ARVANITET : GRATE E SHQIPERISE , DASHNORET E GREQISE
Rreziku qe i kanoset popullit shqiptar nga afrimi me
Greqine dhe kulturen arvanite dhe roli urre lidhese i
tyre.

Shkruan Abedin Rakipi
BRUXELLES


Lidhja e Prizrenit e krijuar ne 10 qershor 1878 nder
shume qellime qe kishte dy ishin ato te rruajtjes se
integralitetit te tokave shqiptare pas traktatit te
Shen Stefanit dhe pengimin e aneksimit te tokave
shqiptare Serbise , Malit te Zi dhe Bullgarise, dhe
fitimi i nje autonomie te shqiperise brenda
perandorise osmane. Ky qellim ishte nje marreveshje e
fshehte e bere mes disa kryetareve te lidhjes dhe
Sulltanit e cila kishte si qellim mbrojtjen e
interesave te shqiptareve dhe perandorise osmane sepse
Sulltani i detyruar me lufte nga fuqite e medha te
leshonte keto toka , nuk mund ti mbronte me ato ne
emer te perandorise ndaj edhe opsioni i nje autonomie
dhe paralelisht rruajtja e integralitetit te tokave
ishte nje taktike qe mund te perdorej nga sulltani dhe
drejtuesit shqiptare te cilet ne kete menyre donte
ti detyronin fuqite e medha qe te hiqnin dore nga
copetimi i tokave shqiptare sepse ne kete menyre ata
nuk demtonin me osmanet por drejtperdrejt shqiptaret.
Porta e larte ndihmonte fshehtas lidhjen me para dhe
arme dhe kerkoi ta bente lidhjen nje organizem politik
i cili do te mbronte shqiptaret nga gllaberimi
sllavo-grek ne skenen nderkombetare dhe ate vendase.
Per disa vite me rralle lidhja u ndihmua nga sulltani
dhe vete perandoria ndihmoi fshehtas instalimin e saj
ne te gjitha trojet shqiptare. Por pas disa vitesh
egzistence lidhja u infiltrua nga disa agjente nga
shqiperia e jugut qe i ndryshoi rrymen dhe drejtimin
asaj duke e bere ate nje instrument antiosman dhe
antishqiptar e cila kishte si qellim nxitjen e nje
nacionalizmi te terbuar shqiptar qe do te conte ne
kryengritje te njepasnjeshme kunder perandorise. Keto
kryengritje do te lehtesonin punet dhe planet e
Greqise dhe sllaveve kunder osmaneve dhe paralelisht
kunder shqiptareve duke marre parasysh faktin qe
shqiptaret ishin pjese perberese e perandorise dhe
froni european i perandorise. Lidhja u perhap edhe ne
jug te Shqiperise dhe kishte si qellim mbrojtjen e
tokave shqiptare nga invazionet ilegale greke dhe
rruajtjen e integralitetit te trojeve shqiptare ne jug
brenda dhe nen mbrojtjen e perandorise osmane. Lidhja
favorizonte dhe perkrahte fort mbajtjen e autoritetit
te Sulltanit ne trojet shqiptare si garanci kunder
ndarjes se trojeve tona(1). Ne 13 qershor 1878 ne
diten e hapjes se kongresit te Berlinit nje memorandum
iu dergua nga Shkodra ne emer te Shqiptareve shefit te
delegacionit britanik Lord Beaconsfield ku nder te
tjera i kerkonin edhe qe te rruhej parimi i
integralitetit te perandorise Osmane dhe te tokave
shqiptare brenda perandorise(2). Por fuqite e medha
duke pare qe shqiptaret nen tezen e autonomise dhe
