The winning answer of Miss International ... Miss Philippines

Alam na ninyo na nanalo ang Pilipinas sa Miss International!  But
what was most memorable about this event was the way she answered a
sarcastic and a seemingly negative question about the Filipinos.
Sana lahat ng mga kababayan natin ganito ang attitude [and sana
equally quick at thinking on their feet -- JMR's comment].

Quote:
"Mabuhay!  Representing the democratic and freedom-loving people of
the Pearl of the Orient, I am PRECIOUS LARA QUIGAMAN, from the
beautiful country of THE PHILIPPINES!"

The question:
"What do you say to the people of the world who have typecasted
Filipinas as nannies?"

The answer:
"I take no offence on being typecasted as a nanny.  But I do take
offence that the educated people of the world have somehow
denigrated the true sense and meaning of what a nanny is.  Let me
tell you what she is.  She is someone who gives more than she
takes.  She is someone you trust to look after the very people most
precious to you -- your child, the elderly, yourself.  She is
the one who has made a living out of caring for and loving other
people.  So to those who have typecasted us as nannies, thank you.
It is a testament to the loving and caring culture of the Filipino
people.  And for that, I am forever proud and grateful of my roots
and culture."

End of quote

katawa sa ta:

Prosecuting Counsel:   "Do you know who stabbed you?"

Witness:  "Mahimo ba'g imo lang Binisay-on ang Pangutana?"

Judge:  "The Court interpreter will kindly translate the question for
the benefit of the witness."

Interpreter:  "Kahibalo ba ka og kinsa si  TABYU?"

Kining musunod nga balak sa Ingles nga wa nahibao-an ang magsusulat,
gihubad ni Dr. Jessie Rubrico sa binisaya alang sa Domingo sa
Pagkabanhaw,(Easter Sunday):

Who will Roll Away the Stone?

In today's bright sunlight basking,
Leave tomorrow's cares alone --
Spoil not present joys by asking:
"Who shall roll away the stone?"
Oft, before we've faced the trial
We have come with joy to own,
Angels have from heaven descended
And have rolled away the stone. -(Anon.)

-------------------------

Kinsay Moligid sa Bato?

Sa kahayag sa adlaw nga naghaplos karon,
Ang kahingawa sa ugma dili hunahunaon—
Ayaw usiki ang mga kalipay karon
Sa pagpangutana: "Sa bato kinsay paligiron?"
Sa makadaghan sa pagsulay kanhi kita nakigharong
Uban sa kalipay nga atong naangkon.
Ang mga anghel gikan sa langit nanganaog
Ug miligid sa bato nga nagsampong.

Happy Easter!

********************************************************

                   ISKOLAR NG BAYAN, BAYANI PARA SA BAYAN

                     By Antonio P. Meloto, Gawad Kalinga
                        College Recognition Rites U.P.
          National College of Public Administration and Governance
                                22 April 2006

Maraming salamat sa inyong paanyaya na magsalita ngayon sa
napakahalagang araw ng inyong buhay. Hindi po ako nag-aral dito sa UP,
pero dalawang  tao na malapit sa puso ko ang nagtapos dito. Yong ama
ko was a graduate 68 years ago in Business Administration, at ang
pangalawang anak ko ay nagtapos sa Theater Arts in 2003. Ako'y
tuwang-tuwa dahil ito ang pinakaunang UP graduation na napuntahan ko
and it somehow lessens the guilt of not attending my daughter's
graduation dahil pinahalagahan ko ang misyon ko para sa mahirap.

When I was invited by Dean Alex Brillantes to be your speaker I asked
myself what could I possibly say to some of the brightest minds in the
country, mga Iskolar ng Bayan, many of whom want to go into public
service. I am not a politician.  Since 1996, I vowed not to take on any
political position, whether appointive or elective. Gusto ko lang
magsilbi sa mahirap.

I wanted to help the poor by caring for the least of my brethren as a
Christian who was challenged to follow Jesus all the way to the slums.
I wanted to learn how to care for the weak and the powerless who were
victims of history and a political system that they thought they were
helpless to change. So I speak before you as an ordinary Filipino who
has discovered the potential of every Filipino to make a difference
and to bring about meaningful change by learning to trust one another
and to work together for the common good.

Going back to my father, he lived a remarkably simple life although he
was the contemporary in U.P. of two powerful people - former President
Ferdinand E. Marcos and Ambassador Roberto Benedicto. I remember the
times when he would talk about these two popular men and I often
wondered to myself why he was happy to be a nobody - contented with
his life as a public school teacher and later on as an accounting
clerk who could hardly provide for six children.  One thing about my
father, he was scrupulously honest, although frankly, I would have
been happier in those times for him to be morecompromising so we could
have more comforts in life.  At age 81,  he died without ever owning a
piece of land... or building his own house... or driving his own car.
He left us with nothing except his good name, the respect of his
friends and the many lessons he taught me. The greatest one I learned
is that the political power of Marcos and the business empire  of
Benedicto failed to bring our country out of poverty and to make life
betterfor our people.

It is not political power or wealth that builds a nation.  Power and
wealth are mere consequences of a strong nation.  A strong nation is
built by a strong people -- people who are determined to work hard,
people who are willing to sacrifice for one another and the common
good and most importantly, people with integrity.

U.P. has produced many people with integrity like my father.  And it is
this value that I want to highlight for those of you who want to go
into public service or any field of human endeavor.  Integrity is what
we have lost as a people.  We no longer trust our institutions.  We
lack confidence to succeed in our own country.  We have lost the
respect of other countries. Integrity is what we have to regain.
Intelligence, competence, talents, skills we have in abundance because
we are a gifted people but they are  meaningless without integrity.

My father almost failed in me when I took the path of selfishness,
wanting only to help myself gain the wealth and power that I never
had.  I compromised the values and integrity that he taught me to
achieve my
personal ambitions.  But God intervened in my life in 1985 when I
joined Couples for Christ and discovered a beautiful plan for me, for
my  family and my country.  My family and I cannot grow at the expense
of others but in fact achieve it by helping others find their own
security and quality of life.

Our selfishness has created the mess that we are in.  Worse, we are
caught in a vicious culture of blame.  Yes there is basis for blame.
Many politicians have not kept their promises... many of the rich have
not shared their wealth...  some Church leaders have failed to
practice what they preach... many Filipinos have abandoned their
country... and even the poor have been criticized for not working hard
enough.

At the rate we are blaming each other, everybody is to blame.  Lahat
naman nagkulang at lahat  naman tayo ay nagkasala . But blaming alone
never solves the problem.  It does not build homes for the poor.  It
does not feed the hungry.  It does not restore human dignity.  It
destroys friendship.  It poisons the spirit.  It kills hope.  Instead
of looking for fault in  others let's look at ourselves -- what we
have done wrong, what we have failed to do.  We need to change...but
for me, change begins with myself.

We have destroyed so much of ourselves and our country that me changing
myself is not enough... that you changing yourself is not enough. We
have to inspire change in many others... and, we have to change together.

Change will not come easy, that's why we need to encourage and we need
to honor all the good examples around us.  We need to invite everyone
to come on board.  Poverty is so massive that our response to it
cannot be small. We cannot rebuild this country if we do not engage
every sector of society including government.  It is
counter-productive to judge all government officials as corrupt.  In
dealing with dishonest men, just be honest.  We cannot change people
if we make them our enemies.  Engage them and bring out the best in them.

While many are accustomed to the path of blame, we have to discover a
new path, build a new culture of honoring those who do good.

In Gawad Kalinga, we work with National Government agencies and over
300 mayors and governors and we have been inspired by their sincerity
and their determination to help the poor in their towns and provinces.
  Last year, we discovered a lot of outstanding local government
officials in our  effort to rehabilitate victims of calamities and
conflict. The popular image of politicians as trapos and corrupt has
not often been our experience.

In working together, most of them have shown sincerity, deep concern
for their constituents, and honesty in their dealings with Gawad
Kalinga. If we maintain our integrity in dealing with them, they can
be encouraged to respond to us in the same way.

We have partnered with over a hundred corporations and many prominent
families and individuals.  They are not the insensitive, selfish,
greedy people many have always painted them to be, when they are given
the chance to show their concern and express their generosity. Many of
them have adopted Gawad Kalinga as their opportunity to make a
difference, and many more will do the same because of their example.

Itong nakaraan lang na typhoon sa Luzon, kailangan natin ng 400
hectares para sa mga 40,000 families na nawalan ng bahay at nawalan ng
mga mahal sa buhay dahil nakatira sila sa delikadong lugar. Akala
namin mahirap kumuha ng lupa for relocation but in 2 months we were
able to raise 507 hectares in 12 provinces. Hindi pala madamot ang
Pilipino kung sila ay naniniwala.

The religious sector is likewise not indifferent.  A number of churches
are responding with boldness to the call of nation-building by
restoring the dignity of poor Filipinos.  Bishop Soc Villegas took the
initiative to build the Cardinal Sin GK Village for the informal
settlers in Punta Sta. Ana; Bishop Precioso Cantillas is helping in
the rehabilitation of landslide victims in Southern Leyte; Archbishop
Ramon Arguelles is providing Church land to informal settlers of Lipa
City; and today, CBCP President and Archbishop of Jaro, Angel
Lagdameo, is opening Church land in 5 vicariates to host Gawad Kalinga
communities for the poorest of the poor including many Church workers.

The Philippine Council of Evangelical Churches had not been less
generous when they partnered with Gawad Kalinga together with NDCC
(National Disaster Coordinating Council) and DSWD in building new
communities for the typhoon victims in Luzon.  And now, the Church of
Jesus Christ of the Latter Day Saints, more popularly known as the
Mormons, have volunteered their services and offered their expertise
and resources in providing water systems in GK communities all over
the country.

We are seeing a miracle in progress as different churches transcend
their differences to work together to build a nation by helping the
poor rise from poverty. This emerging unity is an affirmation of the
Gawad Kalinga spirit of non-discrimination in the choice of whom to
help and working with those who want to help.

Pwede rin magtulungan ang Muslim at Kristiyano.

Tomorrow I am flying to Camp Abubakar. Five years ago there was an all
out war that destroyed an entire Muslim community. Mahigit isang
libong pamilya ng mga kapatid nating Muslim ang nawalan ng tahanan.
Tomorrow we will see 200 houses rising from the ashes of war. Together
with Barira Mayor Alex Tomawis, DSWD and SMART, Christians and Muslims
are building peace and friendship by building peaceful Gawad Kalinga
communities in Camp Abubakar. This is also happening in 20 Muslim
communities in Mindanao.

Millions of Filipinos have left the Philippines and we thought they had
deserted us.  But then again, this is not true.  They have not
forgotten. They have not stopped loving the motherland.  Many are not
just giving resources to build homes and villages but are actually
coming home to help build them themselves. The Kampampangans helping
Pampanga and Tarlac... the Batangueños helping Batangas... the
Bicolanos helping Bicol.. and many more helping the provinces and
towns of their birth.  They are making true the words of Isaiah, "Your
sons and daughters will come home to rebuild your broken cities."

We gave life to the spirit of negativity, pessimism and divisiveness in
our country and succeeded in convincing ourselves that we are hopeless.
When we are in an attack mode in pursuit of even the noblest causes,
the natural reaction is to defend and fight back perpetuating an
environment of conflict.

We need a more radical response to our present predicament.  Radical
means to be different and to be passionate.  Passion for change is
oftentimes fueled by anger but passion that is more powerful is fueled
by love... Love for God & country... Love for God & our poor
countrymen. Pwede rin  maging radical by following the path of love
and the path of peace.

The University of the Philippines has always been known for being
radical. It has produced outstanding men and women who risked their
lives, their families and their future to fight injustice and
corruption... most of them driven by a sincere desire for change.
Despite the long history of militancy however, this university that
has produced some of the most powerful leaders, politicians,
businessmen and prominent advocates of many causes has not lifted our
people out of poverty and our country out of corruption.

Is it possible for U.P. to champion a new brand of radicalism to what
we already know?   One that entails engaging all sectors of society
without judgment or discrimination, following the path of peace and
the true spirit of bayanihan to concretely find solutions to our problems.

Instead of Ibagsak, can we try Itayo ?  Instead of away, puede bang
magtulungan? Instead of unahan, puede bang walang iwanan ?Lalong-lalo
  na sa mga matatalino, magagaling at mayayaman... yung mga mahirap na
hindi makapasok sa UP, pwede bang balikan natin? Huwag natin silang
iwanan.

Even as we exercise our right to speak up and even criticize what we
believe is not right, can we as vigorously honor what we see is good?
  Can we build and restore this country, where no Filipino is an
enemy... where we will rise together because the weakest and the
powerless among us will not be left behind?

Are you radical enough for this?   Let me answer for you.

Yes, you are.  This brand of radicalism already exists in U.P. but not
recognized and honored enough.  U.P. has Pahinungod which has done a
marvelous job of stirring the spirit of volunteerism but it needs to be
mainstreamed, sustained and embraced as a way of life.  U.P. has given
birth to many NGO's and cause-oriented groups that are sincere in their
desire to help our country.

Three things that we need to recognize about being radical:

Working together to build peace in times of conflict is radical

Fraternities fighting each other is normal.  Fraternities working
together... that is radical. When people unite, transcend political,
religious and cultural differences and work together for the common
good... that is radical.  That is what Upsilon and Beta Epsilon, Beta
Sigma and Alpha Sigma are starting to do in Gawad Kalinga.  I honor
Eric Pasion and those who started Gawad Kalinga Youth in U.P. for
being builders of  peace.

Working for the good of others at the sacrifice of greater
opportunities for self is radical.

When people leave their high paying corporate jobs to give their time
to serve their country - that is radical.  Melo Villaroman, U.P.
Business Economics '84, retired early at age 42 as Director for
Business Development for Asia of Procter & Gamble based in Singapore.
  When offered a higher position in Europe or the U.S. he politely
declined and stated that his country needs him now. Eena Kanapi, U.P.
Political Science '92 is  another radical spirit who left her job as
Strategic Planning Director of a multi-national ad company to help the
poor.  Both are full-time  volunteers of Gawad Kalinga, both are
sharing their expertise in helping their countrymen rise from poverty.

Promoting the message of hope in times of despair is radical.

Maria Montelibano, first graduate of U.P. AB Broadcasting,
multi-awarded TV Director and media specialist is heading a global
multi-media campaign to communicate the message that there is hope for
the Philippines if Filipinos can work together until there are no more
squatters, no more slums, no more hunger, no more crime... where there
is dignity and peace for everyone in this country.

U.P. has produced a beautiful Filipino in my daughter, Wowie. She has
put her love life on hold to host the sports-adventure show GamePlan
that showcases the beauty of our land and our people and to volunteer
for Gawad Kalinga, bringing her to the poorest and the most remote
areas of our country.

Many from this university have helped us in this Revolution of Hope -
Cris Vertido, Cheche Lazaro and thousands of nameless and unrecognized
volunteers and partners throughout the country.  We are excited with
the offer of support of President Emerlinda Roman throughout the U.P.
system nationwide and offer of help from Dr. Ledy Cariño and Dr. Alex
Brillantes to mobilize UP-NCPAG for Gawad Kalinga. We know that many
more from among you and your parents will come and help.

I am asking all of you now to do what I ask every Filipino to do --

Never stop hoping for our country.

Don't stop caring for our people.

Demand greatness from yourself as a Filipino

Inspire greatness in other Filipinos.

No nation in crisis ever achieved victory without its young warriors
leading the battle.  Do not wait to be as old as me before you start
to help our people and build our nation.  Begin now.  Like others in
my generation I am here to admit the mistakes we have made and share
the lessons we have learned.

Our greatest mistake is that we keep leaving others behind, especially
the weak and the powerless.  Look at what we have reaped because of our
neglect. And because we left them behind - this is the curse of
poverty that you will inherit from us.

For the last four years, kayo ang mga iskolar ng bayan.  This nation
did not choose you to be her scholars so you can just help yourself.
This nation chose you so you can help others.  Don't forget the poor
-- the many others who will not have the privilege of a U.P.
education.  Go back to the towns and the communities where you come
from and give land to the landless,build homes for the homeless and
help grow food for the hungry.

