
Europė, Europa i pėrgjigjet me njė dush tė ftohtė: -Jo nė
Europė por nė njė
lloj Jugosllavije ku Europa tė mbėshtesė interesat e veta
.dhe ndoshta
pastaj. ndoshta .nė Europė!?
. Keqardhja shtohet dhe mė tepėr kur shihet se kjo zgjidhje
nuk ndryshon nga
thelbi tradicional i politikes europjane dhe shpreh njė
stanjacion tė
mendimit politik europjan pėr Ballkanin dhe nė njė mėnyrė
ose njė tjetėr
kėrkon mbėshtetjen e sllavėve te jugut.
Cgėnjimi ėshtė i pabesueshėm por ky ėshtė njė realitet, ne
nuk jemi duke
parė ėndra. Kryetarja e Kuvendit Popullor, J.Topalli me njė
gjuhė
diplomatike e shpreh shqetėsimin e saj nė seminarin
Rose-Rolls tė Asamblesė
Parlamentare tė NATOS qė u mbajt nė Tiranė kėto ditė, kur
thotė qė ''Nė rast
se perspektiva e integrimit tė vendeve tė Ballkanit
Perėndimor pėr nė BE do
tė ishte e qartė si nė rastin e antarėsimit nė NATO,
atėherė kėto vende do
ta ndjenin vehten shumė prane BE-sė.!
Pėr fat tė keq nė mes interesave tė shqiptarėve dhe tė
interesave dhe
vecanėrisht tė tė kuptuarit tė politikės tė njė pjesė tė
drejtuesve
shqiptarė tė politikės nė kėto vite qė kaluan, ndodhet njė
hon i thellė.
2
Po pėr fat tė mirė globi ėshtė zvogėluar shumė dhe
shqiptarėt janė me fat nė
kėtė shekull sepse e din mirė se tashmė nuk ka vetėm
interesa dhe politikė
rajonale, dhe pra nuk ka vetėm njėanėsi dhe Europė. Ashtu
sic jemi pjesė e
Europės ne jemi dhe pjesė e globit, dhe cėshtė mė e
rėndėsishmja, jemi
pikėrisht pjesė e politikės globale dhe ėshtė ajo qė mund
tė krijojė
rrethanat qė tė ekuilibrojė apo korigjojė dhe zvetnimet dhe
pamundėsitė e
vazhdueshme tė politikės shqiptare.
Le tė shtrijmė vėzhgimin mė gjėrė dhe po ashtu tė
krahasojmė vehten dhe me
tė tjerėt pėr tė gjykuar mė mirė dhe pėr tė parė cfar thotė
politika globale
pėr Ballkanin.
Me datėn 11 prill 2006, nė anėn tjetėr tė Atlantikut, nė
Sanfrancisko,
presidenti kroat Stipe Mesic ka deklaruar nė ''Forumin e
Jashtėm tregtar tė
Kėshillit pėr Bisnesin Botėror''se: ''Shtetet e Bashkuara
tė Amerikės nuk do
tė lejojnė krijimin e ndonjė Jugosllavie tė re, madje edhe
nėse vetė vendet
e dėshėrojnė kėtė federatėtė tė re. SHBA, janė tė mėsuara
nga eksperimentet
me dy Jugosllavitė qė pėrfunduan nė njė det me gjak.''
Shihni pra se nuk ėshtė njė keqinterpretim i yni nė lidhje
me atė se cfar
fshihet pas propozimit europjan pėr Ballkanin Perėndimor,
aty nuk flitet pėr
asgjė mė pak sesa pėr njė lloj Jugosllavije tė re, ose mė
thjeshtė qė Serbia
''e varfėruar''nga dy shtetet me popullsi sllave qė moren
arratinė nga
Jugosllavia, tė''pėrqafojė'' tashmė tė gjithė shqiptarėt nė
Ballkan. Kroatėt
megjithėse janė shumė mė afėr Bashkimit Europjan ndjehen
tepėr tė shqtėsuar
nga kėto plane, mbi kurrizin e tyre kanė ndjerė vėrshimin e
shovinizmit tė
egėr barbar dhe pėrjetėsisht tė pandryshueshėm serbomadh,
dhe e nesėrmja
mund tė jetė pėrfundimisht shumė mė e egėr dhe
kriminale.ndėrsa Bosnja ėshtė
ende nėn traumėn e thellė tė pasigurisė, Maqedonia nė
dilemėn e pazgjidhur
me shqiptarėt, rreket duke futur kokėn nė rėrėn e shpresės
mrekullibėrėse tė
hyrjes nė BE si celėsi magjik i zgjidhjes sė problemeve.
Po ashtu me datėn 19 prill, drejtori i grupit tė kontaktit
nė Serbi de Mal
tė Zi, Xhejms Lajon thotė nė njė intervistė tė dhėnė pėr
gazetėn
''Republika'' tė Podgoricės qė serbėt nuk heqin dorė nga
projekti ''Serbia e
Madhe, prandaj: ''nėse Mali i Zi don tė hyjė nė Europė, ai
duhet ta bėjė
kėtė pa Serbinė. Ai e krahasoj Serbinė me njė cengel qė
tėrheq Malin e Zi
drejt fundit nga i cili nuk mund tė shkėputet dhe tė ecė
pėrpara.
Pikėrisht me njė cengel tė tillė nga i cili kėrkojnė tė
shkėputen tė gjithė,
ka forca tė caktuara tė politikės nė Europė qė duan dhe po
kėrkojnė ti
tėrheqin drejt njė fundi fatal shqiptarėt dhe tė tjerėt.
Nė gazetėn ''The Indipendent'' 21 prill 06, komentatori
M.Tanner nga
Podgorica shprehet kėshtu: ''Europa me vėshtirėsi tė madhe
fsheh
pakėnaqėsinė e vet pėr referendumin nė Mal tė Zi. Brukseli
duke u pėrpėlitur
keq nga perspektiva e Pavarėsisė sė Kosovės, tashti
pėrballet me
perspektivėn jo mė tė njė shteti por tė dy pjestarėve tė
rinjė tė vegjėl dhe
tė varfėr''. Pėr vėshtirėsitė qė BE i paraqet Podgoricės,
ministri i jashtėm
i Malit tė Zi, Miodrag Vllahovic thotė qė ''ėshtė koha qė
Brukseli tė
ballafaqohet me realitetin dhe t'ja kalojė historisė
shtetin e bashkuar me
Serbinė.shteti i pėrbashkėt nuk do tė ekzistojė.. Ministrat
e Europės donin
tė kompensonin Serbinė pėr humbjen e pritėshme tė Kosovės,
duke bėrė sa mė
tė ndėlikuar tė jetė e mundur shkėputjen e Malit tė Zi nga
Serbia'', ''Ne
jemi pengje tė Serbisė'' thotė ai. Kushdo nė Ballkan ėshtė
peng i Serbisė''
Shihet se jemi brenda njė beteje komplekse nė tė cilėn janė
pėrfshirė tė
gjithė, edhe kisha serbe qė ėshtė pararendėse e shovinizmit
serb ėshtė e
pėrfshirė, pėrplasjet kanė shkuar thellė duke integruar dhe
instancat
religjioze nė ''kryqėzata dhe kundėrkryqėzata ''mediatike,
mos tjetėr.
Peshkopi serb nė Mal tė zi pėrfaqėsues i serbėve tė
atjeshėm brohoritet si
njė ''shenjt'' pėr serbėt, ndėrsa pėr malazest ai quhet
vetė ''djalli'.
Megjithatė atmosfera atje ėshtė reale, askush nuk arrin ti
mashtrojė
malazest.
3
Por ndryshe, nė mes shqiptarėve situata ėshtė krejt
irreale. Njė pjesė e
Europės dhe fqinjėt qė ndjehen jo te kėnaqur nga pavarėsia
e Kosovės dhe
realiteti shqiptar, bėjnė cmos qė tė cvendosin edhe shinat
e politikės
shqiptare. Lufta kundėr shqiptarėve u fillua nė fushėn e
ndėrgjegjes qe ne
vitin 1941 dhe vazhdon. Nė mes shqiptarėve nė Ballkan
tentohet tė pėrftohet
dhe pėrjetohet njė atmosferė corientimi tė ndėrgjegjes dhe
vlerave reale
shqiptare dhe prandaj pėrhapen dhe dėgjohen teorizime tė
tilla qė shqiptarėt
na qenkan ndryshe nga tė tjerėt nė rajon, shumė modern nė
politikė dhe shumė
mė tė emancipuar, dhe nuk janė aspak mesjetarė si serbėt,
llafollogji te
shpifura qė kemi parė ti pėrsėrisnin dhe i pėrsėrisin ende
papushim si
papagaj tė lumtur dhe tė pėrgjumur ish ministrat e jashtėm
tė Shqipėrisė.
Shqiptarėt nuk janė si tė tjerėt qė janė agresivė dhe
kėrkojnė dhe sot tė
gllabėrojnė kufijtė e tė tjerėve, ja shihi nesėr nuk do tė
jenė mė kufinjtė.
ndoshta .ndoshta.dhe nuk ka asnjė kuptim tė zihemi pėr to,
nesėr ne do tė
hamė petulla te daja Europė ! Shqiptarėt po tregohen si
njė faktor i
pėrjetshėm i paqės nė Ballkan, njė komb qė sakrifikon
..deri petullat e
veta. interesat e veta. pėr hir tė paqės.!!! Dhe kėshtu
vazhdon tė paraqitet
dhe tė modelohet nėpėrmes veprės sė mjerė tė mjaft
politikanėve tė pazot ose
mashtrues shqiptar dhe propagandės, edhe mė tej si njė
popull i ''gjėrė,
''sui generis''-krejt ndryshe, avanguardė nė Ballkan
dhe.(pėr hir tė idealit
tė . mos ngutet dikush tė thotė pėr hir tė idealit tė
partisė qė i ka cuar
shqiptarėt deri nė nė kėtė gjendje tė mjeruar.) nuk kanė
apo nuk duhet tė
kenė paragjykime qoftė dhe ndaj agresorėve. shqiptarėt kanė
jo vetėm njė
faqe .paqėsore si vetė paqa.por kanė dhe faqen tjetėr qė
mund tė vihet nė
dipozicion tė agresorėve kur ta kėrkojnė..pra shqiptarėt
janė apo duhet tė
jenė modernė, kontemporanė, gjithpėrfshirės, kozmopolitė,
grekopolitė,
serbopolitė, pozitopolitė, monedhopolitė, shumė aktivė.