kerkimit te perfaqesimit te tyre nga ata vete dhe jo
Sulltani kerkonin te fshihnin bashkepunimin e ngushte
te lidhjes mes tyre dhe Portes se larte dhe ne 1880
duke bere presion konstant diplomatik dhe ushtarak mbi
Sulltanin e detyruan ate qe te shperndaje lidhjen. Ne
jug te Shqiperise lidhja ishte gjithashtu shume aktive
dhe zgjodhi Abdul Frasherin dhe Mehmet Vrionin (qe
ishin deputete ne parlamentin osman)(3) si perfaqesues
te lidhjes dhe u ngarkuan me perfaqesimin e
interesave shqiptare perpara qeverive te fuqive te
medh. Me ane te nje memorandumi ata kerkonin ne emer
te shqiptareve qe ne asnje menyre te mos i kaloheshin
Greqise trojet e banuara nga shqiptaret, dhe se
shqiptaret nuk donin te dilnin nga autoriteti i
sulltanit dhe ngulnin kembe qe tokat shqiptare te
mbeten nen tutelen osmane(4). Ne qershor 1880 Fuqite e
medha morren letra dhe kerkesa memorandumesh nga
gjithe Cameria dhe Shqiperia e jugut te cilat kerkonin
mosaneksimin e trojeve shqiptare Greqise dhe vullnetin
e shqiptareve per te mbetur nen autoritetin e
Sulltanit(5). Ne 1880 paria e muslimaneve te Janines
pasi takuan konsullin britanik atje i kerkuan atij qe
vendi i tij te mos lejonte aneksimin e tokave
shqiptare Greqise dhe i deklaruan atij se ata jane dhe
do te mbeten subjekte besnike te Sulltanit dhe do te
luftojne perkrah tij kunder grekeve. Ndersa konsulli
shton se per ta kombesia shqiptare ishte baraz me
supremacine muslimane(6). Abedin Dino pasha nje pronar
i madh tokash nga Preveza ishte bere urra lidhese mes
portes se larte dhe lidhjes dhe ne 26 korrik 1880 me
nje leter derguar Fuqive te medha ai hodhi poshte
propozimet e Fuqive te medha te cilat i jepnin Greqise
pjesen me te madhe te Camerise duke perfshire Prevezen
, Janinen , Meēoven dhe shume qytete te tjera te
banuara nga shqiptaret. Porta e larte mbajti te
njejtin qendrim. Per Abedin Dino pashen ishte e
paimagjinueshme te leshohej Janina e cila kishte qene
gjithmone kryeqyteti i Shqiperise se jugut dhe zemra e
saj. Greqia duke pare se porta e larte nuk po i
perkrahte ata per zbatimin e vendimeve vendosi te
perdori forcen dhe marrjen e territoreve qe ju dhane
asaj nga vendimi i fuqive te medha. Ndersa shqiptaret
ne krahun tjeter po pergatiteshin per te ndihmuar
ushtarakisht ushtrine osmane ne mbrojtjen e ketyre
territoreve(7). Vazhdimi i krizes i beri greket te
kuptojne se per,te arritur qellimet e tyre ne Epir
duhen te krijonin marredhenie miqesore me shqiptaret
dhe per kete gje ne 1881 filloi krijimin e nje
koalicioni greko-shqiptar por ajo nuk i arriti
qellimet sepse shqiptaret nuk donin thyerjen e
perandorise osmane. Kishte shume interesa te
perbashketa. Nje humbje e Turqise do te thoshte nje
pushtim i tokave shqiptare nga Greqia prandaj
shqiptaret vazhduan te ndihmojne ne mbajtjen dhe
ruajtjen e administrates osmane ne trojet shqiptare.
