VITI ORVELLIAN I ISMAIL KADARESĖ

Nga Olsi Jazexhi
Aug 29, 2007, 23:27

http://gazetajava.com/artman/publish/article_856.shtml


Viti 1985 ka qenė njė nga vitet mė tė zymtė pėr komunistėt
shqiptarė. Nė kėtė vit kur Shqipėria humbi ‘Vėllain e
Madh,’ ministri i vetėshpallur i Ministrisė sė tė Vėrtetės
pranė Republikės Popullore Socialiste tė Shqipėrisė, Ismail
Kadareja, shkroi romanin ‘Viti i mbrapshtė’. Kush e ka
lexuar romanin ‘1984’ tė George Orvellit e ka pak a shumė
parasysh se cili ėshtė misioni i Ministrisė sė tė Vėrtetės
nė shtetin e ANGLOSOC-it. Funksioni kryesor i kėsaj
ministrie ishte rikrijimi i tė shkuarės duke e furnizuar
popullin me gazeta, filma, libra shkollorė, programe
televizive, drama, letėrsi ose argėtim pėr tė krijuar njė
tė vėrtetė fiksionale, tė cilėn populli duhej ta pranonte
si tė vėrtetė. Nė shtetin e Anglosocit, ‘Vėllai i Madh’
paraqitej si udhėheqės dhe mbrojtės i Revolucionit qysh
prej fillimit tė kohės. Ama pėrveē kėtij, punėtorėve tė
Ministrisė sė Vėrtetės ju duhej qė herė pas here tė
shpiknin edhe heronjė tė tjerė, siē ishte pėr shembull
rasti i shokut Ogliv, i cili vdes nė betejė nė rrethana
heroike duke mbrojtur Anglosocin, dhe legjitimizuar kėshtu
njė vijimėsi ideologjike tė betejės mesianike tė ‘Vėllait
tė Madh’ nė mbrojtje tė vatanit.

Unė nuk jam i sigurtė nėse Ismail Kadareja e ka
pat lexuar romanin ‘1984’, nė vitin 1985, kur edhe shkroi
romanin ‘Viti i mbrapshtė.’ Por skenat e romanit ‘Viti i
mbrapshtė’ qė mua m’u desh tė rilexoj kėto ditė, i ngjajnė
pak a shumė pėrrallave tė romanin orvellian ‘1984’. Fakti
qė mė shtyu ta rilexoj romanin ‘Viti i mbrapshtė,’ pėr tė
cilin kam shkruar edhe mė parė, ishte njė konferencė shtypi
qė Ismail Kadareja bėri me regjizorin franko-shqiptar,
Fatmir Koēi kėto ditė nė Tiranė. Fatmiri qė ka siguruar njė
shumė tė madhe parashė nga kompania Ciné-Sud Promotion nė
Francė dhe disa organizma tė tjerė nė Gjermani dhe
Belgjikė, duke patur edhe Kadarenė nė krah, njoftonte nė
media nė mėnyrė triumfaliste se planifikon tė bėj njė film
i mbėshtetur mbi romanin ‘Viti i mbrapshtė’. Filmi do tė
quhej ‘Viti i Kometės’. Nga sa kuptova nga disa faqe tė
internetit kompania Cine-Sud ėshtė njė nga ato shtėpi
botuese zhgarravina tė Francės qė prodhojnė filma
propagandistikė pėr vendet ku Franca ka bėrė historikisht
pisllėqe dhe tani mundohet tė ruaj influencėn e saj. Kėshtu
disa nga prodhimet kryesore tė kėsaj kompanie ishin edhe
filmi "Tirana Year Zero" ( prodhim franko/shqiptar drejtuar
nga Fatmir Koci), filmi "Rashida" (prodhim franko/algjerian
drejtuar nga Yamina Bashir), filmi boshnjak "Fuse" etj.

