Familja Dino nė emigracion

SHKRUAN NERTILA HODO

Pas mbarimit tė Luftės sė Dytė Botėrore, gjendja pėr
familjen Dino u vėshtirėsua shumė. Me vendosjen e
regjimit komunist nė Shqipėri anėtarėt e kėsaj familje
u denigruan mjaftė rėndė. Personalitet e familjes Dino
u bėnė viktima tė egoizmit kultist komunist si edhe tė
manizmit anti ēam tė diktatorit tė Shqipėrisė. Nėn
akuzėn e tradhtisė, qeveria komuniste dėnoj me vdekje
njė prej anėtarėve tė kėsaj familje, i cili kishte
dhėnė njė kontribut tė jashtėzakonshėm nė mbrojtjen e
krahinės sė Ēamėrisė. Mazar Dino u ekzekutua me varje
nė shtator tė 1948 nė Delvinė.

Nė njė situatė tė vėshtir dhe persekutuese kjo familje
u detyrua tė emigronte dhe tė jetonte nė vende tė
ndryshme, duke iu mohuar e drejta e jetesės nė atdheun
e tyre.
Rexhep Dino, i cili kishte mbaruar shkollėn e lartė
pėr tregti nė Romė dhe zotėronte tetė gjuhė tė huaja
pas mbarimit tė luftės u vendos nė Itali dhe prej
andej u detyrua tė emigronte pėr nė Gjermani ku dhe
vdiq nė vitin 1994. Kontribut tė rėndėsishėm ai ka
dhėnė nė pėrshkrimin e masakrave tė popullsisė ēame
nga bandat e Napoleon Zervės.

Personalitetet mė tė njohura tė familjes Dino si: Ali
Dino, Arif Dino Abedin Dino (i riu), Nevin Dino etj.,
tė cilėt edhe nė emigracion, mundėn tė pėrballonin
vėshtirėsitė duke qenė tė suksesshėm nė profesionet e
tyre e duke treguar shpirtin luftarak tė kėsaj
familje.

Ali Dino (1891 – 1938), ėshtė mbiquajtur “Mjeshtėr i
karikaturės” dhe qe president i Shoqėrisė sė
Karikaturės sė Greqisė. Vdiq nė Athinė

Arif Dino (1892 – 1957), pėrveēse njė shkrimtar i
njohur qe dhe njė piktor i madh, por nuk dinte ti
ekspozonte veprat e tij. Pikturonte pėr vete dhe
mjaftohej duke ua treguar ato miqve tė tij mė tė
afėrt.

Personaliteti mė i njohur i kėsaj familje pa dyshim qė
mbetet Abedin Dino ( i Riu) (1913 - 1993). Qė nė moshė
tė re bashkė me shokėt e tij ai publikoj njė tė
pėrjavshme tė cilėn miku i tij i ngushtė, shkrimtari i
njohur turk, Jashar Qemali, kandidat disa herė pėr
ēmimin Nobel, e titullojė “ Anija”. Abedin duke qenė
njė njeri aktiv filloj tė angazhohej dhe tė merrte
pjesė me pikturat e karikaturat e tij tek grupi qė
botonte gazetėn “Njeriu i Ri”.

Pėr shkak tė ideve krijuese mjaftė pėrparimtare pėr
kohėn bashkė me tė vėllain, Arifin, internohen nė
Adėna. Gjatė viteve tė internimit punoi nė gazetėn
“Fjala turke”, zyrat e sė cilės ndodheshin nė
bulevardin qė mbante emrin e tė gjyshit, Abedin
Pashės.

Pas internimit kthehet nė Stamboll, ku pėrreth dy javė
ekspozon vizatimet e tij, duke u prit mjaftė ngrohtė e
duke korrur njė sukses tė jashtėzakonshėm. Pas kėtij
suksesi tė parė pėr tė, bashkė me shokėt e tij krijon
“Grupi D”, i cili kishte si qėllim tė ndihmonte nė
zhvillimin e pikturės dhe nė afrimin e publikut me
artistėt.
Pasi kishte tėrhequr vėmendjen me krijimet e tij, mė
1934 Abedini ftohet nga Rusia. Pasi mbėrrin nė
Leningrad nė shtator tė vitit 1934 njė kineast
sovjetik, Jutkiēeviē i bėnė ftesėn pėr tė punuar si
dekorues nė kinematografi duke i krijuar kėshtu
mundėsin qė tė ekspozonte veprat e tij nė Rusi.
Pas mbarimit tė Luftės sė Dytė Botėrore, Abedin shkon
nė Ankara, ku fillon ti pėrkushtohet prodhimit tė
qeramikės. Qėndrimi i tij nė qytetin ku gjyshi i tij
kishte qenė qeveritar nuk zgjati shumė. Me pretekstin
se nė njė nga qeramikat e tij ai riprodhonte figurat e
skifterit dhe tė ēekiēit, ai persekutohet pėrsėri. Nė
kėto kushte bashkė me tė shoqen, Gezinėn, detyrohet tė
emigrojė nė Itali.

Por edhe kėtu qėndron shumė pak, pasi qeveria turke
kėrkon ekstradimin e tyre pėr nė Turqi. Pas peripecish
e vuajtjesh tė shumta, Abedini vendoset pėrfundimisht
nė Parisė, ku qėndron deri nė momentet e fundit tė
jetės. Pas njė pune titanike ia arriti tė krijonte njė
mjedis tė kulturuar e tė vlerėsuar nga tė gjithė. Me
veprimtarinė e tij artistike e punėn e tij si artistė
shumė dimensional, Abedin Dino zuri njė vend tė
veēantė nė botėn e artit. Ai arriti famėn e njeriut tė
kultivuar e tė talentuar, duke fituar vlerėsimin e
publikut francezė e atij ndėrkombėtar.