Kjo shpjegon pse shqiptaret ndoqen strategjine e
bashkimit me osmanet gjate krizes se Rumelise ne 1885
dhe gjate luftes me Greqine ne 1897 (8). Sulltani dhe
kreret e lidhjes duke bashkepunuar fshehtas mbronin jo
vetem interesat e tyre te perbashketa por edhe banoret
muslimane te ketyre zonave te cilet masakroheshin nga
ushtrite greke duke marre parasysh faktin qe lidhja
shqiptare drejtohej nga nje shumice derrmuese
muslimanesh dhe nje nga interesat e saj ishte edhe
mbrojtja e islamit(9). Ne prill te 1897 bandat greke
te Ethnike Hetaeria(10) sulmuan popullsite muslimane
te Epirit dhe filluan vrasjet masive duke sulmuar edhe
ushtrine osmane. Kjo organizate filloi te armatosi te
krishteret shqiptare dhe greke fshehtas dhe morri nen
tutelen e saj organizimin e kryengritjes duke marre
parasysh faktin se ajo kontrollonte fuqishem edhe
politiken e brendshme greke. Shqiptaret muslimane qe
ishin shumice edhe kesaj rralle ndihmuan ushtrine
osmane kunder armikut te perbashket.Sulltani gjate
kesaj lufte u deklaroi shqiptareve se ne kete lufte
luftohej per dy objektive te fuqishme qe jane :
mbrojtja e islamit dhe e territoreve shqiptare(11).
Thimi Mitko shkruan ne ato vite : Shqiperia eshte me
Turqine dhe kunder grekeve dhe vetem nje pjese e te
krishtereve e kane zemren e tyre me Greqine(12).
Bashkepunimi Shqiptaro-Turk e beri Greqine qe te
leshonte keto territore duke e bere ate te largohet me
bisht nder shale. Greqia po ndergjegjesohej gjithmone
e me shume se duhej te bente gjithcka per ti bere
shqiptaret ne anen e saj sepse persa shqiptaret i
ishin besnike Sulltanit ajo sdo te arrinte kurre te
realizonte qellimet e saj. Por joshja e shqiptareve
muslimane ishte nje detyre mese e veshtire per ta kur
marrim parasysh faktin qe permend Dora D’Istria kur
ajo thote : "Pėr fat tė keq, asnjė pjesė e Shqipėrisė
nuk ka vuajtur aq sa Ēamėria nga fanatizmi mysliman
dhe ky ėshtė njė konstatim mėse i drejtė, i cili herė
pas here nė momente kritike ka nxjerrė krye dhe ėshtė
bėrė pengesė serioze nė progres, siē ishte rasti nė
mbrojtjen e alfabetit latin e shkollės shqipe". Kjo
deshmi tregon se ēamet ishin muslimane te zellshem dhe
e donin shume islamin ndaj ata s’mund te bashkepunonin
me armiqte e islamit dhe te Shqiperise ndaj u
bashkuan me Turqit kunder Grekeve. Por gjithashtu
ēamet nuk e kishin harruar pjesemarrjen e disa
kapedaneve ēame ne revolucionin grek te 1821 kunder
osmaneve si Jaho Demi nga Filati dhe Sali Cami nga
rrethinat e Gumenices dhe tradhetine qe greket i bene
atyre. Kollokotroni i bindi disa lidera ēame qe te
bashkoheshin ne ate kohe me forcat greke ndaj per kete
ata u ftuan ne Peloponez qe te firmosnin nje aleance
te fshehte shqiptaro-greke. Delegacioni shqiptar
drejtohej nga Tahir Abazi dhe 1500 trupat shqiptare
muslimane qe duhet ti bashkoheshin grekeve
drejtoheshin nga Prronjo dhe Capari. Gjate rruges
Tahir Abazi, i revoltuar nga djegia e fshatrave,
prishja e xhamive dhe e teqeve, si dhe i keqtrajtimeve
tė myslimanėve shqiptare, hoqi dorė nga vazhdimi i
udhėtimit drejt Peloponezit dhe u kthye nė Artė. Aty
ai u bėri tė njohur bejlerėve ēamė dhe drejtuesve tė
tjerė shqiptarė tė Shqipėrisė sė Poshtme, veprimet e
dhunshme qė kishin ndėrmarrė kryengritėsit grekė ndaj
familjeve myslimane dhe institucioneve tė kulteve
fetare myslimane. Ky lajm i kobshėm, mjaftoi qė krerėt
shqiptarė tė hiqnin menjėherė dorė nga aleanca me
kryengritjen greke e tė bashkoheshin me Hrushit Pashėn
qe ishte asokohe komandanti i ushtrise osmane,
(K.Biri, "Arvanites oi dories tou neotorou elenizmou",
Athinė, 1961., f.346).