Duke ju kthyer romanit ‘Viti i mbrapshtė’ tė
Ismail Kadaresė, fiksioni i tij nis me ngjarjen e kalimit
tė Kometės Halley pranė tokės nė fillim tė shekullit tė
XX-tė. Por edhe pse Kometa Halley ka kaluar nė 1910,
Kadareja problemin e saj e lidh me vitet 1913 – 1914, kohė
kur habsburgėt dhe italianėt, duke marrė shkas nga dobėsimi
i Perandorisė Osmane, duan qė tė bashkojnė dy krahinat
osmane tė Gegėrisė dhe Toskėrisė dhe me ato formojnė njė
shtet tė ri. Por pėrkundėr fakteve historike tė asaj kohe,
Kadareja, siē ndodh rėndom nė romanet e realizmit
socialist, kėrkon qė nė kėtė aksident historik ku dy fuqi
tė mėdhaja ndėrtojnė njė shtet tip Ruritania – kėrkon qė tė
gjejė armiqtė, miqtė, tė mirėt dhe kėqijtė e vendit. Duke
qenė se tamam si nė romanin ‘1984’ historia dhe arti duhet
tė shėrbejnė pėr tė legjitimizuar sundimin e Vėllait tė
Madh, edhe nė rastin konkret, shkrimtari, historinė e vitit
1914 e projekton nė tė tashmen, pėr tė legjitimuar nė vitin
1985 sundimin e Vėllait tė Madh dhe klanit tė tij nga
Gjirokastra, ndėrsa nė ripunimet e mėvonshme, vazhdimin e
sundimit post-komunistėve nė Shqipėri.

Shqipėria e viteve 1914 ka qėnė njė fushėbeteje, ku si nė
tė gjithė Evropėn kacafyten turlifarė ushtrishė. Asnjė bir
nėne qė jetonte nė kėtė copė tokė qė prej qindra vitesh,
nuk e dinte se ēka do tė bėnin habsburgėt dhe italianėt me
dy krahinat e pushtuara turke tė Adriatikut. Agjenturat
frėnge, serbe, ruse, austriake, greke, italiane dhe trupat
e tyre qė lėvrinin nė Shqipėri nė kėtė kohė kishin ngritur
banda e mercenarė kudo. Pėr personat qė janė profesionistė
nė histori e dinė shumė mirė qė shumica e banorėve qė
jetonin nė Shqipėrinė e kėsaj kohe dhe ishin myslimanė,
veten e tyre e shihnin ende si shtetas tė Perandorisė
Osmane, pasi siē Ernest Gellneri do ta kishte pėrkufizuar,
koncepti i kombit dhe Shqipėrisė sipas aksiomave
nacional-komuniste nuk ishte shpikur ende.

Megjithatė, ashtu si nė shtetin orvellian, edhe kėtu,
Ismail Kadareja pretendon qė kombi real-socialist ishte
njėsi politiko – historiko – gjeografike e mirėditur dhe
ata qė mendojnė ndryshe janė armiq. Duke dashur qė tė
pėrdorė tė shkuarėn pėr tė legjitimuar tė tashmen, nė
Shqipėrinė e vitit 1914 Kadareja prodhon edhe protoherojtė
e saj, tė cilėt ashtu si shoku Ogliv nė romanin ‘1984’ janė
gati tė vdesin dhe luftojnė pėr tu pėrkujtuar me madhėshti
mė pas nė fjalimet e Vėllait tė Madh.

Duke qenė se vetė Kadareja por edhe Vėllai i tij i Madh,
Enver Hoxha, janė qė tė dy jugorė - gjirokastritė, nė
roman, herojtė qė autori krijon pėr Shqipėrinė, lokalizohen
nė Jug tė vendit. Tamam si nė shtetin Orvellian, autori
ėshtė i kujdesshėm tė shpikė njė gjuhė tė re dhe patriotike
per vatanin socialist ku herojtė nga Toskėria duhet tė kenė
tė gjithė emra kuptimplotė dhe politikisht korrekt me emrat
qė Partia e Punės kėrkonte qė shqiptarėt nė Epokėn e
Realizmit Socialist tė mbajnė. Herojtė e ‘Vitit tė
mbrapshtė’ kanė tė gjithė emra politikisht tė pastėr nga
‘barbarizmat turke – orientale’ dhe pak a shumė pėrmbajnė
kombinacione emrash qė ose lidhen me viset trimėrore tė
komunistėve tė jugut gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, ose
kanė kombinacione emrash herojshė ortodoksė, vllehė dhe
bektashianė qė luftuan nė krah tė shokut Enver, apo qė
partia i shpalli heronjė tė kombit.