Rezultatet e kėti pėrcudnimi tė ndėrgjegjes janė tejet tė
dukėshme aq sa kur
Lordi P.Ashdoėn thotė qė duhet ta ckycim Ballkanin - ''pėr
ta kycur pastaj
ndryshe'', terrenin e gjen tė pėrgatitur. Disa nga rrymat
politike dhe
politikanėt tanė janė vėnė nė veprim qė mė parė pėr tė
zbėrthyer njė ide tė
tillė dhe e kuptojnė se pėr tė ckycur, e kycur dicka, duhet
njė celės qė ta
pėrdorė dikush. Tek ne asnjėherė nuk mungojnė zgjidhjet,
dhe ja ku na
gjindet mė nė fund dhe celėsi dhe celėsmbajtėsi i duhur: Nė
mesin e Tiranės,
kryetari bashkisė i jepė celėsin e kryeqytetit shqiptar
kėngėtarit serb
Bregovic vetėm se dėnjoj tė kėndojė njė natė pėr ..tė, dhe
denjoj qė tė
vinte pėr tė marrė celėsin e Tiranės qė ai e din se pėrse
mund ti duhet..!!?
Kėngėtari nuk ėshtė krejt i panjohur por ėshtė zgjedhur
ai si mė tipik
vecanėrisht nė sajė tė lidhjeve tė tia indirekte me
politikėn nėpėrmes
miqėve tė tij shumė mė tė njohur se ai, shumė ''famėligė''
pikėrisht
Kraxhiqit dhe Mlladicit '', tė cilėt duke qenė dhe miq tė
Bregovicit nuk
dihet sesi ''kot'' akuzohen si kriminelėt e Ballkanit! Pėr
miqtė e tij,
kėngėtari serb apo serbo-kroat ndjen nostalgji, dhe jo mė
pak pėrkrahje dhe
nostalgji ai ka shprehur dhe pėr politikėn kriminale tė
Miloshevicit. Kur
pyetet nė intervistė nė Tiranė nėse e ndjen fajtor kasapin
e Ballkanit dhe
Serbinė pėr krimet nė Kosovė ai qetė qetė nuk heziton tė
barazojė dhe
deklaron qė NATO ka bėrė krime nė Serbi, dhe len tė
kuptohet qė janė
viktimat qė kanė bėrė krime mbi kriminelėt serbė. Drejtėsia
sic duket nuk
ėshtė funksion i artit serb .. Po nuk mund tė ishte njė
pėrgjigje ndryshe,
sepse atėherė Bregovici do tė duhej tė tradhėtonte
krenarinė qė mund tė ketė
ndjerė kur dėgjonte se tigrat e Arkanit sulmonin e
cfarosnin viktimat e tyre
me kėngėt e tij, pra tė Bregovicit nė gojė.!
Por bashkija ka vizione tė tjera pėr botėn dhe krimi i
serbėve kundėr
shqiptarėve dhe popujve tė tjerė tė Ballkanit sic duket nuk
penetron deri te
politikat bashkijake, prandaj prej saj mund tė marrėsh dhe
kėtė pėrgjigje: a
nuk ėshte muzika njė magji? Muzika s'ka pasur kurrė kufij
dhe aq mė pak sot
nė botėn globale. Njė pjesė gazetarėsh tė mirėnjohur tė
gazetave apo TV -ve
tona cmenden pas termave qė Tirana ėshtė njė qytet i hapur,
duke imagjinuar
njė han pa porta qė se gjen kund nė botė, duke e
paralelizuar me vetvehten
qė kėshtu tė kenė mundėsi tė ikin nga kompleksi i tyre i
mbrendshėm i
inferioritetit dhe i mungesės sė identitetit dhe corbės se
ideve qė kanė nė
kokė. Shpėrthiqjen e tyre morale tė plotė ja kalojnė
Tiranės dhe e paraqesin
si njė porto-franko pėr sorollatje perverse pėrdhosėse tė
lloj lloj
marinarėsh tė dehur, kalimtarė tė ardhur nga anė e kėnd
botės.
Ne mund tė hutoheshim nga pėrgjigja e mėsipėrme ''plot
art'', pėr magjinė e
artit, po a thua tė jetė i vėrtetė pohimi pėr magjinė e
muzikės, pra a thua
tė gjithė popujt magjepsen nga muzika e sirenave dhe
shkrryhen rrafsh pėr
tokė si disa prej nesh ? Para meje nė monitor shpaloset
gazeta ''Daily
Expres'' datė 15 prill 2006 , Nė faqen 45 bėhet fjalė pėr
njė temė qė merret
herė pas here nė shqyrtim, pėr qėndrimin emotivo- politik
ndaj artit dhe
dinjitetin, dhe pikėrisht pėr qėndrimin e hebrenjve ndaj
muzikės sė gjeniut
mė te madh, kryemagjistarit te muzikės botėrore Ėagnerit, i
cili nė
shekullin e 19-tė pat shfaqur disa ide antihebreje. I
intervisturi, njėri
nga hebrenjtė kur pyetet nėse duhet dėgjuar muzika e
kolosit Ėagner, tregon
atė cfar ndodhi disa vite mė parė nė njė koncert nė Tel
Aviv: ''Pas luajtjes
sė pjesėve tė Brahmsit dhe Bethovenit, drejtuesi i
orkestrės vendosi
papritmas tė lozė uverturėn brilante tė ''Master
Kėngėtarit''tė Ėagnerit.
Por sapo tingėlluan notat e para tė uverturės, shpėrthyen
britmat, u
shpėrthyen rreshtat dhe salla pothuaj u boshatis''. Ėagneri
qė ka vdekur ne
v. 1883 nuk kishte parė ndonjeherė mizoritė e nazizmit..
.por muzika e tij
pėlqehej nga Hitleri dhe nė kampet e pėrqėndrimit kur
punonin furrat e
cfarosjes, deklaron hebreu tjetėr dėgjohej vazhdimisht
muzika e Ėagnerit,
prandaj unė kurrė nuk mund tė dėgjoj muzikėn e Ėagnerit
sado e mrekullushme
qė tė tjerėt thonė se ėshtė..'' Po, por kėta hebrenj nuk
janė as
internacionalistė, as kozmopolitė, as qytetarė tė qyteteve
tė hapura, tė
shqyera. por jetojnė nė Paris, Londėr, Berlin, Neė York
etj.janė njohės dhe
tė apasionuar tė muzikės sė zgjedhur dhe shprehen kėshtu
nga qė nuk kanė
qenė as nuk janė kryetar bashkishė, se muzika dhe e njė
kėngėtari sido,
duket se vepron si muzikė sirenash vetėm ndaj kryetarėve tė
bashkive..
n
4
Po a mos shihet nė kėtė veprim bashkijak se punėt e
''mėdha'' tė bashkimeve
ballkanike me sllavėt qė patėn magjepsur njė grusht tė
shqiptarėve dhe
''udhėheqėsin legjendar'' qė nė vitet 1941, tashmė nė
rrethana tė reja
vazhdohen nga pasardhėsit e tyre real dhe shpirtėror
nėpėrmes hapave
pamoralpolitik tė kryetarėve te vegjėl tė bashkive .! A
mos kėta
provokatorė tė pėrcarjes ndėrshqiptare sic tha njė
Prishtinas nė RTK, janė
pasardhėsit e atyre qė nė vitin 1943, i vunė kazmėn
Bashkimit Kombėtar nė
Mukje pėr tu bashkuar me vėllezėrit sllavė te idealeve
internacionale
komuniste.? Ata po punojnė pėrsėri pėr tė krijuar pėrcarje
tė re nė mes tonė
duke vendosur standarte tė ndryshme tė vlerėsimit tė sė
keqes qė na gjakosi
barbarisht. Por pavarėsisht nga dėmi qė sjellin
provokacione tė tilla qė
s'mund tė jenė tė paqėllimėshme sado tė fshehura pas artit
apo naivitetit,
ata kurrė nuk mund tė kenė sukses, nuk mund ti pėrcajnė mė
shqiptarėt.
Shumė zhurmė, shumė zhurmė..! Po mirė mund tė pyesnin ata
qė kanė thurur
kėtė corbė, po pragmatizmin e famshėm, njė teori dhe
praktikė shumė e
ndjekur nė kohėt tona, megjithėse shumė tė pėrfolur ku do
ta lemė, nuk do ta
fusim nė punė? Pse kaq primitivė jemi ne, a nuk bėhet kjo
gjė pėr tė mirėn
e..e ..e..? Pėrse duhet tua presim hovin e ideve
entuziaste paqtuese,
falėse,.pėrqafuese?
Nė kėtė ballafaqim vizionesh tė atyre qė su mjaftoj tmerri
i luftave tė
ditėve tona si kryetarit tė bashkisė me veprimin e tij e tė
tjerėve dhe
atyre forcave qė pėrmendėm nė Europė dhe neve nė anėn
tjetėr, na lejohet tė
bėjmė pak analogji pėr eksperiencat ballkanike tė paqėtimit
dhe entuziazmit
te pėrqafimeve politike.
Nė periudhėn pas luftės sė dytė botėrore sllavėt e
Ballkanit nėpėrmes
komunistėve internacionalistė luftarakė dhe diktatorialė, u
gjendėn nė njė
situatė tė imponuar ndėrsllave tejet euforike qė coj nė
bashkimin e tyre.
Por koha ky gjykatės i pėrjetshėm dhe i pamėshirshėm pas
disa dekadash
goditi me cekanin e vet tė luftės pikėrisht modeluesit e
pėrqafimeve sllave
pėr ti zgjuar por tepėr vonė tashmė, fillestarpolitikanėt e
atėhershėm nga
ėndrrat rinore prej cilimiu politik qė e shihnin vehten si
kalorėsit e
''ideve, idealeve'' pėr zgjidhje pragmatike tė pėrherėshme,
fatlume dhe
gjithpėrfshirėse pėr sllavėt. Do tė shohim sesi ata rinokė,
ambiciozė tė
verbuar, i jepnin krahė kryesisht ambicieve tė tyre duke
vrapuar me
entuziazėm pas cdo ideje dhe shkėndije pėr tė carė nė
politikė.. Duke pas
predikuar politikėn e madhe tė bashkimit tė popujve sllavė
dhe vepruar, ata
shumė vonė do tė kuptonin dhe mbi kurrizin e tyre se
politika nuk ėshtė njė
seancė, por ėshtė njė lojė qė shtrihet nė kohė dhe sjell
rrokada dramatike
zgjidhjesh pėr brezat pasardhės dhe se me entuziazmin e
tyre fillestar
sllavbashkues inkoherent, me duart e veta kishin pėrgatitur
ose programuar
dramėn dhe shkatėrrimin e mėvonshėm tė kombeve tė tyre.
Njė situatė tė tillė do ta gjejmė tė pasqyruar dhe
pėrjetėsuar nga ish
presidenti kroat i viteve 1990 deri nė vitin 1999, Franjo
Tuxhman, tė hudhur
nė njė libėr tė botuar nė dy versione. Nė versionin e parė
parashtrohen
fillimet komuniste entuziaste dhe optimiste pėr krijimin e
Jugosllavisė,
ndėrsa nė versionin tjetėr tė mėvonshėm tė rishikuar tė
librit, do shohim
anėn tjetėr tė medaljes, cgėnjimin e plotė, dėshtimin nga
bashkimi
ndėrsllav. Lehtė mund tė krahasojmė tė dy versionet, tė
botuara nga ''Feral
Tribune'' nė .vitin 1997 me titull ''E kuqja dhe e zeza''
me nėntekst,
''Kalvari i Kroacisė nė Jugosllavinė titiste'', tė cilin
kushdo mund ta
gjejė lehtė duke kėrkuar dhe nė internet.
