21. YüzyIl Türkiye Enstitüsü Başkanı Prof. Ümit Özdağ, son olarak Kenan Evren’in açıklamalarının ardından doruğa tırmanan tartışmalarla Türkiye’nin uçurumun kenarına getirildiğini vurguladı. Özdağ, “Üniter devlette, merkez yönetimi esastır” dedi

Türkiye uçurumun kenarına itiliyor
Yerel yönetimlerin etkinliğinin artırılmasına karşı çıkan Prof Dr. Özdağ “Türkiye hem ulusal hem de üniter devlet yapısı üzerine kurulmuştur. Üniter devlette, merkez yönetimi esastır” dedi

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ümit Özdağ, son günlerde gündeme getirilen, üzerinde ciddi tartışmaların yapıldığı merkezi yönetim ve yerinden yönetim biçimlerini değerlendirdi. Yerinde yönetimlerin ulusal kimliğe sahip olmayan yapılar olduğunu belirten Özdağ, “Bu sistemde eyalet, kanton ve benzeri adlarla anılan  birimlerinin yerel mahiyette yasama ve yargı alanında kısmi yetkileri de bulunmaktadır” dedi.  Prof. Dr. Ümit Özdağ, “Türkiye’de eyalet sistemi getirilsin” tartışmalarının yaşandığı bu günlerde Macit Soydan’ın sorularını cevapladı. 

* Merkezi ve yerel yönetim konularında bize bilgi verir misiniz?
Merkezi yönetim ve yerel yönetimler ile ilgili açıklama yapmak, Türk idari sisteminin niteliğini ortaya koymak konunun daha iyi anlaşılması bakımından yararlı olacaktır. Bir devletin ülkesi içinde tüm kamu hizmetlerinin bir elde, devlet tüzel kişiliğinde toplanması durumuna ‘merkezden yönetim’ ilkesi denmekte, merkezi yönetim; idari hizmetlerin merkezde toplanması ve bu hizmetlerin merkez ve merkezin hiyerarşik yapısı içindeki kuruluşlar tarafından yürütülmesini ifade etmektedir. Yerinden yönetimlerde de aynı zamanda merkezi yönetimin sakıncalarını gideren ve onu tamamlayıcı bir yönetim biçimini ifade etmektedir.
Üniter devlet...

* Yerinde yönetim tarzı üniter  yapılarda uygulanabilir mi?
Yerinden yönetim, siyasi ve idari olmak üzere iki ayrı türde uygulanmakta, esas itibariyle yerinden yönetimden ‘idari yerinden yönetim’ anlaşılmaktadır. Bu sistem, daha çok, federal devletlerde, anayasalarca, ulusal kimliğe sahip olmayan yerel birimlere tanınmış olan özerk ya da yarı özerk statüye dayanan bir yönetim biçimidir. Bu sistemde eyalet, kanton ve benzeri adlarla anılan yönetim birimlerinin yerel mahiyette yasama ve yargı alanında kısmi yetkileri de bulunmaktadır.
İdari yerinden yönetimde amaç, yatırım ve hizmetlerin bir kısmının yerel kuruluşlara devredilmesi, halkın katılım imkanlarını artırarak demokrasiyi geliştirmektir. İdari yerinden yönetim sistemi de, ‘hizmet yerinden yönetim’ ve ‘mahalli yerinden yönetim’olarak kendi içinde iki ayrı kategoriye ayrılmaktadır. Hizmet yerinden yönetim, belli bir coğrafi alana bağlı olmaksızın üniversiteler ve benzeri kuruluşlar gibi uzmanlık isteyen işlerde etkinliğin, verimliliğin ve uzmanlaşmanın sağlanabilmesi amacıyla hizmetlerin uzandığı birçok mahalli kuruluşları içine alan belirli bazı kamu hizmetlerinin merkezin dışında özerk örgütlere bırakılmasıdır. Türkiye Cumhuriyeti hem ulusal hem de üniter devlet yapısı üzerine kurulmuştur. Üniter devlette, merkez yönetimi esastır. Merkezin dışındaki idareler, ikincil durumda bulunmaktadır.

Macit Soydan’a konuşan 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ümit Özdağ, önemli açıklamalarda bulundu.


Bireyi esas almalıyız  
* Türk yönetim sistemi  nasıl bir yapıya sahip?
Türk yönetim sistemi kırtasiyecilik üzerine kurulu formalitelere bağlı ve gizliliği esas alan içine kapalı bir yapıya sahip. Yetki ve sorumluluk devrinin olmaması, önemli önemsiz bir çok belge, karar ve işlemde bakanın veya genel müdürün imzasını gerektirmektedir. Ülkemizdeki mevcut sistem, bu haliyle toplumu kendi düzeni içinde mutlu edememiştir. Yaşadığımız dönemin sosyo-ekonomik ve demokratik gerekleriyle bağdaşmayan mevcut yapı, anlayış ve işleyiş düzeninin değiştirilmesi ve insanımızın sadece görev ve sorumlulukları bulunan ‘teba’ olmaktan çıkıp, görev ve sorumluluklarının yanında yetki ve hakları da bulunan bir ‘birey’ olarak kabul edilmesi ve idari yapı, işleyiş düzeni ve bürokratik kültürün buna göre yeniden şekillenmesi bir zorunluluktur.

