Ēeta "ĒAMĖRIA" 65 vjet mė parė
Ibrahim D. Hoxha
,Historian e folklorist
Gjashtėdhjetė e pesė vjet mė parė dhe pikėrisht mė 1.2.1943 nė skajin jugor tė shtetit shqiptar mbiu bima e parė, e cila nė vazhdim u bė e ėma, gjyshja dhe stėrgjyshja e njėsive tė njėpasnjėshme: batalionit "Ēamėria", e grupit IV "Ēamėria" dhe sė fundi ky grup veēanėrisht i fuqishėm u shndėrrua nė brig. XIX S. Ajo, gjithashtu, u bė pararendėsja ushqyese e 5 brigadave: VI, VII, VIII, XII dhe XIV. Disa nga luftėtarėt themelues tė saj me gjakun e tyre njomėn jo vetėm fund e krye shtetin shqiptar, por edhe Malin e Zi e Bosnjėn, duke vėnė kėshtu vulėn e bashkėluftėtarėve ndėrkombėtarė pėr mundjen e nazifashizmit.
Vendimin pėr ngritjen e ēetės "Ēamėria" e mori Kėshilli A-F. Nacionalēlirimtar nė mbledhjen e tij tė 17 janarit 1943; po, zanafilla e saj ėshtė qė e mesit tė tetorit 1942. Njė grup atdhedashėsish tė njohurēamėr tė kryesuar nga "Gjarpėri"(Haki Rushit sheh Dauti) nga Konispoli dhe Taho Mehmet Sejkua nga Filati, u takua nė Manxétė(vend ndėrmjet Markatit e Pandalejmonit) me tė dėrguarit e Qarkorit tė P.K.SH. pėr qarkun e Gjirokastrės, tė kryesuar nga "Grłmi"(Memo Metua) prej Kłēit tė Labėrisė. U gjet gjuha e pėrbashkėt dhe prej atij takimi filluan pėrgatitjet pėr ngritjen nė Konispol dhe rrethin e tij e njė ēete partizane.
Sipas vendimit tė marrė nga K. A-F. Nē. i Konispolit, gjatė 2-3 netėve tė fundit tė 10-ditshit tė tretė tė janarit 1943 nga Konispoli zunė tė delnin kur njė nga njė e kur dy nga dy luftėtarėt e parė. Ata u mblodhėn nė Markat, fshat i caktuar pėr qendėr themelim tė ēetės. Mė 1.2.1943 tė 29 luftėtarėt -tė dalėt fshehtazi prej Konispoli dhe ata tė fshatrave, duke patur komandant ish-n/toger Haki Rushitin, komisar ish-drejtorin e shkollės sė Konispolit, Sami haxhi Murat Kapetanin dhe n/komandant ish-kryetarin e komunės sė Pandalejmonit, Taho Mehmet Sejkon shpallėn themelimin e ēetės dhe njėherit edhe kryengritjen e armatosur. Qė tė nesėrmen nė mėngjez ēeta filloi veprimtarinė luftarake: fillimisht ēarmatosi karabinierėt e vendkomandave nė Markat e Sopik e nė vijim kufiruajtėsit e vendkomandės sė Vėrvės dhe tė Janjarit. Brenda 15 ditėve numri i luftėtarėve i kaloi tė 250 vetėt; meqė numri i tyre u shtua shumė -aq sa nė kushtet e atėhershme lėvizja e njė njėsie aq tė madhe ishte tepėr e vėshtirė, madje edhe krejt e pamundshme- me luftėtarėt nė moshė mbi 30 vjeē u ngritėn tri vendkomanda, secila me rreth 35-40 luftėtarė: njėra nė Markat me Xhemo Malon nė krye, tjetra nė Shąlės me ish-rreshter Hazbi Korron dhe njė nė Jąnjar me Demo Fejzon(e pastaj Ibrahim Binozin) nė krye.