1.Versioni i parė-Entuziazmi : ''Krijimi i Jugosllavisė
socialiste''
- '' Jugosllavia ėshtė prodhim i aspiratave shekullore tė
tė gjithė kombeve
sllave tė jugut pėr tu liruar nga zgjedha gjermane,
hungareze, romane e
turke. Tė gjithė kombet tona kanė parė nė bashkimin, dhe nė
njė shtet tė
vetėm tė sllavėve tė jugut kushtet e patjetėrsueshme qė
duhen pėr lirinė dhe
pėr zhvillimin e mėtejshėm social (faqe 13).
''Me anėėn e madhėshtisė dhe bukurisė sė pastėr tė
revolucionit socialist,
tė fitores sė tij nė luftėn pėr progresin social dhe pėr
demokracinė
sociale, popujt e Jugosllavisė janė ngritur deri nė majat
mė tė larta
politike tė humanizmit bashkėkohor.''(faqe 196) etj. etj.
2.Versioni i 2-tė, i korigjuar-Dėshtimi. ''Kalvari i
Kroacisė nė
Jugosllavinė socialiste''
-''Jugosllavia ėshtė krijuar nga aspiratat serbe pėr tė
kėthyer nė skllevėr
kombin kroat, kombin slloven, kombin maqedon dhe kombet
tjera jo serbe. Tė
gjithė kėta kombe kanė parė nė bashkimin me mjete tė dhunės
me serbėt
humbjen pėrfundimtare tė lirisė sė tyre kombėtare dhe
fundin e cdo zhvillimi
social.
-Nėpėrmes tė tė ashtuquajturit revolucionit tė nveritshėm
socialist tė tyre,
me krime tė papara nė luftėn pėr Serbinė e madhe dhe
absolutivizmin
bolshevik dhe pėr etjen e pakufi tė oligarkisė komuniste
serbe pėr pushtet
absolut mbi kroatėt, populli serb e ka lėnė vehten tė
rrėzohet sic me tė
drejtė e tregon ky libėr, nė humnerėn mė tė ulėt moral
njerėzore tė pa
njohur deri sot nga qytetėrimi bashkohor.''
Pas kėsaj retrospektive dhe asaj cfar ndodhi realisht nė
Ballkan kohėt e
fundit, detyrimisht qė cdokush zgjohet nga kllapia, dhe do
tė duket edhe mė
e dhimbėshme zgjidhja qė kėrkon Lordi Ashdoėn. Shihet mirė
fillimi i
formimit tė ortekut qė tenton tė na marrė para, po njė
pjesė e politkės nuk
reagon si duhet, nuk arrin tė shohė realitetin, nuk arrin
tė zgjohet, tė
gjejė forca dhe tė reagojė por vazhdon nė njė inerci
somnambuleske tė
rrėshqesė teposhtė.
5
Askush nuk dėshėron tė shohė se celėsi i vetėm i zgjidhjes
nė Ballkan ėshtė
vlerėsimi i plotė i shqiptarėve, si faktori determinant
stabilizues. Dhe
askush nuk shqetėsohet qė tharmi i sė keqes, megalomania
serbomadhe ushqehet
pėrsėri. Sipas zgjidhjes qė ofrohet, shqiptarėt lihen
pėrsėri tė shpėrndarė,
tė pafuqishėm, tė copėzuar politikisht dhe ekonomikisht,
copėzuar
artificialisht nė parcelat eksperimentale ballkanike sllave
nė lidhje
vertikale gllabėruese me Beogradin.! Krijimi i njė tė
shtuquajture ''zone tė
tregėtisė sė lirė'' qė futet pykė si barrierė pengimi pėr
futjen e vendeve
si Shqipėria etj. nė BE, ėshtė njė truk qė dallohet lehtė.
Percaktimi
zbukurues ''zone e tregėtisė sė lirė'' vetėm nė njė copė tė
Ballkanit, nuk
mashtron njeri dhe ėshtė preludi i imponimit pėr njė
ndėrmvartėsi dramatike
kufizuese nė njė pjesė tė rajonit jashtė BE-sė qė do tė
kėrkojė tė imponojė
drejt zhvillimeve politike drejt njė Jugosllavije tė re me
cfardo emėrtimi.
Historia e kėtyre ''zonave tė lira''ekonomiko-politike qė
coj nė finale
shkatrrimtare u analizua gjatė nė kėtė shkrim. Trualli
shqiptar u nda qė nė
fillimin e shekulli tė kaluar dhe pikėrisht pėr hir tė ati
copėzimi, kombi
shqiptar ndjehet ende i paorganizuar dhe jo nė fuqinė qė
mund tė zhvillonte
dhe kjo dobėsi do tė bėnte qė hapėsirat e shqiptare tė
copėzuara nė
''tunelin e tregėtisė sė lirė''tė uzurpohen me tė gjitha
mėnyrat kryesisht
nga serbėt. Ja c'ndodh me Kosovė, arbitrarisht dhe nė
mėnyrė skandaloze
tejkalohen normat e trajtimeve tė minoriteteve dhe bėhet
presion qė duke
pasur vetėm 5% serbė, tė trajtohet si njė shoqėri
multietnike. Me qindra
hektarė tokė tė shqiptarėve tentojnė tė lihen si rezervate
qė do ti
nėnshtroheshin kushteve tė vecanta tė manastireve serbe.
Serbėt tė
shpėrndarė anė e kėnd Kosovės pėrpiqen tė veprojnė si njė
barrierė
paralizuese kundėr funksjonimit te shtetit tė ardhėshėm tė
Kosovės duke
favorizuar ekspansionin e ri tė Beogradit. Mund tė fillojė
dhe me
Mitrovicėn, njė pikpyetje qė zgjon fort ministrin e jashtėm
shqiptar dhe me
tė drejtė me njė ''Nėse.'' ai shfaq shqetėsimin e tij
serioz dhe mirė bėri
kur tha qė qė cdo cėnim i tėrėsisė sė Kosovės na bėn qė tė
mos garantojmė mė
kufijtė nė Ballkan. pra kjo do tė conte drejt rrugėve pėr
zgjidhje tė tjera
pėrfundimtare..!. As qė na shkon nė mendje se kemi tė bėjmė
me njė
pregatitje opinioni.pėr lėshime por e konsiderojmė si njė
lėvizje tė saktė
dhe tė shėndetėshme.Tė njėjtėn gjė pėrsėriti dhe kryetari i
Kuvendit tė
Kosovės, Kol Berisha. E njėjta gjė e shqetėson dhe ish
kryeministrin e
Kosovės, Bajram Rexhepi. Kjo ndjehet dhe te reagimi i prerė
i kryeministrit
tė sotėm Agim Ceku pėr kufirin me Maqedoninė.
Nėse shkon puna deri aty, atėherė dardha e ka bishtin
mbrapa. Askush nuk tė
garanton se cfar mund tė ndodhė, politika ndėrkombėtare
ėshtė njė lloj
ankandi ku shitet e blihet pėr cmimin mė tė lartė.
Rrethanat rikrijohen cdo
ditė dhe a mos mendon kush se nesėr do tė kishim
''dajėn''Europė garante,
sic kemi sot OSBE-nė e pėr cdo grindje ? A nuk qe garante
ne Bosnje Europa
kur ne dy ditė serbėt masakruan tetėmijė burra?
Para alternativave ''bashkuese'' me tė tjerėt dhe pėr mė
tepėr
mbarėballkanike, shqiptarėt janė gjetur dhe mė parė.
Ministri i jashtėm
shqiptar nė vitet 1935, M.Konica, nė njė mbledhje
ndėrballkanike nė
Stamboll, shtroj vetėm njė variant dhe vetėm njė kusht,
Bashkimin e gjithė
shqiptarėve mė pėrpara nė njė shtet tė vetėm, ku do tė
zhvilloheshin
natyrshėm tė gjithėa energjitė tona, dhe mė vonė tė flitej
pėr te tjetėr
gjė. Njėpjesė e politkanėt te sotėm nuk e kanė demostruar
''stofin'' e
parardhėsve dhe as nuk guxojnė tė kenė idetė e tyre apo aq
mė pak tė shfaqin
kundėrshtimin e tyre.
Ka forca dhe individe te politikes ne Europe qe kėrkojnė
njė zgjidhje
kompromisi nė Ballkan nė mėnyrė qė me sa mė pak energji tė
harxhuara tė
ruajnė interesat dhe prioritetet e politikave tė tyre. Edhe
tek disa shtete
qė kanė kontribute serioze nė rajon ka rryma qe nuk
shprehin shqetėsim pėr
interesat ndėrshqiptare pas situatės sė luftėrave qė sapo
kaluam, por nė
kėndvėshtrimin rajonal u japin prioritet vetėm strategjive
sllave, prandaj
dalin projekte te tilla. Kėshtu dhe Hollbruk njė
personalitet qė ka qenė
tejet aktiv nė vendimarrjen pėr rajonin, na jep njė
sentence lapidare pėr
pavarėsinė e Kosovės nė debatin e Forumit Transatlantik nė
Bruksel ku thotė:
''Me gjithė respektin qė kam pėr miqtė e mij nė Serbi,
tragjedia Kosovare do
tė pėrfundojė me pavarėsinė e Kosovės.. '',.. '', por pas
kesaj zgjidhje ai
sheh nje vazhdim te panatyrshem dhe sipas njė formulimi tė
mėparshėm,
''buldozeri''lėviz vetėm njė kahje :''Njė shtet i pavarur i
Kosovės duhet tė
jetė nė shoqėrim tė afėrt ekonomik me Beogradin; me
Serbinė, Malin e Zi,
Maqedoninė e Bosnjen, por njė shtet i pavarur me
identitetin e tij
nderkombėtar..''dhe nuk besoj se miqtė e tij serbė mund tė
jenė krejt tė
pakėnaqur nga vizionet e tia. Nė atė drejtim qė sheh
Hollbruku dhe qė e
parcializon kombin shqiptar nė provinca ekonomike, ate qė
po fiton sot
Kosova me luftėn e vet dhe me ndihmėn ndėrkombėtare, nesėr
do ta merrnin
serbėt me dorėn tjetėr. Thjeshtė do tė ishte si njė kėthim
i plotė nė
situata analoge tė mėparėshme nėn Serbinė. As qė bėhėt
fjalė tė gjykohet pėr
interesat e shqiptarėve nė tėrėsi, jo vetėm kaq por
shmangen apo
nėnvleftėsohen shpėrfillen plotėsisht lidhjet nė mes
shqiptarėve. Shqipėria
dhe shqiptarėt nė tėrėsi tek Hollbruku duket sikur s'kanė
tė bėjnė fare me
kėtė punė. Te duket sikur Shqipėria ne vizionet e tij lihet
heshtur nėn
influencėn, ekspansionin ekonomik dhe lidhjet me Greqinė,
si njė zonė tjetėr
ekonomiko politike nė raport me zonėn sllave qė tenton tė
rikrijohet? Dikur
shqiptarėt ishin ndarė mes Romės dhe Bizantit, mes
perėndimit dhe lindjes,
drejt lindjes komuniste, ndėrsa sot Hollbruku sikur kėrkon
qė tė ndahen nė
zona influence dhe dominimi mes sllavėve dhe grekėve, tė dy
palėt me
mentalitet pėrsėri lindor.