Eksiksiz  Uygulanmalı
Özetle, Türk kamu yönetimi; Yaptığı işin sonuçlarını, fayda-maliyet analizi yapmak suretiyle dikkate almak zorundadır, şişkinlikten kurtulmalıdır, liyakati esas almak zorundadır. Kariyer ilkesi eksiksiz uygulanmalıdır, insanı, sadece görev ve sorumlulukları bulunan teba olarak görmekten vazgeçip, görev ve sorumluluklarının yanında yetki ve hakları da bulunan ayrımcısız/ ayrıcalıksız birer vatandaş/ birey olarak dikkate almak zorundadır, kurumsal ideolojilerden vazgeçerek ve gizlilik zırhından kurtularak, halkın mutluluğunu ve  refahını temin edecek politikalar benimsemek zorundadır.

* AKP’nin politikalarında bu çözüm yollarını görebiliyor musunuz?
Bu noktada, ülkemizdeki siyasal elit, bürokrasinin sorunlarını çözmeyi, insan olarak ‘bireyi’ esas alıp mevcut devlet yapısı içinde idari sistemi reforma tabi tutup yeniden gerek bürokratik kültür, gerek işleyiş biçimi ve karar alma sürecini düzenlemek yolunu seçmeyerek kolaycılığa kaçıp devlet yapısını ters yüz edecek bir süreci bilinçli olarak işletmektedir. Özellikle, 90’lı yıllarda başlayan bir süreç dahilinde devam eden ve günümüzde etkisini belirgin biçimde hissettirmekle kalmayıp yasal düzeyde değişiklikler yaparak köklü değişimlere yol açmak suretiyle ülkemiz uçurumun kenarına getirilmektedir. AKP hükümeti, özelleştirme, sivilleşme ve yerelleşme şeklindeki kamu yönetiminde yaşanan yeni eğilimlerin desteklenmesi için merkezi yapılar yerine yerinden yönetim anlayışını hakim hale getirilmek istenmekte ve  kamu hizmetinin piyasalaşmasını amaçlanmaktadır.

Türk kamu yönetimi, kurumsal ideolojilerden vazgeçerek ve gizlilik zırhından kurtularak, halkın mutluluğunu ve  refahını temin edecek politikalar benimsemek zorunda

Katı bir uygulama yok
* Ülkemizde, ısrarla katı bir merkeziyetçilik uygulandığı ileri sürülüyor. Bu iddialara katılıyor musunuz?
Hayır katılmıyorum. Türkiye’de iddia edildiği gibi katı anlamda merkeziyetçilik ilkesi uygulanmamaktadır. Nitekim, Anayasanın 126. maddesinde, ’Türkiye, merkezi idare kuruluşu bakımından, coğrafya durumuna, ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre, illere; iller de diğer kademeli bölümlere ayrılır. İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacıyla, birden çok ili içine alan merkezi idare teşkilatı kurulabilir. Bu teşkilatın görev ve yetkileri kanunla düzenlenir’ hükmüne yer verilmiştir.

AKP devleti şirketleştiriyor
Devletin varlık sebebi, toplumun iyiliğine çalışmak,  faydalı
olan teşebbüslere girişmek ve faaliyetleri yerine getirmektir. Devlet, kamu
hizmetleri teşkilatının bütünüdür

* Yerelleşmenin sakıncaları ne olabilir?
Kamu hizmeti çoğu kez idarenin, hatta devletin varlık sebebi olarak görülmüştür. İdarenin faaliyetleri esas itibariyle kamu hizmetlerini yürütmek ve işletmekten ibarettir. Bu anlamda, devletin varlık sebebi, toplumun iyiliğine çalışmak, kamu için lüzumlu ve faydalı olan teşebbüslere girişmek ve faaliyetleri yerine getirmektir. Böylece devlet, kamu hizmetleri teşkilatının bütünüdür. Hükümet tarafından getirilmek istenen sistemde ise, kamu hizmeti, ülkenin kalkınması ve yurttaşların toplumsal fırsat eşitliği ortamına kavuşması amacı taşımamaktadır. Bunun anlamı ‘şirket gibi bir devlet’ oluşturulmasıdır. AKP; yerelleşme, piyasalaşma ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla çok uluslu şirketlere açık hale gelme sonucunu doğuracak amaçları gerçekleştirmek istemekte.
Özetle: Yerel asıl, merkez istisna haline getirilmekte, kamu hizmetleri piyasalaştırılmakta, kamu yararı ve kamu hizmeti kavramları ortadan kaldırılmakta, devlet, özel sektör faaliyetlerinden tamamen çekilmek istenmektedir. Halbuki, milli/ulus devletin esası vatandaşlık anlayışına dayanmakta ve vatandaş/ hatta herkes kamu hizmeti anlayışını zorunlu kılmakta iken, müşteri anlayışı, piyasadan ücreti karşılığında mal veya hizmet alanları kapsamakta, yapılan hizmetin ekonomik verimlilik, karlılık amacını hedeflemekte, bu da sosyal devletin sonunu getirmektedir.