This is the foundation of nation-building.  From there, it grows to
productivity built from discipline and talent.  Nation is not about
business, it is about economy.  Nation is not about political parties,
it is about governance.  Nation is not about projects and programs, it
is about vision.  Nation is not about power and position, it is about
leadership.

Let me send you off with a prayer.

As you go your way now, may God almighty light your path and embolden
your heart. May you be the joy and consolation of your parents for all
their hard work and sacrifice, knowing that you will be the future
full of hope.

May you heal the wounds of our nation and restore the dreams of our
people. May you be the new generation of heroes that will bring our
people to the promise land.  May God be with you every step of the way.

                    Apat na taon kayong iskolar ng bayan.

                  Habang buhay kayong bayani para sa bayan!

Congratulations at mabuhay kayong lahat!

Ang Biblia mitudlo nga sa dihang namatay na si Jesus, ang mga Pariseo
nga  mga sikretong tinun-an  Niya - si Nicodemus ug si Joseph nga
taga-Arimathea - mi-embalsamar kang Jesus pinaagi sa paghaplas sa
Iyang patayng lawas ug mga spices (myrrh ug aloes)  nga kapin o kulang
sitentay-singko libras. Ug human giputos ang lawas sa spices ug
gibugkusan kini sa panapton. Mabasa kini sa Juan 19:39-40. Mao kini
ang kustombre sa mga Judio kaniadto (v.40). Busa, atong nahibaloan sa
Biblia nga sa mga Judio kaniadto, sila-sila lang ang ga-embalsamar sa
ilang minatay ug wa pay propesyonal nga embalsamador.

Apan pipila kanato karon ang may igong kaisog nga mahimong
embalsamador? Nganong pili-on man sa usa ka tawo kining klasing
trabahoa?

Aduna koy higala nga manedyer sa usa ka dakong punerarya sa dakbayan
sa Cagay-an nga nagsugod sa iyang career bilang usa ka yanong
embalsamador sa punerarya nga gipanag-iyahan sa ilang pamilya.  Siya
ug ang iyang upat ka magsoon tanan lisensyadong embalsamador. Lakip
niini ang ilang  igsoong babaye nga hanip na kaayo sa techniques of
embalming. Ang akong higala karon dato na kaayo, nindot ang balay ug
kotse.

Human unya ninyo mabasa ang talagsaong sugilanon ni Baldomero sa
silong, buot ba usab mo mahimong embalsamador?  Hunahunaa...

-ijr
------------------------

Sugilanon: Panagang sa embalsamador
Erlando Ligan Majan
C/o TESDA Region 7, Cebu City

http://www.sunstar.com.ph/superbalita/05-12-2006/kalingawan2.html

Di malimot si Baldomero niadtong batan-on pa siya. Dagsa siya sa
siyudad sa Sugbo. Gikan siya sa Leyte. Nagpangita siyag trabaho. Pero
wala siyay laing masudlan gawas sa pagka-diyanitor. Gani, kay
nagdaling makakita dayon og trabaho ug makatambal sa iyang tumang
kagutom sa pagbagdoybagdoy sa kadalanan, misulod siyag katabang sa usa
ka punerarya.
Sa sinugdanan, ingon sa mangilogkilog ang iyang kaunoran nga
maglimpiyo sulod sa lawak diin ang mga patayng tawo gi-embalsamar.
Pero nahigala niya ang usa sa mga embalsamador sa punerarya, si
Erning, nga iyang paisano sa Leyte.
Naluoy si Erning kaniya kay ilong tuwapos na man siya ug may tulo ka
mga igsuon nga nagsalig kaniya kon makakita siyag trabaho. Ang iyang
mga manghod gibilin niya sa ilang mga apuhan nga nagtikad lang og yuta
isip mga saop.
"Kon gusto ka, tudloan ko ikaw sa pag-embalsamar og mga patay,"
mitanyag ang iyang higala ug paisano. "Kini maoy nakapaasenso kanako
sa kinabuhi. Wa koy grado sama kanimo."
Wala na siya mag-ukon-ukon pa pa. "Sulayan ko lang, Ning. Makahimo
tingali ko niana kay akoy tig-ihaw og binuhing kahayupan didto sa
among dapit ilabi na sa piyesta."
"Dili sulayan, Baldo," midasig kaniya ang iyang higala. "Buhaton mo
gayud aron katabangan mo ang imong mga igsuon didto sa Leyte."
Iya tuod nga gibuhat, pero sa sinugdanan nagsuka-suka siya sa kaluod
nga manghikap sa mga parte sa lawas nga gihabwa human kini disdisi ug
laplapa. Nahikatawa si Erning kaniya.
"Inom og bino," tambag ni Erning. "Mag-inom unya ta sa gawas."
Nakat-on siya sa pag-inom og bino. Ug gitambagan na sab siya sa iyang
higala. "Moinom ta tungod sa atong trabaho. Dili ta maghuboghubog.
Makadaot na kana."
Nakat-on siya. Paspas na siyang motrabaho.
"Kinahanglan mahuman og dali ang trabaho. Labing dugay lima ka oras
kon lisod pangitaon ang mga ugat sa lawas ilabi nag nabugto. Ang
pormalin, ang medisina ug uban pa sa pagpawala sa baho sa lawas sa
tawo molungtad og usa ka semana kon naantimano mo ang kaugatan nga
motuhop sa tibuok lawas. Mao nay bantayan kanimo."
Kaniadto, moabot tuod og lima ka oras ang iyang pag-embalsamar sa mga
patayng tawo. Pero, karon gaan ug sayon na lang ang trabaho nga moabot
og duha na lang ka oras. Niadtong 1980, ang pag-embalsamar sa matag
patayng tawo mokita siyag dos-siyentos pesos. Kon makahuman siyag tulo
o upat ka haya matag adlaw makapadala na siyag sapi sa iyang mga
igsuon sa Leyte nga iyang gipatungha sa publikong mga tunghaan.
Ang kasinatian nga dili niya malimtan mao nga sa unang mga tawo nga
iyang gi-embalsamar ingon sa hamukon siya. Pukawon siya sa dautang mga
damgo. May mga patayng tawo nga iyang na-embalsamar nga nasuko kaniya.
Wa makagusto sa iyang serbisyo ug di gustong ma-embalsamar kay nagtuo
nga mabuhi pa. Tulisukon siya. Lalison siya ug awayon.
Dihang nahibaw-an kini sa iyang higala, gihatagan siyag rosaryohan ug
gitudloan sa pagpangadye. Gipasakop siya sa pundok sa "Singles for
Christ."
Sa dili pa siya manghilabot sa patayng lawas sa tawo, mangayo siyag
permiso ug mangadye sa kaluwasan sa kalag niini. Ingon na niana ang
iyang gibuhat sukad-masukad.
Diha ganiy nakaplagan nga patayng lawas sa tawo ug wala mailhi kon si
kinsa. Wala say tagtungod nga niangkon sa haya. Iyang giampo ang kalag
niini ngadto sa Diyos nga Makagagahom ug nikuot pa siyag sapi sa
pagbendisyon niini ngadto sa pari sa Katolikong Simbahan.
Paglabay kapin sa napulo ka mga tuig, may mga igsuon na siyang mga
propesyunal ug nagtrabaho na sa dagkong mga kompaniya. Ug siya
nagpabiling "Single for Christ" sa iyang kinabuhi hangtod karon.
(KATAPUSAN)

(Mayo 12, 2006 isyu)



http://www.sunstar.com.ph/superbalita/05-12-2006/kalingawan2.html

"Where there is no vision, the people perish."

                   (Proverbs 29:18a)

Cross-posting sa usa ka sugilanon nga gipakig-ambit ni Omar Khalid sa
laing egroup. Hinaot nga malingaw kamo.

------------------------------------

Prof,
Niay lain nakong sugilanon. Basig imong mauyonan alang sa gipanday
mong link. Mananaog gihapon ni sa usa ka tigi niadtong 2003.

________________________________________________

Ang Tawo Nga Nangita Sa Kasingkasing Sa Habagat
Sugilanon ni Omar Khalid

NAMAT-AN ko siya nga piskay ug puno sa kinabuhi. Kini sukwahi sa
akong nasaksihan kaniya sa milabayng buntag. Tingali may alibyo ang
iyang samad nga akong gipanghampolan sa lapyong mga salibunhon. Wa ko
siya tandoga sukad sa iyang paghibutho nga samaron ug puno sa mga
pangos. Nagtuo ko nga ang pagtukbil kaniya sa maong panghitabo dili
makaayo. Ang maong kasinatian may iya ra unyang dapit sa kahasol sa
tawo nga angay iasoy sa tukmang higayon. Kon unsa man, nagtuo ko nga
kini sama sa tanghaga nga gikipi sa dagat.

Layo ang latos sa iyang panan-aw samtang naglantaw lahos sa bentana
sa payag; milawig sa nagrumpi nga dagat… gidagsa sa dapit nga dili na
maabot sa akong pangagpas… nagbilig hagit nga kanunayng nagtunol og
kalibog sa buot magpakisusi. Nahimong pangutana ang iyang pag-abot
ning akong payag daplin sa baybayon kay wala man siyay gikasugilon
kanako. Natugkad ko nga ang tawo usa ka anod sa kapalaran apan niini,
siya way gikasugilon.

"Ania ang imong pamahaw," gitandog ko ang iyang paghitiltil sa
kahilom nga nag-akbo sa salingkamot sa tamboanan.

Mipasalamat siya ug gikab-ot ang pagkaon. Miyaka siya sa salog nga
nag-igno nga di hisagirohan ang dakong samad sa iyang paa nga
gibugkosan kog dugnit nga saguran. Miping-it ang iyang nawong samtang
mipugos pagbakyaw sa iyang mga bukton nga nagan-os sa pangog ug bun-
og.

"Ang imong pag-atiman kanako nakahasol kaayo sa imong kinabuhi."
Gihanggop niya ang lugawng lanot nga gitambawan kog diyotayng una sa
ginamos. Nalipay kong sa unang higayon, giganagan siyang mikaon.

"Unta og nakalusad pa ako, makasuwa unta ikaw ug til-ogon. Apan
kining kulyada maoy mabasol."

"Ayaw kanag hunahunaa, Iyo—"

"Berto. Berto Magpayo."

Miyango-yango siya. Unya gidumol na usab sa iyang baba ang ngabil sa
yahong nga nahipihip sa lugaw.

"Misayo kog mata aron mahuktan ang pukot. Maayo na lang manaksay
karon mentras naghasi kining hangin." Gilikayan ko nga susihon ang
iyang ngalan. Gipaabot ko nga ang tawo mosumpay ug mohukas sa iyang
tinagoan. Apan kay wa man siyay gikatubay, mipuno ko: "Ang imong
paghiabot sa Punta Cruz usa ka pangutana. Wala kay gikasugilon niini."

Nahilom siya. Ingon sa diha siyay gihagpat sa iyang kaisipan nga
nawani sa iyang pagsilibudhay. Bisan ang nag-irog nga taobon didto sa
awo nga giatngan sa mga mananaksay og gisaw, wa makakighod sa bugno
sa pagbati nga tingali anaa karon naglungkaob sa iyang dughan.
Nanghupaw siya ug nakuwadro pagbalik ang iyang bayhon sa bukas nga
tamboanan. Gilantaw niya ang nagbukal nga dagat. Sa tabok, makita ang
Isla Gimbawian nga giulang sa luag nga dughan sa bukana nga nag-unlan
sa piliw sa Punta Cruz. Walay makita bisan usa ka mamamasol nga
nagpalawod tungod sa kalisang sa habagat. Nabati ko ang kusog nga
tinapya-tapya sa dagat nga giduot sa hawon ug taobon.

USA kadto ka kaadlawon sa akong pagpangitang sa kantil. Nagtaghoy-
taghoy akong namugsay pauli samtang girumbo ang parola sa Dakong Bato
nga maoy tungdonon sa mga mananagat nga mamauli panahon sa kagabhion.
Nalipay kong naghunahuna nga nakadawi og mamsa kay kon pananglit
motira na usab ang habagat sa Negros nga nahimong tultolonon sa
panahon matag tuig, aduna akoy makuot-kuot. Misugod na niadto og liso
ang hangin nga maoy kaaway sa mga mananagat ning among balangay.
Lisod pangitangan ang bukana sa Punta Cruz kon tinghabagat kay ianod
ang batoan sa kitang kon hampakon sa bawod. Bansada ang bukana kon
tingkulyada gawas nga tugaw kaayo ang dagat. Ang mga mananagat
mapugos og dayo sa isla kay kini salipod ug isdaanon.

Si Anong nanapit unta nako nga molawig ngadto sa Gimbawian. Apan
gibalibaran ko siya sa katarongan nga naahag na sa tamasok ang kasko
sa akong sakayan. Dinhi lang una ko managinot sa bukana, giingnan ko
siya.

Maayo ra gayong wa ko mahingag og kuyog nilang Anong nga nanayo
ngadto sa Gimbawian kay nabaniog ang balita nga gisulong kuno sa mga
sundalo ang isla nga gituohang gisalagan sa mga rebelde. Igo-igo
lamang ang kamad-an sa isla apan kini nahimong tagutong sa pundok.
Napukan ang mga rebelde sa panggubatan apan sila midaog sa diwa.
Napaslag ang kalinaw sa dapit nga maoy gisaligan sa mga mananagat sa
Punta Cruz ug sila si Anong wa igdungog. Nagtuo ako nga napagan sila
sa panagsangka nga mikalas og daghang kinabuhi. Gawas sa maong taho,
wa nay balita nga nagtuki bahin niini. Ang panagsangka nahimo na
lamang kabahin sa kasaysayan sa dapit nga ang pagatpatan sa isla
lamang ang makasugid. Bisan ang habagat nga nagtultol paghapit sa
dapit way gikaasoy sa mangilngig nga hitabo.

Nagpahigad ang akong sakayan nga naglikay nga masangad ang sag-od sa
takot simpig sa parola sa Dakong Bato sa dihang may nakita akong
sakayan nga nagpundo nga daw nagpalaban sa mahait nga kabatoan sa
pangpang. Ang sinipit niini nagkuma sa batong lunggan nga gitarokan
sa parola. Ang tumoy sa pisi didto gipakgot sa pamawong sa sakayan
nga nagpugong nga dili ianod balik sa lawod.

Kalit akong gipiog sa kakulba nga naglantaw sa sakayan. Ngitngit pa
apan sinati nako ang lus-aw nga bulok-asul nga budlis-budlis bisan
pag wa ko na makita ang pintal sa kuberta. Kang Anong kini! Apan hain
si Anong? Ang kalibog ug kabalaka nagsungag sa akong kahiladman.

Giariya ko ang akong sinipit ug inanayng gipatagustos ang pisi. Ang
pundo nga nakasarap og guang lig-ong mipugong sa sakayan. Giligwatan
ko ang ulin aron batokan ang kusog nga kinabya sa dagat nga mugna sa
linamba sa balod nga midumog sa pangpang sa Dakong Bato. Gikab-ingan
ko sa tukon ang palahos sa sakayan ni Anong sa pamasin nga dili
malastar sa hawon. Gilaod sa laing pisi ang masigkasakayan. Apan dili
si Anong ang akong nasagap didto sa luwang nga hapit na saopi sa
hinubigon! Usa ka tawo nga samaron, walay bisan diyotayng salimbong,
walay panimuot nga sukad, wa ko pa ikahibalag.

Ang kaluoy nagbutad kanako sa pagbalhin kaniya sa akong sakayan.
Gibuhian ko ang sakayan ni Anong nga dali sab kaayong gisantak sa
sulog paingon sa lawod.

Karon, ang tawo nahimong binuhat nga walay ngalan sa suok sa akong
payag. Kon kinsa siya, ako wala niya suginli.

"UNSAY balita sa kagubot didto sa Gimbawian, Iyo?" tul-id ang iyang
pangutana nga mikab-ot sa katugnaw sa kabuntagon.

"Namingaw ang isla. Napayhag ang kuta sa mga rebelde human hulgi og
bomba sa militar. Nahimo kining dapit sa  wa ikalubong nga mga
minatay." Gilut-od ko ang yahong ug gihangwat aron dad-on didto sa
panghugasan.