Keto ishin pra dy nga arsyet e ndryshme qe ēamet
kishin per te mos ti zene me bese grekeve qe urrenin
islamin dhe e luftonin ate.Greket e kishin mese te
veshtire qe te ribindnin ēamet muslimane qe te
bashkoheshin me ta ndaj atyre i duhej nje urre e forte
lidhese qe do ti afronte ēamet me ta ashtu sic e beri
Kollokotroni gati 70 vjet me pare me bejleret ēame.
Per kete njerezit me te pershtatshem ishin arvanitasit
, ndaj Greqia ne 1899 krijoi nje organizate
shqiptaro-greke qe do te quhej « Bashkimi Shqiptar i
Athines » e cila perbehej nga arvanitas dhe suliote
dhe kishte si qellim thirrjen e shqiptareve per
bashkim me Greqine dhe vellazerimin shqiptaro-grek
duke dhene si shembull mburres dhe konkret shkrirjen e
arvanitasve mes grekeve gje e cila nenkuptonte nje
bashkim te popujve duke u bazuar te idete se
shqiptaret dhe greket jane vellezer gjaku, kane pasur
te njejten fe ne te kaluaren dhe kane nje gjuhe te
lashte te njejte dhe nje gjuhe shume te perafert. Kjo
organizate ngulte kembe se megjithe diferencat fetare
qe osmanet i kishin imponuar shqiptareve ata ishin
pasardhesit e Bizantineve dhe duhet te ishin krenar
per kete dhe duhet te ribashkoheshin pa dallim feje
dhe te harrojne se kush eshte musliman dhe kush kaur
por te bashkohen ne nje patriotizem shqiptar dhe te
bashkepunojne me Greqine kunder osmaneve. Fraza moto e
kesaj organizate ishte : « Greqia pa Shqiperine eshte
gjysem dhe Shqiperia pa Greqine eshte gjysem. ». Ne
ato vite me qindra artikuj dhe libra u botuan anembane
Greqise dhe u shperndane ne gjithe Epirin. Keto
artikuj inkurajonin dhe mburrnin duetin Shqiptaro-Grek
duke i shtytur shqiptaret te bashkohen me Greqine
kunder osmaneve. Ata libra te dehnin me shkrimet qe
permbanin urrejtje dhe nxitje urrejtjeje kunder
osmaneve duke i premtuar shqiptareve se bashkimi me
Greqine do ti sillte atyre krenarine Bizantine dhe do
te kishin nje mbreteri te forte Shqiptaro-Greke qe do
ti bente balle jo vetem osmaneve, por edhe
Austriakeve, Serbeve , Bullgareve , dhe Maqedoneve.
Megjithese punen e palodhshme te arvaniteve te cilet
korruptuan edhe disa bejlere ēame , greket nuk arriten
ta mashtrojne popullin musliman ēam ,i cili nuk donte
bashkim me Greqine por autonomi brenda perandorise
osmane dhe nen mbikqyrjen e Sulltanit. Ēamet te
nervozuar nga nderhyrjet greke dhe politikat e tyre te
cilat ne siperfaqe ndermjet arvaniteve kerkonin
bashkim dhe vellazeri, por qe ne te vertete kishin
qellime te erreta antishqiptare ne 1906 krijuan
guerrilian shqiptare antigreke e cila filloi aksionet
kunder bandave kriminale greko-arvanite te cilet benin
masakra naten neper fshatrat muslimane , dhe
gjithashtu kunder propagandes se organizates se
drejtuar nga arvanitet e Athines qe quhej Bashkimi
Shqiptar i Athines. Shume figura arvanite te rene ne
revolucionin grek dhe shume arvanite qe kishin bere
karriere permes grekeve u paraqiten nga Bashkimi
Shqiptar si nderi dhe krenaria e kombit duke i shtyre
muslimanet qe ti konsiderojne ata si burra te medhenj
te kombit dhe si trashegimi kulturore. Kjo nenkuptonte
qe duke ndjekur rrugen e njerezve te medhenj te kombit
qe ishin arvanitet duhej ndjekur shembulli i tyre, pra
bashkimi me Greqine dhe shkrirja e dy popujve ne nje
te vetem. Por guerrilia shqiptare duke punuar
intensivisht i shkaterroi qarqet greko-arvanite te
asokohe dhe i dha nje sinjal te forte Greqise duke i
bere asaj te ditur se ata vella kishin Sulltanin.