Duke vėzhguar dy vizionet shohim se cojnė ose nė pėrpjekjet
pėr nė njė
neutralizim serb tė tė gjthė shqiptarėve ose pėr rivendosje
te njė muri tė
madh ndarės nė mes nesh.
Por nuk ndjehet i njejti vizion ''sllavngjites'' ne
deklarimet e senatorit
republican Mc Cain ne fjalimin e mbajtur me rastin e 60
vjetorit te Planit
Marshall per Europen kur thote: ''Perfundimisht Pavaresia e
Kosoves eshte e
pashmangeshme'' dhe flet qė Kosova duhet te udheheqe me
pergjegjesi nje
politike te jashtme.!
Pasojat e projekt- ideve ''bashkngjitese'', pėrvecse mbi
shqiptarėt,
pėrplasen dhe mbi popujt e tjerė tė Ballkanit dhe nga
pėrcapjet pėr
realizimin e tyre duket sikur dramat e tmerrėshme
ballkanike tė fund
shekullit, mjerisht shkuan kot, sepse aftėsia e politikės
''elastike'',
tenton ti reduktoj ato vetėm nė lojra tė mjera
euroballkanike.
6
Por suksesi i tentativave tė tilla nuk mvaret vetėm tek
ideuesit e tyre.
Stipe Mesic qė nuk dihet sesi kishte pasi kishte rėnė disi
nėn kurthėn e
formulės se ''Ballkanit Perėndimor'' tashmė ėshtė zgjuar
nga gjumi dhe
kujton gjakderdhjet jugosllave.kujton amerikėn dhe moralin
e saj politik qė
nuk e pranon njė gjė tė tillė. Edhe tė tjerėt duhet tė
zgjohen dhe do tė
zgjohen shumė shpejt. Dhe ja qė Xhefri Kuhner nė Ėashington
Times shkruan:
''Prap bashkim ballkanik?''. Ideja e bashkimit ballkanik
ėshtė tejet e
papranueshme nga njerėzit e thjeshtė nė atė rajon pėr njė
arėsye tė
thjeshtė: Politikisht ėshtė e papranueshme, shtetet
multietnike pa dashjen e
tyre nuk kanė jetė tė gjatė''. Njerėzit nuk duan mė asgjė
tė ngjajshme dhe
ja pėr njė arėsye a pėr njė tjetėr, kėto ditė parlamenti
boshnjak i thotė jo
reformės kushtetuese tė propozuar nga amerikanėt qė kishte
pėr qėllim tė
forcojė qeverinė qendrore, presidenca tė ndrohet nga ajo
kolektive me tre
presidentė, tė kalojė me njė president me qėllim qė kjo tė
ndihmojė pėr
antarėsimin nė NATO dhe BE. Por as pėrfitimi i mundshėm
joshės si ai i
futjes nė NATO dhe BE, nuk i shtyn parlamentarėt boshnjakė
tė votojnė pėr
forcim-shtėrngimin e qeverisė qėndrore. Tmerret nuk
harrohen, asnjė nuk
pranon mė shtėrngime ballkanike.
Duke parė pėr analogji me eksperiencat e paradėshtuara
jugosllave, dhe
ideatorėt nuk kanė si tė mos e kenė tė qartė se janė para
njė projekti tė
destinuar ose mė keq tė parashikuar qė tė dėshtojė, para
njė projekti qė do
tė sillte njė shpėrthim tjetėr tė ardhėshėm, por tashmė mė
tė egėr, nė mes
serbėve dhe shqiptarėve, njė kasaphane tė re tė
paevitueshme me pasoja tė
paparashikueshme dhe pėr Europėn, nga kjo dhe hezitojnė dhe
prandaj
strategjia e BE pėr Ballkanin sic thotė Lordi Ashdoėn ėshtė
nė kolaps.
Pa dashur aspak qė tė tregohemi dyshues vetvetiu tė
krijohet pėrshtypja
sikur nė strategjinė globale europjane, kur zgjidhjet nuk
pėrputhen
plotėsisht me interesat europjane ka rrethe politike qė
pranojnė ta lenė njė
pjėsė tė Ballkanit tashmė nė pėrplasje tė vazhdueshme si
njė valvul
rregullatore shpėrthimesh tė herėpasėherėshme tė politkės
europjane dhe mė
gjėrė.
Vetėm kėshtu dhe vetėm kėshtu mund tė kuptosh se pėrse R.
Ėest thotė me
cinizėm qė ''Ballkani kėshtu duhet tė jetė pėrherė.!'' dhe
pėrse ka ende
qarqe europjane qė e pėrkrahin njė politikė tė tillė sic
thotė Lordi
Ashdoėn''
-Po cili ėshtė roli dhe misioni i politikės shqiptare nė
kėto situata qė
lexohen haptas?
-Po politikanėt shqiptar dhe gjithė shqiptarėt pse duhet
atėherė tė
shoqėrojnė politikėn europjane ngado qė i vjen pėr cdo gjė
dhe tė
pėrfshihen nė transin dhe kolapsin e saj ndaj nesh dhe tė
pranojnė projekte
qė do tė sillnin dramėn tonė dhe do tė vidhisnin interesat
kombėtare?
- Sa thellė janė zhytur politikanėt nėpėrmes hapave te
vegjėl qė i kanė
detyruar tė hedhin njėri pas tjetrit dhe si mund tė dalin
prej tyre?
Dikur ishte Jalta, ku Europa pat pjesėn e saj tė vendosjes
qė u zgjidhi
duart serbėve dhe sllavėve nė pėrgjithėsi dhe u lidhi duart
shqiptarėve me
anėn e komunizmit ndėrshqiptar qė i shėrbeu mirė vendimeve
tė Jaltės. Tash
janė disa nga europjanėt qė po kėrkojnė tua rizgjidhin
duart e pėrgjakura
serbėve dhe tua lidhin shqiptarėve dhe tė tjerėve.
7
F.Tuxhman pohon atė qė dihet, qė janė komunistėt kroat ata
qė e shkatėrruan
shtetin kroat dhe e bashkuan me Serbinė. Tė njėjtėn gjė
deshėn tė bėnin dhe
komunistėt shqiptar ta bashkonin qė atėherė Shqipėrinė me
Jugosllavinė po
fati e deshti qė Shqipėria tė shpėtojė nga kurthi serb tė
paktėn. Kroatėt,
sllovenėt dhe maqedonėt sapo i kanė ikur kurthit serb,
Bosnja nė gjysėm
rrugėn e saj ndėrsa Kosova tashmė po i shkėputet mėnxyrės
serbe. Ndėrkohė qė
tė gjithė po shpėtojnė nga mėnxyra e egėr shovinisto
koloniale serbe
menjėherė shfaqet njė skenar i ri i pabesueshėm:
rimbėrthimi i asaj cfar
mund tė mbėrthehet nga njė darė e re serbe. Kjo gjė nuk
mund tė mimetizohet
dhe fshihet nėn pėrcaktimin gjeografiko-politik
absurd''Ballkani
Perėndimor'', apo ''zonė e tregėtisė sė lirė'' qė nė hartėn
e stėrmadhe blu
te Bashkimit Europjan qė do plotėsohet sė shpejti kėto dy
vite, do tė mbetej
sic thotė njėri me tė drejtė si njė geto e vogėl, e lėnė
jashtė me qėllim
dhe e pėrbuzur.
Ėshtė abuzuar sa herė nga pėrkrahėsit e svetnuar tė
politikės greke nė
Shqipėri dhe abuzohet pėrsėri se integrimi i Shqipėrisė nė
BE kalon nga
Athina, ndėrsa tash na thuhet se mė pėrpara duhet tė
integroheni sė bashku
me Serbinė nė tė ashtuquajturin Ballkan Perėndimor sepse
duhen bėrė
transformime qė tė arrihen pėrputhje me standartet
europjane dhe pastaj si
top i ngjeshur ekonomikisht dhe politikisht ndoshta. nesėr
mund tė
pranoheni.ndoshta. nė BE.
Pra tashti shqiptarėve u vihen tė tjera vėshtirėsi dhe
rruga pėr nė BE kalon
pėrvecse nga Athina edhe nga Beogradi, dhe shqiptarėve u
takon paradoksi tė
shqyhen dyshė...pėr tė tentuar nė njė drejtim. !? Kjo na
vjen si strategji
e BE-sė pėr tu vėnė nė jetė me metoda ''muskulare ''ashtu
sic thotė ish
ushtaraku i karrierės Lordi P.Ashdoėn.
Ėshtė demonstruar dhe ėshtė e qartė se nė ''Ballkan vlon
njė racizėm i
tėrbuar antishqiptar'' i ngjeshur me gjithfarė shpifjeve po
qė nė fakt
mundohen tė fshehin idetė e pėrherėshme agresive pėr tė
pushtuar territoret
shqiptare dhe pėr tė shuar gradualisht identitetin shqiptar
mė tė vjetrin nė
Ballkan e mė gjėrė. Pėrse kjo frymė raciste antishqiptare
tenton tė
mbėshtetet nga nje pjese e vendeve te Europes? Si munden
atėherė shqiptarėt
tė futen me kėmbėt e veta nėn njė kurth tė tillė?
Po pėr ta realizuar idenė e tij, duhet tė pėrdoren muskujt
europjanė. thotė
Lordi Ashdoėn. po ndaj kujt?
Pas vitit1995 dhe vecanėrisht 1999-ės ''megjithėse me shumė
vonesė''u
pėrdorėn muskujt e NATO-s kundėr genocidit tė pėrbindshėm
serb nė Ballkan.
Po tashti kundėr kujt do tė pėrdoren muskujt europjanė dhe
tė cfar natyre do
tė jenė ata muskuj pėr tė sajuar corbėn e re tė padėshėruar
nga shqiptarėt?
Sigurisht kundėr shqiptarėve nė tė gjitha trojet tona, nė
Kosovė, nė
Shqipėri, nė Maqedoni dhe kudo, vec tyre dhe kundėr
boshnjakėve, maqedonasve dhe malazezve qė edhe ata nuk mund
ta pranojnė kurrė rifutjen nėn hyqmin
serbomadh.
Shpresojmė qė politikanėt shqiptar tė gjitha trevave,
intelektualėt dhe tė
gjithė shqiptarėt nuk do tė lejojnė nė asnjė mėnyrė qė
interesat dhe e
ardhmja e shqiptarėve tė pėrlahen nga kolapsi i politikės
europjane nė
Ballkan, ne e dimė shumė mirė se cfar duam. E nesėrmja
politike nuk i ngjet
kurrė pėrfytyrimeve tė sotme iluzive lulka, lulka dhe duhet
pėrballuar
cfardo presioni qė tė na bėhet.