Wala siya motingog. Nasigpatan kong gilantaw niya pagbalit ang bukana
sa Punta Cruz nga karon namuway sa balod nga nakigharong sa kapintas
sa habagat. Ang iyang apapangig mibantok ug nakita ko ang paghugot sa
iyang ngabil. Wala siyay timik nga nagpaminaw sa naglinugapak nga
baybayon. Ang kasuko sa habagat sa Agosto iyang nasaksihan.

"Unsang hangina kini, Iyo?" nangutana siya samtang naglino ako sa
iyang gikan-an. Ang iyang laghaw nga tingog mikuyog sa kisaw sa mga
balod.

"Habagat."

"Unsay mahimong kahinguhaan karon sa mga mananagat nga ania kining
hangin?" natataw ko ang kahingawa sa ganay sa iyang tingog. Ug kay wa
man akoy gikatubag, siya mipadayon: "Unsay atong makitang kaayohan sa
dapit nga gasa sa kagamhanan?"

Wa ko motubag. Gipasagdan ko siya sa pangutana nga mituhop sa akong
kahiladman. Ang Punta Cruz way damgo, way pangandoy. Ang mga
mananagat naanad na sa kaparat sa dagat. Dinhi, ang kinabuhi sa tawo
gikahalad na sa dagat. Dinhi, ang tawo daw kabahin sa taob, hunas;
hunas, taob. Dinhi, ang dagat maoy usa ka basahon; naglitok sa
pinulongan nga gitamdan sukad pa sa among unang mga ginikanan.
Usahay, ang dagat manggihatagon. Usahay, hakog. Apan bisan pa, ang
dapit malinawon nga nagpahimulos sa yanong kinabuhi.

Ang iyang pangutana nag-abyog og liboan ka mga kalibog sa akong
pangisip. Tinuod, ang Punta Cruz usa ka dapit nga nataligam-an sa
panahon. Lahi sa lungsod nga nagsapot kanunay sa kalipay sa kalag.

"Ug ang Punta Cruz nakontento? Samtang sa pikas tampi… sa laing mga
baybayon, ang tawo nagkaon sa kabuhong ug katagbaw sa kinabuhi…"

"Ang tawo sa yuta walay mahimo. Kita ubos sa usa ka kagamhanan. Angay
nga makontento sa unsay anaa." Gikab-ot ko ang upos sa inunay nga
gisuksok sa lugpit sa bungbong ug giduom.

"Aduna kitay mahimo, Iyo. Usbon ta ang hulagway sa katilingban. Kita
maoy mousab niini alang sa atong mga anak."

Nahimalingka ko. Wa ko ikahimuot kining iyang gisulti. Nganong
tugawon man ang kamalinawon sa Punta Cruz? Ang mga mananagat
nagpakabuhi nga malinawon. Apan kining tawo nga nagsandig sa
katarongan nga iyang nakit-an may tinguhang mousab sa nawong ning
among dapit.

"Ang Punta Cruz nakapasig-uyon sa habagat… ug kini nabuhi sa maong
paagi. Nganong ikaw dili mosalindot sa napalgang prinsipyo? Mokuyog
ka sa huros sa hangin. Sama sa habagat…" Gitutho ko ang gimaskadang
tabako didto sa gawas.

"Napukan diay kamo sa habagat!" matod niya sa gusbat nga panagway.

"Unsa kana?"

"Ang habagat may kapukanan kon pangitaon mo ang iyang kasingkasing."

"Dili mahimong batokan ang habagat. Malipoton kini. Bisan ang dagat
wa pa masayod unsaon kini pagharong. Dagatnon ako ug nasayod nga ang
habagat angayng pasagdan sa iyang kabangis."

"Dili, Iyo. Mahimo ninyong batokan ang habagat. Mahimo kon tinguhaon.
Oo, mahimo…"

Wa ko hisabti ang iyang gipanulti. Ako walay tinguha nga mokalawat sa
iyang hunahuna. Apan sa hilom gidayeg ko ang iyang kamahayagon. Ang
batan-on may luna sa iyang katilingban kun sa unsa mang butang
balaanon nga siya lamang ang nagtipig. Apan kini lapsaw sa akong
panabot.

Nanaog ko ug mipaingon sa dakong punoan sa bituon diin nagbitay ang
akong pukot.

GIKAHIBULONG sa balangay ang iyang paghiabot. Ang akong payag
nahimong unod sa pakisusi sa mga molupyo. Naglabi ang pangutana kon
kinsa kining hitsuraan nga tawo nga mikuyog kanako pagpuyo. Gihupay
ko ang ilang kabalaka nga ang ilang nakita usa ka di iglayong
paryente sa namatay kong kapikas. Kini mibakasyon ug nakaayon sa
huyuhoy sa baybayon. Si Maning, pamakak ko kanila sa tinuod niyang
ngalan, tawong mahigalaon ug nahigugma sa kinabuhing dagatnon.
Nakakaplag og kagubot sa siyudad ug nakahukom nga anhi magpalabay sa
panahon, hinubay ko kanila.

Nahiayon ang tawo sa ngalan nga gibunyag ko kaniya. Nadayag ang iyang
kaambongan dihang nagpaawot ug namarbas. Wa ko na tinguhaa nga
masayod pa sa gikumkom niyang tinagoan. Iya na sa kasaysayan ang
pagsusi kon kinsa siya ug diin gikan.

Nahikatawa ko dihang usa ka hapon sa Mayo, nalantawan kong may kauban
siyang dalaga nga nanglibod didto sa lapyahan. Matahom ang dalaga ni
Kompare Imong ug walay ulitawo nga wala mangindahay sa iyang pahiyom.
Mingaw ang baybayon kay wala pa makatakas ang mamungsoray didto sa
danghiligan. Nagpadinguldingol lang kong wala magkabana kanila
samtang nanastas sa gabok nga bahayan sa akong taksay. Nanglingkod
sila sa akong sakayan nga nagdungas sa baybayon.

Usa ka gabii sa dihang kami nanghigda, siya miingon kanako:

"Iyo, nahigugma ako."

"Kasaligan si Minda, Maning."

"Apan dili ako angay sa kinabuhing minyo. Luhag kaayo ang akong
kalag… ang akong kinabuhi may laing rumbo. May nagtinguha sa akong
anino."

Gihinubayan ko siya sa nahitabo sa akong pagtugbong sa lungsod. Ang
mga tawo sa merkado nagubot kay dihay usa ka kompaniya sa mga sundalo
nga nangita sa pangulo sa mga rebelde nga kuno nakaikyas niadtong
pagpuhag sa Gimbawian. Apan niini, siya wa maggunok. Ug sa dihang
buntogon na unta ako sa katulogon, siya miingon: "Mobiya ako dinhi sa
Punta Cruz."

"Ngano, Maning? Nasalta ang akong tingog nga mipasaw sa akong duka.

"Di ko buot nga matugaw ang inyong kamalinawon. Akoy tawo nga may
natan-awng kaayohan diha sa pakigbisog. Ug usab ang akong gugma…"

"MOLAWIG ka na?" Gibira ang akong panuni sa kahingawa. Tangkod na
karong usa ka tuig sukad sa iyang paghiabot kay ania na man usab ang
habagat.

"Gikinahanglan, Iyo Berto."

"Ug talikdan mo ang imong gugma?"

"Kana may panahon ra unya kon ako mahibalik."

"Ang sakayan ako nang gilusad sa lapyahan. Tua didto ang imong balon.
Tua na usab ang bugsay. Apan ang paingnan maoy usa ka pangutana nga
wa mo matubag."

"Pangitaon ko ang kasingkasing sa habagat. Buntogon ko kini aron ang
kalibotan magpuyo sa kahusay ug hawa sa panaog-daog."

"Dili mo mapukan ang habagat. Anugon ang kinabuhi ug kabatan-on."

"Ang kamatayon usa ka butang natural. Dili kahadlokan labi nag tungod
ug alang sa katarong." Ang lamparilya nga nagbitay sa haligi napad-ok
kay milusot sa hilang nga bungbong ang hangin sa Agosto. Wa ko siya
makita. "Ang gugma may masilakon na unyang bulok kon mapukan ko
kining kabangis sa habagat."

"Pag-ayo-ayo, Maning."

"Panalingini ako, Iyo."

"Ubanan ka unta sa grasya. Ang Diyos magbendisyon kanimo."

Miigot ang palid sa pultahan. Mihuot ang akong dughan. Ang kawili
nahimong kuyamoy sa kamingaw nga misugod paghinol sa akong kahiladman.

Sa gawas nagmangtas ang bulhot sa habagat. Nagdaguok ang lawod. Unya,
may nabati akong tinugalbong sa dagkong buto sa mga armas didto sa
lusaran. Apan kadali ra kaayong nawala kay gisakmit man sa nagbagrong
nga hangin.
(KATAPOSAN)

Ang Dahon Sa Kahoy
Sugilanon ni Omar Khalid

NAABTAN ko na usab si Tatay nga naglingkod sa lantay sa nataran sa
balay nga gihayongan sa landong sa talisay. Sama sa gihapon, daw
nagtan-aw siya sa usa ka pasundayag nga way bulok, way esena, way
larawan. Ingon na gayod siya niini ning pipila ka adlawng milabay.
Kon wala pa lang unta siya suyopa sa unsang mga butang nga nanag-iya
sa iyang higayon, hayan hibantayan niya ang akong paghilabay sa
iyang atubangan nga nagdala og bugsay. Unsa kahay nakahasol kaniya?

Malinawon siyang tan-awon -matang sa kalinaw nga karon ko pa makita
kaniya. Unya gipuwas niya ang iyang panan-aw ug giwahing ngadto sa
baybayon diin nahimong talan-awon ang among mga katagibalangay nga
luwan sa ilang mga sakayan, nanultol sa bahabaha nga gikang nanabo
sa Pikas-Lawis. Hupong sa mga tinaboan ang bukag sa mga silingan nga
nanglakaw sa hunasan paingon sa takas.

Unya didto sa saogan sa miyapihan, nangilog sa kahilom sa kahaponon
ang hinungkarol sa bugsay sa mga mananagat alang sa laing panimpalad
sa lawod. Kadto ang mga talan-awon. Apan kon unsay nakita niya sa
haponong mga kagios sa baybayon sa Sento Otso, butang nga nanaha og
kalibog diri kanako.

Nabag-ohan ko sa iyang taras. Wa ko hisabti kining kalit niyang
kausaban. Di siya ingon niini kaniadto. Unsay iyang gihunahuna? Ah,
wa na siyay angay pang hunahunaong kabilinggan. Si Manang minyo na.
Si Manoy, bisag wa makatiwas sa iyang pagtungha, apan di ikalimod
ang pag-asenso sa patigayon. Basig nakahunahuna siya kang Nanay.
Tuod, kang Nanay. Apan dugay na kadtong nahitabo. Kon may samad man
sa iyang kahiladman, hayan nga naalim na sa katuigan.

Niadto pang usang semana nga napanghunahuna kong sultihan siya sa
nakab-ot kong hukom. Sa uwahi kong tugbong sa Pikas-Lawis,
nagkasabot na mi si Ligaya nga magpaluwas na sa kaminyoon. Di
tingali ni Tatay ikahimangod kon mangayo ko sa iyang bendisyon. Apan
ang kabalaka nangulipon kanako ilabi na karon nga may mga butang nga
wa ko hisabti ning kalit niyang pagbag-o.

"Kalipay mong magtan-aw sa talitunod nga Adlaw, Tatay." Mitapad ko
niya human ikapahog ang bugsay sa silong sa balay. Giuyog ko ang way
kibo nga kahilom.

Wa siya molingi. Pabiling nalagdok ang iyang panan-aw sa halayong
nawong sa Adlaw. Nabasa ko ang hanap nga mga titik sa nagkasambog
nga kahimuot ug kahingawa nga milutak sa iyang nawong. "Wala, Andoy.
Wala. May nasabtan lang ko ning mga butanga sa lakat sa akong
pangedaron. Ug kini ang buot kong pintalon. Kon unsaon, kana ang
pangutana."

Dihay kalibog nga misikdo kanako. Kahibulong ko na man. Di ingon
niini ang iyang sinultihan kaniadto. Karon, tawo siyang burong ug
halos di ikahinabi. Ang mga silingan mabanta na gani nga
makigkabildo kaniya. Wa siyay pailob sa panagtubayng liko-liko.

"Gamay kanang butang, Tatay. May lain pa tingaling nakahasol kanimo,
Tatay."

Mipahiyom siya. Karon pa ko makakita nga siya mipahiyom sukad nga
mibiya si Nanay sa among balay pila ka tuig na ang milabay. "Wa koy
kahasol, Andoy. Kalipay ko kining mga butanga. Usa ka kalipay nga
nahimugso sa sabakan sa kasakit. Ug ang Adlaw usa ka tigmo sa akong
panahon."

Misamot siya kamatanghagaon dihang ang limbahong busilak sa kasadpan
napusgay sa mga lum-it sa iyang agtang. Unsay kalipay nga makuha sa
usa ka tawong tigulang sa Adlaw sa iyang panahon? Di ko makatuo. Ang
Adlaw may iyang latid ning kalibotan nga di ikatag-ing sa mga
nanghitabo sa tawo.

"Ang imong mga kompare, Tatay, naagian ko sa ilang Inse Peling nga
nag-inom og bahalina." Buot ko siyang tuksoon nga matandog ang iyang
kaibog sa mga butang makalipay.

"Pasagdi sila. Ila usab kanang paagi sa pagpangita sa ilang
kahimuot. Di ko kana igsapayan kay ang inom-inom bukid karon sa
akong buot. Kaniadto tingali." Nangigham siya. "May edad na ako,
Andoy. Ania sab kining makahasol nga ubo."

"Sultihi gani ko, Tatay, kon unsay anaa sa talisawop nga Adlaw?"
Nainggit ang akong tingog. Kon nasabtan man niya ang akong kapikal o
wala, bahala na. Gibatyag ko lang ang katungod nga manigsusi sa
sulod sa iyang kasingkasing kon di man niya ihikaw nga ang usa ka
anak masayod.

Miubo siya. "Wala, Andoy. Wala."

"May isulti unta ako kanimo, Tatay." Mipaalibagbag ko.

"Unsa kana?"

"Didto na ko gikan sa Pikas-Lawis. Si Nanay nasayod na." Nangita kog
giblang sa higayon aron ang akong tuyo mabungat. Unya miagahad
ko. "Nagkasabot na mi si Ligaya."

Wala koy nabasang reaksiyon gikan niya. Gilumsan hinuon sa kahilom
ang akong pulong. Ug nakita kong napadpad kini sa halayo nga way nag-
agpas nga unsang tubag gikan kaniya.

Misaka ko sa balay. Mikabo kog tubig sa banga. Apan di ko malad-ok
ang tubig kay ang tibarak sa kalibog ingon sa mibalhin sa akong
tutunlan. Di ko siya mapugos kon ihikaw niya ang paghinubay sa mga
gumonhap nga nakahasol kaniya. Wa kaha niya ikahimuot ang akong
pananghid? Wa koy kaisog pagtukso nga siya mapugos pagsulti sa unsa
mang hinungdan.

Didto sa balkon, nasangit ang akong panan-aw sa kuwadradong larawan
nga gilawa-lawaan na sa nanglabayng katuigan. Larawan niya ug ni
Nanay. Siya mismo ang nagpintal niini. Sa unang higayon sa akong
kinabuhi, dihay nanumbalay nga kahulogan sa akong kahimatngon nga
bisan pa sa kataphaw ko sa kaalam nga kini matugkad, ang akong
kasingkasing nakaambit og kaputol sa gibati niyang kahaw-ang karon.
Mibawos ang larawan pagtan-aw kanako. Gisud-ong ko ang larawan sa
duha ka batan-on, lalaki ug babaye, sa ilang pangedaron nga replika
sa katuigan namo ni Ligaya karon. Nanglunhaw sa akong kaisipan ang
halayong katuigan sa usa ka panghitabo dinhi ning balkon.

DAW sulad ang balay, usa kadto ka igang nga adlaw sa Abril sa dakong
panaglalis nila ni Tatay ug Nanay. Migilis ang tagabtab ni Nanay sa
kabuntagon. Bisan sa kalinghod sa akong edad niadto, lab-as pa sa
akong panumdoman ang nahitabo.

"Wa ka na lay laing gialinga kondili kanang buhat mong way
kapuslanan."