Herojtė e romanit ‘Viti i mbrapshtė’ quhen Shestan Verdha,
Alush Gjata, Doskė Mokrari, Tod Allamani, Xhemal Lufta,
Hysmė Shteti, Nase Shmili, Arif Skamja, Cute Bėnja, Llaz
Mandili, Gjergjan Vaja, Aleks Belshi, Prift Stiliani dhe
Andre Kosturi. Herojtė nisin udhėtimin e tyre legjendar nga
jugu i Shqipėrisė. Ata e njohin mirė situatėn politike nė
vend, dhe me njė pjekuri patriotike formėsojnė trupėn e
tyre atdhetare tė njohur si ‘forca mokrare’ dhe nėn
udhėheqjen e Shestan Verdhės nisin marshin pėr tė mbrojtur
Shqipėrinė. Rrugės drejt veriut tė Shqipėrisė, luftėtarėt
mokrarė i prźt populli. Si nė filmin ‘Nėndori i Dytė’, nė
vendin e quajtur Shtatė Krojet psh. gratė e katundit i
dhurojnė Shestanit njė flamur kombėtar tė qėndisur me dorėn
e tyre. Rrugės, herojtė e romanit takohen me turlifarė
njerėzish, ndėrmjet tė cilėve edhe me trupat franceze tė
cilat Kadareja nė ribotimin e librit nė 2003 – pasi ėshtė
bėrė shtetas francez – i trajton si njerėz qė i deshėn tė
mirėn Shqipėrisė, por qė nuk u morrėn dot vesh me ‘forcėn
mokrare’ si pasojė e moskuptimit nė komunikim. Me gjithė
peripecitė e rrugės, autori e mbyll pėrshkimin e udhėtimit
tė mokrarėve drejt bėrjes sė Shqipėrisė me njė lutje nga
prifti ortodoks Stiliani, i cili murmuriste ‘Zot mbroje
Shqipėrinė’.

Ndėrsa toskėt janė herojtė e ‘Vitit tė mbrapshtė’, nė anėn
tjetėr hasmit e kombit Kadareja i projekton nė Shqipėrinė e
Mesme dhe veriore, apo pak a shumė nė Gegėri. Urrejtja dhe
racizmi anti-gegė i Ismail Kadaresė tė cilin ai e ka
treguar edhe nė njė intervistė dhėnė ditores sė Tiranės
«Shekulli», nė 3 korrik 2006, kur tiranasit i quan ‘kolonė
turq’, lexohet qė nė fillim tė librit. Kadareja e
pėrshkruan Shqipėrinė e Mesme dhe veriun e Shqipėrisė si
njė vend tė egėr ku rrojnė kafshė dhe jo njerėz. Njė
krahasim kaq tė egėr dhe racist kundėr gegėve unė kam
mundur tė gjej vetėm te njerėzit e egjėr, skithėt e Rusisė,
nė Rihlėn e Ibn Fadlanit, tė portretizuar nė filmin
‘Luftėtari i Trembėdhjetė’ ku rusėt shfaqen si kanibalė qė
udhėhiqen nga njė burrė qė i duket vetja se ėshtė ari. Pak
a shumė tė njėjtin trajtim merr edhe Gegėria e Ismail
Kadaresė e cila jo vetėm se ėshtė anti-shqiptare dhe
filo-turke, por sundohet edhe nga disa njerėz gjysėm bishė:

… nė pyjet e Mamurrasit zdėrhalleshin bandat e Tur Kusarit,
dhe mė tej ushtria veriore me tirq tė zinj e Uk
Bajraktarit… ndėrsa bandat myslimane tė Esad Pashės qė
kėrkonin rikthim te Turqia, vinin vėrdallė nė Shqipėrinė e
Mesme nėn zhurmėn e lodėrtive, britmave ‘Dum Babėn’… dhe
duke kėnduar si nė dergjė kėngė tė zymta:



Pėr xhenet u nisėm, sosėm nė xhehenem

Shqipėri moj kuēkė, ē’na bėre verem (fq. 12)



Pėr Kadarenė, nė Gegėri rrojnė disa lloje
kafshėsh tė egra me dy kėmbė tė cilat jo vetėm qė nuk duan
kombin, por janė edhe tė degraduar moralisht. Gegėt tė
cilėt rrojnė nė ish-vilajetet myslymane, Kadareja i ndan nė
disa derexhe, ku mė tė poshtrit e tyre duken qė janė
islamikėt. Kėta udhėhiqen nga dy komandantė kryesorė, Esad
Pasha dhe Haxhi Qamili. Kėta gegė qė Kadareja i ngjyros si
armiq tė qytetėrimit janė tė pakuptueshėm nga ushtritė
evropjane dhe kapter Vilhelm Vidi, princi kukull qė
austriakėt i vunė Shqipėrisė.

Pėr Kadarenė, pushtuesit evropjanė tė vitit 1914 nuk duket
se janė nė Shqipėri pėr tė copėtuar atė, por pėrkundrazi
pėr ta qytetėruar. Ama evropjanėt qė pėrballen me njė
popull egėrsirash qė janė muslimanėt shqiptarė, kanė
probleme me tė kuptuarit e gegėve qė kanė emra UK (Ujk),
Tuē, Kus Baba, Tur Kusar etj. Njė rast moskuptimi Kadareja
pėrmend psh. kur esadistėt fanatikė qė austriakėt duan ti
rrethojnė, shpėtojnė pasi austriakėt kujtojnė se ka ardhur
muaji i Ramazanit, ndėrsa esadistėt qė e kuptojnė
moskuptimin e muajve islamė nga austriakėt, brohorasin duke
thėnė:



Allahu na shpėtoi.



Njė nga faktorėt kryesorė nėpėrmjet tė cilit Kadareja
justifikon barbarizmin e gegėve ėshtė vetė feja e tyre,
islami. Ndėrsa nė roman autori tė krishterėt, tė bardhėt,
evropjanėt, francezėt, prift Stilianin dhe priftin
franēeskan Vinēens Marku i tregon si tė qytetėruar dhe
human, myslymanėt qė rrojnė nėpėr ish-vilajetet myslymane,
hoxhallarėt dhe dervishėt i tregon si hasmit e qytetėrimit
qė kanė ēuar gegėt nė barbari. Anti-myslymanizmi proverbial
qė shkrimtari franko-shqiptar Kadare ka shprehur edhe mė
vonė nė librin nga Nėntori nė Nėntor, rrėfehet edhe nė kėtė
roman si sėmundja kryesore e anti-qytetėrimorisė tė
shqiptarėve. Islamikėt gegė nė roman tregohet qė arrinin tė
konfuzojnė edhe vetė evropjanėt, tė cilėt edhe pse kishin
futur spiunė tė shumtė nė mesin e tyre, e kishin tė
vėshtirė tė parashikonin lėvizjet e myslymanėve esadistėve,
pasi kėta nuk vepronin sipas ndonjė plani tė fshehtė, por
sipas ftesave:



Qė baballarėt e teqeve u bėnin shefave… nga spicat e
myftiut tė Tiranės… e sidomos nga fallet e Hanēe Hamdije
Pezė e Madhe, njė fatthėnėse e re muslimane e cila kishte
parashikuar se Shqipėria… do tė mblidhej kruspull e bėhej
sa njė portokall. (fq. 47)