Rrekja pa rezerva e politikės pas idese sė vazhdimėsisė sė
planifikuar dhe
sakrifikimi i interesave pėr tė, qoftė dhe pėr njė Europė
tė Bashkuar, jo mė
pėr projektin thellėsisht antishqiptar qė po flasim, shpreh
mjerimin dhe
injorancė te plotė te politikės dhe historisė ose
nėnshtrimin qė mbart
pasoja shumė tė rėnda tė pareparueshme. Duhet ditur mirė,
ashtu si e tregon
dhe historia se askush nuk mund tė bėhet garant pėr
interesat tona kur ne
vetė nuk behemi garant tė tyre.
Me datėn 27 prill, tetė presidentė nga vendet e tėrė
Ballkanit, pėrvec
Greqisė dhe Kosovės u mblodhėn nė Durrės pėr tė folur pėr
bashkėpunimin
ekonomik nė Ballkan me ftesėn e presidentėve Alfred Moisiu
dhe Stipe
Mesic.Pjesmarrja e Rumanisė dhe Bullgarisė sikur e shqeu
pak perden e rėndė
qė duan tė vendosin dhe do tė donim ta shihnim atė nismė qė
tė ishte dhe si
njė reflektim dhe reagim i i tė dy presidentėve kundėr
idesė sė Ballkanit
Perėndimor. Lėvizja pėr njė tregėti tė lirė nė Europėn
Juglindore
pavarėsisht se shmang dhe i bėn njė konkurrencė tė
qėllimshme dhe pengon
lidhjen direkte tė shteteve qė nuk hyjnė nė BE me ata qė
janė nė tė, duket
si njė lėvizje pak mė e plotė ekonomike pėr gjithė hapsirėn
ballkanike
ndryshe nga Ballkani Perėndimor njė zonė tepėr e sajuar dhe
rrudhur
artificialisht. Megjithatė ne menjehere mbi ne vershon
propaganda dhe s'na
len kohė tė gjykojmė dhe kėshtu ka ekonomistė qė duan ta
shohin kėtė nismė
mbarė ballkanike si njė zanafillė pėrparimi dhe relaksimi
politik nė
Ballkan, gjė qė ėshtė jasht fuqisė sė argumentimit. Ashtu
nguten kur e
shohin si dicka jo tė mirė qė sasia e eksportit brenda
vendeve tė Europės
Juglindore ėshtė vetėm 12%, ndėrsa pjesa tjetėr prej 41%
zhvillohet me
vendet si Italia, Greqia, Gjermania, Austria etj. Duke
krahasuar nivelet e
pėrfitimit nga cmimet nuk do ta quaja aq shumė ''si
negative''njė
disproporcion tė tillė. Megjithatė nisma pėr Europėn
Juglindore vendosi me 6
prill nė Samitin e Bukureshtit qė . marrėveshja tė hyj nė
fuqi nė vitin
2007. Si do tė vazhdojė kjo marrėveshje pas hyrjes sė
Rumanisė dhe
Bullgarisė nė BE kur ato do ti kenė krahėt mė tė lirė dhe
tė privilegjuar,
kjo ėshtė njė temė pėr tu diskutuar dhe urojmė qė tė mos
cojė nė njė
shmangėje tangente taktike tė kėtyre dy shteteve mė pas
bashkė me Greqinė
dhe braktisjen e vendeve tjera nė Ballkanin Perėndimor!
Megjithatė zgjidhjet
e problemeve si ajo energjitike mund tė pėrfshijnė tė gjthė
rajonin nė
rjetet mbarėeuropjane kėtu nuk ka arsye pėr tu kufizuar,
asnjėherė shtetet
nuk kanė privuar vehten nga bashkėpunimi.
Por dhe kjo ėshtė njė gjysėm zgjidhje me rezultante tė
pakėnaqėshme
pėrderisa ėshtė nė mes pabarazia e gjatėsisė sė shtrirjes
sė kėmbėve nga
palėt nė kontinent dhe vec tjerash nuk ėshtė aspak premisė
pėr tė zgjidhur
problemet e mbetura nė Ballkan dhe aq me teper nuk siguron
futjen ne BE.
Marrėveshja reale pėr tė qetėsuar situatėn Ballkanike nuk
duhet tė kalonte
nėpėrmes gjysėm zgjidhjeve, manovrimeve lloj lloj, por tė
realizohej futja
nė BE e shteteve qė apirojnė. Pėr hir tė theksit tė vecantė
sjellim dhe
njėherė njė bisedė me datė 24 prill, tė Kryetares sė
Kuvendit tė Shqipėrisė
me tė derguarin e Vatikanit, ku Monsinjor Xhovani Lojola
thotė ''Shqipėria
ėshtė pjesė e Europės dhe nuk mund tė jetė vecse pjesė e
BE-sė''.
Po pėrse ėshtė kaq e koklavitur situata, pėrse europjanėt
pėrpėliten nė
zgjedhjet e tyre absurde dhe i shtyjnė shqiptarėt dhe tė
tjerėt drejt
moszgjidhjes, humbjes dhe shkatėrrimit?.
Hose Manuel Barroso, kryetari i Komisionit Europjan na e
jep indirekt
pėrgjigjen kur flet pėr Kosovėn dhe shprehet se Kosova
ėshtė ndoshta ceshtja
mė e rėndėsishme nė botė sot pėr sot. Po si mund tė arrijė
situata deri nė
kėtė pikė kritike? Sigurisht vetėm nėse aty mpleksen
konkurrencat mė tė
fuqishme nė botė, ndryshe nuk do tė kishte kėtė ngarkesė.
Pėrvec bashkpunimit dhe mirėkuptimit euroamerikan qė ka
dhėnė frutet e sajė
nė tė mirė tė shqiptarėve tė Kosovės dhe nė trevat tjera,
dhe prandaj
mirėnjohja e shqiptarėve, nuk mund tė shlyhet kurrė nga
koha, ėshtė e
sigurtė qė dhe pėrplasja e vizioneve dhe e interesave
amerikane me ata
europjane, krijon njė situatė qė parashtron zgjidhje tė
ndryshme. Vėrtetė qė
jemi nė Europė por mefshtėsia dhe njėanėsia flagrante
europjane qė la tė
shkaktohen aq shumė drama nė gjirin e kontinentit, kanė
bėrė qė roli i
SH.B.A nė Ballkan tė bėhet determinant dhe deri i
konsideruar nga popujt e
sulmuar si njė shpėtim nga qielli pėr tėshpėtuar prej
gjenocidit tė egėr qė
serbėt po zhvillonin pėr shtatė palė qejfe nėn sehirin
skandaloz pasiv
europjan. Por e keqja ėshtė se pazotėsia e Europės dhe
dobėsia e saj e
veprimit nuk vinin nga dobėsia reale e saj por rridhnin
nga paragjykimi i
thellė qė Europa kishte pėr Ballkanin sepse ashtu sic thotė
Lordi Ashdoėn,
ka qarqe qė dhe sot mendojnė qė ta lėnė pėsrėri Ballkanin
nė grindjet e
veta. Sigurisht tek kjo politikė qė nuk mund tė ishte aspak
rastėsore por
vetėm e paravendosur, e kishte bazėn dhe lejimi i politikes
agresive
genocidale serbe. Faktori amerikan ka kontribut shumė tė
madh pozitiv por si
rrjedhojė dhe interesat e tia ne Ballkan. Megjithėse flitet
pėr shmangėje
graduale tė amerikanėve nga Ballkani, pesha e SH.B.A ėshtė
tepėr e madhe dhe
xhelozia konkurrenciale e padėshirės dhe pazotsisė dhe
pavendosmėrisė
europjane nė Ballkan pėrvijon ide pėrjashtuese ndaj
faktorit amerikan.
Formula qė dėgjohet sot po qė vjen qė nga koha e
perandorisė osmane,
Ballkani i ballkanasve, tashti reduktohet nė Ballkani
Perėndimor i
ballkanasve perėndimor dhe tenton tė shmangė, dobėsojė,
largojė sa mė shumė
pikėrisht ''uzurpuesin'' e ri tė kėsaj zone influence
SH.B.A-nė. Faktori
shqiptar, pėr njė kohė tė gjatė i keqpėrdorur nga Europa, u
ndje i pėrkrahur
nė luftėn e Kosovės fortas nga aleanca atlantike, ku ka
kontributin e vet tė
padiskutueshėm dhe Europa por qė veproj vetėm pasi u shty
fort nga njė shtet
i Europės, pikėrisht nga Mbretėria e Bashkuar, pra Anglija
sic themi ne,
pėrvec SHBA dhe shqiptarėt i janė tejet mirėnjohės. Por
menjėherė duket se
njė pjesė e shteteve europiane tė orientuar nga interesat e
tyre strategjike
te burimeve lindore tė energjisė dhe balancimeve
strategjike nė botė iu
kėthye politikės tradicionale rajonale dhe shqiptarėt nuk
kanė si tė mos
jenė tė shqetėsuar. Cili duhet tė jetė qėndrimi i politikės
shqiptare nė tė
gjitha trojet tona?
8
Situatat ndryshojnė vazhdimisht. Tashme disa nga sllavėt
megjithėse tė
pėrvėluar shpėtuan nga pėrqafimi i zjarrtė serb, kurse
serbėt mendojnė se
nuk kanė krime pėr tė shlyer .Nė Hagė vetėm dy, tre vetė.
Por Edmund Shtojber thotė se ''diskutimet mbi antarėsimin e
Maqedonisė,
Serbisė dhe Malit tė Zi nė BE, shkaktojnė frikė te
njerėzit''..shqiptarėt
janė jasht kėti anatemimi., po kjo tregon se sa shumė janė
tronditur
europjanėt nga krimi serb, saqė duan ta largojnė nga vehtja
fantaznmėn e
krimeve serbe dhe tė shmangin ankthin e futjes nė BE tė
kėtyre shteteve .,
Por ama disa, me gjakftohtėsi nuk ngurrojnė tu ofrojnė apo
imponojnė tė
tjerėve qė tė bashkjetojnė me fantazmen genocidale qė
shetit prap e lirė dhe
e etur, ende nė dorė ka kamėn te pėrgjakur mbi shpinėn e po
atyre popujve qė
u propozohet bashkimi me tė..
Europa shmang nga vehtja fantazmėn por nga ana tjetėr qarqe
tė saj shfaqin
njė nevojė atavike qe serbėt tė shpėrblehen pėr zanatin e
nevojshėm tė
xhelatit politik tė ''pėrqafimeve'' qė pėrdoret si njė
rregullator i
pamshirshėm nė politikė dhe kėrkohet qė lėvizja e filluar
nė vitet 90 nga
serbėt tė lihet tė vazhdojė, iku kush iku por tė tjerė
duhet ti nėnshtrohen
pėrqafimit serb.!