"Di mo masabtan, Saning, ang paghatag kog kahulogan sa akong
pagpakabuhi."

"Anaa ka na usab nianang way kapuslanan mong pangatarongan. Kon
palum-an ka nianang imong bisyo, maghamoy kita sa tudlo. Kon wa pa
magpaluyo ang igsoon ko, ambot makatunob ba kahag eskuylahan kanang
imong mga tanlak. Unsay mahimong kapalaran sa atong mga anak kon
patughan ka sa imong kabuang nianang pamintal?"

Wala motingog si Tatay. Wa ko kasabot niadto kon nganong ingon ang
dalan sa pagka tawo sa akong amahan: way damgo, way pangandoy. Wala
gayod. Sama ra gayod siya sa way damgong baybayon namo sa Sento
Otso. Brutsa ug pintal ug paleta mao day iyang kalipay. Sa ubos kong
pagtuo kaniadto, nausik ang iyang panahon sa mga butang nga di
ikapiyal ang kaugmaon sa iyang banay.

Mao kadto nga milakaw si Nanay. Miadto siya sa Pikas-Lawis ug gidala
sila si Manang ug Manoy diin didto na usab sila mangaminyo. Wa ko
mokuyog kay napanghunahuna ko kon kinsa na lang ang moatiman kang
Tatay. Ang sunod nakong nasayran gikan sa mga silingan nga may
gikaipon na si Nanay nga usa ka biyudong sapian sa Pikas-Lawis.

Sa ligid-ligid sa panahon, nahimong kasarangang panghitabo na lamang
ang ilang panagbulag ni Tatay. Ang kasaysayan sa pakyas nilang
kaminyoon daw naipon sa nangabanlas nga tunob sa mga manginginhas sa
Sento Otso. Bisan niining tanan, gawasnon ako nga makaduaw kang
Nanay Saning. Gipasagdan ako ni Tatay.

May mga higayon nga mahakuyog ko sa among mga silingan nga manabo
ngadto sa Pikas-Lawis alang sa panginahanglanon namo. Ug didto ko
makaila si Ligaya, ang babaye nga nakadani sa akong kaikag ug
pagbati.

Talagsaon kaayo si Tatay. Ako ra tingali ang nakasabot niya. Lagmit
nadala lang ko sa katalagsaon sa iyang pagka tawo kay kami na man
lang ang nahibilin sa balay. Dili siya ordinaryo. Adunay butang nga
anaa kaniya nga lisod igkita sa uban. May mga butang siyang
gihigugma ning kinabuhia nga lisod ikapasabot. Gani, hinay-hinay ko
man kining nasabtan karon sa nagkahamtong kong panabot.

Wa ko maghingampa nga siya wa maggando sa panginabuhi. Dako na ko ug
naanad sa kinabuhing dagatnon. Maantigo na akong mogamit sa kusog
alang sa unsang kahinguhaan nga hisagpoan ning kinabuhi. Wa ko
basola si Tatay nga ako igo lang nakatungtong sa unang tuig sa
hayskol. Ang dagat wa mangita og gradohan. Ang kapait sa balod
gidawat ko ingon nga usa ka hagit ning kinabuhi.

Wa ko magsapayan kon nahimo ko si Tatay nga usa ka buluhion sa
panimalay. Kapiyalan man ang pamunsod ug ang dagat kanunayng
nagtunol sa iyang bahandi. Kon lakip ko mobiya ug mogukod sab sa
tingusbawan sa siyudad, mag-unsa siya? Sa iyang pangedaron, ang pag-
atiman sa usa ka anak mahinungdanon kaayo. Kini ang hinungdan nga wa
ko mahingag pagkuyog sa akong mga kadungawog ngadto sa mahayag nga
dakyaban. Ug usab, si Ligaya.

Diha kadtoy higayon nga gidala ko ni Tatay sa miyapihan. Tinglarag
kadto sa mga dahon sa katunggan. Dihay dagatnong huyuhoy nga giduot
sa taobon. Nakita ko ang mga dahon nga tapolang nagkiay-kiay sa
hangin nga hilom nga nanugpa sa tubig.

"Unsay nakita mo, Andoy?"

"Dahon, Tatay. Dahon sa kahoy."

Mikatawa siya. Ambot kon unsay iyang nahimut-an. Sayop kaha ang
akong tubag?

"Kanus-a ba ang tawo makakita sa tinuod nga larawan sa mga butang?"
Iyang gisawo ang usa ka dahon nga nahulog ug gidulaan sa iyang
kamot. "Tan-awa kini. Usa ka lalik sa imahen. Tan-awa kini uban ang
mga mata sa imong kasingkasing. Sa luyo niini mao ang laing
dimensiyon sa dahon: ang pagkamatay ug pagkabanhaw." Iyang gipikpik
ang akong abaga. Milingkod siya sa dalid sa bakhaw.

"Duna diay mata ang kasingkasing, Tatay?"

Gitubag ko niya og usa ka mas lanog pang katawa nga dugayng mitang-
on; misamad sa nagdugong kahilom sa mga gutlo. Dihang nahurot nag
suyop sa katunggan ang iyang kahimuot, mitindog siya ug misandig sa
nagkulob nga sakayan.

"Andoy, pangitaa ang dalan sa kahaponon."

"Sa Adlaw, Tatay?"

"Sa Adlaw, Dodoy." Giitsa niya sa taobon ang kinumos-kumos nga dahon
diin inanay usab kining gianod sa sulog.

Unya milakaw siya. Nanukmod ang iyang anino kanako nga siya akong
masunod. Milahos siya sa iyang lawak. Ug sama sa naandan, hilom
siyang nakigtubay sa iyang buhat. Sa akong paglili, nakita ko nga
may gisugdan siyang usa ka pinintal apan di ko lang matugkad kon
unsa.

Nangabot kadtong buwan sa tingkulyada nga gipakaingon kog di na
molunay. Nabawo kog pagayon-gayon sa bungsod nga mabolsa ang danggit
sa Nobiyembre. Nahimong panalangin sa nag-arongan ang kasuko sa
panahon kay namasilong man ang mga tungkan ug ito sa tinambak nga
mga bato ug kahoyng lunggan sa hunasan. Nagmangtas ang hangin
paglusad sa Disyembre. Nakatilaw lag kahusay ang dagat pag-abot sa
Bag-ong Tuig. Gawas lang sa daghang basura nga nangabaho sa baybayon
nga handomanan sa miaging mga unos, kasaminan ang kalantap sa dagat
sa entrada ug liwas sa Enero.

Si Tatay lang tingali ang wa mahimuot sa paglunay sa kulyada. May
kulyada o wala, siya mao lang gihapon sa iyang pagka siya. Kon
malimot gani usahay sa pagkaon, unsa na kaha ang panimaan sa panahon.

Nag-anam katataw ang iyang pinintal sa hinayng ligid-ligid sa mga
adlaw. Usa ka kahoy ang iyang gipintal. Matahom nga kahoy. Usa ka
talagsaong kahoy kay wala may dahon. Ngano kaha? Usahay, mahunahuna
ko ang kakabos ning kahoya nga wala man lang kagasahi bisag usa na
lang ka dahon sa iyang magmumugna.

Abton ko usahay og kalibog kon unsay makuha sa usa ka tawo nga
nabuhi sa pamintal nga way mapaabot nga bayad sa kakugi. Kon lugos
ganing makakaon ang tawo nga nagpatubas sa singot, unsa na kaha ang
tawo nga ingon sa nawala sa iyang dalan sa pagpakabuhi. Matod niya,
usa kuno siya ka alagad sa arte. Butang kini nga nakapalibog kanako.
Arte? Unsang matanga kini sa mananap?

May mga higayon nga makita ko siyang makighagwa sa iyang pinintal
diha sa iyang mga kamot; ang pintal daw buak-buak nga anino nga
iyang hapnigon sa kambas. May panahon nga hililian ko siyang
maghilak. Unsang matanga sa tunok ang mitaroy sa iyang kasingkasing
nga kini labihan man ang iyang pag-antos?

Nahulad na niya sa lona ang mga larawan sa among dapit: Si Ingko
Mansiong nga nagbalaw sa iyang sakayan nga nagkalo og sarok; si Mana
Plesing nga naghukot sa pukot; ang mga bata nga nanungtong sa usa ka
patayng sanga sa bakhaw nga nanglukso sa tubig. Ug karon ania kining
larawan sa usa ka kahoy nga wa ko hisikopi ang kahulogan. Sa mga
higayon nga ako manigsusi, igo lang siyang mopahiyom.

Gibati kog kabalaka kay may mga higayon nga hutoyon siya sa ubo.
Kadaghan ko na siya hanggata nga dad-on lagi sa Pikas-Lawis aron
maaparatuhan sa doktor ug maresitahan sa tukmang tambal. Apan ang
tawo di mokuyog. Nabalaka siya nga basin sa dalan hikabsan sa
kinabuhi ug ang pinintal niyang gitukawan di matapos.

"Ang kasaysayan ning atong dapit, Andoy, ania na sa akong mga
dibuho," matod niya usa niana ka higayon samtang gipaliraw ang iyang
mga mata sa daghang mga pinintal sa lawak. "Kini ang kapuslanan ko
sa kinabuhi. Kon wa ako, kinsay mangako paghatag kahulogan ning
bahina sa atong kasaysayan? Natapos na unta ang gimbuhaton ko. Apan
nakita ko nga duna pay kulang."

Nahinulong ko sa iyang gipamulong. Unsa ba gayoy iyang gipangita?
Nangita ba siya sa wala? Kalibog ko na man. Di ko man magangkap ang
kahulogan sa iyang giingon apan nasayod ko nga kini balaanon.

WA siya motambong sa adlaw sa kasal namo ni Ligaya. Apan napanaghap
ko lang nga basin naglikay siya nga magkasapon sila si Nanay Saning
ug sa bag-ong kaipon niini. Gawas pa, napanid-an ko nga misamot ang
iyang hutoy ilabi na kay mas midukot siya sa iyang bag-ong gidibuho.
Nahuman na ang punoan ug sanga sa kahoy. Ang dahon na lang ang
kulang. Ang di ko lang masabtan kon unsa ba kalisod pintalon kining
dahona nga di man malingkop ni Tatay.

Tawhay ang kasal. Miabag ang maayong panahon ug lantap ang dagat. Wa
maglisod ang mga kabanay namo paghakot sa gasto nga kami si Ligaya
maluwas sa kaminyoon nga binendisyonan sa pagtugot sa among mga
ginikanan. Human sa kasal, giganas namo si Ligaya sa Sento Otso.

Nagsalin kog humba ayawat makatilaw si Tatay sa among kalipay. Iya
kining kinaham. Diha pa lang gani sa baybayon sa amo nang pagdunggo,
naghuruhuro na ang akong buot nga makita si Tatay. Ambot unsa kining
matanga sa kasubo nga akong gibatyag. Napalandong ko nga mas
kompleto kining labing malipayong adlaw sa akong kinabuhi kon
nakasaksi sab unta si Tatay. Apan wa koy mahimo. Ang panglawas niya
di ko kamandoan.

Nagmingaw ang balay sa akong pagsulod. Wa ko siya makita sa lantay
sa gawas nga naandan niyang pahulayanan human sa makaugtos nga
pagpintal. Midali kog saka. Diha lang ko makamatngon nga nabiyaan ko
diay si Ligaya sa silong.

"Tay! Tay! Dia koy dalang sud-an, Tay."

Gitubag lang ko sa kahilom sa hawanan. Nakita ko ang bukas nga
pultahan sa iyang lawak. Sa akong pagsulod, bukas usab ang bentana.
Ang silaw sa talisawop nga Adlaw giabiabi sa nagtinutokayng kahilom
sa lawak. Nakita ko si Tatay nga nagligdas sa sawog. Nagkampat sa
salog ang nayabong pintura. Basa pa ang brutsa nga diha sa iyang
kamot. Gipikpik ko siya. "Tay, nia koy dalang sud-an. Wa ka ba
malipay nga nagminyo ko?"

Wala siyay timik. Nakita ko ang kamalinawon sa iyang nawong. Nawad-
an ko sa hustong panimbang sa kaugalingon. Nagakos ko siya.
Nasikaran ko ang kahoy niyang pinintal. Nakalingi ko sa iyang obra.
May dahon na! Usa ka lapyo nga dahon. Apan nganong usa ra man ka
dahon? Sa kadako ning kahoya, kahibulongan nga usa ra ang dayandayan
sa iyang pagpakabuhi.

"Tay, nindot lagi ning imong pinintal." Gipaningkamotan ko nga
mapukaw ang iyang kadasig.

Kahilom.

Gihikap ko ang bugnaw niyang nawong. Walay paninguha sa usa ka tubag
sa iyang pamayhon. Daw nagtan-aw siya sa usa ka pasundayag nga way
bulok, way esena, way larawan.

Gihapyod ko ang hapo, katulogon niyang mga mata.

(KATAPOSAN)

Nota: Kining maong sugilanon nakailog sa Unang Ganti sa Tigi Sa
Sinulatay 2006 nga gipasiugdahan sa Bathalad-Mindanao.
Katungod sa Sinulat: Iya ni Richel Dorotan

TALIWTIW OG ILONG

Mga Doy og Day,

Medyo kataw-anan kining balitaa sa silong kay naghisgot man kini sa usa
ka Pilipinhon-kaayong hitsura: ang pislat nga ilong!

Sa pagkatinuod lang, kaniadtong panahon pa sa mga katsila, sa
nangagging siglo, ang Pilipinong-lumad mailhan gayod  tungod sa ilang
hitsura – medyo gamay og panlawas, mubo og barog, itom og panit, kulot
og  buhok, og, ang ilong pislat!

Apan karon, may kabalhinan na sa hitsura sa ordinaryong Pinoy. Taas og
ambungan, puti o medyo-puti ang pamanit, og labaw pa gyud – taliwtiw og
ilong! Tungod tingali kay nagsagol na sa dugo sa Pilipino ang dugo sa
Katsila, Intsik, Hapon, og Amerikano.

nene
-----------------------


Balita:  Killer nailhan kay ilong pislat man

Nipatay sa kanhi US Army ug niangol sa pangasaw-unon ikiha na karong
Lunes.

Usa sa mga hinungdan nganong daling nailhan ang gunman mao ang pislat
niyang ilong.

Nailhan na usab sa kapulisan ang mastermind sa kamatayon ni Victor Noe
ug pag-angol ni Catalina Cabanes apan di pa maapil sa pagkiha kay
kuwang og ebidensya.

Ang duha ka mga biktima gikatakda na untang ikasal karong Septiyembre
apan gipamusil sila niadtong Lunes sa may South Pointe Manor sa Banawa,
Guadalupe.

Matod ni Supt. Pablo Labra II, hepe sa Criminal Investigation and
Intelligence Branch (CIIB) nga kasong murder ug frustrated murder ang
ilang ipasaka batok sa mamumuno ug sa back-up niini.

Nagdumili lang una siya sa pagbutyag sa mga ngalan hangtod nga di pa
masang-at ang kaso.

“Nakakuha ta’g picture sa gunman ug atong gipa-identify sa atong mga
witness including sa children, he was positively identified,”
nagkanayon si Labra.

Nakakuha na usab og identification ang kapulisan sa mastermind apan
matod ni Labra nga di pa kini maapil pagkiha kay mangita pa sila og
dugang ebidensya.

Ang gunman, matod ni Labra, usa gyud ka gun-for-hire ug duna na say mga
kaso nga pagpatay.

Ang duha ka mga suspek giingong niadto usab sa subdivision diin nagpuyo
ang duha ka mga biktima mao nga nailhan gyud sila. (CPL)

(Hulyo 29, 2006 isyu)
http://www.sunstar.com.ph/superbalita/07-29-2006/balita2.html



"Where there is no vision, the people perish."

                   (Proverbs 29:18a)

Unsa intawon ning "Tahoming Bisaya?"

Sama sa maanindot,tahom,mabulokon ug susama niining mga pulong

"ijr.rm" <ijr@...> wrote:          Unsa intawon ning "Tahoming
Bisaya?"






---------------------------------
Stay in the know. Pulse on the new Yahoo.com.  Check it out.

[Non-text portions of this message have been removed]

Note: forwarded message attached.

