Himara i kėndon "motrės" Ēamėri

gazeta shqip-3.9.2007


Nė natėn e dytė tė Festivalit tė Kėngės dhe Valles Ēame, surprizė
ishte prezantimi himarjot me krijimet e tė shumėnjohurit, Lefter Ēipa

Ndodhi pikėrisht ajo qė kishte parashikuar Azgan Haklaj, i vėnė nė
krye tė Unionit Artistik Kombėtar, qė kėsaj here "vrapin" e mbajti
nė Sarandė. Ai kishte parathėnė nė konferencėn e parė pėr shtyp,
ende pa nisur Festivali i Kėngės dhe Valles pėr Ēamėrinė, nė jugun
shqiptar, se Himara kishte pėr tė qenė sharmi dhe surpriza e
festivalit. Aq sa ishte paragjykuar e mė pas kishte shkaktuar habi
pjesėmarrja e himarjotėve nė njė festival si ky, po aq befasuese
ishte edhe kėnga e tyre. Lefter Ēipa, qė u kishte thėnė
organizatorėve muaj mė parė "ma liri mua kėtė punė", erdhi me takėme
tė rėnda nė lėmin e kėngės nė Sarandė. Ashtu me atė trupin e tij
hollak, i heshtur e rrėmues nė vetvete, duke bėrė mė shumė monolog
se sa dialog, sa nuk plasi qė e mbajti pėrbrenda tij deri nė fund
atė prush kėnge qė kishte ruajtur pėr ēastin e ngjitjes nė skenė. Si
njė "usta" i mirė dhe i sigurt nė ato ēika stėrralli qė di tė
nxjerrė nga pena e sprovuar e rapsodit, ia doli qė sekretin ta
mbanin sekret edhe pjesėtarėt e grupit. Tė gjithė qėndronin ca si
tepėr tė padėgjuar e pa dashur tė binin nė sy, deri sa erdhi ora tė
derdhnin atė ujėvarė burimesh tė kristaltė para mikrofonėve tė
festivalit.

Tė katėr kėngėt e tyre ishin si mjaltė hojesh e si prush dashurie tė
sinqertė. Por njėra prej tyre nuk la pa dridhur ind tė trupit tė
secilit prej atyre qė ishin ulur nė shkallėt e stadiumit, tė kthyer
nė teatėr veror, pėr tė nxėnė 500 kėngėt dhe vallet mė tė arrira tė
shpirtit shqiptar. "Ēamėria, Ēamėria/ nė gjunjė bie Perėndia/
Mėkatet lan historia/ Guri shkon nė vend tė tija/" - erdhi si njė
himn dhe si njė kulm i artit popullor, i qortimit tė historisė dhe i
zgjidhjes sė lėmshit pa nyje, ku vėrtitet prej kohėsh ēėshtja ēame.
Mėnyrės tipike himarjote tė tė kėnduarit, qė fjalėn kurdoherė e
mbėshtjell me vibrime tė zėrit dhe tė shpirtit njėherėsh, njė tekst
i ngritur mbi fjalė qė rrinė si gurėt e skalitur tė qoshes sė njė
muri, i jep forcėn dhe bukurinė e artit tė madh qė dinė tė mbrujnė
pasuesit e Neēo Mukė himarjotit.. Vėshtirė tė besohet qė me kėngė do
tė mund tė shkrihet bora e heshtjes, kur fjala ėshtė pėr dhimbjen
dhe ēėshtjen ēame, por kėsaj nuk pati njeri qė nuk i besoi se kishte
ndodhur, pasi kishte dėgjuar kėngėn brilante qė sollėn
himarjotėt. "Malli puth me psherėtimė/ ato brigje dhe limane/ Borėn
e heshtjes do shkrijė/ e vėrteta e votės ēame/. Ēdo emėr oratori do
tė zbehej, sikurse edhe ēdo politikan me njė fije nder do tė
turpėrohej para zėrave drithėrues tė kėngėtarėve, qė duke pėrdorur
artin vizatojnė lėvizjen e mendimit dhe ngecjen e politikės, ecjen e
kohės nė drejtimin e duhur dhe jo sipas kurdisjes shpesh tė
mbrapshtė qė i bėjnė kėsaj ore politikanėt nė tė dy anėt e kufirit.
Pėrsėritja e qėllimshme nė kėngė e vargut "aman, bota ēame", pikonte
dashuri dhe drejtėsi, fshikullim ndaj historisė dhe mesazh e shpresė
pėr zgjidhjen paqėsore qė pritet tė vijė. Aq qartėsisht e thanė
marrėsi dhe hedhėsit e kėngės sė mrekullueshme himarjote kėtė, duke
kėrkuar "Paqen ta marrin pėr dore/ mbi hi tė mbjellim dafinė/ E
drejta dorėn do zgjatė/ ta ribėjmė Ēamėrinė/". Ec e mos e quaj
Himarėn, pastaj, sharmi i festivalit. Cili shqiptar do t`i kėndonte
mė mirė e do t`i shėrbente mė shumė ēėshtjes ēame? Edhe njė herė e
treguan nė lėmin e kėngės se himarjotėt janė dhe mbeten kryefjala e
kėngės, por edhe misionarė tė paqes, drejtėsisė dhe bashkėjetesės.