Pėr tė kuptuar sjelljen e gegėve barbarė, nė romanin e
Kadaresė vuan edhe vetė princ Vidi i cili kishte qėndruar
njė natė pa gjumė pėr tė kuptuar ‘pse Haxhi Qamili qė
shkonte gjak e lak si me Esad Pashėn, si me serbėt nuk
bashkohej me tė.’ Por mė fund princ Vidi e kupton qė
kryetiranasi Haxhi Qamil ishte njė i ikur nga ēmendia (fq.
50). Pashpjegueshmėrinė e gegėve, Kadareja e projekton edhe
nė sjelljet e ushtrive tirqzeza veriore tė Uk Bajraktarit.
Evropjanėt ashtu si vikingėt nė filmin ‘Luftėtari i
Trembėdhjetė’, nuk arrijnė tė kuptojnė dot lėvizjet e Ujkut
Bajraktar dhe malokėve tė tij tė veshur me tė zeza. Por
edhe kėsaj radhe, Kadareja solucionin e barbarisė e gjen te
tė krishterėt apo mė saktė te prifti franēeskan Vinēens
Marku, qė Karadareja e cilėson si ‘shqiptar’. Ky arrin tė
dekodojė sjelljen e gegėve dhe kupton qė lėvizjet e forcave
tė veriut shpjegoheshin nga gjetja e malokėve tė njė harte
tė humbur austriake, e cila i kishte magjepsur dhe kėta
lėviznin sipas saj. Por veriorėt tirqzinjė tė Uk
Bajraktarit, mė nė fund zhduken nė roman kur pėrleshen me
ushtrinė e principatės sė Mirditės, ku tė dy tributė e egra
gege humbin nėpėr thellėsitė e bjeshkėve tė Gegėrisė pėr tė
mos dalė mė. (fq. 50)

Kadareja si tė egjėr dhe anti-civilizuese nuk
tregon vetėm sjelljen e gegėve, fenė islame tė shqiptarėve,
mosdashurinė e tyre pėr t’u bėrė evropjanė, mospranimin e
njė princi kristjan dhe dėshirėn e tyre pėr tė ndejtur me
Turqinė. Egėrsinė, gegėve Kadareja ua fut edhe nė emrat e
tyre dhe vendeve nga ata vinė. Emrat qė ai u jep atyre janė
Rrem Qorr-Mehmeti, Tur Kusari, Ali Haxhija, Lalė Vuthi,
Shaqir Aliu, Musa Muhtari, Tuē Osmani, Uk Bajraktari, Zija
Beqiri, Hasan Zyberi, Hanēe Hadije Pezė e Madhe, Mazllum
Agaj, Ceno Beu, Haxhi Dervishi etj. Ndėrsa pėr lider
kryesor tė gegėve Kadareja vendos Kus Babain. Edhe pse Kus
Babai ėshtė njė shenjtė i rrespektuar i bektashizmit, nė
teqen e tė cilit nė Vlorė shkojnė mė mijėra besimtarė nga e
gjithė Shqipėria sot, pėr Kadarenė, Kus Babai i cili edhe
kėtu ėshtė dervish bektashian, ėshtė i dhėnė keq jo vetėm
pas nderimit tė Babė Sulltanit dhe urrejtjes ndaj
Shqipėrisė, por nė veēanti ndaj pederastisė. Kadareja, Kus
Babain e paraqet si njė dervish qė lėngon nė teqen e tij
gjithė ditėn pėr vdekjen e dylberit tė tij, Vasillaqit.

Kadareja tregon si tė egėr edhe vendet nga vinė gegėt
islamikė. Emrat qė ai pėrmend pėr vendet e ish-vilajeteve
myslymane ku rrojnė esadistėt janė Qishbardha, Zall-Herri,
Rrashbulli, Zall-Bastari, Dumreja. Gegėt me nė krye Kus
Babain qė nuk duan Shqipėrinė por Turqinė betohen se:



po qeder mos kini djema, sa shqitet mishi nga thoi aq
shqitet Shqipėria nga Turqia, gjaku do tė derdhet gjer nė
gju tė kalit si nė Qorrbela, dhe njė dervish pėrmendi yllin
me bisht, kometėn, si i thoshin kaurėt, qė ishte shenjė e
allahut...