Jessie Grace U Rubrico, PhD
   www.languagelinks.org
   Philippine languages to the world!


[Non-text portions of this message have been removed]

Hi Folks,

The Cebuano-English, English-CEbuano glossary is now up at the index
page of www.languagelinks.org.

Take time to check it out.

The Moderator

Until now, I have not received any message from the mga_bisaya group.
  __________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam?  Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com

[Non-text portions of this message have been removed]

Hi Edith,

Thank you for calling the Moderator's attention on the activity of the forum.
Please feel free to post matters which are relevant to our egroup's purpose.
And please do invite other Bisaya to the group.

This egroup aims and hopes to gather together all Bisayans who are interested in
perpetuating the Bisayan language and culture.

Looking forward to your postings and to your inviting your friends over to join
us in this forum.

Daghan kaayong salamat!

Malipayong Pasko ug Mauswagong 2007!

Moderador


Edith de la Torre <prronto2006@...> wrote:
Until now, I have not received any message from the mga_bisaya group.
   __________________________________________________
  Do You Yahoo!?
  Tired of spam?  Yahoo! Mail has the best spam protection around
  http://mail.yahoo.com

  [Non-text portions of this message have been removed]






Jessie Grace U Rubrico, PhD
   www.languagelinks.org
   Philippine languages to the world!



[Non-text portions of this message have been removed]

Katawa sa ta!


Sulat balos ni Nanay kang Ate , OFW sa Japan :


Dear Anak,

Sa sunod ayaw nami padad-i aning green nga totpaste.


Nakahilak sa kahalang si Tatay nimo. Dili kuno siya ganahan anang
brand nga Wasabe.


Salamat,

Nanay

------------------------------------


PANGHIMANGNO sa mga tao nga:

Dili mokaon ug tambok
Dili manigarilyo
Dili mobilar ug
Dili moinom ug bino.


Usa ka adlaw mawad-an ra ka'g mga higala.

Buhi pa ka, patay na sila tanan!

------------------------------------

Food for the rich - SUTOKIL (SUgba, TOla, KIniLaw)


Food for the poor - GIPUSIL (GInamos, PUso, SILi)


Food for the very poor - GITUOK (GInamos,  giTUntungan sa OK-OK!!)

------------------------------------



Anak : Tay, di ko katulog. Daghang lamok.


Tatay : Palungon nato mga suga aron di ta makit-an.


(Pagpalong sa suga, nanggawas mga alitaptap)



Anak : Hala tay! Nagdala silag flashlayt !!!


------------------------------------

FAMILY QUARREL :


Husband : Pastilan sige ta ug away! Magbuwag ta!


Wife : Sige! Ato bahinon atong anak!


Husband: Ako ang gwapo ug gwapa!


Wife : Nah! Gipili pa gyod ang dili iya!

------------------------------------


PANAWAGAN SA RADIO :


Mrs : Sir, pwede ko manawag sa akong bana sa radyo? Gidala among  lima
ka anak.


Announcer : Go ahead, Misis.


Mrs : Hoy, amaw! I-uli ang mga bata! Usa ra imo ana! Bagag nawong!

------------------------------------



Empleyado : Boss, namatay diay atong manager. Pwede ba ako na lang
mopuli sa iyang pwesto?

Boss : Pwde man, pero ambot kaha ug mosugot ang puneraria.


------------------------------------

Conduktor : Sibog-sibog gamay kay mularga na ta. Kanang imong anak,
'Noy, saBAKA lang na.


Amahan : Nabuang na! Nisakay gani mi kay nagdali, unya sa BAKA na
hinuon nimo pasakyon akong anak ?!!!

------------------------------------

DONYA : Kay bago man ka dinhi, gusto ko masayod ka nga ang pamahaw
diri alas sais impunto!


MAID : Way problema Nyora! Kung tulog pa ko anang orasa, una nalang mo
ug ka-on!!

------------------------------------


PASIYENTE: Dok, ngano gasakit man akong dughan kada inom nako ug Coke?
Pero kung libre, dili lagi mosakit?

DOK : Ah, kabalo na ko ana. Nipis imong baga, pero baga imong nawong !!!

------------------------------------


BOY : Sir, apply unta ko pagka-boy.


AMO : Sige, bahugan nimo ang iro kada buntag ug hotdog, corn beef ug
chorizo


BOY : Kining Sir, apply nalang ko pagka-iro .

------------------------------------


GUEST to Motel Receptionist: Tagpila room ninyo diri?


RECEPTIONIST : Depende Sir. Special or Deluxe nga room ?


GUEST : Unsa man kalainan?


RECEPTIONIST : Ang Special, naay masahista ug TV. Ang Deluxe, naay TB
ang masahista!!

Hi Ronnie,

Asa man gikan ang "tahoming"? Gigamit na ba kini kanhi?
Asang dapita man kini gigamit? O bag-o lang ba hinuon kining
nasilsil?

Daghang salamat sa imong pagtubag,

-jaguar-


--- In mga_bisaya@yahoogroups.com, Ronie Catadman <ronski002@...> wrote:
>
> Sama sa maanindot,tahom,mabulokon ug susama niining mga pulong
>
> "ijr.rm" <ijr@...> wrote:          Unsa intawon ning "Tahoming Bisaya?"
>
>
>
>
>
>
> ---------------------------------
> Stay in the know. Pulse on the new Yahoo.com.  Check it out.
>
> [Non-text portions of this message have been removed]
>

Kon duna kamoy mga balak o mga kantang bisaya (folk), mga kanta sa mga
bata, mga tigmo, ug uban pang mga sinulat nga inyong natigom o
nakolekta, palihug ipakig-ambit kini sa grupo.

Daghang salamat.

Ang Moderador

Mga Butang Kalab-oton
Hubad sa balak "Desiderata" ngadto Binisaya
ni Omar Khalid

Padayon sa panaw bisan pa sa kaalingisig ug katulin sa panahon.
ug hinumdomi unsa ang kalinaw diha sa kahilom.
Kutob sa mahimo away pagtalaw.
Magmabination ka sa tanang tawo.
Isulti ang imong mga kamatuoran sa tumang katataw ug kamainampingon,
ug manalinghog ka sa uban;
kay bisan ang mga sa kabos sa kaalam,
may kaugalingong mga kasugiran.
Likay sa mga huwabon ug mapahitas-ong tawo
kay sila makasamad sa kalag.
Kon itandi mo ang kaugalingon sa uban,
makawang ka lang ug masakitan,
kay sa tanang higayon may labaw ug may ubos kanimo.
Magmatagbawon ka sa imong kalamposan ingon man sa imong mga laraw.
Tutoki ang kaugalingong mga tinguha, hinunoa, magmaaghop;
usa kini ka tinuod nga bahandi sa mausabong dagan sa panahon.
Pagmatngon diha sa mga kalihokan;
kay ang kalibotan puno sa lingla.
Dili unta makapabuta kanimo kon unsa mang birtud nga imong nahuptan;
daghang tawo ang naninguha sa taas nga kahibalo;
ug sa bisan diin, ang kinabuhi puno sa pagpakabayani.
Magmatinud-anon sa kaugalingon.
Labaw sa tanan, ayaw pagsalig sa pagbati,
kun sa kamadali-dalion sa gugma.
Kay atubangan sa tanang mga kapuol ug kahaw-ang,
malawos kini sama sa sagbot.
Kalawata sa kamapaubsanon ang tambag sa katuigan,
ug hinay-hinayng isalikway ang mga butang sa kabatan-on.
Amumaha ang kalig-on sa espiritu kay kini ang malig-ong taming sa
kapakyasan.
Apan ayaw linglaha ang imong kaugalingon sa dulom nga mga paghanduraw.
Daghang kalisang nga nahimugso sa atong kalapoy ug pag-inusara.
Luyo sa bug-os nga disiplina,
magmatinud-anon ka sa kaugalingon.
Anak ka sa kaliyongan,
Sama sa kakahoyan, sa kabituonan;
may katungod ka usab nga manikaysikay dinhi.
Tataw man kun dili kanimo,
walay duda nga ang kaliyongan naningkamot gayod pagpangga kanimo.
Busa pagmalinawon uban sa imong Diyos
bisan unsa pa may panabot mo Kaniya,
o unsay may imong mga siningtan ug pangandoy,
sa alingasa ug makalibog nga kinabuhi, pagmalinawon sa imong kalag.
Bisan pa sa tanang pagpakaaron- ingnon, pagkamalipaton,
ug basag nga mga damgo,
sa gihapon matahom kining kalibotan.
Pagbalon og pahiyom.
Ug paningkamot nga magmalipayon.

The Future of Visayan *
<http://us.f350.mail.yahoo.com/ym/ShowLetter?box=Inbox&MsgId=8234_160513\
94_963254_1417_17995_0_22975_52980_1910780950>   Francisco Nemenzo
President of the University of the Philippines
(1999-2005)
The promulgation of the new UP Language Policy in 1989 caused an uproar
here in Cebu. Some politicians and media commentators accused UP of
intending to kill the Visayan language. As Chancellor of UP in the
Visayas at that time, I had to take up the cudgels for UP. I pointed out
that the policy statement of the Board of Regents explicitly states that
the aim is not only to promote the national language but the regional
languages as well.

The UP language policy was in fact the brainchild of a proud Boholano.
Then UP President Jose Abueva was deeply concerned about the regional
languages, especially Visayan. He wanted Visayan to play a more vigorous
role in the evolution of Pilipino, our national language. In Diliman one
of the most popular buildings bears the Visayan name of Balay Kalinaw.
That was his idea. He also appointed a Cebuana, Dr. Teresita Maceda, as
the first Director of the UP Sentro ng Wika.

It must be conceded, however, that UP has not done as much for the
regional languages. After President Abueva stepped down and Dr. Maceda
was replaced, the Sentro ng Wika concentrated on the national language.
It is doing a good job in that aspect of our language policy. So,
instead of requiring it to undertake programs for the regional
languages, it makes more sense to assign this to another unit like the
Central Visayan Studies Center of UP Cebu. Only the Visayans can be
relied upon to nurture our language. This prompted me to propose the
Cebuano Language and Culture Program (CLCP).

UP would like the students in campuses outside the Tagalog areas to be
trilingual: fluent in English as the international language, Pilipino as
the national language, and the language of the region (in our case,
Cebuano Visayan). In this way we help to consolidate the national
community and interact with the larger world without losing our
identity.
It is true that the Pilipino taught in the elementary and secondary
schools is essentially Tagalog, but the emerging national lingua franca
- the language actually spoken by people, especially in cosmopolitan
areas like Manila and Davao - has absorbed a lot of words from other
languages. This is how a national language develops in multilingual
societies, as in Indonesia and Malaysia. With one language as the base,
words are spontaneously added by people belonging to various linguistic
groups as they relate to each other.
Visayan will be left behind in the evolution of the national lingua
franca, if we ourselves do not use it, except for trivial conversation.
A language cannot be artificially created by a government agency (like
the Surian ng Wikang Pambansa) that arbitrarily picks words from
different languages and combines them in a synthetic grammar.
In UP we are well aware that in this epoch of Information Technology the
university must prepare students for what Marshall McLuhan calls the
"global village." Whether they stay home or go abroad, they must know as
much about other countries and keep abreast with the progress of
knowledge and trends in international relations. English is essential
for this purpose.
But we also realize that the Filipinos will get lost in the global
village without a strong sense of national identity. Unless they know
who they are, they will remain perpetual strangers, rootless and
vulnerable in a hostile environment. The native language is their
primary cultural defense mechanism, a bond with compatriots who are
their natural allies in a fiercely competitive world.
An adequate English-Visayan and Visayan-English dictionary has yet to be
compiled. This is one project for the Cebuano Language and Culture
Program.  The program, as I envision it, has two principal objectives:
(1) to promote, dignify and intellectualize the Cebuano language; and
(2) to revive interest in Cebuano culture. Proficiency in three
languages is not unrealistic. If the Dutch and Scandinavians can shift
with ease from one of several languages to another, so can the
Filipinos. We, too, have a gift for languages, as shown by the OFWs who
learn the languages of their host countries in a few months.
The prevalence of colonial mentality in the age of globalization is the
biggest threat to the survival of Visayan. If the Visayans themselves
prefer to speak English to each other and use Visayan only for trivial
chatter, our language is bound to die. It is therefore imperative to
initiate a renaissance of Visayan culture, and I would like UP Cebu to
take the lead.
We should first cultivate an appreciation for Visayan culture and
encourage the use of our language, not  only for cracking jokes but also
for serious discourse. This is what we mean by dignifying and
intellectualizing the language.
I would be the last to argue that the scientific study of Visayan is
unimportant. What I am saying is that this is secondary. Let us not get
bogged down in this scholarly exercise. The immediate and urgent task,
if I may repeat for emphasis, is to create an audience for Visayan
speech and literature, and to demonstrate that our language is adequate
for serious discourse.
   I must confess that I have a personal stake in this program. If this
vision of a Visayan renaissance will become a reality, it will be a
precious legacy of UP under my administration to the Cebuano speaking
regions of the Visayas and Mindanao. I  hope the Cebuano Language and
Culture Program will do for Visayan what the Sentro ng Wika has done for
the national language.
* Excerpts of the English version of the keynote address at the
launching of the Cebuano Language and Culture Program, UP Cebu, 20
August 2004.


[Non-text portions of this message have been removed]

Kapunongang Bisaya

in the Global Filipino Nation: A Proposal





Ang  Kapunongang Bisaya

   sa Global nga Nasodnong Pilipino: Usa ka Sugyot



              Jose V. Abueva ,  President of Kalayaan College



Ang Kapunongang Bisaya (KB) usa ka sugyot nga asosasyon o confederasyon
alang sa mga Pilipino sa Pilipinas ug sa gawas sa nasod kinsa miila sa
ilang kaugalingon nga sila Bisaya, Sugboanon, o nagasultig-Sugboanon, sa
ilang lingguwistiko, etniko, ug kulturanhong kailhanan (cultural
identity).  Nagkahiusa sila aron bugtawon ang ilang mga katuyoan sa
kumon nga kaayohan sa ilang kulturanhong komunidad ug sa tibuok
katawhang Pilipino. Ang Kapunongang Bisaya sa Manila kon KMB maoy uyok
(nucleus) sa gisugyot nga Kapunongang Bisaya.



Mga Tumong ug Katuyoan (Goals and Objectives)

a) Mapalambo ang panagbuyon ug panaghigala sa mga sakop sa Kapunongan ug
maugmad ang ilang managsamang kulturanhong interes;



(b) Masulong, mapalalom, ug mapakaylap ang Bisaya, Sugboanaon, o
Sugboanong–Bisaya nga kultura, literatura ug arte, lakip na ang
biswal ug dulang arte, ug kasaysayan ug siyensiyang sosyal nga
nakapunting sa ilang mga komunidad.



c) Mapalambo ang pagkamakinasudnon, kahimatngong lungsodnon ug
masalmoton, ug makatabang sa pagpalambo ug paggamit sa Filipino pinaagi
sa paglakip sa mga konsepto ug pulong Sugboanong-Bisaya diha sa
nasodnong pinulongan, ug and pagpalambo sa usa ka nasodnong kultura.



d) Makig-alayon ug makiglambigit sa Bisaya, Sugboanon, o
Sugboanang-Bisaya nga mga asosasyon ug sentro sa reserts ug pagtuon sa
nagkalain-laing dapit sa Pilipinas ug sa gawas sa nasod alang sa
katumanan sa komon nga kulturanhong katuyoan; ug



(e) Makapangalap og mga tinubdan alang sa panginahanglan ug kaliokan sa
Kapunongan pinaagi sa usa ka pundasyon (foundation) nga mosuporta sa
iyang programa sa sosyo-kulltural ug iniskolar nga mga kalihokan.



Ginsakopan (Membership) sa KB ug ang Kinaiya (Nature) sa Pagka-Bisaya,
Sugboanon, o Cebuano-Bisaya.