Para se tė konkurrohej nė skenėn e festivalit, pjesėmarrėsit kėnduan
e vallėzuan nė skenėn e mbyllur tė kinoteatrit "Butrinti", atje ku u
organizua prezantimi i librit tė studiuesit Veis Sejko "Mbi
elementet e pėrbashkėt nė epikė shqiptaro-arbėreshe dhe serbo-
kroate". Rreth vlerave tė librit referuan prof. dr. Afėrdita Onuzi,
drejtore e Institutit tė Kulturės Popullore, prof. dr. Adriatik
Kallulli, kritikė dhe studiues letrarė, prof dr. Zymer Neziri nga
Instituti Albanologjik i Prishtinės, si dhe albanologu Gustav
Ollorian nga Kostarika. Duke folur pėr vlerat e librit, ata kanė
vlerėsuar karakterin krahasues dhe polemizues tė veprės, si dhe
analizėn e hershmėrisė sė eposit tė shqiptarėve. Ndėrsa Tahir
Muhedini, kryetar i PDI-sė, si mik i familjes Sejko, evokoi
historinė e librit tė quajtur nė fillim vepėr tė madhe nga
strukturat shtetit komunist, por qė nuk e pa dot atėherė dritėn e
botimit dhe autori i tij pėrfundoi nė shitės cigaresh nė Tiranė. Nė
prezantim ishte i pranishėm edhe sekretari i Akademisė sė Shkencave,
akademiku Eduart Sulstarova. Promovimi u shoqėrua me njė koncert me
valltarėt e Ansamblit tė Kėngėve dhe Valleve, me solist, mjeshtrin e
madh Rexhep Ēeliku, tė mjeshtres sė madhe Irini Qirjako, me lahutarė
nga Shqipėria e veriut, me kėrcimtarė tė vegjėl nga Komuna e
Markatit, qė kėrcyen vallen e Osman Takės, me valltarėt e Sharrit
Kosovė, nga dueti koreografik i Tropojės dhe grupi polifonik "Zėri i
Bilbilit" Sarandė. Pas ēeljes qė i bėri natės sė dytė grupi artistik
i ardhur nga Himara, pas tyre skena ishte pėr artistėt e ardhur nga
Vitia e Kosovės, pėr tė vijuar me grupin polifonik "Kaonia" tė
delvinjotėve, Tropoja solli tri valle tė mrekullueshme, tė kėrcyera
nga tre valltarė si shqiponja, qė ishin Deli Metaliaj, Skifter
Dollia dhe Qerim Shkreli. Ovacionet pėr lojėn e tyre u shtuan kur
atyre iu bashkua dhe vetė presidenti i Unionit Artistik Kombėtar
Azgan Haklaj, i veshur me kostumin kombėtar tė Ēamėrisė nė valle
tropojane. Pas kėtij momenti epika shqiptare erdhi pėrmes zėrit tė
mrekullueshėm tė kėngėtares Irini Qirjako, me kėngėt "Te Rrapi nė
Mashkullorė" dhe lirika e bukur ēame "Barbaroz, vasiliko".
Dhe "Torta mbi qershi" ishin artistėt e ansamblit tė Tiranės, me
vallet, kėngėt dhe kostumet e larmishme.