Rreth 15-20 shkurtit tėrė krahina ndėrmjet Bistricės dhe kufirit shtetėror -me pėrjashtim tė qytetit Konispol- ishin ēliruar. Duke qarkulluar nėpėr tė nė ēdo fshat ēeta rrėzoi kryepleqėsitė qė deri asokohe pėrfaqėsonin pushtetin fashist dhe nė vend tė tyre ngriti kėshillat A-F. Nē. Ndėrkaq filloi bashkėveprimi me ēetat "Ēerēiz Topulli", "Hajredin Tremishti", "Koto Hoxhi" etj. Ēeta e zgjeroi veprimtarinė edhe pėrtej kufirit shtetėror, sidomos nė Ēamėrinė e pėrtej kufirit.
Si nyjė ēelės pėr tej e kėndej kufirit qė ishte, komanda ushtarake italiane, nė Konispol kishte pėrqėndruar 3 batalionė: njė bersalierėsh, njė alpinistėsh dhe njė kėmishėzinjsh, karabinierėt e kufiruajtėsit e rrethkomandave pėrkatėse si edhe njė kompani milicie ushtarake; meqė tek kjo s'kishte besim -ngase mbi 20 prej tyre kishin ikur fshehtazi dhe ishin rreshtuar nė ēetėn "Ēamėria"- e ēarmatosi. Nė fund tė shkurtit ato u gjendėn tė rrethuara anė e kėnd brenda qendrės sė qytetit, aq sa edhe uji dhe ushqimet u hidheshin me parashuta nė Sheshin e Madh nga aeroplanėt. I gjendur ditė e natė i rrethuar, s'i mbetej tjetėr veēse tė zbriste nė anėdet dhe tė hidhej nė Korfuz. Mė 2 maj 1943 ēeta hyri fitimtare nė Konispol, e pritur me brohoritje e gėzim nga mbarė popullata. Andej e mbrapa ēetės iu ngarkuan detyra edhe jashtė krahinės ndėrmjet kufirit dhe Bistricė-Dropullit. Njėra prej tyre ishte edhe ajo e qarkullimit edhe nėpėr Pogon, Voshtinė, Delvinąq etj. Vlen tė pėrmendet gėzimi dhe mikpritja shembullore e popullatėn nė cilindo vendbanim; sidomos nė Delvinąq ajo arriti kulmin. Gjatė udhėtimit pėr t'u kthyer nė krahinėn pėrkatėse, ēeta goditi dhe shpartalloi krejtėsht njė kompani prej ushtarakėsh italianė. Duke mėsuar lėvizjen e ēetės jashtė krahinės sė lirė, komanda e njėsisė italiane tė pėrqėndruar nė Jergucat e Muzinė e kishte dėrguar atė nė Dhrovjan. Gati gjysma e automjeteve nė pajisje tė saj u kap dhe u dogj.
Po ēetės "Ēamėria" i ra barra tė ndeshej edhe me veglat dhe shėrbėtorėt e njohur tė asfalisė greke. Mirėpo, edhe pse me pėrvojė tė gjatė dhe para tė shumta tė dėrguara nga Korfuzi, Janina etj., ēdo pėrpjekje e tyre u shua nė ngjashmėri me flakėn e kashtės. Disa u ndėshkuan siē e kėrkonin, kurse shumė prej tyre avulluan tek ata qė i manarisnin.
I vetmi i mbetur ende gjallė prej atyre trimave me fletė, e pashė me vend t'i pėrkujtoj me po atė nderim e dashuri qė u pasqyruan nė mėnyrė shembullore ato vite lavdie, tė cilat shpunė nė fitoren e bujshme kundėr pushtuesve tė huaj dhe shpėtimin e shtetit shqiptar.
Lavdi atyre burrave aq tė paktė qė guxuan tė rrėmbenin armėt dhe t'u kundėrviheshin armatave armike e qė sa e sa prej tyre ranė nė fushėn e nderit!
Jemi tė gjithė pėrgjegjės
Nga Ndini Bardhi
Tiranė, Maj 1997. Njė foshnje pesėdhjetė ditėshe vjen urgjentisht nga njė grua nė spitalin e fėmijėve nė gjendje tė rraskapitur, e gjallė e mezi merrte frymė. Nė kokėn e njomė tė fėmijės dalloheshin trauma tė rėnda, nxirje lėkure dhe edema. Ajo ishte rrahur shtazėrisht. Dora vrastare skishte njohur kufi mbi trupin e foshnjės. E gjithė qenia e saj e nxirė.
