11 Shtatorėt dhe Terrorizmi

Olsi Jazexhi

 Data 11 Shtator 2004, ishte ditė pėrkujtimore nė tė gjitha qėndrat pro-amerikane tė botės. Kjo ditė pėrkon me ndodhinė e tre viteve mė parė nė SHBA, kur njė grup i vogėl terroristėsh arritėn tė godasin superfuqinė e vetme tė globit, nė simbolin e fuqisė sė tyre ekonomike, kullat binjake tė Manhatanit, dhe shkaktojnė shumė tė vdekur. Vendi ku njėherė e njėkohė qėndronin kullat binjake, tashmė ka marrė pėrmasat e njė tempulli mitik pėr politikėbėrėsit amerikanė. Vendi ‘ground zero’ dhe sulmi i 3 viteve mė parė i ka shėrbyer SHBA-ve si justifikim pėr tė nisur luftėn e tyre globale kundėr terrorizmit. Duke qėnė se terrorizmi ėshtė njė armik sa imagjinar aq edhe real dhe i rrezikshėm, qeveria amerikane, duke pėrdorur forcėn e ushtrisė sė saj, nė kėto tre vitet e fundit ka pushtuar shtete si Afganistani dhe Iraku dhe instaluar regjime kukulla nė to. Ka sulmuar Sirinė, kėrcėnuar Iranin, Arabinė Saudite, Sudanin, Korenė e Veriut, Francėn, Kubėn, qeverinė palestineze, mediat e lira tė botės arabe si televizionet Al-Xhazira, Al-Arabijah etj, pėr ti bėrė tė fundmet t’i binden dhe bashkėpunojnė me superfuqinė amerikane nė luftėn e saj globale kundėr terrorizmit.

 Megjithė aktet makabre qė terroristėt ndėrmorrėn kundėr SHBA-ve mė 11 Shtator 2001, dhe tė drejtėn qė SHBA-tė kanė pėr tė mbrojtur vendin e tyre nga terrorizmi, ēėshtja e luftės kundėr terrorizmit, nė shumicėn e rasteve ka kaluar caqet e pėrgjigjes amerikane ndaj kėrcėnimeve mbi sigurinė e saj kombėtare. Edhe pse lufta amerikane kundėr Afganistanit, ku ish-bashkėpunėtori i CIA-s amerikane Osama bin Laden kishte ndėrtuar bazat e tija dhe kėrcėnonte hapur fuqinė amerikane, ishte e justifikueshme dhe morri aprovimin e heshtur tė komunitetit ndėrkombėtar, aktet e tjera unilaterale tė qeverisė amerikane nė luftėn globale kundėr terrorizmit kanė marrė kritika tė ashpra nga komuniteti ndėrkombėtar. Qė nga rrugėt e Xhakartės, Kuala Lumpurit, Bejrutit e deri nė ato tė Athinės dhe qyteteve perėndimore lufta amerikane kundėr botės arabe, nė emėr tė terrorizmit ėshtė denoncuar fuqishėm si njė luftė neo-imperialiste. Administrata amerikane ėshtė portretizuar si kriminale dhe presidenti gjerman ka sfiduar ideologjinė e Bushit II, i cili nė perėndim shihet si luftėnxitės. Kundėr luftėrave tė Uashingtonit ėshtė shprehur edhe vetė Vatikani, ku Papa Gjon Pali II i ka kėrkuar Bushit II tė ndėrpresė luftėrat e tij nė Lindjen e Mesme, dhe tė largojė nga zhargoni i tij luftarak pėrdorimin e termave fetare. Megjithatė, nė emėr tė 11 Shtatorit qeveria amerikane vazhdon akoma sot, pas 3 vitesh, luftėrat e saja nėpėr botė dhe kėrcėnimet kundėr popujve arabė dhe simpatizantėve tė tyre.