Isip usa ka etniko, kultural, ug linggwistikong kailhanan, ang Sugboanon
o Sugboanong -Bisaya naglangkob sa katawhan ug probinsiya sa Cebu, ang
sentro ug gigikanan sa kinadak-ang pinulongan ug kultura nga atong
gitin-aw isip Sugboanon, Sugboanong-Bisaya, o Bisaya. Sa kultura ug
pinulognan, ang Sugboanon, Cebuano-Visayan, o Bisaya naglakip sa
katawhan sa Tunga-tungang Kabisay-an: ang mga Sugboanon, Bol-anon,
Negrense (Negros Oriental), Leytenyo (Western Leyte), ug daghang
Mindanawnon, ug ubang Pilipino kinsa nagasultig Cebuano o dayalekto sa
Cebuano-Visayan nga gitawag og Bisaya o Binisaya.



Ang mga llongo, Waray, o Tagalog, ug ubang Pilipino mahimong mopasakop
sa Kapunongang Bisaya kon ilang ilhon ang ilang kaugalingon, isip
dugang, nga Sugboanon o Cebuano-Visayan sa kultura ug lenggwahe. Ang
nagpadagan nga katin-awan o praktikal nga kwalipikasyon mao ang katakos
sa pagsultig Cebuano-Visayan o bisan unsa niining dayalekto, ug usa ka
lalom nga pagtamod sa arte ug kulturang Sugboanon o Cebuano-Visayan.



Rasyonale (Hinungdan) sa Kapunongang Bisaya



Hangtod sa tuig 1970 mas daghang Pilipino ang mosultig Sugboanon or
Cebuano-Visayan ug nagkadaiyang dayalekto niini kaysa kadtong mosultig
Tagalog, and nag-una apan dili lamang bugtong basehan sa Filipino, ang
atong nasodnong pinulongan nga ato pang gitukod. Sukad niadto, mas
nagkadaghang Pilipino na ang nakat-on pagsabot ug pagsultig Filipino o
Tagalog kaysa Cebuano-Visayan, tungod sa pagtudlo niini sa atong mga
eskuylahan ug sa inadlaw-adlaw nga paggamit niini sa radyo, sine, ug
telebisyon. (Dili sama sa Tagalog, nga naay tendensiyang mas purista ug
malalum, ang Filipino mas simple ug mas bukas sa paghulam og mga pulong
gikan sa ubang lengguwaheng Pilipino, lakip na ang mga lengguwaheng
langyaw.) Busa ang Filipino nahimong nag-unang lumadong lingua franca o
kumon nga lengguwahe sa mga Pilipino. Tungod niana, mas nagkadaghang
libro ug publikasyon ang namantala sa Filipino o Tagalog.

Ikomparar sa Filipino ug Tagalog, ang Sugboanon o Cebuano-Visayan
nagpabilin, sa dakong bahin, nga usa ka lengguwaheng sinulti kay sa usa
ka lengguahe nga sinulat o pangliteratura. Ang mga magsusulat ug
magbabalak nga Cebuano-Visayan kulang og mga mantalaang pangliteratura
alang sa ilang kamamugnaon ug kamabungahon. Mas gamay ang mga libro ug
materyal ang mamantala sa Cebuano-Visayan kaysa gikinahanglan aron
mapadayon ug mapalambo kini isip usa ka buhi nga nag-unang lengguwahe.



Ang tukmang tubag sa maong kahimtang sa kultura ug lengguwahe dili ang
pagkadepensibo ug pagsupak sa paggamit ug pagpakaylap sa Filipino , o
ang pagdepensa sa primaryang paggamit sa Ingles sa edukasyon, midya, ug
gobyerno, kondili ang pagkat-on, pagsulti, ug pagsulat sa
Cebuano-Visayan ug pagpasulong sa kultura, arte ug literaturang
Suboanong-Bisaya. Sa atong kahimtang multi-kultural angayan ug
mapuslanon nga bai-ron ug gamiton ang atong lengguahe sa probensya o
rehiyon, ang lengguaheng nasodnon (ang Filipino), ug ang lengguaheng
Inglis alang sa internasyonal nga kumoniksasyon. Bulahan kita nga
ningdaghan ang atong mga paisano nga nakakat-on sa uban pang mga langyaw
nga lengguahe.



Sa panahon sa globalisasyon sa ekonomiya ug kultura, daghang mga
nagalambong nasod (developing countries) ang giliyokan (marginalized) sa
mga lengguwahe ug kultura sa mga industriyalisadong nasod, ilabi na ang
Amerika. Alang sa ilang pagkabuhi ug kaugmaran, ang nag-unang mga
lengguwahe ug kultura sa Pilipinas angay gyong malagsikong gamiton isip
tuburan sa nasodnong kulturang Pilipinhon, ug sa Filipino isip nasodnong
lengguwahe.



Sama sa ubang nag-una ug lumadnong (indigenous) kultura ug lengguwahe sa
nasod, ang Cebuano-Visayan kinahanglan gamiton, amumahon, ug palamboon
uban sa Filipino isip nasodnong lengguwahe, ug Ingles isip lingua franca
sa tibuok kalibotan. Sa maong paagi lamang nga ang atong katilingbang
Pilipino ug nasodnong kultura makapadayon sa ilang bahandianong
kadaiyahan (diversity) o pluralismo sa pagbugtaw sa nasudnong kailhanan,
kahiusahan, ug kaugmaran (national identity, unity and development) .



Ang mga Cebuano-Visavan nga lider, intelektuwal, magsusulat, ug alagad
sa sining angay moabaga sa responsibilidad sa pag-ugmad sa mga
lengguwahe, kultura ug arte nga Cebuano-Visayan, uban sa mga
Suboanong-Bisaya sa tibuok kalibotan.

[English version of the foregoing paragraphs.]



Kapunongang Bisaya is an idea and a proposed confederation of Filipinos
everywhere in the Philippines and abroad who regard themselves as
Bisaya, Sugboanon, or Cebuano-speaking, among others, in their
linguistic, ethnic and cultural identities. It is humbly and
respectfully suggested that we, kitang mga Bisaya, join in doing
something special for the good of our wider Bisaya cultural community
and the Filipino nation as a whole.

Kapunongang Bisaya sa Manila or KBM and kindred groups in the
Philippines may be seen as the nuclei of the proposed confederation that
may be known as Kapunongang Bisaya (KB).



Kapunongang Bisaya (KB) will be both national and global, because
Pilipinas is now a Global Filipino Nation. In addition to some 87
million Filipinos who live here in our homeland, it is roughly estimated
that over eight million Filipino nationals and citizens, including dual
Filipino citizens, live in over 100 countries around the globe. Some of
them are overseas workers; others are immigrants who have settled abroad
more or less permanently. About 3.5 million of them live in the United
States.



Goals and Objectives of Kapunongang Bisaya



(1) To foster a common cultural identity and solidarity among the
members of the Kapunongan confederation;

(2) To advance, enrich and diffuse Bisaya, Sugboanon or Cebuano-Visayan
languages, culture, literature and arts, including the visual and
performing arts, and history and social sciences focused on their
communities;

(3) To promote nationalism, civic consciousness and participation, and
to contribute to the development and use of Filipino by the
incorporation of Cebuano-Visayan concepts and words into the evolving
national language, and to the development of the national culture;

(4) To cooperate and network with Bisaya, Sugboanon or Cebuano-Visayan
associations and research and study centers in various parts of the
Philippines and abroad for the realization of common cultural
objectives; and

(5) To generate the resources for the needs and activities of the
Kapunongan through a foundation that will support its program of
socio-cultural and scholarly activities.



The Nature of Bisaya, Sugboanon or Cebuano-Visayan Filipinos (ang
pagka-Bisaya, Sugboanon, o Cebuano-Visayan

As an ethnic, cultural and linguistic identity, Bisaya, Sugboanon or
Cebuano-Visayan transcends the people and the province  of Cebu, the
heartland of the major languages and cultures that we define as
Sugboanon, Cebuano-Visayan, or Bisaya. Culturally and linguistically,
Bisaya, Sugboanon, or Cebuano-Visayan include the people of Central
Visayas: the Cebuanos, Boholanos, Negrenses (Negros Oriental), Leytenos
(Western Leyte), and many more people in Mindanao, and other Filipinos
who speak Cebuano or dialects of Cebuano-Visayan that are called Bisaya
o Binisaya.



llongos, Waray, Tagalogs, and other Filipinos may become members of
Kapunongang Bisaya if they also identify themselves, among others, as
Bisaya, Sugboanon or Cebuano-Visayan culturally and linguistically.



The practical qualifications for individual membership are: ability to
speak Cebuano-Visayan or any of its dialects, appreciation of Sugboanon
or Cebuano Visayan languages, culture and arts, and the willingness to
join Kapunongang Bisaya. Institutional membership may also be conferred
on relevant associations and educational institutions, as well as
supporting or donor corporations.



Rationale for Kapunongang Bisaya



Kapunongang Bisaya aims to be a meaningful and beneficial association by
serving the cultural interests of the Bisaya, Sugboanons, or
Cebuano-Visayans as a major ethno-linguistic and cultural group in the
country, and by humbly promoting as well the unity and common good of
all Filipinos as a multi-cultural, pluralistic, and global nation.

Specifically, KB wants to make a positive difference in the lives of the
Bisaya, Sugboanon or Cebuano-Visayans wherever they may be, by
contributing to the use, development and propagation of their languages,
culture and arts. As an offshoot of older Cebuano or Visayan
associations in Manila, KB will try to be proactive in ensuring cultural
diversity and pluralism in the Filipino nation's quest for national
unity and progress, an inclusive democracy in a keenly competitive and
globalizing world.



Until about 1975 there were more Filipinos who spoke Bisaya, Sugboanon
or Cebuano-Visayan and its various dialects and closely related
languages in the Visayas and Mindanao, than those who spoke any other
indigenous languages in the country. In particular, since then more
Filipinos have been speaking Tagalog, the major but not the sole basis
of Filipino, our evolving national language. More and more Filipinos
have learned to understand and speak Filipino or Tagalog than
Cebuano-Visayan, because of the teaching and use of Tagalog or Filipino
in our schools and their daily use by radio, cinema and television.
(Unlike Tagalog which tends to be more puristâ and malalum, Filipino
as spoken or written is simpler and more open to borrowing words from
other Philippine languages, including foreign languages.) Thus Filipino
has become the major indigenous lingua franca or common indigenous
language of the Filipinos. Accordingly, more and more books and
publications are published in Filipino or Tagalog.



In comparison with Filipino and Tagalog as languages, Bisaya, Sugboanon
or Cebuano-Visayan has remained largely a spoken language rather than
also a written and literary language. Cebuano-Visayan writers and poets
lack literary magazines and journals as media for their creativity and
productivity. Communication in government, business, education, and the
mass media tend to be dominated by English, Tagalog or Filipino.



Fewer books and materials are published in Cebuano-Visayan than are
needed to sustain and develop it as a living major language of
Filipinos. No radio or television stations project Cebuano-Visayan
languages and culture nationwide. Many if not most educated Sugboanon or
Bisaya-speaking people prefer to speak English than their mother-tongue.
Happily, Bisaya is very much alive on regional radio and in some
tabloids that dominate the print media in Cebu, like Super Balita.



Spoken   Languages of the Philippines
(% OF POPULATION)

Languages

1948

1960

1975

1990

1995

Tagalog

19%

21%

23%

28%

29.29%

Cebuano

25%

24%

24%

24%

21.17%

Ilocano

12%

11%

11%

09%

09.31%

Ilonggo

12%

10%

09%

09%

09.11%

Bicol

08%

07%

06%

05%

05.69%

Waray

06%

05%

04%

04%

03.81%

Pampangan

03%

03%

03%

03%

02.90%

Pangasinan

03%

02%

02%

01%

01.01%

(Thanks to Manuel Faelnar of SOLFED)



The table shows that only Tagalog, the primary basis of Filipino, the
national language that is supposed to be evolving, has increased in the
number of Filipinos who speak it. On the other hand, the Filipinos who
speak each of the other major languages are decreasing in proportion to
those who spoke it in 1948. This has prompted some observers to fear
that these may be dying languages.



The appropriate response to this cultural and linguistic condition is
not to be defensive and resist the use and propagation of Filipino , or
to defend the primary use of English in education, the media and the
government. Positively, what should be done is to learn, speak, write,
and broadcast more in Cebuano-Visayan and to deliberately advance and
diffuse Cebuano-Visayan languages, culture, arts and letters in various
ways.

In our age of globalization of economies and cultures, many developing
countries are under siege by the languages and cultures of the
industrialized countries, especially America. For their survival and
progress, the major languages and cultures of the Philippines such as
Sugboanon or Bisaya, should be more vigorously used, developed and
sustained as the fountainhead of Filipino national culture, and of
Filipino as the national language.



Like other major, indigenous cultures and languages in the country,
Bisaya or Cebuano-Visayan needs to be used, nurtured and developed along
with Filipino as the national language, and with English as the global
lingua franca. Only thus can our Filipino society and national culture
sustain their rich diversity or pluralism in the pursuit of our national
identity, unity and progress.



Filipinos abroad who identify themselves as also Bisaya or
Cebuano-Visayan should be enabled to nurture their linguistic and
cultural roots. One of the ways is to encourage younger generations of
Filipinos abroad to spend some quality time visiting the homeland and
studying in homeland schools and colleges. In our global village and
highly mobile lives, the continuing challenge of learning and nurturing
the mother tongue and culture is formidable but not impossible to meet,
at least part of the way.



[My own family might be a case study of the Filipino family in our
highly mobile and globalizing world. The son of a Boholano father and a
Cebuano mother, I was born in Cebu and grew up until age 21 in Bohol and
Cebu. Because I migrated to Metro Manila in 1949, after two years at
Cebu College, U.P., I have now lived much longer in Metro Manila than in
the Visayas, including 18 years abroad (as a graduate student for about
three years, and for 15 years as an OFW in the U.S., Japan, Nepal, and
Thailand). My wife was born in Surigao and grew up in Manila. Of all
four English-Tagalog speaking children, only one learned Bisaya because
she happened to study at Silliman  University in her junior and senior
high school. Our three other children never learned Bisaya. But all four
learned Japanese after studying three to seven years in Tokyo. They have
spent more years studying and now working abroad (one in Princeton, New
Jersey, another in London, and the third in Singapore); two of them are
American citizens. None of our five apos speak Bisaya. Two of them are
also American citizens. But, at least, all the children and apos
understand and can speak some Tagalog.]



Dr. Ernesto Pernia has observed that widespread poverty and
underdevelopment of the Philippines relative to her more progressive
neighbors in Asia affects the status and reputation of the Philippines
vis-à-vis those countries.  In a similar way, the prestige of Bisaya
as a language and culture is affected by the development of the
Visayan-speaking regions compared to the more progressive regions, for
example the Tagalog-speaking regions in Luzon.



Some Activities in Pursuit of the Goals and Objectives of Kapunongang
Bisaya

It is proposed that Kapunongang Bisaya undertake social, cultural, civic
and nationalistic activities for the benefit not only of its members but
also of all Sugboanons or Cebuano-Visayans (mga Bisaya), and Sugboanon
culture, arts and language, and the national culture, arts and language.
Examples of possible KB activities may be the following:

1. Advocate and help ensure the teaching of Bisaya or Cebuano-Visayan as
the medium of instruction in the primary school in the places where
these are the mother tongue of the people. Unless the mother tongue is
taught in the early years of schooling, it will slowly die. And it will
be more difficult to learn science and mathematics and a foreign
language like English.

2. Advocate and help ensure the use of Bisaya or Cebuano-Visayan as one
of the official languages in the places where these are the mother
tongue. To exclude the mother tongue as an official language in
governance marginalizes the people who mostly use it. This is
undemocratic, unjust and inhumane.

3. Support a high level, Bisaya or Cebuano-Visayan literary and art
magazine as the venue for writers, essayists, poets, artists,
journalists, and scholars writing mainly in Cebuano-Visayan.

4. Sponsor presentations of Bisaya or Cebuano-Visayan culture and arts:
such as orchestral music, song festivals, drama/plays, poetry-reading,
art exhibitions, etc.

5. Provide grants for literary writing, for musical composition, and for
historical, social and biographical research in the Cebuano-Visayan
medium by Cebuano-Visayan writers, musicians and scholars.

6. Sponsor workshops for creative writing by young Cebuano-Visayan
writers.

7. Sponsor workshops for musical composition by young Cebuano-Visayans.

8. Sponsor literary and musical competitions and giving awards to the
winners.

9. Sponsor linguistic workshops for the development and use of
Cebuano-Visayan and its contribution to the enrichment and use of
Filipino, the national language.