-Urdhėroni, zonja doktoreshė, shpėtojeni kėtė krijesė tė pafajshme. E ka rrahur babai i saj. Njė njeri i papėrgjegjshėm, i droguar dhe psikopat. Jeton nė shkallėn e apartamentit tim. Fėmijėn e gjeta gjysmė tė vdekur siē e shikon, jashtė nė shkallė. Si nėnė e tre fėmijėve, shpirti mu drodh dhe menjėherė e solla kėtu nė spital, nė duart e juaja doktoreshė. Shpėtojeni ju lutem, ėshtė e pafajshme, ėshtė krijesė e Zotit. Ju lutem!
E gjithė kjo dramė mė drodhi shpirtin, trupin dhe gjithė qenien time. O zot, thashė, ējanė kėta pėrbindėsha, ēmban kjo tokė. Ju luta edhe unė bashkė me gruan nėnė fisnike qė ta shpėtonim e ta sillnim nė jetė kėtė krijesė, kėtė engjėll e dėrguar nga Zoti.
Doktoreshat si nėna, si mjeke filluan tė shqetėsuara punėn e tyre mjekėsore.
I shqetėsuar edhe unė si babai i tre fėmijėve ju drejtova kėsaj gruaje se si qėndronte historia e kėsaj foshnjeje. Nė apartamentin pėrballė meje jetojnė ose bashkėjetojnė njė burrė i quajtur Ilir me njė grua e quajtur Ollga, prej tre vjetėsh. Jetojnė sė bashku, nuk i njoh se nga janė si origjinė, por vetėm njė gjė shikoj tek ata, njė varfėri dhe skamje totale. I ndihmojnė komshinjtė e pallatit me ētė mundin. Kėtė fėmijė e ushqejnė me ujė e sheqer, ēaj, qullėra, supėra. Qė tė dy burrė e grua janė tė sėmurė psikik me njė gjendje digofrenie dhe debilitet. Nė pamje tė jashtme duken njerėz normal, individ tė shėndoshė. Babai i fėmijės ėshtė i punėsuar nė njė punė tė lehtė pa ngarkesė fizike dhe mendore. Ėshtė roje nė njė firmė ndėrtimi. Iliri herė pas here vizitohet nė spitalin psikiatrik, ėshtė me kartelė mjekėsore si pacient i jashtėm. Kur e kapin krizat humbet ekuilibrin. Njė ditė foshnja qante pa pushim, u acarua nė maksimum, krizat arritėn kulmin dhe rrufeja u shkarkua mbi foshnjėn e gjorė. Ollga, asnjėherė nuk ka qenė e trajtuar nė asnjė spital, por edhe ajo rrallė herė vuante nga kriza tė pėrkohshme tė cilat i kalonte shpejt. Ishte disi ndryshe nga burri i saj, por pėrsėri mbetej e rrezikshme pėr jetėn e tė tjerėve dhe tė foshnjės sė saj. Tregojnė se nė ditėn e lindjes sė foshnjės sė saj, ajo kishte tentuar ta vriste duke e lėshuar foshnjėn qėllimisht tė bjerė prej duarve tė saj. Ajo e ka rrahur ēdo ditė foshnjėn e saj, Gerta.
- Kjo ėshtė historia e kėtij ēifti dhe fėmijės fatkeqe
- Ēdramė e tmerrshme- i thashė gruas fisnike. Vijnė nė kėtė jetė krijesa tė pafajshme, engjėj tė Zotit, qė kėrkojnė jetėn e tyre, dritėn e jetės, dashurinė prindėrore dhe tė shoqėrisė. Ėshtė detyrė e ēdo njeriu tė vėrtetė me zemėr dhe dashuri tė madhe, si ajo gruaja e madhe qė i shpėtoi jetėn asaj foshnje tė pafajshme, ėshtė detyrė e ēdo individi, e ēdo shoqėrie, e ēdo institucioni bamirės dhe politik.Le ta kryejmė kėtė detyrė njerėzore. Tė gjithė kemi pėrgjegjėsi.