Greket te tronditur nga kjo e kuptuan se teza arvanite
nuk po funksiononte me muslimanet ndaj duhej afruar se
sben fshehtas nje lider i forte dhe me influence nder
shqiptare dhe per kete vendosi te afroje Ismail
Qemalin. Ai ishte njeriu perfekt dhe kishte shume
influence ne rajon, ishte diplomat ne administraten
osmane dhe ishte musliman. Ky njeri do te ishte ēelesi
i zbutjes dhe afrimit te shqiptareve. Ismaili i cili
kishte lindur ne Vlore ne 1844 ishte nje nga
zedhenesit me te medhenj te ceshtjes shqiptare. Ai
kishte lindur ne nje familje te madhe dhe me
influence ne Vlore dhe ne Shqiperine e jugut dhe
kishte kulture greke sepse kishte mbaruar gjimnazin
grek Zosimea ne Janine. Ai kishte lidhje ne ngushta me
Mithat Frasherin . Ai e vizitoi shume here Athinen dhe
u be nje mbrojtes i bashkimit Shqiptaro-Grek. Ne
gazeten e tij « Selamet » (Shpetimi) e cila shtypej ne
shqip, greqisht dhe turqisht ai shkruan se ishte shume
i shqetesuar per te mbrojtur interesat e shqiptareve
qe ishin sipas tij identike me ato greke(13). Ai
shkruante se kishte nje simpati te dyanshme
shqiptaro-greke dhe se opinioni i perbashket
shqiptaro-grek do te ishte nje grusht i perbashket
kunder sllaveve dhe te gjitha tendencave qe vinin ne
rrezik dy popujt. Duke u nisur nga kjo ai firmosi ne
22 janar te 1907 nje marreveshje te fshehte me
kryeministrin grek George Theotokis e cila eshte
shkruar dhe firmosur nga vete Ismail Qemali dhe
gjithashtu nga kryeministri grek George Theotokis.
Marreveshja ishte e meposhtmja :

« Linja kufitare nderrmjet Shqiperise gjeografike ,
Epirit dhe Maqedonise greke duhet te ishte nenkuptuar
si nje linje qe fillonte nga Manastiri dhe shkonte
drejt detit deri ne veri te Korfuzit (i cili i lihej
gjithashtu Greqise). Linja kufitare do te vizatohej ne
nje menyre te tille qe te ndahej nga kufij natyrore
(malet Acrocerauniane) korrespondonin me aspirimet
natural te te dyja paleve, duke marre parasysh se me
kete aneksim ndaj Greqise te tokave shqiptare fshatrat
kufitare dhe distriktet ndaheshin sipas gjuhes dhe
ndjenjave nacionale apo kombetare. Keshtu te gjitha
fshatrat qe flisnin shqip dhe qe donin bashkimin me
Shqiperine i kalonin Shqiperise dhe fshatrat kufitare
qe flisnin greqisht ose qe donin bashkimin me Greqine
i kalonin Greqise dhe si shperblim Greqia angazhohej
te ndihmonte ceshtjen shqiptare ne veri te Shqiperise
kunder sllaveve dhe krijimin e nje shteti te pavarur
shqiptar. »(14) ( Kjo linje kufitare korrespondon pak
a shume me kufirin shqiptaro-grek te sotem duke lene
jashte trojeve shqiptare gjithe ēamerine dhe trojet
shqiptare ne lindje te Shqiperise jashte kufirit
shqiptar)


Greqia e dinte permes sherbimeve te saj sekrete se
Qemali shume shpejt do te behej kryetari i shtetit te
pare shqiptar ndaj edhe beri gjithcka per te mbrojtur
manovrat e tij duke e zbatuar perpikmerisht
marreveshjen e 1907 dhe duke punuar aktivisht per
aplikimin e saj. Gjithashtu ajo ndihmoi Ismail Qemalin
ekonomikisht qe ky te mbronte alfabetin shqiptar me
shkronja greke dhe vellazerine shqiptaro-greke. Greqia
u angazhua duke bere te pamunduren per ti lehtesuar
Qemalit skalaten e tij drejt pushtetit dhe duke e
ndihmuar ate qe te arrinte kontakte diplomatike me
Fuqite e medha. Por si mund te ishte Greqia e sigurt
se Qemali do ti zbatonte marreveshjet e perbashketa ?