Ende pa dalė mirė Kosova dhe tė tjerėt nga kthetrat serbe,
kėrkohet qė
pėrqafimi i zjarrtė serb tė vazhdojė aty ku i duhet atyre
tashmė dhe tė
pėrhapet dhe mbi shqiptarėt nė tė gjitha trevat.
Disa nga rrethet e politikės europjane, pėr fat tė mirė jo
tė gjithė na e
largojnė Europėn pėr tė vėnė nė jetė idetė dhe qėllimet e
tyre. Cdo ditė
ndryshojnė situatat, kėshtu Edmund Shtojber na bėn tė
kuptojmė dicka dhe nė
lidhje me standartet kur thotė qė shteteve qė mund tė
aspirojnė drejt BE
duhet tu ngrihet pragu i vėshtirėsive bile edhe nėse ata
kanė realizuar
kushtet pėr antarėsim. BE tash e mbrapa do tė shohė
''aftėsinė thithėse''
gjė qė pėr tė cilėn flitet tashmė dhe qė do tė thotė BE do
tė shohė me
subjektivizm cdo antar potencial dhe nė kėtė mėnyrė mund tė
blokojė kur tė
dojė cdo pranim. Pėr njė grup prej dhjetė shtetesh prej
shumė dhjetra
miljonėsh BE nuk pat pragje tė tilla.
Pėr BE-nė me njė popullsi prej afėr 500 miljonėsh, i
ashtuquajturi Ballkan
Perėndimor qė pėrfshin njė popullsi mjaft tė vogėl thuejse
sa tė njė shteti
si Rumania qe ne 2007-ten futet ne te, na pėrbėka njė
problem shumė tė madh
pėr BE-nė aq sa qė tė pengojė sejcilin nga shtetet e
mbetura tė futen
direkt nė BE? Tashmė asnjė cilimi politik, i verbėr apo
hipokrit nuk mund tė
thotė se BE-ja parashtron vetėm problem arritje standartesh
nė ceshtjen e
zgjėrimit, por duhet tė pohojė se dilema europjane nuk
ėshtė aspak
ekonomike.
Cfar thamė e rrėzon argumentin qė kėrkon qė mė pėrpara
vendet e ''Ballkanit
Perėndimor'' duhet tė sheshojnė ngatrresat mes tyre dhe
pastaj. ndoshta si
tė jetė humori politik europjan..aftėsia absorbuese.. tė
nesėrmen edhe mund
tė futen nė BE. Nė njė eksperiment ''vėllazėrimi''
ndėrvėllazėror sllav pėr
qetėsi dhe pėr mirėqėnie qė zgjati 90 vjet, u arrit e
kundėrta, shkatėrrimi,
dhe as nė shekuj nuk mund tė arrihet gje nė kėtė rrugė qė
kėrkon ti hapė
shtigje dominimit ekonomik, politik potencial serb nė rajon
mbi kurrizin e
tė tjerėve. Kjo lidhje nuk eci, sic thotė Gjukanovici. Nuk
mund tė shuhen
kėshtu shkaqet e ngatrresave qė tė mos i transmetojnė
pastaj potencialet e
tyre destruktive nė BE. Variantin e dyshimtė e ofron dhe
ministri i
brėndshėm francez Sarkozy: ''Lėrini ato shtete ti zgjidhin
njėherė
ngatrresat mes tyre..pastaj.. shohim'', megjithėse ai e din
mirė se ky
eksperiment i pėrsėritur ėshtė i destinuar qė tė dėshtojė
dhe atėherė na
shfaqet shqetėsuese dhe pyetja qė bėn indirekt Lordi
Ashdoėn : A don Europa
ta paqtojė Ballkanin? Ėshtė konstatimi i tij qė krejt
strategjia europjane
pėr Ballkanin ėshtė nė njė konfuzion tė plotė pėr arsye qė
nuk kanė tė bėjnė
aspak me progresin nė rajon, dhe pėrsėrisim dhe njėherė atė
qė thotė mė parė
se vizioni i Europės pėr tė ardhmen nė Ballkan asht nė prag
tė kolapsit.''
Cgėnjimi ėshtė dhe mė afer kur shohim kancelaren gjermane
Anxhela Merkel qė
shkon mė tej dhe shton apo sqaron konfuzionin, kur me 16
mars deklaron qė
vendeve qė aspirojnė pėr nė BE, tu afrohet partneritet i
privilegjuar por jo
antarėsim.
Dhe nismat pėr Europėn Juglindore dhe tė ashtuquajturin
Ballkan Perėndimor
vecse cojnė ujė nė kėtė mulli.
Popuj tė lėkundur dhe deziluzionuar, tė cilėt pėr mė tepėr
pėrpiqen ti
shtyjnė pėr tu futur edhe mė ngusht nė shtegun e egėr tė
bashkimit rajonal
tė Ballkanit Perėndimor, drejt rijugosllavizimit.!!! Po
sikur tė tentohet
tashti sėrisht drejt njė eksperimenti tjetėr pėr bashkimin
e tė kundėrtave
tė pa pėrputhėshme, tė serbėve me shqiptarėt dhe tė tjerve
pas asaj
eksperience tė sapokaluar, kjo do tė shkaktonte katrahurėn
mė tė madhė qė ka
parė Ballkani, por zjarri qė u kufizua njėherė nė Ballkan
sic thotė pėrseri
Ashdoėn, tashmė nuk dihet se ku mund tė ndalej, prandaj
Europės do ti duhej
tė mendonte nė mėnyrė mė racionale dhe tė shmangėte frymėn
e politikės sė
dhelprės-falkua nė Ballkan..Serbia e mori sinonimin e vet
nė histori, i
rikrijoj kalorėsit e sė keqes, kasapėt e kohėve tona dhe
vec kėsaj humbi dhe
fitoj cfar mundi. Pėrvec pėrcapjeve tė fundit pėr tė vjelė
maksimumin e
mundshėm nga prodhimet e bisedimeve politike e situatat,
Serbia a thua do tė
ishte gati dhe njėherė tė gėlltitej ''trimėrisht '' nė
lojėn e tė tjerėve nė
njė rroposje dhe vetvrasje pėrfundimtare, nėn peshėn e
shteteve qė i ofrohen
nėn sqetull por qė nuk mund ti mbajė kurrė as dhe njė ditė
? Pavarėsisht se
situta qė i ofrohet duket pėrfituese post koloniale as qė
ma ha mėndja qė
mund tė pranojė tė fusė zjarrin sėrisht brenda vehtes,
pavarėsisht se
marrėzitė e megallomanisė janė tė pakufi ashtu si dhe mė
pas pasojat e
marrėzive.
Lordi P.Ashdoėn, qė nuk ėshtė i vetėm nė idetė e tij,
pavarėsisht se
transmeton nje ndjenjė dhimbje njerėzore dhe ndjehet
vėrtetė i sinqertė, ai
i pėrcjell ne fakt nė idetė e tij njė pjesė tė frymės
europjane tė tė
kuptuarit tė politikės dhe tė interesave te saj dhe
arsyeton tė mundėshmen
sipas vizioneve penguese tė saj. Ai denoncon pėrjashtimin e
kėtyre vendeve
nga projekti i madh europjan dhe braktisjen e vendeve pėr
tė cilėt po flasim
ai e sheh me pasoja tragjike. Po ky kėndvėshtrimi qoftė dhe
i nisur nga
qėllime positive, cuditėrisht anashkalon dhe mendimin e
veprimin politik
zyrtar solid tė Britanisė sė Madhe qė ka njė kontribut tė
jashtėzakonshėm
nismėtar dhe tejet aktiv vendimarrės nė rajon qė pas
ardhjes sė laburistėve
nė pushtet nėn drejtimin e Kryeministrit Toni Bler, si dje
nė luftėn pėr
Kosovėn dhe sot me mbėshtetjen e fuqishme tė Pvarėsisė sė
Kosovės dhe nuk ka
shtruar asnjėherė ide tė tilla, potencialisht destruktive.
Po ideja e Lordit
Ashdoėn vjen dhe si njė inerci e pandalėshme e eksperiencės
personale nga
drama e trerealitetit faktik etnik boshnjak tė sforcuar nė
vazhdimėsi nga
faktori qeverisės ndėrkombėtar. Ai nuk sheh dhe nuk kėrkon
aspak zgjidhjen
nė tė drejtėn e shpallur tė vetvendosjes sė kombeve qė do
tė do krijonte atė
forcė stabilizuese tė domosdoshme dhe tė vazhdueshme nė
Ballkan qė i jep
fund strategjikisht njėherė e mirė tendencave tė
shovinizmit megalloman
serbomadh dhe cfardo forcash tjera destruktive dhe krijon
bazat pėr dinjitet
dhe prosperitet tė natyrshėm nė tė gjithė rajonin.
Vecanėrisht duket qartė
se ai nuk njeh Cėshtjen Shqiptare dhe zgjidhjen e saj tė
natyrėshme, dhe jam
i bindur se nėse do ta njihte do tė shihte se dhe nga
zgjidhja e saj do tė
vinte dhe njė zgjidhje shumė mė e lehtė dhe pėr Bosnjen qė
ai e njeh mė
mirė. Afrimi ekonomik, politik dhe kulturor i shqiptarėve
do tė ishte
kontributi mė pozitiv nė Ballkan, njė kahe po ashtu drejt
bashkimit tė
mundshėm paqėsor tė shqiptarėve nesėr. Pra zgjidhja duhet
tė jetė nė natyrėn
reale tė situatės se kombeve e shteteve dhe krejt e
ndryshme nga ajo qė
projektohet nė propozime tė ngjajshme. Por nėse do tė
tentohet drejt
''Ballkanit prėndimor''do tė thotė se indirekt krijohen
premisat qė tė
shkohet drejt zgjidhjeve tė plota por nė njė rrugė me
dhimbje. Seicili nga
vendet pėr tė cilat bėhet fjalė duke pėrfshirė dhe Kosovėn
e Pavarur, duhet
tė ecin nė procesin qė ka avancuar shumė, dhe nė njė
periudhė tė ndėrmjetme
meditimi dhe veprimi politik tė shohim se cfar mund tė
sjellė politika e
integrimit ndėrshqiptar . Mė pastaj vjen normalisht futja
direkt nė BE.
Vetėm ekuilibri i brendshėm i BE, qė nuk ka si qendėr njė
qytet si Beogradin
qė politikisht ėshtė bėrė sinonim i barbarisė dhe mbart nė
gjirin e tij
turmat e fantazmave te gjalla vepruese te krimit pėr popujt
rreth serbėve,
po ka si qendėrlidhje Brukselin barazekuilibrues, qė do tė
sillte njė
relaksim tė jashtėzakonshėm indirekt nė rajon dhe nė
Europė.