 Nė botėn muslimane, e ashtėquajtura luftė amerikane kundėr terrorizmit shpesh ėshtė pėrkthyer si luftė kundėr islamit. Pėr tė justifikuar njė gjė tė tillė kanė shėrbyer edhe deklaratat e presidentit Bush II, i cili pas sulmeve tė 11 Shtatorit deklaroi se SHBA-tė po nisnin njė kryqėzatė, term i cili nė terminologjinė islame pėrkujton terrorizmin kryqtar tė inspiruar nga Papė Urbani II nė vitin 1097 kundėr Lindjes sė Mesme. Besimi se lufta e Bushit II nuk ėshtė thjesht kundėr terrorizmit, por vetė islamit ėshtė pėrforcuar nė botėn islame edhe nga fakti qė presidenti amerikan rrjedh nga qarqe fondamentaliste kristjane tė cilat kanė idera edhe mė tė ēmendura sesa ato tė Bin Ladenit pėr botėn. Kundėr neokonsėve tė cilėt qėndrojnė mbrapa ideologjisė sė presidentit Bush II ėshtė shprehur edhe Uri Avneri, kampioni izraelit i lėvizjes pėr paqe (Gush Shalom) nė Izrael, i cili ka theksuar nė shkrimet e tij se idetė e fondamentalistėve amerikanė janė antisemitike nė thelb, edhe pse nė shikim tė parė duken si pro-izraelite. Arrestimet masive, diskriminimi dhe survejimi kundėr muslimanėve nė Amerikė, dhe histeria globale kundėr islamit qė disa qarqe amerikane kanė sponsorizuar indirekt nė tė gjithė globin kėto 3 vitet e fundit, duke pėrfshirė kėtu edhe Shqipėrinė ku janė kryer njė sėrė shkeljesh tė drejtash njeriu dhe defamime mediatike ndaj islamit nė emėr tė servilosjes shqiptare ndaj Amerikės, janė disa fakte qė bindėse se perceptimi i botės islame ndaj luftės sė sotme amerikane nė Lindjen e Mesme nuk ėshtė i pavend. Pėr mė tepėr qėnia e ish-presidentit tė kompanisė sė naftės Halliburton, Dik Ēeneit si zėvendėspresident i SHBA-ve dhe deklaratat e hapura tė qeverisė Bushiste pro-agresionit dhe terrorizmit shtetėror izraelit kundėr shtetit sovran palestinez; kanė forcuar bindjen nė pjesėn mė tė mirė tė popujve musliman se sulmet e 11 Shtatorit nė Amerikė kanė shėrbyer si njė Rajshtag pėr administratėn amerikane, pėr tė ndėrmarrė njė fushatė ri-kolonizimi ndaj vendeve muslimane dhe grabitjen e naftės arabe. 11 Shtatori 2001 pėr pjesėn mė tė mirė tė popujve musliman ka shėrbyer si dita e lindjes sė diskriminit, terrorit dhe aparteidit mediatik kundėr identitetit tė tyre fetar.

 Lufta kundėr Irakut pėr shembull, tė cilin qeveria amerikane e portretizoi si luftė kundėr terrorizmit global, ndaj tė cilit administrata amerikane pretendonte se posedonte armė tė shkatėrrimit nė masė me tė cilat Sadam Huseini mund tė godiste perėndimin brenda 45 minutash, pėr shumė zėra nė Evropėn Perėndimore dhe nė botėn muslimane, nuk ishin asgjė mė shumė por vetėm se njė agresion i pastėr i dinastisė Bushiste pėr tė kontrolluar naftėn e Lindjes sė Mesme. Skandalet me tenderat e naftės qė kompania Halliburton ka krijuar nė Irakun e pushtuar nė ditėt e sotme dhe historia e gjatė e Bush Babait me projektet naftėnxjerrėse nė Irak, na bindin se interesat e korporatave naftėmarrėse amerikane qėndrojnė pas politikės amerikane nė Irak. Kėrcėnimet qė qeveria amerikane i ka bėrė vendeve tė Lindjen e Mesme, si Sirisė, Iranit, Libisė, Arabisė Saudite etj nė kėto 3 vitet e fundit, nė shumė raste kanė qėnė jashtė suazave tė luftės vetėmbrojtėse amerikane kundėr terrorizmit, por pėr hir tė interesave tė shtetit tė Izraelit, i cili udhėhiqet nga kryeministri Ariel Sharon, i cili deri pėrpara pak muajsh qėndronte i akuzuar nė gjykatat e Brukselit si kriminel lufte pėr masakrat e 10.000 palestinezėve nė Sabra dhe Shatila tė Libanit nė Shtator tė vitit 1982.