Greqise i duhej nje njeri i forte i cili do te
kontrollonte edhe ndjenjat e Qemalit dhe boten e tij
te brendshme ne menyre qe te realizoheshin planet
greke. Ne qershor te viti 1900 ambasadori i Frances ne
Athine raporton se mbreti , ministria e marines, dhe
Bashkimi shqiptar i Athines qe ishte filial i
organizates nacionaliste O ELLENISMOS (HELENIZMI) i
dhane Ismail Qemalit nje arvanite per nuse duke
simbolizuar bashkimin e dy popujve shqiptaro-grek.(15)
Ky person ēeles qe ishte nusja e tij sherbente edhe si
agjent i Greqise duke luajtur rolin e keshilltarit te
Qemali dhe duke e nxitur ate qe te punoje aktivisht
per bashkimin dhe afrimin e dy popujve. Ne kete menyre
duke kontrolluar edhe ndjenjat e Qemalit Greqia
kontrollonte nga brenda gjithe politiken shqiptare dhe
fatin e shqiptareve. Ky eshte roli qe Arvanitet luan
ne aneksimin e CAMERISE ndaj Greqise dhe zbatimin e
aspiracioneve greke. Nje nga arvanitet me te shquar
eshte gjenerali i ushtrise greke Napolon Zerva i cili
me trupat e tij kreu gjenocidin e famshem te 1944
ndaj ēameve. Ai ishte suliot dhe pasardhes i fisit
Zerva te Sulit te cilet i gjejme edhe 150 vjet me pare
ne lufte kunder luanit te Janines Ali Pasha.

ABEDIN RAKIPI
BRUXELLES


(1) Ibid f. 130.
(2) Basil Kondis Greece and Albania 1908-1914 f. 23.
(3) Stavro Skendi National awakening f. 73.
(4) A.P. Greece nr 1 (1879) f. 201-203
(5) Basil Kondis Greece and Albania 1908-1914 f. 24.
(6) Turkiye arsivleri Vol. 81 (1880) f. 164.
(7) Stavro Skendi National awakening f. 78.
(8) Basil Kondis Greece and Albania 1908-1914 f. 24.
(9) Olsi Jazexhi Mbi identitetin islamik te lidhjes
se Prizrenit
(10) Ethnike Hetaeria ishte nje organizate e fshehte
greke qe operonte ne perandorine osmane duke shtyre
ortodokset dhe greket qe te rruanin identitetin e tyre
dhe i pergatiste ata per nje kryengritje te forte
antimuslimane ne momentin e duhur.
(11) Historia e Shqiperise f. 240
(12) Ibid.
(13) Basil Kondis Greece and Albania 1908-1914 f. 33
(14) Arkivat e Ministrise se jashtme Greke dosja 1a
nr. 4 22 janar 1907
(15) Nathalie Clayer : Aux origines du nationalisme
albanais











_____________________________________________________________________________
Envoyez avec Yahoo! Mail. Capacité de stockage illimitée pour vos emails.
http://mail.yahoo.fr