10. Promote presentations of Cebuano-Visayan music, songs, poetry,
drama/ films on radio, television, and in schools and public places, as
well as the playing of Cebuano music and songs in plazas, shopping
centers and restaurants.

11. Promote the establishment of a national radio station and a national
television broadcasting nationwide mainly in Cebuano-Visayan and in
Filipino, in order to disseminate the Cebuano-Visayan languages and
culture and to enhance the multi- cultural and multi-linguistic nature
of Filipino culture and civilization. Government radio and television
may also be encouraged to broadcast not only in English and Filipino but
also in Bisaya and other major regional languages.

12. Cooperate with and support other Cebuano-Visayan centers and
organizations in promoting and advancing Sugboanon or Cebuano-Visayan
culture and the arts and the Cebuano-Visayan language (Sugboanon o
Binisaya). On this score, two centers readily come to mind: the Cebuano
Studies Center at the University of San Carlos and the Central Visayas
Study Center at Cebu College, U.P. Two linguistic-cultural organizations
are also noteworthy: Save Our Languages Federalism or SOLFED, and
Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago or DILA.

13. And, possibly, unite with other cultural groups based outside Metro
Manila to establish a Filipino inter-cultural center that can also work
in collaboration with the National Commission for Culture and the Arts
(NCCA).



Concluding Note

To conclude, we seek your comments and suggestions on the next steps we
should take towards forming Kapunongang Bisaya. After we have done
further homework on the proposal and obtained the consent of a larger
group of initiators, we can make it a formal confederation. An immediate
task for us is to make an inventory of organizations and educational
institutions actively promoting Bisaya languages, culture and arts.
Cyberspace will be a boon in communicating our ideas and making linkages
for Kapunongang Bisaya. At the same time, we should generate the
resources we need to support our various activities.



It is good to know that it took a few decades before the National
Federation of Filipino Associations in America (NaFFAA) was formed by
Alex Exclamado and Loida Nicolas Lewis. But now it is a vital,
synergistic federation linking up Filipino associations in several
countries. The Global Filipino Forum, led by Victor Barrios and Lito
Gutierrez, is also actively promoting the interests of overseas
Filipinos as Filipino nationals and citizens, or dual citizens, in the
emerging Global Filipino Nation. At the same time overseas Filipinos are
serving the motherland in various ways beyond sending their regular
remittances that contribute substantially to the national economy. I had
the benefit of participating in the conferences of NaFFAA and the Global
Filipino Forum in Honolulu in September 2006, where I realized the
contagious commitment and energy of overseas members of our Global
Filipino Nation.



Eventually, we hope that Cebuano-Visavan-speaking leaders,
intellectuals, writers, and artists can join Kapunongang Bisaya and help
in actively promoting the advancement of Bisaya or Cebuano-Visavan
languages, culture and the arts in cooperation with Cebuano-Visayans
everywhere in our Global Filipino Nation.



If we can fulfill the dream of a Federal Republic of the Philippines, we
can hope some day to have a renaissance of all the major regional
languages and cultures even as we fully evolve our own national language
enriched by those languages. Already, countless members of our Global
Filipino Nation speak scores of foreign languages they have learned as
migrant workers and residents abroad. They have also learned alternative
ways of life and patterns of governance that can be adapted to improve
our country and the quality of our people's lives, and especially of our
many poor and powerless kababayan.

We Filipinos in the homeland or in diaspora, with many happy and sad
stories to share with one another, can all help in building the
motherland and the multi-lingual and multi-cultural Global Filipino
Nation of our emerging visions for ourselves and our children.

Our mother tongues and local cultures, interacting with our national and
foreign languages, cultures and religions, will shape our own unique
national identity as Filipinos and enhance the meaning of our lives in a
changing and challenging world prone to conflict and domination.

____________ _________ __

Note. I wrote my first draft on the idea of Kapunongang Bisaya in March,
1999. Based on it and our experience since then, I have written this
paper for this Symposium on Cebuano Heritage and Culture as part of
Dalit Bisaya, the Cebu Cultural Festival held at the University of San
Carlos on December 1-3, 2006.



[Non-text portions of this message have been removed]

PINOY  SIGNS

Posted outside a house in Jaro,  Iloilo  :
HOURSE  FOR RENT, FULLY FURNACED
(Boy, it must really be hot in  there.)

On a glass window of a photography shop in  Cabanatuan :
WE  SHOOT YOU WHILE YOU WAIT

    Posted at a construction  site in Mandaluyong:
BAWAL  OMEHI DITO, ANG MAHULI, BOG-BOG!

On the fence of a makeshift  parking lot in Pasay :
PARKING  PEE: P10

Printed on a streamer in front of  a gym in Lucena City :
We  Almost  Have Complete Set of Gym Equipments
(Now, how's that for truth in  advertising?)

In a supermarket in Baguio  :
FRESH  FROZEN CHICKEN SOLD HERE

   Outside a flower shop along  Avenida Rizal:
WE  SELL ARTIFICIAL  FRESH  FLOWERS

    In a bowling center in  Congressional:
PARKING  FOR COSTUMERS  ONLY

In a restaurant in Cebu  :
WE  HAB  SOP-DRINK  IN CAN AN  IN BATOL

   On the glass wall of an  eatery in Panay Avenue near National Bookstore
(but this was a long time  ago):
WANTED:  WAITER, CASHIER, WASHIER

    In San Andres, Manila  :
NO  URINATION ON THE OVER  WALLS

In a classified ads  section:
WANTED  SALESLADY, 20-25 YEARS OLD, PROBABLY  SINGLE

Outside a sari-sari store in front  of Green Valley in Baguio :
NO  CRIDET

In a building in  Cubao:
NONE  ID, NOTHING  ENTRY

Outside a videoke bar in  Pampanga:
WE  MAKE MODERN  ANTIQUE FURNITURE

The name of a laundry shop in Bo.  Kapitolyo in Pasig :
CINNAVON

On the gate of a house in  Tarlac:
COLD  ICED  BUKO 4 SALE

Posted outside a beauty shop in  Laguna:
WE  ALSO DO FULL BODY MESSAGE

In Tiaong, Quezon:
ROAN'S  CONTRACTION  SUPPLIES

Outside a shoe store in  Pangasinan:
WE  SELL IMPORTED ROBBER  SHOES

In a restaurant in Baguio  :
WANTED:  BOY WAITRESS

Names of  Philippine business establishments
If  you still speak some Filipinos, you might enjoy the humor;
otherwise, pass it on  to your Filipino-speaking friends. The humor gets
lost in the translation…

Bread  Pitt is a a  bakery.

Maruya  Carey is a a  fast-food place selling turon  and maruya  in
Greenbelt ,  Makati

Caintacky  Fried Chicken is a an  eatery in Cainta,  Rizal.

Mang  Donald's is a a burger  joint at the Naga City plaza.

Candies  Be Love? Can anything  be sweeter than this?

Doris  Day and Night is a a  24-hour eatery.

Babalik  Karinderia is  obvious.

Holland  Hopia is   owned by Mr. Ho.
and next-door  neighbor Poland  Hopia is   owned by Mr. Po. in Chinatown

Miki  Mao is a a noodle  house.

Tapsi  Turbi is a a tapa  house.

Cleopata's  is a a  manukan  and bakahan.

Goto  Heaven is  obvious.

The  Fried of Marikina is a a fried  chicken house.

Wrap  and Roll is a a lumpia  outlet at the Quad, Makati .

Pansit  ng taga-Malaboni is a a  panciteria on Boni Avenue ,
Mandaluyong.

Side-saki is a a side  street eatery beside Mandarin Oriental in Makati
.

Let's  Goat-Together is a  kambingan-cum-beer garden.

Meating  Place is a a meat  shop.

Meatropolis is a another  meat shop.

Isda  best,
Pusit  to the limit,
and Hipon  coming back
are entrees on  the menu of a seafood restaurant.

Cinna  Von is a  laundromat.

Pier  Carding is a a  tailoring shop in Pier, Manila  .
The  Way We Wear is a  boutique.

Curl  Up and Dye is a a beauty  salon.

Goldilooks is a barber  shop.

Bote  Nga Sa 'Yo is a used  bottle shop.

Goldirocks is a gravel  and sand shop.

Fernando Pe's  Box Office Hits is a video  rental shop in Palawan .

Leon  King is a Video  Rental in Las Piñas.

Memory  Drug is a clone of  Mercury Drug.

Petal  Attraction is a flower  shop near UP Diliman.

Susan's  Roses  is a flower  shop, but of course!

Maid  to Order is a  maid-placement agency.

Singalong  Sing-along is a karaoke  bar in Singalong (where else?).

Signs seen on  jeepneys:
A commuter is  a jeepsetter
Pull  string to stop  driver.
God  knows Hudas  not pay.
Don't  get close to me, get close to God.


[Non-text portions of this message have been removed]

Dear Cebuano enthusiasts,

After our consultations at Marco Resort last week, we've decided to open
a Cebuano Learning Center in Cagayan de Oro in late July or early
August.

We will be conducting another consultation at Marco Resort, from 2 to
4pm Saturday next week, June 16th,  to present our offerings and your
options. We will then accept reservations &/or enroll learners for group
tutorial in situ (e.g., in CDO), distance or online learning, and for
the intensive course programs for the July/early August opening.

We invite those interested in learning Cebuano to attend this
consultation. In addition, we request those who are coming to forward
soonest their names and  contact numbers via email to:

jaguar@...;  or,
jaguar743@...

OR text to Mobile # +639175300057 or +639175300058.

Bookings will be on a first-come-first-served basis.


Thank you very much.



Jessie Grace U Rubrico, PhD
www.languagelinks.org <http://www.languagelinks.org/>
Philippine languages to the world!



[Non-text portions of this message have been removed]

Cross-posting this instructive email.


-jessie


-----------------------------


Hi Lito,

Here are my comments (in blue) as requested:

Jessie Grace U. Rubrico, PhD
www.languagelinks.org
Philippine languages to the world!


> --- In sebuano_link@yahoogroups.com, manuel faelnar manuelfaelnar@
> wrote:
>
> Cebuano diectics have been characterized of having tense inflections.
> (I think Wolff and Yap).

TABLE   1

1

2

3

4



      past

   present

      future

      motion

   here   (near me)

   diri

   dia

   ari

   ngari

   here   (near you and me)

   dinhi

   nia

   anhi

   nganhi

   there   (near you)

   dinha

   naa

   anha

   nganha

   there   (far)

   didto

   tua

   adto

   ngadto



Firstly, granting the above is correct (e.g., diectics are inflected for
tense), we are faced with some questions:

1.      Are 1, 2, 3, and 4 in the grid mutually exclusive, (e.g., words
in column 1 cannot coexist in a clause with words in any of the other
columns)?

2.      If #1 is correct, how will you account for the following
clauses:

§   Anhi dinhi –come here

§   Anha dinha – go there

§   Adto didto – go there (yonder)



Would you say that future (anhi) and past (diri) coexist in the same
distribution? Isn't that ungrammatical?


Secondly, how do you differentiate in terms of inflection the following?

               §   anhi diri/ari diri (come here) vs. ngari (come here)





Similarly, how do you account for the following phrases?



1.      Nia dinhi –    here   :     Nia dinhi ang pagkaon (The food
is here)

2.      Naa dinha – there : Naa dinha ang kwarta (The money is
there)

3.      Tua didto –  there yonder : Tua didto ang awto (The car is
yonder)



We can clarify matters when we employ slot substitution in the clause:

§         Nia dinhi –Nia sa kwarto (here in the room)

§         Naa dinha –Naa sa lamisa (there on the table)

§         Tua didto – Tua sa merkado (there in the market)



Thus we see, that Column 1 of Table 1 are adverbs (of location)
-locatives as pointed out in Table 2.

But something is amiss in Planned and Progressive columns of Table 2.
What is Planned? Contemplated action? And what is Progressive? Ongoing
action? How do we use ari, anhi, anha, adto in the context of Planned
action? We need to affix to them the corresponding verbal affix. In
which case, the forms are no longer retained. Ngari, anhi (dinhi), and
nganhi (come here) are in the imperative form  rather than the
progressive.



My personal usage of it contradicts these findings.  These should have
been.

   TABLE   2

   Locative

      Existential

      Planned

      Progressive

   here   (near me)

   diri

   dia

   ari

   ngari

   here   (near you and me)

   dinhi

   nia

   anhi

   nganhi

   there   (near you)

   dinha

   naa

   anha

   nganha

   there   (far)

   didto

   tua

   adto

   ngadto


>
> The rhyming is just an agreement with reference to speakers point of
> view. "anha didto" or "ando dinha" are confusing since it violates the
> distinction between nearness and farness of the demonstrative
pronouns.
>
>  I hope Prof. Rubrico would weigh in on this.

My analysis can be summarized as follows:

1.      Colums 1 and 2 are adverbs of location/locatives. They answer
the question "Asa?" ("Where?")

§         Asa ang inyong balay? Tua sa Cagayan de Oro.

§         Asa ang pagkaon? Tua sa mga bisita.

§         Asa ang kwarta? Naa kang Nena; Naa sa tokador

§         Asa ang libro? Nia ra!; Nia (ka)nako.

§         Asa ang miting/tigom? –Dinhi

§         Asa ko kini ibutang? –Dinha lang sa lamisa

§         Asa paingon ang mga bata? –Didto



2.      Column 3 can be verbs in the imperative: Adto sa merkado; Anha
sa kusina; Anhi/Ari dinhi.

3.      Column 4:  Although ngari and its variable nganhi (come here),
anhi (dinhi), may be regarded as imperative forms, they,  like ngadto,
may be classified as adverbs as in the phrase ngadto-nganhi (to and
fro); nganha lang (just there).



Re Chris's question:

>> But is there a difference between saying "dia diri" and just plain
"diri?" <<

Yes, there is: dia diri (it's here); diri (here)



I  hope the explanation above  gives light to this grammatical issue.


For the propagation of the Cebuano language,



Jessie Grace U. Rubrico, PhD
www.languagelinks.org
Philippine languages to the world!I  hope the explanation above  gives
light to this grammatical issue.






[Non-text portions of this message have been removed]

Alang sa mga Bisaya niining grupoha:

Unsay inyong ikasulti niini nga posting gikan sa usa ka egroup sa mga
expat sa Cagayan de Oro? Gibalusan ko na kini. Apan kung duna kamoy
panahon, mas maayo sab tingali nga inyong tubagon kining langyaw nga
walay hanaw aron iyang masabtan nga ang Cebuano ug ang mga Bisaya dili
lamang mga OFW domestic helpers.  Makita ang iyang email sa ubos.
Gilakip ko usab dinhi ang akong balos kaniya.
Posted by: "Mike Farrell" firstsgtmike@...
<http://us.f545.mail.yahoo.com/ym/Compose?To=firstsgtmike@hotmail.com&Su\
bj=%20Re%3A%20Cebuano%20Consultations%202%20in%20Cagayan%20de%20Oro>
<http://profiles.yahoo.com/firstsgtmike>   Fri Jun 8, 2007 11:15 am
(PST)
Please add my comments to your list of references.

How many people worldwide consider their inability to speak Cebuano as a
hinderance to their success? (Reference peasnats in India who could have
been successful if only they were able to speak Cebuano.)

At the major universities in the Philippines, how many rely on a
knowledge
of Cebuano? (Other than English and Tagalog, what dlialects are required
in
Manila Universities?

Please name the NATIONAL radio and TV commentators that feature Cebuano
ontheir radio and TV programs.

From my experience, Cebuano is the language of OFW housekeepers.

I've provided three opportunities for you to prove me wrong. Answer the
questions.

Mike Farrell
Cagayan de Oro



______________________________________________


My reply:



Dear Mike,


Thank you for your input. I respect your viewpoint on learning Cebuano.
Not everybody finds a need for it. But considering the many enrolees of
our distance learning courses worldwide since 1997, I say there are some
who are interested in learning the language, nonetheless.


To answer your questions:


     1. I don't have the statistics      on my fingertips, so I
won't even attempt to cite instances of the      inability to speak
Cebuano as a hindrance to success. I can only say that      companies
abroad pay our company thousands of dollars to have their texts
translated from English to Cebuano and so do prestigious language
schools      abroad to have their pedagogical modules developed.    In
addition, language testing center resources abroad contract us to
develop      language proficiency testing  for them in the different
levels of      proficiency in the four aspects of Cebuano language
learning.