 Aktet terroriste kundėr Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės mė 11 Shtator 2001, ishin njė tregues i qartė sesa e pasigurtė bota jonė ėshtė nė ditėt e sotme, dhe tmerrin qė terrorizmi mund tė shkaktoj nė qendrat urbane tė shteteve moderne. Sulmet terroriste qė kanė ndjekur atentatet e 11 Shtatorit nė Bali dhe Xhakarta tė Indonezisė, nė Arabinė Saudite, Marok, nė Beslan dhe Moskė tė Rusisė, nė Spanjė, Turqi dhe gjetkė kanė treguar se bota nė tė cilėn jetojmė sot ėshtė kthyer nė njė vend tė frikshėm dhe tė papredikueshėm. Terroristėt sot godasin jo vetėm SHBA-tė dhe tė krishterėt amerikanė, por edhe vetė vendet muslimane, siē rastet e Marokut, Arabisė Saudite, Indonezisė dhe Turqisė kanė dėshmuar. Marrja e 2 gazetarėve francez si pengje nė Irak pėrpara disa ditėsh, kur pengmarrėsit kėrcėnonin qeverinė franceze tė pezullonte ligjin i cili diskriminon vajzat muslimane nė shkollat publike franceze, tregon vetėm se njė gjė: triumfin e ideologjisė sė terrorizmit nė botė. Njė terrorizėm i cili pėrmban tė gjitha ngjyrat e anarshizmit bakuninist dhe kėrkon tė krijojė njė botė kaotike, tip ‘terrori-stan’, nė tė cilėn vlerat njerėzore dhe e drejta pėr jetė nuk merren parasysh. Pėr Osama bin Ladinin i cili tashmė qėndron si ‘god-father’ i terrorizmit mediatik tė botės arabe, bota e sotme duhet tė jetė ajo qė ai ėndėrronte kur ulėrinte nėpėr mediat kundėr perėndimit vite mė parė. Njė botė ku konfliktet nuk zgjidhen me diplomaci dhe me aksione civile por me forcėn e terrorit dhe panikut. Pėr kėtė edhe faktet tregojnė se sot, tre vite pas 11 Shtatorit 2001 numri i akteve terroriste nė botė ka parė vetėm ngritje me gjithė pretendimet amerikane pėr suksese nė luftėn kundėr terrorizmit.

 Por nė debatin rreth problemit tė terrorizmit nuk duhet tė harrojmė se njė faktor bazė qė ka motivuar dhe motivon terrorizmin tė pėrparojė, ėshtė edhe represioni dhe shkelja e tė drejtave njerėzore qė perandoritė e mėdha kryejnė mbi popujt e vegjėl. Pėrdorimi i terrorizmit si armė nga kundėrshtari mė i dobėt ndaj fuqisė sė shteteve shtypėse nuk ėshtė diēka e re nė historinė e njerėzimit. Disa nga grupet terroriste qė ne mund tė pėrmendim nga analet e historisė janė sikarėt ēifutė tė cilėt kur romakėt kolonizuan dhe shkatėrruan shtetin e tyre, u kthyen nė terroristė duke sulmuar dhe terrorizuar legjionarėt romakė nė Jeruzalem. Terroristė tė tjerė pėrmendim edhe dashnakėt armenė tė cilėt gjatė shekullit tė nėntėmbėdhjetė kryenin sulme terroriste spektakolare kundėr institucioneve tė Perandorinė Osmane. Mė pas janė karbonarėt italianė kundėr pushtuesve austriakė, hashashinėt ismailitė nė Siri, kamikazėt japonezė gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, Cėrna Ruka sėrbe e cila me aktin terrorist tė Gavrilio Principit kundėr arkdukės Francis Ferdinand shkaktoi fillimin e luftės sė parė botėrore, freikorpėt serb tė Gjergj Petroviēit apo Karagjorgjit tė cilėt masakruan mė mijra shqiptarė dhe boshnjakė gjatė fillimshekullit tė nėntėmbėdhjetė etj. Megjithatė, nė kundėrshtim me terrorizmat antikė tė cilėt kanė patur tendencė tė jenė lokal, terrorizmi i sotėm ėshtė i pėrmasave ndėrkombėtare. Ai godet nė mėnyrė tė paanshme njerėz tė racave, feve dhe ideologjive tė ndryshme. Pėrpjekjet e disa qarqeve tė cilat duan ta lidhin dhe tregojnė terrorizmin e sotėm si produkt tė mėsimeve tė fesė islame, janė vetėm se manipulime mediatike dhe shpifje tė pabaza nga luftėnxitėsit anti-musliman.