Rosmari di Carlo, ndihmės sekretarjashtetėrore amerikane
pėr Ceshtjet
europjane dhe euroaziatike, nė takimin ministror tė vendeve
tė Kartės sė
Adriatikut, me dt, 26 prill tha qė Europa nuk do tė jetė
kurrė e qetė e
tėrėsishme dhe nė paqė pa stabilitetin dhe integrimin e
tėrėsishėm nė BE.
Duke i dhėnė fund dhe frymės dyshuese ksenofobe,
pėrjashtuese tė qarqeve tė
politikės konfuze nė Europė, tė gjithė duke pėrfshirė dhe
Europėn do tė
shpėtonin nga cengeli serb si dhe nga kurthat tjera. Po
ashtu, Mesazhi i
SHBA ''Jo mė Jugosllavi, jo mė gjakderdhje'' vetėm se
reflekton mesazhin e
palėkundur tė shqiptarėve dhe jemi tė bindur dhe tė popujve
tjerė tė kėsaj
hapėsire dhe qė ėshtė: ''Kurrė mė Jugosllavi''. Kjo ėshtė
rruga e vetme qė
mbart zgjidhjen, asnjė tjetėr.
Genc RIZAI
26 prill 2006
SPROVA QĖ NUK I QĖNDRON DOT PROVAVE
Disa tema me rėndėsi teorike e praktike si tema e
identitetit mbeten fushė debatesh tė papėrfunduar. Kėtė
po e tregon debati i kohėve tė fundit ku janė pėrfshirė
Ismail Kadareja dhe Rexhep Qosja. Pėr mendimin tim Rexhepi
e ka vėnė keq poshtė Ismailin dhe po e dėrrmon. Siē e ka
thėnė Rexhepi, Ismaili ka rrėshqitur. Kjo duhet kuptuar se
ka rrėshqitur nga koka, jo nga kėmbėt, pėrderisa Kadareja
me sprovėn e tij Identiteti europian i shqiptave dha
shkas qė tė hapet midis shqiptarėsh njė debat qė ende nuk
kanė nisur ta bėjnė ata kombe europianė qė kanė ngritur
flamurin e bashkimit tė Europės para mė shumė se njė gjysmė
shekulli. Askush nė Europė nuk ka nisur tė bėjė debatin e
zėvendėsimit tė identitetit kombėtar me njė mbidentitet tė
stisur kontinental europian. Europa e Bashkuar pėrkundrazi
shihet si tėrėsi e identitetesh mė tė spikatur e mė tė
afirmuar kombėtarė.
Sprova e Kadaresė pėr zvenitjen e identitetit kombėtar nė
dobi tė njė identiteti kontinental europian nuk na ka
gjetur fare gafil, sepse idetė qė parashtron e mbron
Kadareja janė paraqitur nė shumė raste tė tjera nė forma tė
ndryshme, jo vetėm nga Ismaili. Njė shkrues nga Kosova, qė
ka prirje katolikocentriste tė afėrta me tė Kadaresė, disa
herė nė gazetėn Koha Jonė na kishte ngacmuar me
pikėpamjen e tij tė tjerrė trashė se shqiptarėt qenkan ende
nė dilemėn e madhe pėr tė pėrcaktuar identitetin e tyre,
bėnte para Kadaresė sfidėn kadareane se shqiptarėt duhet
tė pėrcaktohen pėr identitet perėndimor, apo pėr
identitet oriental, duke dhėnė dhe verdiktin e tij se
identiteti perėndimor nuk mund tė ngrihet mbi baza tė
identitetit oriental. Njė intelektual tjetėr, shqiptar
Kosovė nė Paris, nėpėrmjet gazetės Metropol na ka ofruar
mėsimet e tij pėr rrezikun qė pėrbėjnė identitetet e
ngurtėsuara. Tė tjerė kanė shkruar pėr aspekte mė tė
ngushta tė kėsaj teme. Kėshtu qė ishim tė pėrgatitur pėr ta
vėzhguar, jo pėr ta gėlltitur symbyllur sprovėn (mė saktė
provėn sfiduese) tė Kadaresė, e cila do tė jepte patjetėr
efekte tė menjėhershme anėsore.
Identitetet mund tė jenė tė gjithėfarėshme dhe nuk ėshtė
punė me leverdi tė numėrosh llojet e tyre. Me rėndėsi ėshtė
qė asnjėherė tė mos lihet jashtė vėmendjes se identiteti
duhet kuptuar nė mėnyrė mė tė thjeshtė tė mundėshme pėr tė
mos pasur telashe me tė. Identiteti ėshtė ajo cilėsi qė
qenien, ose sendin dhe dukurinė e dallon nga tė tjerat. Pra
identiteti ėshtė dallim dhe asgjė tjetėr. Nė mėsimet e
filozofisė, madje edhe nė mėsimet e lėndės sė
kriminalistikės, studentėve u shpjegohet qysh nė fillim se
ēdo gjė ėshtė identike vetėm me veten e saj. Kjo vlen edhe
pėr njerėzit, pėr grupet njerėzove, pėr dukuritė , pėr
kombet e shtetet.
Profesori britanik Xhorxh Shėflin nė veprėn e tij studimore
Kombet, identiteti, pushteti. Politikat e reja nė Europė,
botuar nė vitin 2000 nė Angli, u ka kushtuar shumė vėmendje
ndėrthurjeve midis identiteteve kombėtare dhe etnike me
qytetarinė e shtetėsinė e njerėzve, me shtetin e
demokracinė. Ai ka pėrcaktuar si tre pėrbėrės tė ndėrvarur
tė jetės kombėtare: shoqėrinė civile, shtetin dhe etninė
dhe pėrmend se nė Europė pas vitit 1990 po merr ndikim njė
pėrmasė e katėrt ndėrkombėtare, shtetėsia europiane. Pra si
pėrmasė tė katėrt ka trajtuar shtetėsinė europiane, jo
ndonjė identitet europian, ndonėse nuk themi qė nuk
ekziston farė identiteti europian, sepse ekzistojnė
dallimet kontinentale nė rruzullin tokėsor.
Profesori Shėflin e ka thėnė me sigurinė e shkencėtarit, jo
tė letrarit trillues si Kadareja, se: Nė shtetet civile
tė Europės Perėndimore etnizmi nuk zhduket Shoqėria civile
gjen shprehjen e vet nėpėrmjet rregullave mbi shtetėsinė
dhe nė fakt nė njėfarė mėnyre ēdo shtet europian ėshtė njė
shtet shumėetnik. Pra, ka bėrė fjalė pėr disa identitete
njėherėsh.Tingėlloi shumė paradoksale, inatēore dhe jashtė
njė gjykimi tė tillė shkencor deklarata qė kryeministri
italian, Silvio Berluskoni, bėri gjatė fushatės elektorale
nė mars tė vitit 2006 se pranon imigrantė nė Itali, por me
kusht qė Italia tė mos bėhet shtet shumėetnik. Kurse
shqiptarėve nė Kosovė Europa nė vend tė shtetit tė tyre
kombėtar kėrkon tu imponojė shoqėrinė multietnike. Kjo
ėshtė jo shkencė, por lojė me identitetet. Edhe Greqia bėn
trysni tė pandėrprerė dhe harbute tė detyrojė qeverinė e
parlamentin e Shqipėrisė tė miratojnė njė ligj pėr ta bėrė
artificialisht Shqipėrinė vend shumėetnik, ndonėse kjo ka
shkallėn mė tė lartė tė homogjenitetit kombėtar nė Europė.
Kjo ėshtė diēka mė e keqe se lojė me identitetet.
Por ao qė na intereson mė shumė pėr kėtė shkrim nga
pėrfundimet e profesorit Shėflin ėshtė se: Shteti modern
ka interes tė ēojė pėrpara njė shkallė tė caktuar tė
homogjenitetit etnik, duke pėrdorur pėr kėtė qėllim
sistemin arsimor shtetėror. Kurse grekėt nė Shqipėri bėjnė
pėrpjekje tė mėdha tė minojnė pikėrisht kėtė sistem, siē
dėshmon kėmbėngulja e tyre pėr tė hapur shkolla nė gjuhėn
greke jo vetėm nė zonėn e minoritetit, por edhe nė Himarė e
nė katėr anėt e Shqipėrisė. Shėflin ka thėnė se:
Demokracia duhet tė mbajė parasysh etnizmin dhe etnizmi
duhet tė jetė nė ujdi me demokracinė.
Kurse Greqia pėrpiqet ti imponojė Shqipėrisė njė
shpėrbėrje etnike nė emėr tė demokracisė, edhe si kusht pėr
demokratizimin, nė njė kohė qė nė Greqi etnizmi qėndron mbi
demokracinė dhe demokracia nuk frenon shovinizmin.
Kryeministrin Sali Berisha filluan ta kėrcėnojnė sapo u
rikthye nė pushtet se po tė mos e plotėsojė sa mė parė
kėrkesėn greke qė shqiptarėt tė ndryshojnė kombėsinė, pra
tė prishin identitetin e tyre, mund tė pėrballet me njė
mėsymje tjetėr si e vitit 1997 nga Greqia pėr ta rrėzuar
nga fuqia. Pėrsa kohė qė Berisha nuk do tė arrijė tė
ēlirohet nga sindromi grek i vitit 1997 kot u bėn
shqiptarėve premtime, kot lėshon gjithė ato bubullima se do
tė bėj kėtė e atė.
Kurse Ismail Kadareja dhe bashkėmendimtarė tė tij na ftojnė
qė energjitė tona mendore ti shpenzojmė duke u marrė me
identitetin europian tė shqiptarėve, me njė identitet ende
imagjinar dhe ende pa model teorik. Pėr fat tė keq gjėrat e
imagjinuara dhe tė paprovuara bėhen shumė tėrheqėse pėr
disa kategori shqiptarėsh , sidomos intelektualė me
pėrgatitje tė ēalė, ose qytetarė qė ėndėrrojnė me sy hapur,
sepse u duket se kėshtu pėrparojnė shpejt dhe arrijnė tė
kapin edhe kohėn e humbur pėr shkak rrethanash historike.
Profesori Shėflin ka theksuar gjithashtu se: Atje ku
shteti, shtetėsia dhe etnizmi janė tė gjithė tė dobėt, si
nė Bjellarus, ekzistenca e jetės sė pavarur kombėtare vihet
shumė nė dyshim nga banorėt e vendit. Kėto fjalė duhen
marrė si njė paralajmėrim serioz edhe pėr ne shqiptarėt nė
rrethanat kėrcėnuese qė po na krijojnė fqinjėt dhe tė huajt
e tjerė qė duan tė na zhysin thellė e mė thellė nė njė
gjendje zhgėnjimi, pezmatimi, tė pashpresė; qė tė na bėjnė
tė mėrzitemi deri nga qenia jonė kombėtare, tė na rėndohet
shpirti ynė shqiptar e tė na neveritet lėkura jonė
shqiptare, e cila, ēėshtė e vėrteta, mban ende shtresa e
aromė djersėsh tė vuajtjeve dhe dregėza tė plagėve tė
tragjedive.