,Historian e folklorist
Gjashtėdhjetė e pesė vjet mė parė dhe pikėrisht mė 1.2.1943 nė skajin jugor tė shtetit shqiptar mbiu bima e parė, e cila nė vazhdim u bė e ėma, gjyshja dhe stėrgjyshja e njėsive tė njėpasnjėshme: batalionit "Ēamėria", e grupit IV "Ēamėria" dhe sė fundi ky grup veēanėrisht i fuqishėm u shndėrrua nė brig. XIX S. Ajo, gjithashtu, u bė pararendėsja ushqyese e 5 brigadave: VI, VII, VIII, XII dhe XIV. Disa nga luftėtarėt themelues tė saj me gjakun e tyre njomėn jo vetėm fund e krye shtetin shqiptar, por edhe Malin e Zi e Bosnjėn, duke vėnė kėshtu vulėn e bashkėluftėtarėve ndėrkombėtarė pėr mundjen e nazifashizmit.
Vendimin pėr ngritjen e ēetės "Ēamėria" e mori Kėshilli A-F. Nacionalēlirimtar nė mbledhjen e tij tė 17 janarit 1943; po, zanafilla e saj ėshtė qė e mesit tė tetorit 1942. Njė grup atdhedashėsish tė njohurēamėr tė kryesuar nga "Gjarpėri"(Haki Rushit sheh Dauti) nga Konispoli dhe Taho Mehmet Sejkua nga Filati, u takua nė Manxétė(vend ndėrmjet Markatit e Pandalejmonit) me tė dėrguarit e Qarkorit tė P.K.SH. pėr qarkun e Gjirokastrės, tė kryesuar nga "Grłmi"(Memo Metua) prej Kłēit tė Labėrisė. U gjet gjuha e pėrbashkėt dhe prej atij takimi filluan pėrgatitjet pėr ngritjen nė Konispol dhe rrethin e tij e njė ēete partizane.
Sipas vendimit tė marrė nga K. A-F. Nē. i Konispolit, gjatė 2-3 netėve tė fundit tė 10-ditshit tė tretė tė janarit 1943 nga Konispoli zunė tė delnin kur njė nga njė e kur dy nga dy luftėtarėt e parė. Ata u mblodhėn nė Markat, fshat i caktuar pėr qendėr themelim tė ēetės. Mė 1.2.1943 tė 29 luftėtarėt -tė dalėt fshehtazi prej Konispoli dhe ata tė fshatrave, duke patur komandant ish-n/toger Haki Rushitin, komisar ish-drejtorin e shkollės sė Konispolit, Sami haxhi Murat Kapetanin dhe n/komandant ish-kryetarin e komunės sė Pandalejmonit, Taho Mehmet Sejkon shpallėn themelimin e ēetės dhe njėherit edhe kryengritjen e armatosur. Qė tė nesėrmen nė mėngjez ēeta filloi veprimtarinė luftarake: fillimisht ēarmatosi karabinierėt e vendkomandave nė Markat e Sopik e nė vijim kufiruajtėsit e vendkomandės sė Vėrvės dhe tė Janjarit. Brenda 15 ditėve numri i luftėtarėve i kaloi tė 250 vetėt; meqė numri i tyre u shtua shumė -aq sa nė kushtet e atėhershme lėvizja e njė njėsie aq tė madhe ishte tepėr e vėshtirė, madje edhe krejt e pamundshme- me luftėtarėt nė moshė mbi 30 vjeē u ngritėn tri vendkomanda, secila me rreth 35-40 luftėtarė: njėra nė Markat me Xhemo Malon nė krye, tjetra nė Shąlės me ish-rreshter Hazbi Korron dhe njė nė Jąnjar me Demo Fejzon(e pastaj Ibrahim Binozin) nė krye.
Rreth 15-20 shkurtit tėrė krahina ndėrmjet Bistricės dhe kufirit shtetėror -me pėrjashtim tė qytetit Konispol- ishin ēliruar. Duke qarkulluar nėpėr tė nė ēdo fshat ēeta rrėzoi kryepleqėsitė qė deri asokohe pėrfaqėsonin pushtetin fashist dhe nė vend tė tyre ngriti kėshillat A-F. Nē. Ndėrkaq filloi bashkėveprimi me ēetat "Ēerēiz Topulli", "Hajredin Tremishti", "Koto Hoxhi" etj. Ēeta e zgjeroi veprimtarinė edhe pėrtej kufirit shtetėror, sidomos nė Ēamėrinė e pėrtej kufirit.