     1. At the University of the Philippines      a lot of graduate
students choose Cebuano as their language of research. A      lot of
undergraduates also take  Cebuano courses so that they can      interact
with their Cebuano friends who prefer to use their native tongue      in
their conversations. I teach the Cebuano language at the UP Diliman
from time to time. And I am the Cebuano Language Proficiency Examiner of
the University.

        3.  If you listen to all radio stations in Metro Manila, you'd
discover that there are AM stations which air Cebuano broadcast
regularly. We
              used to listen to them when we did not travel so much, but
not anymore.



     1. Re your comment: "From my      experience, Cebuano is the
language of OFW housekeepers."

              It is sad that you judge Cebuano speakers from the little
circle you've known. Perhaps, these housekeepers are the only
Cebuano
              speakers  you've met. Not counting your Cebuano-speaking
wives or partners, of course.

              You haven't met Francisco Nimenzo, the former President
of the University of the Philippines who makes it a point to speak
Cebuano in
              gatherings of predominantly Cebuano crowd.

              You haven't heard the President of the Philippines,
Gloria Macapagal Arroyo speaking Cebuano to crowds in Cebu City,
Cagayan de Oro
              City, Davao City,and in other Cebuano-speaking cities.

              You haven't heard former National Treasurer Leonor
Magtulis Briones advising the UP faculty during its assembly that she
would be
              speaking in the national language and go on  to speak some
Cebuano lines.

              You haven't heard Jesselito Baring, Rotarian Governor in
Cebu, using Cebuano in their Rotary meetings.


              Them and a lot more you haven't heard and met prove that
Cebuano is not just "the language of the OFW housekeepers."

              On the flipside, we have met several Cebuano domestics
abroad who speak very good English, but that is beside the point.

Thank you for your time and for the chance of proving you wrong.



All the best,


Jessie Grace U. Rubrico, PhD
www.languagelinks.org <http://www.languagelinks.org/>
Philippine languages to the world!



[Non-text portions of this message have been removed]

Unsay inyong ikasulti labot niini nga pahayag? Mouyon ba kamo nga
binisaya ang gamiton sa pagtudlo sa atong mga tinun-an?

------------------------------------


Nemenzo endorses Visayan as medium of instruction

The Freeman 08/21/2005
http://www.philstar.com/philstar/Freeman200508211801.htm
<http://www.philstar.com/philstar/Freeman200508211801.htm>


Former University of the Philippines president Francisco Nemenzo
stressed the need to promote and employ the native language or the
Visayan dialect as an effective tool in teaching.

In his inspirational message during the recognition ceremony of the Ten
Outstanding Cebuano Award at the Sacred Heart Center last night, Nemenzo
said abstract concepts, specifically in the field of Mathematics and
Science, are best explained in the native language, perceiving this to
be the reason why our neighboring countries like Singapore, Japan, Hong
Kong, and Korea are one of the most economically progressive countries
in the world.

"A good mathematician should know the logic in using the formula and
this is where the use of native language is effective," Nemenzo said.

According to him, the use of English language in teaching Mathematics
and Science is a "waste of time."

"Proficiency in English is mistaken as knowledge. It is mistaken for
intelligence. And I think that causes a big drawback to our education,"
Nemenzo said.

He cited the special education given by the Trends in International
Mathematics and Science Study once every four years to 45 countries
around the world where the recent results showed that Philippines ranked
43rd, indicating how poorly the Filipino students have fared in
mathematics and science subjects compared to their Asian contemporaries
who hardly speak good English at all.

Nemenzo discourages the common practice where one easily speaks of
English language to rise in the social ladder but forgetting of the
native tongue in the process.

"Daghan tawo nga di na ganahan magbinisaya and this is a sign of a dying
language. We should endeavor to intellectualize our native language as
an effective medium for discourse," he said.

In relation to this, he is asking for support on the plan to create Cebu
Language and Cultural Center in the University of the Philippines to
promote the usage not only of international language (English) and
national language (Tagalog) but also of the native language, such as the
Visayan dialect.

Nemenzo, who served as president of UP for 42 uninterrupted years, is
one of those given recognition by Catholic radio station dyRF as one of
the outstanding Cebuanos for 2004 for his significant contributions in
the field of education.

The six other TOCA recipients who have excelled in their respective
endeavors are Justice Alfredo Marigomen (judiciary), Brig. Gen. Antonio
Seville (government service), Cebu Chamber of Commerce and Industry
president Robert Go (management), Archt. Jose Mabugat (community
service), Mandaue City Councilor Carlo Fortuna (public service), and
Jaime Vistar (enterpreneurship).

Unlike in the past five years, TOCA only has seven recipients this year.
There are no awardees in the field of engineering, medicine, and
accountancy. - Cristina C. Birondo.



[Non-text portions of this message have been removed]

NING TINGPAMULAK SA KAHIMATNGON
Jose Lebumfacil Tomarong
1979


Ning tingpamulak sa kahimatngon
Nangatagak ang nagkuma nga mga amorsiko
Sa sidsid sa karaan kong damgo
(Gibilin ko sila diha sa tuyhakaw  sa kalimot!)

Ning tingpamulak sa kahimatngon
Ang lunhaw kong mga lakang
Gibuhi sa yamog sa kabuntagon,
Ug sudlon ko na ang lawak nga haw-ang

Sa hiwi nga mga salamin ug manambo¡
Moubay king mga mata sa Adlaw nga mopandong
Sa nagahangad nga mga dahon
Aron ang taknaan duphan sa Matuod ng Pahiyom

Sa Katunhayan!


Source: Panulaang Cebuano, Manila: Ateneo
de Manila University Press, 1993.


[Non-text portions of this message have been removed]

ako nalipay sa imong mga tudling, matuod gayud mga gimahal mo ang
dilang natawhan.ako nangaliyopo nga ikaw ni bathala buboan sa grasya
nga imong gikinahanglan. luyo sa pagpangyamhid ning mga bag-ong
sulbong nga mga kaliwatan, ikaw nagpadayon sa paghigugma sa pulong
nga matahom. o igsoon ko pagkatakos mo daygon kay sa atong polong
ikaw mapagarbuhon. padayon kita sa gihapon bisan pagtalikdan sa bag-
ong orog ug panahon. kay tan-awa bitaw ang pulong filipino kanhi
ABAKADA ang basa karon ABCD pagkamakasubo nga palandungon banyagang
pulong kanato misulong, aron sa umaabot nga panahon gun-obon atong
hinigugmang pulong. higala namatikdan mo ba bisan bisaya natagalog
na. ay kon moadto ka sa bohol ijaija iayiya na, ang sija sila na.
wala ko magmaldisyon sa laing pulong kay bisaya man gihapon kana.
pero ako lamng nga tinguha namathan nga sinultihan maoy atong
ibandila dili ang dilang banyaga, daghang salamat.

--- In mga_bisaya@yahoogroups.com, "jaguar743" <jaguar743@...> wrote:
>
> Aniay mga linya nga gitagik sa pagpadayag sa pagmahal sa dilang
> binisaya. Dili man ako magbabalak, busa pasensyahi lang ninyo.
> Kon duna kamoy ikatampo, palihug ipost.
>
> _______________________________________________________
>
>
> dilang binisaya,
> dilang gipangga;
> dilang natawhan,
> dilang panalipdan.
>
> dili pasagdan,
> dili kamlimtan
> bisag asa ipadpad
> sa kalibotan.
>
> dilang binisaya
> dili mawala
> kon tanang bisaya
> maninguha;
>
> sa tanang okasyon
> paningkamotang gamiton,
> sa tanang panahon
> gamitong mapagarbohon.
>
> kon gamiton kanunay
> sa pagkukabildohay--
> mapubliko, mabalay,
> dili gayod kini mamatay.
>
> busa bisan asa kita—
> sa yutang bisaya, o sa manila
> o sa ubang mga yuta-
> gamiton ang dilang gimutya;
>
> sa mga garay igambalay,
> sa mga opinyon itulay;
> sa mga sugilanon isaysay,
> gamiton sa pag-istoryahay.
>
> ayaw kahadloki
> nga sa uban patyon kini;
> kay kini dili posibli
> kon mga bisaya magkugi.
>
> itudlo sa atong mga bata,
> ang kulturang bisaya
> pinaagi sa dila
> nga atong gipangga.
>
> -jessie grace u rubrico
>

salamat sa imong pagdasig. ako nagtuo nga kung ang tanan mga bisaya maninguha sa
paggamit sa dila natong namat-an ug nadak-an, nan dili gayud kini mamatay bisan
unsa pay buhaton sa kagamhanan.

jmbernales <jmbernales@...> wrote:                                  ako
nalipay sa imong mga tudling, matuod gayud mga gimahal mo ang
  dilang natawhan.ako nangaliyopo nga ikaw ni bathala buboan sa grasya
  nga imong gikinahanglan. luyo sa pagpangyamhid ning mga bag-ong
  sulbong nga mga kaliwatan, ikaw nagpadayon sa paghigugma sa pulong
  nga matahom. o igsoon ko pagkatakos mo daygon kay sa atong polong
  ikaw mapagarbuhon. padayon kita sa gihapon bisan pagtalikdan sa bag-
  ong orog ug panahon. kay tan-awa bitaw ang pulong filipino kanhi
  ABAKADA ang basa karon ABCD pagkamakasubo nga palandungon banyagang
  pulong kanato misulong, aron sa umaabot nga panahon gun-obon atong
  hinigugmang pulong. higala namatikdan mo ba bisan bisaya natagalog
  na. ay kon moadto ka sa bohol ijaija iayiya na, ang sija sila na.
  wala ko magmaldisyon sa laing pulong kay bisaya man gihapon kana.
  pero ako lamng nga tinguha namathan nga sinultihan maoy atong
  ibandila dili ang dilang banyaga, daghang salamat.

  --- In mga_bisaya@yahoogroups.com, "jaguar743" <jaguar743@...> wrote:
  >
  > Aniay mga linya nga gitagik sa pagpadayag sa pagmahal sa dilang
  > binisaya. Dili man ako magbabalak, busa pasensyahi lang ninyo.
  > Kon duna kamoy ikatampo, palihug ipost.
  >
  > _______________________________________________________
  >
  >
  > dilang binisaya,
  > dilang gipangga;
  > dilang natawhan,
  > dilang panalipdan.
  >
  > dili pasagdan,
  > dili kamlimtan
  > bisag asa ipadpad
  > sa kalibotan.
  >
  > dilang binisaya
  > dili mawala
  > kon tanang bisaya
  > maninguha;
  >
  > sa tanang okasyon
  > paningkamotang gamiton,
  > sa tanang panahon
  > gamitong mapagarbohon.
  >
  > kon gamiton kanunay
  > sa pagkukabildohay--
  > mapubliko, mabalay,
  > dili gayod kini mamatay.
  >
  > busa bisan asa kita—
  > sa yutang bisaya, o sa manila
  > o sa ubang mga yuta-
  > gamiton ang dilang gimutya;
  >
  > sa mga garay igambalay,
  > sa mga opinyon itulay;
  > sa mga sugilanon isaysay,
  > gamiton sa pag-istoryahay.
  >
  > ayaw kahadloki
  > nga sa uban patyon kini;
  > kay kini dili posibli
  > kon mga bisaya magkugi.
  >
  > itudlo sa atong mga bata,
  > ang kulturang bisaya
  > pinaagi sa dila
  > nga atong gipangga.
  >
  > -jessie grace u rubrico
  >






Jessie Grace U Rubrico, PhD
   www.languagelinks.org
   Philippine languages to the world!



[Non-text portions of this message have been removed]

BISAYA KANG DAKU KON....

1. You feel insulted when a non-Bisdak ridicules someone by saying
"Bisaya", but it's okay if another   Bisdak uses it to another Bisdak,
as in "ah, Bisayaa sab oy!"

2. You feel proud when Matud Nila is sung and you sing along with it
bisan dili nimo memorize.

3. Hibal-an nimo kung unsa ang "habal-habal" bisan wala pa ka kasakay
niani.

4. Common usages kung ga-tinagalog: the use of "kuwan" as interjection,
ang superlative nga pirmi gamiton mao ang "masyado", i.e.,  maingay
masyado, sobra masyado, bilisan mo masyado (read: paspasi lagi)  adunay
tendency nga pulihan lang ang "o" or "a" og "i", i.e., ang atop - atip,
ang kan-on -kan-in, ang sud-an into sud-in. . .   5. You know what
"itlog mo 'noy orange" means.   6. You know that the karaang "bayle"
aron mahimong modern gipulihan na og "disco" (discoral).

7. Aduna kay hibaw-an nga at least usa ka kanta ni Yoyoy Villame or Max
Surban bisan sa tono lang.

8. You can use varied terms of endearment for friends and relatives like
bay, parts, paparts, migo, parekoy, pareng, choy, higala, kid, gaw,
gaweks, manoy, nong, inse, ditse, iyo, iya, palangga, pangga, gang.

9. You call someone "Inday" and/or "Dodong" as a term of affection and
hate it when other non-Bisdaks use the term as if its a title given for
a househelp.

10. You know what "maninghag" is?

11. You know Vino Kulafu and Fighter Wine...sometimes you even know
their jingles!

12. Instead of Stork, you chose Snowbear or you buy Timbura when you
mean Corniks.

13. You're familiar with the brand Loalde in clothing.

14. You crave for inun-unan, paklay, ginamay, halang-halang, kinilaw,
ginamos, buwad, binignit,, sikwate paresan sa puto maya.

15. Esteban Escudero and Golyat are folk heroes.

16. "Handumanan sa Usa Ka Awit" is closer to your heart than "Maalaala
Mo Kaya" TV show.

17. At ...pag-nagulat- nabigla ang mga Bisdak ang biglang sigaw ay "ay
bilat" o kaya "ay otin sa kabayo"

18. SUTUKIL is as common as TAPSILOG; in fact you know that SUTUKIL came
first.

19. Your common pulutan for tuba drinking is "TARGET" - asin nga
targeton lang nimo sa imong tudlo.

20. You have at least once in your lifetime experienced "Ang Mysterio sa
Paglawig sa Barko Padulong Manila", a phenomenon that when the boat  is
approaching Manila, everybody around you suddenly becomes Tagalog
speaking nga adtong miaging adlaw lang pwerting Bisaya pa ninyo!

21. You whisper Bisaya to a fellow Bisdak in the midst of a Tagalog
crowd ...and he replies loudly to you in Tagalog!

22. The first question you ask when you found out that someone is
Bisdak, "taga-asa man diay ka?"

23. You usually use the warning phrase "Hala Ka"!

24. You know the meaning and proper usages of the following (irreverent)
words/phrases: pesteng yawa, usapa na, pastilan, lat-inanag, butalo, way
kurat, hastang, puslan man, buing, kuwangol, libod-suroy, ligas-paka,
way kuha, ka-ubo, kolera, burikat, duha singko, balang, palag, wa ka
kyapi?, ok pas olrayt, haybol, ang pahak!, jer-jer, way blema, pagarpar,
giro, kalandrakas, ambot sa langaw pilay idad sa ok-ok, bugnawg simod,
bagdok, gi-atay!, gi-ahak, gibangkong, tibak (tiguwang bakla), NPA
(nawong puros agtang), tira pasagad, basin diay pilay pad sa ungoy,
banat kay awaaw, mat-an pas pinya, ngitngit pas alkitran, tak-om pas
tuway, malalim mo na!, sus!

25. Sigurado ko nga naa pa kay ikadugang ani: miembro ka sa GKK no?
"gagmayng ki-at ki-at", LKK (Looy Kaayo Ka), bayntchenge (.25), sewewen
(.50), wesiwesi (P1), eskina lang noy, pamokong, bahala na'g ligsan
basta in-shirt, ug ering-ering DUHA!

Sa mga lugar, kahibalo ka asa ang Larsian, Bukid, Boulevard, Sammy's, ka
Monette, kandingan, Sutukil, Duawon, original Ngo Hiong (kadtong  orange
nga plato nga puwerting ka mantikaon).




[Non-text portions of this message have been removed]