Thotė Himara: Ēamėri mė mori malli

L. Sejdini
03-09-2007

Grupi i Himares ne Festivalin e kenges Came
Festivali i kėngės dhe valleve pėr Ēamėrinė, nė natėn e dytė

Sarandė-

Ēamėria, more, Ēamėria

Ku bie nė gjinjė perėndia

Mėkat qė la pashistoria

Guri do vejė nė vend tė tija

Ja, kėshtu e mbylli kėnga himariote koncertin e saj tė mbrėmshėm nė
stadiumin e lojėrave me dorė, nė natėn e dytė tė Festivalit tė Parė
tė Kėngės dhe Valles pėr Ēamėrinė. Gjithė hamendjet e parafestivalit
pėr qėndrimin e grupit tė mirėnjohur tė Himarės, pėr pjesėmarrjen nė
festival, u dha pėrgjigje koncerti i mbrėmshėm. U konfirmua edhe
njėherė se grupi himarjot po e strukturon edhe mė mirė performancėn
e vetė si njė grup dinjitoz, me melodi tė konsoliduar mbi
karakteristikat mė tė mira tė polifonisė labe dhe me njė repertor
tematik qė skalit ngjarjet mė tė rėndėsishme qė kalon kombi nė
periudha tė ndryshme historike. Shpirti i grupit, rapsodi Lefter
Ēipa, pėrmes emocioneve tė veēanta thotė se "ne jemi pjesė e trungut
lab dhe vėllait ēam do t'i gjendemi pranė nė tė mira, halle e
gėzime, ndaj edhe jemi sonte kėtu". Nuk kishte si ndodhte ndryshe.

E ndjeja si nevojė shpirtėrore tė thotė kėngėtarja Eleni Ēali.
Vargjet e cituara mė sipėr janė tė Kristo Ēipės, ndėrsa mbėshtetja e
kėngės nga Qendro Zeneli e bėn atė tė vecantė dhe depėrtuese e
drithėruese. Si pėr koincidencė njė tjetėr grup i hapėsirave
shqiptare zėvendėsoi nė skenė Himarėn, "Dasma" nga Pozhorani, Viti,
i cili pėrmes ritmit tė daulleve, ēiftelisė, lahutės erdhi nė skenėn
pėr Ēamėrinė me njė copė nga eposi i krahinės sė njohur tė
Karadakut, zonė e luftėtarit Idriz Seferi. Grupi polifonik i
Delvinės nė kėngėt e kėnduara pėr Ēamėrinė kishte sjellė, me
melodine e tyre tashmė tė njohur njė moment tė dhimbjes sė largimit
nga trojet e tyre tė popullsisė sė pėrzėnė me dhunė. Mbrėmja e
djeshme pati njė hapsirė edhe pėr emrat e njohur tė muzikės
popullore si Irini Qirjako, Arif Tushe, Pėrparime Zylflaj, tė cilėt
u mirėpritėn dhe u duartrokitėn gjatė pėr intrepretimin mjeshtėror,
me ndjenjė si dhe pėr repertorin e zgjedhur me kujdes pėr ta sjellė
si buqetė pėr Ēamėrinė. Nė natėn ė fundit do tė ndahen edhe ēmimet
pėr grupet, kėngėtarėt, valltarėt dhe instrumentistėt mė tė mirė.

Poshte ne fotografi, Grupi i Himares me veshjen karakteristike
Pellazgo-Ilire, fustanellen.