Si nyjė ēelės pėr tej e kėndej kufirit qė ishte, komanda ushtarake italiane, nė Konispol kishte pėrqėndruar 3 batalionė: njė bersalierėsh, njė alpinistėsh dhe njė kėmishėzinjsh, karabinierėt e kufiruajtėsit e rrethkomandave pėrkatėse si edhe njė kompani milicie ushtarake; meqė tek kjo s'kishte besim -ngase mbi 20 prej tyre kishin ikur fshehtazi dhe ishin rreshtuar nė ēetėn "Ēamėria"- e ēarmatosi. Nė fund tė shkurtit ato u gjendėn tė rrethuara anė e kėnd brenda qendrės sė qytetit, aq sa edhe uji dhe ushqimet u hidheshin me parashuta nė Sheshin e Madh nga aeroplanėt. I gjendur ditė e natė i rrethuar, s'i mbetej tjetėr veēse tė zbriste nė anėdet dhe tė hidhej nė Korfuz. Mė 2 maj 1943 ēeta hyri fitimtare nė Konispol, e pritur me brohoritje e gėzim nga mbarė popullata. Andej e mbrapa ēetės iu ngarkuan detyra edhe jashtė krahinės ndėrmjet kufirit dhe Bistricė-Dropullit. Njėra prej tyre ishte edhe ajo e qarkullimit edhe nėpėr Pogon, Voshtinė, Delvinąq etj. Vlen tė pėrmendet gėzimi dhe mikpritja shembullore e popullatėn nė cilindo vendbanim; sidomos nė Delvinąq ajo arriti kulmin. Gjatė udhėtimit pėr t'u kthyer nė krahinėn pėrkatėse, ēeta goditi dhe shpartalloi krejtėsht njė kompani prej ushtarakėsh italianė. Duke mėsuar lėvizjen e ēetės jashtė krahinės sė lirė, komanda e njėsisė italiane tė pėrqėndruar nė Jergucat e Muzinė e kishte dėrguar atė nė Dhrovjan. Gati gjysma e automjeteve nė pajisje tė saj u kap dhe u dogj.
Po ēetės "Ēamėria" i ra barra tė ndeshej edhe me veglat dhe shėrbėtorėt e njohur tė asfalisė greke. Mirėpo, edhe pse me pėrvojė tė gjatė dhe para tė shumta tė dėrguara nga Korfuzi, Janina etj., ēdo pėrpjekje e tyre u shua nė ngjashmėri me flakėn e kashtės. Disa u ndėshkuan siē e kėrkonin, kurse shumė prej tyre avulluan tek ata qė i manarisnin.
I vetmi i mbetur ende gjallė prej atyre trimave me fletė, e pashė me vend t'i pėrkujtoj me po atė nderim e dashuri qė u pasqyruan nė mėnyrė shembullore ato vite lavdie, tė cilat shpunė nė fitoren e bujshme kundėr pushtuesve tė huaj dhe shpėtimin e shtetit shqiptar.
Lavdi atyre burrave aq tė paktė qė guxuan tė rrėmbenin armėt dhe t'u kundėrviheshin armatave armike e qė sa e sa prej tyre ranė nė fushėn e nderit!
Jemi tė gjithė pėrgjegjės
Nga Ndini Bardhi
Tiranė, Maj 1997. Njė foshnje pesėdhjetė ditėshe vjen urgjentisht nga njė grua nė spitalin e fėmijėve nė gjendje tė rraskapitur, e gjallė e mezi merrte frymė. Nė kokėn e njomė tė fėmijės dalloheshin trauma tė rėnda, nxirje lėkure dhe edema. Ajo ishte rrahur shtazėrisht. Dora vrastare skishte njohur kufi mbi trupin e foshnjės. E gjithė qenia e saj e nxirė.