 Njė fakt i cili pėrmendet rrallė nė mediat tona sot, ėshtė se pėrveē terrorizmit individual, bota jonė sot po pėrballet gjithnjė e mė shumė edhe me terrorizmin shtetėror. Bombardimet amerikane nė qytetet e Falluxhasė, Qerbelasė, Naxhafit, Talafarit, Sulejmanisė etj tė cilat ushtria amerikane i portretizon si sulme kundėr bazave tė ‘Abu Musav al-Zarkavit’ apo ‘luftėtarėve anti-irakenė’ nė tė cilat pothuajse pėrditė shkaktohen “collateral damage” apo dėmtimeve jashtė zonės sė pritur ku vdesin me qindra fėmijė, gra dhe pleq tė pafaj, nė fakt janė akte terrorizmi imperial kundėr banorėve tė pafajshėm iraken. Qė nga 11 Shtatori 2001 e deri mė sot, falė elementit tė “collateral damage-it” nė Lindjen e Mesme janė vrarė dhe vriten qindramijė njerėz tė pafajshėm. Nė Palestinė, qeveria izraelite vazhdon taktikat e saj tė bombardimeve sadiste javore nėpėr qytetet e Bregut Perėndimor dhe nė Gaza, ndėrsa nė Rusi qeveria e Moskės kryen ekzekutime masive ndaj fshatrave tė dyshuara pėr mbėshtetje tė rezistencės ēeēene. Terrorizmi shtetėror sot ka pėrmasa shumė herė mė voluminoze sesa terrorizmi i grupeve tė vogla terroriste. Por problemi i vetėm ėshtė se shtetet agresore nė tė shumtėn e rasteve posedojnė kontroll tė sofistikuar mbi mediat dhe teknologjitė e komunikimit, me tė cilat fshehin krimet e tyre ndėrsa demonizojnė oponentėt. Pėr mė tepėr, ngjarjet e 11 Shtatorit 2001 kanė shėrbyer si faktor legjitimues pėr shtetet imperiale nė pėrdorimin e dhunės dhe terrorit kundėr oponentėve, dhunė e cila, tashmė shpesh justifikohet me hipoteza mbi luftėn globale kundėr terrorizmit.

Data 11 Shtator 2004, pėrveē pėrkujtimit tė viktimave tė 11 Shtatorit 2001, pėr humanistėt e botės pėrmban njė simbolikė mė tė madhe sesa ndaj tragjedisė amerikane. Nė kėtė ditė, kampionėt e paqes nė botė kujtojnė jo vetėm tė vrarėt nė kullat binjake mė 11 Shtator 2001, por edhe ata mijėra individė tė pafajshėm qė kanė humbur dhe humbin jetėn nė Lindjen e Mesme, Indonezi, Filipine, Rusi dhe Kaukaz, Spanjė dhe Amerikėn Latine nga terrorizmi individual dhe shtetėror. Data e 11 Shtatorit nė fakt ėshtė njė datė shumė simbolike nė historinė e terrorizmit global. Ajo ėshtė dita pėrkujtimore e 11 Shtatorit 1973 kur populli i Kilit nė Amerikėn Latine u pėrballė me terrorizmin shtetėror tė diktatorit Augusto Pinoēet i cili me mbėshtetjen dhe sponsorizimin e qeverisė amerikane shkatėrroi demokracinė kiliane pasi rrėzoi nga pushteti presidentin Salvador Allende dhe zhyti vendin nė vite tė gjata kaosi dhe terrori ushtarak. Pėrkujtimi i 21 vjetorit kilian, nė 3 vjetorin e 11 Shtatorit amerikan, dhe 22 vjetorin e masakrės sė 10.000 palestinezėve nė Sabra dhe Shatila tė Libanit nga gjenerali Ariel Sharon, duhet tė kujtojė lexuesit se kjo datė dhe ky muaj, nė faqet e historisė nuk kujtohen pėr mirė. Muaji Shtator dhe data 11 e tij nuk duhet tė janė pėrkujtues vetėm tė terrorizmit individual por mbi tė gjitha, terrorizmit shtetėror. 11 Shtatori i vitit 1973 ka qėnė ditė e triumfit tė neonazizmit, represionit dhe terrorizmit shtetėror nė Amerikėn Latine dhe botėn e lirė. 11 Shtatori 1973 ėshtė njė ditė kur nė emėr tė kapitalizmit dhe vlerave perėndimore, nė Amerikėn Latine triumfoi terrorizmi shtetėror, kontrolli mediatik, represioni kundėr lirive tė individit dhe shtypja e tė drejtave njerėzore. Sot nė tre vjetorin e 11 Shtatorit 2001, kampionėt e tė drejtave tė njeriut nė botė, duhet tė shpresojnė dhe bėjnė duā (lutje) qė 11 Shtatori amerikan tė mos i ngjajė preēedentit kilian tė 21 viteve mė pare, kur nė emėr tė vlerave kapitaliste dhe luftės kundėr komunizmit nėpėr botė u instaluan diktatura fashiste. Edhe pse simptomat nga Lindja e Mesme, SHBA-tė dhe Rusia sot nuk duken tė mira pėr tė patur njė botė mė tė mirė, shpresat pėr triumfin e humanizmit nė botėn tonė tė brishtė nuk duhet tė shuhen kurrė. Edhe pse pėrvjetoret e 11 Shtatorit shpesh ndėrlidhen me historinė e zymtė tė forcave tė terrorizmit.