Gegėt dhe nė veēanti esadistėt; qė gjirokastriti Kadare i
portretizon nė terma orientaliste – si e kundėrta e toskėve
tė civilizuar qė janė superiorė dhe kristjanė, duan
Shqipėrinė dhe udhėhiqen nga prifti ortodoks Stilian – nuk
e duan Shqipėrinė. Ndėrsa toskėt kudo qė luftojnė pėrmendin
Shqipėrinė, nė gojėn e gegėve myslymanė, qafiri Kadare
vendos fjalėt pėr Allah dhe Pejgamber. Kur pėrleshen me
mokrarėt psh, esadistėt Kadareja i portretizon si kanibalė
tė cilėt vetėm nė muaj tė Ramazanit tėrhiqen nga
kanibalizmi i tyre. Tironsi esadist qė nė kapitullin 8 vret
‘patriotin’ Andre Kosturi, thotė qė ‘gjynah se ishte muaj
Ramazani’ ...pse... ‘do tė mė shihte po s’ia haja tė gjallė
mėlēinė bashkė me shpretkėn’ (fq. 59).

Nė tė gjithė lesh e li-nė qė Kadareja zhyt Shqipėrinė e
vitit 1914, qytetėrimin e kėtij lesh-vendi e projekton jo
vetėm tė jugorėt por edhe ushtritė evropjane tė cilat nuk
tregohen si pushtuese dhe kolonizatore tė Shqipėrisė, por
si qytetėruese tė zuluve myslymanė shqiptarė. Mercenarėt
hollandezė tė Princ Vidit, Kadareja nuk i quan okupatorė,
por ‘ushtria e shtetit shqiptar’, tė cilėt ashtu si toskėt
e Shestan Verdhės janė tė vetmit qė ju dhimbet Shqipėria.
Por tiranasit e Haxhi Qamilit tė cilėt Kadareja i quan nė
intervistėn e «Shekullit», nė 3 korrik 2006, si pasardhės
tė pushtuesve turq, janė tė pacipė. Kėta trembin trembin
edhe gruan e pushtuesit austriak – princ Vidit, Sophi
Schonburg Valdenburgun, tė cilėn Kadareja e quan
mbretėreshė e Shqipėrisė. Ashtu si gjirokastriti i tij,
Kamban Kadareja qė nė 1914 priti me lule Venizellosin nė
Gjirokastėr, edhe nė kėtė roman Kadareja ka vetėm lule pėr
gruan e Vidit. Sophi Schonburgu nuk tregohet si njė
kolonialiste e bardhė qė donte me gjithė tė shoqin ti hipė
nė qafė shqiptarėve dhe tė ju marrė vendin, por, si njė
ėngjėllushe qė trembej kur dėgjon qė tiranasit, kavajsit,
shijaksit, elbasanllitė dhe durrsakėt i kanė kėrkuar burrit
tė saj tė bėhet synet nėse do tė bėhet i pari i Shqipėrisė.


Nė romanin ‘Viti i mbrapshtė,’ Kadareja nuk sulmon dhe
tallet vetėm me islamin, muslimanėt shqiptarė, gegėt dhe
veriorėt. Nė kėtė roman ai shfaq edhe shenja
anti-semitizmi. Kėshtu psh. nė kapitullin 12 dhe 13 ai flet
pėr kurvėn e Durrėsit, Sara Stringa nė shtratin e tė cilės
kalonin gjithėfarė lloj diplomatėsh tė huaj. Sara tregohet
tė bėjė akte tė turpshme, si ato qė Janulla Rrapi tregonte
pėrpara ca kohėsh nė gazetat e Shqipėrisė qė vajza e
Kadaresė bėnte nė vitin 1984 me djalin e saj, Renato
Rrapin. Megjithatė, ēka tė tėrheq vėmendjen nė kėtė pjesė
tė romanit ėshtė se Kadareja, i cili pėr nderin e vajzės sė
tij internoi njė familje tė tėrė nė vitin 1984, kėtu,
kurvėn Sara Stringa ja jep komunitetit ēifut. Sara ishte
vajza e njė vejushe hebreje nga Malta (fq. 91). Projektimi
i kurvės sė Durrėsit te njė ēifute duket se nuk ėshtė njė
koicidencė. Ēifutėt, Kadareja i pėrmend edhe nė kapitullin
e 20 tė librit, ku Isak Agai qė ėshtė po ashtu ēifut
tregohet tė jetė trafikant droge. E keqja ēifute pėr
Kadarenė ndodhet kudo. Kėshtu psh. dy herojtė e romanit,
Shestani dhe Doska vdesin nė Ēifut Ēifligun, i cili
tregohet si njė vend tersi dhe ndjellėkeq. Kadareja i ngre
edhe kėngė Shetsanit tė vrarė nė Ēifligun Ēifut si mė
poshtė:



Pse u ktheve pas nė Ēifut Ēiflig

Kapedan Shestan

Nė Ēifut Ēiflig nata ėshtė e ligė

Kapedan Shestan (fq. 119)



Racizmi anti-semitik, anti-gegė dhe anti-islamik i
Kadaresė, qė ėshtė shpalosur edhe nė shkrimin e tij
‘Identiteti Evropjan i Shqiptarėve’, nė roman nuk lė
mėnjanė edhe arixhijtė dhe evgjitėt. Kėshtu ndėrsa
arixhijtė tregohen si hajdutė kuajsh, evgjitėt Kadareja i
rrėfen si degjenerata sociale qė mendjen e kanė te qejfi
dhe ahengu.

Deklarata e Fatmir Koēit disa ditė mė parė qė romani ‘Viti
i Mbrapshtė’ i Ismail Kadaresė po bėhet film, mua mė ka
shqetėsuar jashtė mase. Ndėrsa nė kohė tė PPSH-sė sulmi dhe
zhdukja e grupeve armike dhe jo-konformiste, nga
aparatēikėt komunistė ka qėnė detyrė dhe punė e Ismail
Kadaresė; misioni i tė cilit ishte tė ndėrtojė njeriun e
Realizmit Socialist dhe rikrijimi i tė shkuarės me
realitete fiksionale, promovimi i sotėm i ideve tė Kadaresė
nga kompania Ciné-Sud Promotion nė Francė ėshtė kriminal.
Unė nuk e kam lexuar ende nė detaj skriptin e filmit ‘Viti
i Kometės’. Ama anti-myslymanizmi, anti-gegėrizmi,
anti-semitizmi dhe racizmi i Ismail Kadaresė nė romanin
‘Viti i Mbrapshtė’ mesa di unė, nė vende si Franca por edhe
Gjermania dėnohet me burg.

Historia ka treguar shpesh qė Franca pėrdor standarte tė
dyfishta kur merret me botėn e tretė. Ashtu si gjatė luftės
nė Bosnje kur ajo mbėshteste krimet serbe apo edhe nė
Ruanda Burundi, edhe nė rastin e filmit ‘Viti i Kometės’,
kompania Ciné-Sud Promotion duke prodhuar njė film racist
dhe anti-musliman si ky, po ndihmon nė nxitjen e racizmit,
islamofobisė dhe urrejtjes kundėr shqiptarėve, gegė dhe
muslimanė nė kulturėn post-komuniste shqiptare. Prodhimi i
filmit ‘Viti i Kometės’ pėrbėn njė mbėshtetje me paratė e
taksapaguesėve evropjanė tė projektit gjysėm shekullor
orvellian tė komunistėve nė Shqipėri, tė cilėt, pėr tė
legjitimizuar krimet e tyre kundėr shqiptarėve, kthyen
mbrapsht historinė e njė populli tė tėrė .



© by Gazetajava.com




________________________________________________________________________________\
____
Boardwalk for $500? In 2007? Ha! Play Monopoly Here and Now (it's updated for
today's economy) at Yahoo! Games.
http://get.games.yahoo.com/proddesc?gamekey=monopolyherenow