-Urdhėroni, zonja doktoreshė, shpėtojeni kėtė krijesė tė pafajshme. E ka rrahur babai i saj. Njė njeri i papėrgjegjshėm, i droguar dhe psikopat. Jeton nė shkallėn e apartamentit tim. Fėmijėn e gjeta gjysmė tė vdekur siē e shikon, jashtė nė shkallė. Si nėnė e tre fėmijėve, shpirti mu drodh dhe menjėherė e solla kėtu nė spital, nė duart e juaja doktoreshė. Shpėtojeni ju lutem, ėshtė e pafajshme, ėshtė krijesė e Zotit. Ju lutem!
E gjithė kjo dramė mė drodhi shpirtin, trupin dhe gjithė qenien time. O zot, thashė, ējanė kėta pėrbindėsha, ēmban kjo tokė. Ju luta edhe unė bashkė me gruan nėnė fisnike qė ta shpėtonim e ta sillnim nė jetė kėtė krijesė, kėtė engjėll e dėrguar nga Zoti.
Doktoreshat si nėna, si mjeke filluan tė shqetėsuara punėn e tyre mjekėsore.
I shqetėsuar edhe unė si babai i tre fėmijėve ju drejtova kėsaj gruaje se si qėndronte historia e kėsaj foshnjeje. Nė apartamentin pėrballė meje jetojnė ose bashkėjetojnė njė burrė i quajtur Ilir me njė grua e quajtur Ollga, prej tre vjetėsh. Jetojnė sė bashku, nuk i njoh se nga janė si origjinė, por vetėm njė gjė shikoj tek ata, njė varfėri dhe skamje totale. I ndihmojnė komshinjtė e pallatit me ētė mundin. Kėtė fėmijė e ushqejnė me ujė e sheqer, ēaj, qullėra, supėra. Qė tė dy burrė e grua janė tė sėmurė psikik me njė gjendje digofrenie dhe debilitet. Nė pamje tė jashtme duken njerėz normal, individ tė shėndoshė. Babai i fėmijės ėshtė i punėsuar nė njė punė tė lehtė pa ngarkesė fizike dhe mendore. Ėshtė roje nė njė firmė ndėrtimi. Iliri herė pas here vizitohet nė spitalin psikiatrik, ėshtė me kartelė mjekėsore si pacient i jashtėm. Kur e kapin krizat humbet ekuilibrin. Njė ditė foshnja qante pa pushim, u acarua nė maksimum, krizat arritėn kulmin dhe rrufeja u shkarkua mbi foshnjėn e gjorė. Ollga, asnjėherė nuk ka qenė e trajtuar nė asnjė spital, por edhe ajo rrallė herė vuante nga kriza tė pėrkohshme tė cilat i kalonte shpejt. Ishte disi ndryshe nga burri i saj, por pėrsėri mbetej e rrezikshme pėr jetėn e tė tjerėve dhe tė foshnjės sė saj. Tregojnė se nė ditėn e lindjes sė foshnjės sė saj, ajo kishte tentuar ta vriste duke e lėshuar foshnjėn qėllimisht tė bjerė prej duarve tė saj. Ajo e ka rrahur ēdo ditė foshnjėn e saj, Gerta.
- Kjo ėshtė historia e kėtij ēifti dhe fėmijės fatkeqe
- Ēdramė e tmerrshme- i thashė gruas fisnike. Vijnė nė kėtė jetė krijesa tė pafajshme, engjėj tė Zotit, qė kėrkojnė jetėn e tyre, dritėn e jetės, dashurinė prindėrore dhe tė shoqėrisė. Ėshtė detyrė e ēdo njeriu tė vėrtetė me zemėr dhe dashuri tė madhe, si ajo gruaja e madhe qė i shpėtoi jetėn asaj foshnje tė pafajshme, ėshtė detyrė e ēdo individi, e ēdo shoqėrie, e ēdo institucioni bamirės dhe politik.Le ta kryejmė kėtė detyrė njerėzore. Tė gjithė kemi pėrgjegjėsi.
Inviato da Yahoo! Mail.
Tanti modi per restare in contatto con chi vuoi.
Send Email