Personaliteti krijues u reflektua duke botuar artikuj
nė gazetat e revistat mė tė njohura tė Stambollit. Pėr
artin e tij piktori Ferit Mullai do thoshte: “Abedini
bėn pjesė nė talentet e veēanta; ėshtė zot i tė gjitha
teknikave piktorike”.

Vlerėsimet pėr krijimtarinė e tij do tė vinin edhe nga
vendi qė e kishte munduar aq shumė, Turqia. Pėr tė
gazeta turke “Tarih ve Toplun” do tė shkruante: “
Abedi Dino pati njė vend tė posaēėm nė botėn e artit.
Ai ishte njė pus nė njohurit shkencore; njohės i
letėrsisė, historisė, sociologjisė. Ishte njė njeri qė
jetonte nė lidhje tė ngushtė me artin e kulturėn natė
e ditė. Tek ai ēmohej sidomos humanizmi dhe miqėsia...
Abedin Dino do tė vazhdojė tė jetojė me emrin dhe
pikturėn e tij nė fytyrėn e ndritur tė botės sė artit,
midis shkrimtarėve dhe poetėve tė shquar, por
veēanėrisht midis piktorėve gjenial si Pikaso”.

Emrat e mėsipėrm na dėshmojnė se familja Dino nuk qe
vetėm njė familje ku ndjenjat atdhetare qenė kultivuar
thellė, por edhe njė familje qė vlerėsonte artin e i
pėrkushtohej me shpirt krijimtarisė artistike. Emrat e
tyre, tė renditur denjėsisht pėrkrah artistėve me famė
botėrore, na dėshmon qartė talentin e tyre krijues, qė
ka markuar nė historinė dhe kulturėn botėrore.

Dokumente arkivore tė botuara

Naska, Kaliopi, Dokumente pėr Ēamėrinė 1912 – 1939,
Drejtoria e Pėrgjithshme e Arkivave, Tiranė, Dituria,
1999.

Organe Shtypi

“Bashkim”,Tiranė, 9 janar 1981, nr 7.

Burime bibliografike

Cervi , Mario, Storia della Guerra di Grecia, Milano,
Sugar Editor.

Ēėshtja ēame dhe integrimi Evropian, Instituti i
studimeve pėr Ēamėrinė, Tiranė, Arbėria, 2005.

Fischer, J. Bernd, Mbreti Zog dhe pėrpjekja pėr
stabilitet nė Shqipėri, Tiranė, Ēabej,1996.

Fischer, J. Bernd, Shqipėria gjatė luftės, 1939 –
1945, Tiranė, Ēabej, 2004.

Haskaj, Zihni, “Mendimi politik e shoqėror i Rilindjes
Kombėtare Shqiptare (Pėrmbledhje artikujsh nga
shtypi)”, vėll I, Instituti i Historisė dhe i
Gjuhėsisė, Tiranė, 1971.

Historia e Popullit Shqiptar, vėll II, Instituti i
Historisė, Tiranė, Toena, 2002.

Hoxha, Ibrahim, Ēamėria dhe Janina nė vitet 1912 –
1922, Tiranė, Hasan Tahsini, 1996.

Hoxha, Ibrahim, Viset kombėtare shqiptare nė shtetin
grek, Tiranė, Hasan Tahsini, 2000.

Isufi, Hajredin, Politika e shtetit grek pėr dėbimin e
popullsisė ēame nė vitet 1914 – 1928 dhe qėndresa
shqiptare, “Studime historike”, nr 1 – 4, Instituti i
Historisė, Tiranė, 1993.

Jacques, Edwin, Shqiptarėt: Historia e popullit
shqiptar nga lashtėsi deri nė ditėt e sotme, Tiranė,
Kartė e pendė, 1995.

Kotini, Albert, Ēamėria denoncon, Tiranė, Fllad, 2002.

Kondi, Arben, Rikthim nė Ēamėri, Tiranė, Arbėria, 2003

Konica, Faik, Ju rrėfej grekėt, Tiranė, Ora, 2002.

Kolgjini, Tahir, Tė vėrtetat shqiptaro – greke,
Tiranė, 1997.

Mehmet, Ahmeti, Abedin Dino, Tiranė, Onufri, 1998.

Meta, Beqir, Tensioni Greko – Shqiptar (1939 - 1949),
Tiranė, Geer, 2002.

Punimet e seminarit tė parė kulturorė mbi Ēamėrinė,
Shkodėr, Pohenix, 2002.

Puto, Arben, Qeveria e Vlorės dhe Konferenca e
Ambasadorėve, “Studime historike”, nr 4, Instituti i
Historisė, Tiranė, 1979.

Rrapaj, Fatos, Kėngė popullore nga Ēamėria, Tiranė,
Shtypshkronja e Re, 1983.

Rraēa, Shkėlzen, Marrėdhėniet Shqiptaro – Greke: 1829
– 1881, Instituti
Albanologjik i Prishtinės, Prishtinė, 1990.

Salleo, Ferdinando, Shqipėria: gjashtė muaj mbretėri,
Tiranė, Shtėpia e librit dhe komunikimit, 2001.

Smirnova, Nina, Historia e Shqipėrisė pėrgjatė
shekullit tė XX, Tiranė, Ideart, 2004.

Sheme, Selman, Ēamėria, vendi, popullsia dhe jeta
ekonomike, Tiranė, Progres, 2005.

Vlora, bej Eqerem, Kujtime, Tiranė, Shtėpia e librit
dhe komunikimit, 2003










_____________________________________________________________________________
Envoyez avec Yahoo! Mail. Une boite mail plus intelligente http://mail.yahoo.fr