Duan pra, tė na hedhin nė njė mjerim shpirtėror qė tė mos
na bėjė mė pėrshtypje se na ndėrrojnė emrin, fenė,
kombėsinė, vetėm tė na sigurohet njė punė hyzmeqari nė
Greqi, Itali, nė Kanada e firifistun, njė copė bukė si
lėmoshė, njė vizė pėr tė thyer qafėn dikund larg. A mund tė
mbyllim sytė dhe ta pranojmė kėtė si njė identitet tė ri
europian qė do ta na nxjerrė nė selamet?! Dhe kėtė mjerin
na e sjellin nė derė bash njerėzit qė duhet ta
kundėrshtojnė mė shumė. Kryetari i shtetit shkon nė Londėr
dhe paraqet kėtė fizionomi mjerane tė kombit shqiptar, si
komb me shumicė hipokrite, kriptomyslimane e
kriptokristiane. Gjeniu i letrave e Nderi i kombit,
Ismail Kadareja vjen nga Parisi pėr tė na lėnė nė derė
mllefet e humbjes sė identitetit tė tij, tė dyzimit e
dyfytyrėsimit tė tij si sprova e tij Identiteti europian
i shqiptarėve , madje na paralajmėron se pėr tė krijuar
kėtė identitet tė ri ai paska ndėrmend ta nis punėn nga
meremetimi i ndėrtesės sė harmonisė fetare nė Shqipėri, e
vetmja ndėrtesė e jona qė ne e dimė se kemi mė tė bukurėn,
mė tė fortėn, mė tė pastėrtėn nė krahasim me tė tjerėt.
Por Kadaresė sė lajthitur pas identitetit europian, qė
fetarisht ai e koncepton vetėm si tė krishterė, madje
katolik, ndėrtesa e harmonisė fetare shqiptare nuk ia
mbushka mė syrin, dhe ia paska ėnda ta rrėnojė qė tė ngrejė
nė vend tė saj njė ndėrtesė tė re harmonie fetare tė
perėndimorizuar (lexo krishterizuar) se kėshtu duket i
kanė sugjeruar edhe ata drejtuesit e Universitetit Jezuit
nė Amerikė qė e kanė pėrkėdhelur gjatė vizitės sė kohėve tė
fundit tė Kadaresė nė Nju Jork (shih gazetėn 55, 2 maj
2006).
Meqenėse Kadareja e paska vendosur ta meremetojė godinėn e
harmonisė fetare nė Shqipėri duhet tu paraqesė mė parė
shqiptarėve preventivat sa do tė kushtojė ky meremetim, tu
tregojė se me cilėt ndėrmarrje meremetuese ka ndėrmend tė
lidhė kontrata, si dhe tu japė paraprakisht skicat se si
do tė jetė kjo godinė pas kėtyre meremetimve. Pėrndryshe
shqiptarėt kanė tė drejtė ti thonė Kadaresė ndalu beg se
ka dhe njė hendek pėr tu kapėrcyer, para se ti ta
meremtosh sipas qejfit tėnd godinėn e harmonisė fetare nė
Shqipėri, ashtu siē nisėn tė meremetonin Ministria e
kulturės e zotėri Leskajt, Instituti i monumenteve tė
kulturės me paratė e ambasadės amerikane xhaminė nė Kalanė
e Shkodrės pėr ta kthyer nė identitetin e saj tė krishterė.
Deshėn tia shtonin edhe njė episod tė shekullit XXI
Legjendės sė famshme tė Rozafės qė pėrmban e simbolizon
filozofinė trishtuese bėj e prish. Tani pėrēunduesi
letrar i legjendave, Ismail Kadareja, paska ndėrmend qė
edhe harmoninė fetare tė shqiptarėve ta kthejė nė Legjendė
tė Rozafės, bėj e prish.
Nė kėtė rast e vlen ti kujtojmė Kadaresė se nga mania pėr
meremetimin e godinės sė e harmonisė fetare nė Shqipėri
mund ti sjellė edhe atij njė qortim tė ngjashėm me atė qė
njė mbret katolik i Spanjės u bėri rikonkuistadorėve tė
zellshėm katolikė pasi pa se ata kishin rrėnuar njė nga
xhamitė mė tė bukura pėr ta bėrė kishė tė rėndomtė. Mbreti
u tha: nuk e shihni se me kėtė qė keni bėrė ju keni
prishur njė gjė qė nuk bėhet dot mė dhe keni bėrė njė gjė
qė e gjen kudo. Prandaj Kadareja do tė bėnte mė mirė tė
hiqte dorė nga projektet e tij pėr meremetimin e godinės
sė harmonisė fetare nė Shqipėri dhe tė bashkohej me ata
shqiptarė qė kėtė godinė harmonie duan ta ruajnė si e kanė
gjetur nga paraardhėsit e tyre. Tė prishėsh njė harmoni
fetare nė Shqipėri ėshtė mėkat e dėm mė i rėndė se tė
prishėsh njė xhami tė bukur si ajo pėr tė cilėn i erdhi keq
edhe mbretit katolik nė Spanjė para disa shekujsh. Kėshtu
nuk bėhen identitetet e reja por ringjallen sherret e
vjetra.
Nėse Kadaresė i rėndon tė jetė shqiptar si shumica e
popullsisė sė Shqipėrisė, nė Francė ėshtė, le tė
tjetėrsohet si tia ketė qejfi nė fe, nė kombėsi, gjak, tė
bėjė po deshi operacion plastik pėr tė ndėrruar lėkurėn.
Por ata shqiptarė qė nuk janė tė sektit tė tij kanė tė
drejtėn tia pėrsėrisin sa herė ti bezdisė se mjaft ka
dėrdėllisur pėr tė shtyrė shqiptarėt tė tjetėrsohen
fetarisht.
Nė mjerimin e rrezikshėm qė pėrshkruan Shėflin pėr
Bjellarusin pėrpiqen tė na zhysin edhe ata qė me pathos
katolikocentrist vatikanas duan tė na heqin me shiringat e
mirėbėrėsisė sė krishterė shpirtin shqiptar shekullor pėr
tė na futur nė trupin njerėzor e kombėtar shpirtin e Nėnė
Terezės sė Kalkutės, pėr tė zėvendėsuar shqiptarizmin e
njohur me nėnėterezizmin e kultivuar nė Indi nga Vatikani,
qė ėshtė klithmė pėr durim nėn mjerim. Ne shqiptarėve nuk
do tė na shėrbejė pėr asgjė nė qoftė se biem nė kthetrat e
njė nėnėterezizmi tė tillė. Na bėn mė mirė po tė qėndrojmė
larg frymės nėnėtereziste tė tė jetuarit pėr mėshirė, tė tė
kėnaqurit me mėshirėn e tė tjerėve ndaj nesh dhe me durimin
tonė tė pakufishėn ndaj skllavėrimit mendor e shpirtėror.
Fryma e nėnėterezimit vetėn do tė na bėjė pre mė tė lehtė
pėr fqinjėt dhe kavie eksperimentale pėr Europėn.
Arkitekti i identitetit europian tė shqiptarėve dhe
njėherėsh projektuesi i meremetimit tė godinės sė
harmonisė fetare nė Shqipėri, Ismail Kadareja, tani mund
tė jetė shumė i zėnė me telashet qė i ka nxjerrė replika e
Rexhep Qosjes. Por ėshtė nė tė mirė tė tij qė ti kushtojė
vėmendje edhe njė interviste tė kolegut tė tij nė majėn e
letrave shqipe , Ditėro Agollit, qė pa pėrmendur Kadarenė
bėn fjalė pėr megallomanitė nė kadareadėn politike . Me
shumė lezet e finesė Agolli i ka parashtruar arsyet pėrse
shqiptarėt nuk duhet tė dalldisin tej mase pas tėhuajsimit
kadarean e nėnėterezist. Agolli bėn paralelizmat
kuptimplotė: Dy shpikjet mė tė mėdha tė njerėzimit janė
rrota dhe libri (shkronja). Buzuku ynė i dashur kur rrotat
vėrtiteshin nė vendin tonė nė kohėn qė ende nuk quhej
Shqipėri, bėri librin nė shqip, rrotėn mė tė madhe. Ky
burrė i madh i njė fshati tė humbur diku nga malet e veriut
qė me qiri qėrronte sytė pėr tė gjetur fjalėn shqipe sot nė
shekullin XXI mposhtet nga snobėt politikė dhe letrarė: e
ēėshtė Buzuku? Nuk hyn nė radhėn e emblemave tė kombit,
pasi nė kohėn e tij nuk ishte shfaqur ende ēmimi Nobel dhe
nuk ishte e mundur pėr tė qenė kandidat. E kupton vallė
Kadareja se pėr cilin bie kjo muzikė? Duhet ta kuptojė, po
etja pėr lavdi nuk e lė tė pajtohet me tė, se pastaj nuk
duhet ta kėrkojė lavdinė nė salllonet e Parisit, nuk duhet
tė gėrryejė famė nė veprimtari politiko-diplomatike
italo-shqiptare pėr Danten qė tė sigurojė dhe mbėshtetje
italiane pėr mėsymjen e radhės drejt nobelizmit, nuk duhet
ti fryjė aq shumė zjarrit tė katolikėzimit tė myslimanėve
shqiptarė pėr tė siguruar bekim vatikanas e pėrkrahje
jezuite pėr ambicjet e tij nobeliste, nuk duhet tė merret
me skicime meremetimesh tė ndėrtesės sė harmonisė fetare nė
Shqipėri qė tė duket se po kthehet si Skėnderbeg i ri pas
njė jeniēerizmi nė Perėndim, nuk duhet tė hiqet si grosist
pėr importimin e identitetit tė ri europian pėr shqiptarėt.
Agolli ka theksuar gjithashtu: Me politikėn atdhetare janė
marrė Gjon Buzuku, qė i pari mė 1555 botoi nė shqip librin
qė quhet Meshari. Ky ishte njė prift katolik nė
Shqipėrinė e veriut, qė nuk shkoi nė Mongoli, nė Japoni apo
nė Indi pėr tė pėrhapur katolicizmin dhe pėr tu bėrė
shenjt i kėsaj feje, por qėndroi nė njė fshat tė veriut tė
Shqipėrisė dhe u bė shenjtor i gjuhės shqipe. Ai nuk e ka
emrin nė ndonjė aeroport a nė ndonjė shesh, pasi nuk kishin
dalė nė atė kohė ēmimi Nobėl, as librat shqip. Tani ėshtė
vrapi drejt nobelistėve.
Vetėm ai qė nuk do tė kuptojė bėn sikur nuk e merr vesh se
ēfarė do tė thotė Dritėroi me kėto fjalė dhe pėr kė i thotė
kėto fjalė. I thotė nė radhė tė parė pėr rastin Kadare
dhe rastin Nėnė Terezė, si dhe pėr ata qė spekulojnė me
tė dy kėto rastet, duke pėrfshirė nė radhė tė parė vetė
Kadarenė, sepse Nėnė Tereza atje nė varrin e saj nė Indi
nuk mund t